Masa upadłości

Prawo upadłościowe i naprawcze
Dr Anna Rachwał
2014/2015
Prawo upadłościowe i naprawcze
3. Masa upadłości
i.
Ustalenie składu masy upadłości
ii. Skutki ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację
majątku dla osoby upadłego
iii. Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki
majątkowe małżeńskie upadłego
Wyłączenia z masy upadłości
Skutki ogłoszenia upadłości dla upadłego
• Po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku
indywidualnego przedsiębiorcy Grzegorza, Grzegorz wziął udział w
konkursie radiowym i wygrał jako nagrodę kolekcję 100 płyt
„Mistrzowie Jazzu”. Kolekcje płyt sprzedał natychmiast Łucji za 3000
zł, ale nie zdążył ich jeszcze wydać. W toku postępowania
upadłościowego Grzegorz sporządził też testament, w którym m.in.
ustanowił zapis windykacyjny swojego samochodu na rzecz swojego
brata Józefa. W toku postępowania upadłościowego Grzegorz zmarł.
• Łucja domaga się od syndyka wydania jej kolekcji płyt.
Czy jej roszczenie jest zasadne?
• Józef domaga się wydania mu z masy upadłości samochodu.
Czy jego roszczenie jest zasadne?
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Ustalenie składu masy upadłości
• Masa upadłości (art. 61 PUiN):
majątek celowy służący zaspokojeniu wierzycieli
dotyczy zarówno upadłości likwidacyjnej, jak i układowej
• Skład masy upadłości (art. 62 PUiN):
– Majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości
– Majątek nabyty przez upadłego w toku postępowania
upadłościowego
– Domniemanie, że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego
w dniu ogłoszenia upadłości należą do upadłego (art. 69 ust. 3 PUiN)
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skutki ogłoszenia upadłości dla osoby upadłego
• Ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność oraz
zdolność do czynności prawnych upadłego (art. 185 ust. 2 PUiN)
• W razie ogłoszenia upadłości likwidacyjnej upadły traci prawo zarządu oraz
możliwość korzystania i rozporządzania masą upadłości (art.75 ust.1 PUiN)
– Sporządzenie testamentu nie jest czynnością zarządu ani rozporządzeniem masą
upadłości, dlatego jest ważny nawet, jeżeli został sporządzony po ogłoszeniu
upadłości.
– wszelkie uprawnienia upadłego związane z uczestnictwem w spółkach lub
spółdzielniach wykonuje syndyk albo zarządca (art. 186 PUiN, por. wyr. SA w
Szczecinie z 4.3.2011, I ACa 784/10)
• Zarządzanie i rozporządzanie masą upadłości przejmuje w postępowaniu
upadłościowym obejmującym likwidację majątku syndyk
• W postępowaniu z możliwością zawarcia układu możliwy jest schemat
zarządu własnego upadłego pod nadzorem nadzorcy sądowego lub
przejęcia zarządzania i rozporządzania masą przez zarządcę
(o kompetencjach zbliżonych do kompetencji syndyka).
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skutki ogłoszenia upadłości dla osoby
upadłego
• Czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego w skład
masy upadłości są nieważne (art. 77 PUiN).
• Sędzia komisarz może nakazać zwrot świadczenia wzajemnego osoby
trzeciej wynikającego z nieważnej umowy, jeżeli czynność prawna
została podjęta po ogłoszeniu upadłości i przed obwieszczeniem
w MSiG, a osoba trzecia przy dołożeniu należytej staranności nie mogła
wiedzieć o ogłoszeniu upadłości (nienależne świadczenie - kat.1
/prawo wyłączenia na podstawie art. 70 PUiN?)
• W innym wypadku – osoba trzecia musi zwrócić to, co otrzymała od
upadłego; przysługuje jej wierzytelność, którą zgłasza na zasadach
ogólnych (kat. 1/kat.4?)
• Dotyczy także czynności dokonanych przed ogłoszeniem upadłości,
które mają wywołać skutki po tej dacie (wyr. SN z 11.05.2012. II CSK
471/11)
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Ustalenie składu masy upadłości
Prawo wyłączenia
• W chwili ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy Tadeusza w jego
posiadaniu znajdowały się:
– 2 samochody dostawcze, wzięte przez Tadeusza w leasing przed
ogłoszeniem upadłości; jeszcze przed ogłoszeniem upadłości finansujący –
spółka F – doręczyła Tadeuszowi wypowiedzenie umów leasingu, ale
Tadeusz mimo to nie wydał mu samochodów;
– samochód osobowy, również służący mu do prowadzenia działalności
gospodarczej, który stanowił współwłasność Tadeusza (w 1/4) i jego siostry
Heleny (w 3/4).
• Po ogłoszeniu upadłości Tadeusza spółka F domaga się wydania jej
przez syndyka samochodów dostawczych, a Helena domaga się
wyłączenia z masy upadłości jej udziału we współwłasności? Czy
ich roszczenia są zasadne?
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Wyłączenia z masy upadłości
– Przedmioty niepodlegające egzekucji wg art. 829-831 KPC
– Wynagrodzenie za pracę w części niepodlegającej zajęciu wg art. 87 KP
• Jeżeli zgłoszone wierzytelności alimentacyjne – do wysokości 2/5, jeżeli nie
– 1/2
– Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, jeżeli środki są zgromadzone
na odrębnym rachunku
– Przedmioty wyłączone uchwałą zgromadzenia wierzycieli
– Mienie objęte postępowaniem sądowym lub administracyjnym, jeżeli
syndyk (zarządca/ nadzorca) nie wstąpił do postępowania lub z niego
wystąpił
• Sędzia-komisarz może jednak nakazać syndykowi (zarządcy/nadzorcy)
włączenie mienia zasądzonego upadłemu w tym postępowaniu
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Wyłączenia z masy upadłości
Prawo wyłączenia (art. 70 PUiN):
składniki mienia nienależące do upadłego,
Obalenie domniemania wynikającego z art. 69 ust. 3 PUiN:
– W toku sporządzania przez syndyka spisu inwentarza na podstawie
wpisów w księgach upadłego i dokumentów bezspornych (por. wyr. SN
z 18.10.2012, V CSK 405/11, OSNC 2013/5/65)
– Osoba, której przysługuje uprawnienie do danego składnika: wniosek
o wyłączenie składany sędziemu–komisarzowi; w razie odmowy
powództwo do sądu (art. 73-74 PUiN)
– Nie dotyczy rzeczy i praw objętych przewłaszczeniem lub cesją na
zabezpieczenie, które są objęte prawem odrębności (art. 701 PUiN)
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skład masy upadłości
+ stosunki majątkowe małżeńskie
• Dłużnik Robert, w stosunku do którego ogłoszono upadłość obejmującą
likwidację majątku, pozostawał w związku małżeńskim z Iwoną.
Małżonkowie pozostawali w ustroju ustawowej wspólności majątkowej.
Sąd ogłosił upadłość Roberta obejmująca likwidację jego majątku. Na rok
przed ogłoszeniem upadłości Iwona, prowadząca działalność
gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy, nabyła samochód służący jej
do wykonywania pracy. Samochód został nabyty ze środków
pochodzących z majątku wspólnego i małżonkowie korzystali z niego
również wspólnie do celów prywatnych. Po ogłoszeniu upadłości lokata
bankowa, należąca do osobistego majątku Iwony, przyniosła dochód
w wysokości 1000 zł.
• Czy samochód i kwota 1000 zł wejdzie w skład masy upadłości?
• Czy i jakie roszczenia przysługują wierzycielom Iwony, jeżeli istniały
podstawy do zaspokojenia się przez nich z majątku wspólnego?
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skład masy upadłości
+ stosunki majątkowe małżeńskie
• Dłużnik pozostający w związku małżeńskim (art. 124 PUiN):
– Majątek wspólny wchodzi w skład masy upadłości
– Z chwilą ogłoszenia upadłości między małżonkami powstaje
rozdzielność majątkowa (lokata przyniosła dochód już po powstaniu
rozdzielności – należy do Iwony)
– Do masy upadłości nie wchodzą jednak przedmioty należące do
majątku wspólnego i służące wyłącznie małżonkowi upadłego do
prowadzenia działalności gospodarczej lub zarobkowej - przysługuje
prawo wyłączenia zgodnie z art. 70 PUiN (samochód był
wykorzystywany także prywatnie – wchodzi do masy upadłości)
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skład masy upadłości
+ stosunki majątkowe małżeńskie
• Sytuacja prawna małżonka upadłego (art. 124 ust. 3 PUiN):
małżonek staje się wierzycielem małżonka-upadłego: przysługuje mu
wierzytelność o zapłatę (art. 91 ust. 2 PUiN) równowartości jego udziału
w majątku wspólnym; kategoria 4
 Domniemuje się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia
przedsiębiorstwa (wchodzącego w skład majątku wspólnego/ majątku
osobistego małżonka-upadłego) przez upadłego został nabyty ze środków
pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa
• Sytuacja prawna wierzycieli małżonka upadłego:
– Brak norm pozwalających im na zgłoszenie swoich wierzytelności
w postępowaniu upadłościowym drugiego z małżonków
– Mogą zająć wierzytelność małżonka-dłużnika do małżonka-upadłego
o wypłatę udziału w majątku wspólnym zgodnie z ogólnymi zasadami
egzekucji z wierzytelności wg KPC
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skład masy upadłości
+ stosunki majątkowe małżeńskie
• Przedsiębiorca Marcin zawarł związek małżeński z Joanną. Przy zawarciu
małżeństwa Marcin i Joanna zawarli umowę o rozdzielność majątkową.
Po upływie 9 miesięcy od dnia zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej
(i 8 miesięcy od dnia zawarcia małżeństwa) została ogłoszona upadłość
Marcina. 3 miesiące po zawarciu małżeństwa Joanna ze środków
zgromadzonych na rachunku bankowym, na który przelewane było jej
wynagrodzenie za pracę (zarówno przed jak i po zawarciu małżeństwa)
nabyła laptop. Swoje roszczenia w postępowaniu upadłościowym zgłosił
wierzyciel Czesław, który nie wiedział o zawarciu przez Marcina związku
małżeńskiego, jak i wierzyciel Dariusz, który wiedział o zawarciu
małżeństwa oraz o treści majątkowej umowy małżeńskiej.
• Czy laptop wejdzie w skład masy upadłości?
• Czy ocena byłaby inna, gdyby swoje roszczenia zgłaszali jedynie
wierzyciele, którym nie znany był fakt zawarcia i treść majątkowej
umowy małżeńskiej?
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15
Skład masy upadłości
+ stosunki majątkowe małżeńskie
Ustanowienie rozdzielności majątkowej lub ograniczenie wspólności umową
majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy
umowa została zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości (art. 126 PUiN)
• bez względu na to, czy wierzyciele mieli prawo do zaspokojenia się
z majątku wspólnego zgodnie z art. 471 KRO
• W skład masy upadłości wchodzą przedmioty, które weszłyby do majątku
objętego wspólnością ustawową, gdyby nie została zawarta umowa
majątkowa.
Prawo upadłościowe i naprawcze dr A. Rachwał 2014/15