Pobierz

Berlin
Spis treści
1.
Wstęp ............................................................................................................................................. 2
2.
Polityka .......................................................................................................................................... 2
3.
Gospodarka.................................................................................................................................. 3
4.
5.
3.1.
Wstęp ..................................................................................................................................... 3
3.2.
Sytuacja gospodarcza ....................................................................................................... 4
3.3.
Zatrudnienie ......................................................................................................................... 5
3.4.
Działalność gospodarcza ................................................................................................. 5
3.5.
Wybrane gałęzie i sektory gospodarki.......................................................................... 6
3.5.1.
Przemysł elektrotechniczny..................................................................................... 6
3.5.2.
Przemysł chemiczny, farmaceutyczny, medyczny ............................................ 7
3.5.3.
Przemysł środków transportu ................................................................................. 7
3.5.4.
Handel zagraniczny .................................................................................................... 8
3.5.5.
Polskie przedsiębiorstwa w Berlinie ..................................................................... 8
Infrastruktura ............................................................................................................................... 9
4.2.
Infrastruktura transportowa............................................................................................. 9
4.3.
Infrastruktura kolejowa ................................................................................................... 10
4.4.
Transport lotniczy ............................................................................................................ 10
4.5.
śegluga śródlądowa ........................................................................................................ 10
Edukacja i nauka....................................................................................................................... 11
1
1. Wstęp
Berlin
jest
stolicą
Republiki
Federalnej Niemiec i zarazem
samodzielnym krajem związkowym
(landem). Miasto liczy ok. 3,4 mln
mieszkańców
i
zajmuje
powierzchnię 891,85 km², co czyni
Berlin
największym
niemieckim
miastem zarówno pod względem
zamieszkania jak i powierzchni oraz
drugim pod względem zaludnienia
i piątym co do wielkości miastem
Unii Europejskiej.
Berlin
jest
istotnym
węzłem
komunikacyjnym
i
jednym
z
najczęściej odwiedzanych miast w Europie. Metropolia jest waŜnym centrum polityki, kultury i
nauki.
Berlin jest połoŜony we wschodniej części Niemiec w centrum kraju związkowego
Brandenburgia, ok. 100 km od przejścia granicznego z Polską (Słubice/Świecko). Miasto leŜy
nad rzeką Sprewą i Hawelą oraz ich dopływami, przy czym Sprewa wpada w dzielnicy
Spandau do Haweli, prawego dopływu Łaby. Miasto rozciąga się na długość w kierunku
wschodnio-zachodnim na około 45 km, długość w kierunku północno-południowym wynosi
około 38 km. NajwyŜsze wzniesienia Berlina to „Großer Müggelberg” o wysokości 115,4 m
n.p.m. w dzielnicy Treptow-Köpenick, usypany z gruzu ze zniszczeń Drugiej Wojny
Światowej „Teufelsberg” o wysokości 114,7 m n.p.m. w dzielnicy Charlottenburg-Wilmersdorf
oraz „Ahrensfelder Berge“ o wysokości 112,1 m n.p.m. w dzielnicy Marzahn-Hellersdorf.
NajniŜsze punkty miasta to jeziora rzeki Haweli na wysokości 32 m n.p.m.
2. Polityka
Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku, Berlin ustawą z roku 1991 jest ponownie stolicą
Republiki Federalnej Niemiec, siedzibą rządu i parlamentu (Bundestag i Bundesrat).
Siedziba prezydenta Niemiec znajduje się w Berlinie od roku 1994, większości rządu od roku
1999. Niemniej jednak część ministerstw i innych urzędów federalnych znajduje się nadal w
Bonn i innych miastach.
Miasto jest od zjednoczenia Niemiec i zarazem Wschodniego i Zachodniego Berlina krajem
związkowym. Parlament krajowy Berlina to w przeciwieństwie do większości innych landów
nie Landtag, lecz Abgeordnetenhaus von Berlin („Berliński Dom Posłów”). Posłowie
wybierani są na okres pięciu lat. Parlament liczy przynajmniej 130 posłów, z których 60 %
wybieranych jest bezpośrednio w okręgach wyborczych, pozostałe 40 % natomiast
pośrednio poprzez listy krajowe (Landeslisten), bądź okręgowe (Bezirkslisten).
Rząd kraju stanowi Senat von Berlin (Senat Berliński) w składzie Regierender Bürgermeister
(Burmistrz rządzący), jako premier landu i reprezentant zarówno miasta jak i kraju
związkowego, oraz do 8 senatorów.
2
Administracją miasta zajmują się oprócz
Senatu Berlińskiego (tzw. administracja
główna)
Bezirksverwaltungen
(urzędy
administracji dzielnicowej). Dzielnice nie
stanowią jednak gmin (Gemeinde) w
stosunku do innych krajów związkowych,
Berlin jako miasto jest jedną gminą. KaŜda
dzielnica
ma
równieŜ
swój
organ
przedstawicielski
wybierany
przez
mieszkańców
miasta
Bezirksverordnetenversammlung
(BVV),
jednak nie stanowi on parlamentu na
szczeblu dzielnicowym, lecz jest częścią
administracji. Organ ten wybiera Bezirksamt
(urząd dzielnicy) w którego skład wchodzi
Bezirksbürgermeister (burmistrz dzielnicy)
Wykres 1.
oraz
5
radnych,
który
jest
wraz
Rozkład miejsc w parlamencie krajowym.
z Bezirksverordnetenversammlung władzą
wykonawczą na poziomie dzielnic. Burmistrzowie dzielnicowi z przewodniczącym w osobie
Regierender Bürgermeister stanowią Radę Burmistrzów (Rat der Bürgermeister), która jest
organem doradczym Senatu Berlińskiego.
Ostatnie wybory do parlamentu krajowego miały miejsce 17. września 2006 roku.
Zwycięstwo w nich odniosła SPD (Socjaldemokratyczna Partia Niemiec), zdobywając 30,8 %
głosów. Na kolejnych miejscach plasowały się CDU (Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna)
z wynikiem 21,3 %, Die Linke/PDS (Partia Lewicy, Partia Demokratycznego Socjalizmu)
13,4 %, B’90/Grüne (Zieloni) – 13,1 % oraz FDP (Wolna Partia Demokratyczna) – 7,6 %.
Parlament krajowy liczy obecnie 149 deputowanych. Organ ten jest odpowiedzialny za wybór
Regierender Bürgermeister. Obecnie godność burmistrza sprawuje, wybrany na trzecią
kadencję z rzędu, Klaus Wowereit (SPD).
Aktualny skład gabinetu:
Ingeborg Junge-Reyer (SPD) – burmistrz i senator ds. rozwoju miasta
Harald Wolf (Die Linke/PDS) – burmistrz i senator ds. gospodarki, technologii i kobiet
Jürgen Zöllner (SPD) – senator ds. oświaty, nauki i badań
Ulrich Nußbaum (bezpartyjny) – senator ds. finansów
Katrin Lompscher (Die Linke/PDS) – senator ds. ochrony zdrowia, środowiska i
konsumentów
Ehrhart Körting (SPD) – senator ds. spraw wewnętrznych i sportu
Carola Bluhm (Die Linke/PDS) – senator ds. integracji, pracy i spraw socjalnych
Gisela von der Aue (SPD) – senator ds. sądownictwa
3. Gospodarka
3.1. Wstęp
Przez ostatnie 15 lat gospodarka Berlina przeszła znaczne zmiany strukturalne. Rozwój
przemysłu i budownictwa odczuwalnie zmalał przy jednoczesnym wzroście sektora usług.
Wprawdzie rozwój ten jest obserwowany w całej Republice Federalnej Niemiec, niemniej
jednak w Berlinie był on szczególnie dynamiczny. Znaczy wpływ na rozwój gospodarki
miasta miała pomoc Unii Europejskiej w postaci funduszy strukturalnych.
3
Suma tych środków w latach 2000-2006 wyniosła blisko 1,3 mld. €. Na lata 2007-2013
przewidziano zbliŜone środki.
Strukturę gospodarczą Berlina wyróŜniają głównie małe i średnie przedsiębiorstwa. Pomimo,
Ŝe w ostatnich latach odnotowywano redukcję zatrudnienia w branŜy przemysłowej, w kraju
w roku 2007 zatrudnionych było 130.000 pracowników w przemyśle przetwórczym.
MoŜliwości przemysłu miasta podkreśla szczególnie eksport, który w latach 2000-2006
wzrósł prawie o 38 %.
Główne gałęzie przemysłu to
przemysł elektrotechniczny,
spoŜywczy,
chemiczny,
maszynowy i samochodowy.
Obok
rzemiosła
i budownictwa, które skupia
się głównie w małych
przedsiębiorstwach, bardzo
istotny są usługi oraz
handel.
W
sektorze
handlowym w Berlinie jest
zarejestrowanych
około
70.000 duŜych i małych
przedsiębiorstw, przy czym
liczba zatrudnionych w tej
gałęzi w roku 2007 wynosiła
około 190.000 osób.
Wykres 2.
Struktura gospodarki Berlina (wartość dodana brutto w %).
Pozytywny
rozwój
odnotowano równieŜ na
rynku pracy, liczba bezrobotnych wynosiła 234.000 osób i była tym samym tak niska jak
w roku 1996. Stopa bezrobocia osiągnęła w listopadzie 2008 roku równieŜ rekordowo niski
wynik na poziomie 12,8 %, przy czym średnia roczna wyniosła 13,9 %.
3.2. Sytuacja gospodarcza
Początek roku 2008 był dla
berlińskiej
gospodarki
pozytywny
i
pomimo
wysokiej ceny ropy oraz
mocnego Euro odnotowano
ponownie
wzrost
gospodarczy. Pod koniec
czerwca 2008 wyniósł on
2,5
%
i
zarazem
przewyŜszył
średnią
krajową, która wynosiła w
tym
czasie
2,4
%.
Wprawdzie globalny kryzys
gospodarczy i finansowy w
drugiej połowie roku 2008
Wykres 3.
odcisnął się równieŜ na
Wzrost produktu krajowego brutto w %.
gospodarce
Berlina,
niemniej jednak po raz
czwarty od roku 2004 odnotowano wzrost gospodarczy. Realny przyrost produktu krajowego
brutto w roku 2008 wzrósł o 1,6 % z nominalną wartością 87,5 mld €.
4
Szczególnie przemysł berliński odnotował wyskoki wzrost na początku roku 2008 i ze średnią
roczną na poziomie 1,8 % był zarazem trzykrotnie wyŜszy w stosunku do średniej krajowej
na poziomie 0,6 %. Jednocześnie w przemyśle zatrudnienie wzrosło do poziomu z przed
zjednoczenia Niemiec. RównieŜ inne gałęzie odnotowały wzrost gospodarczy, sektor
usługowy odnotował realny wzrost na poziomie 1,8 % i równieŜ przewyŜszył średnią krajową.
Szczególnie rozwój odnotowały usługi przemysłowe, wynajem nieruchomości oraz sektor
finansowy, który wzrósł o 2,3 %. BranŜa turystyczna odnotowała 7,9 mln. gości oraz
17,8 mln. noclegów, co stanowi nowy rekord.
Podczas gdy ceny konsumenckie w czerwcu 2008 roku wzrosły o 3,4 % w stosunku do roku
2007, w grudniu wzrost wyniósł juŜ tylko 0,8 %. Powodem tego miał być spadek wzrostu cen
Ŝywności i napojów bezalkoholowych oraz koszty energii elektrycznej dla odbiorców
prywatnych. W stosunku rocznym ceny konsumenckie wzrosły o 2,5 %, w roku 2007 wzrost
wyniósł 2 %. Wynikiem tego był równieŜ średni wzrost gospodarczy w Berlińskiej branŜy
handlowej.
3.3. Zatrudnienie
Pomimo kryzysu gospodarczego pod koniec roku 2008, zatrudnienie utrzymywało się na
stosunkowo wysokim poziomie. W roku 2008 w Berlinie było zatrudnionych 1,64 mln osób,
więc o 34.400 osób więcej lub 2,1 % niŜ w roku 2007. Wzrosła równieŜ ilość roboczogodzin
o 1,9 %. Liczba stosunków pracy z ubezpieczeniem społecznym (Sozialversicherung)
wzrosła o 31.000 osób w stosunku do roku 2007, co odpowiada przyrostowi na poziomie
2,9 % w stosunku do średniej krajowej na poziomie 2,1 %. Szczególnie wiele nowych miejsc
pracy utworzono w sektorze usług przemysłowych, gdzie ilość miejsc pracy
z ubezpieczeniem społecznym wzrosła o prawie 15.000, co oznacza, Ŝe większy wzrost
odnotowano jedynie w Hamburgu. Zatrudnienie na dzień 30.06.2008 wynosiło 1,082 mln.
zatrudnionych z obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, z czego 556 tys. stanowiły
kobiety i 526 tys. męŜczyźni.
Bilans zatrudnienia na berlińskim rynku pracy jest pozytywny – do końca roku 2008 ilość
stosunków pracy z ubezpieczeniem społecznym wzrosła do 1,103 mln osób i tym samym
zwiększyła się o 84.000 zatrudnionych w stosunku do roku 2005.
Jednocześnie wzrósł równieŜ poziom zatrudnienia w sektorze usług z zakresu doboru
personelu tymczasowego. Ilość pracowników czasowych wzrosła w latach 2005-2008
o 11 tys. i jest na poziomie około 25 tys. zatrudnionych. Ilość osób zatrudnionych za
nieznaczne wynagrodzenie (Geringfügige Beschäftigung) wzrosła o 22 tys. do blisko 202 tys.
osób, z czego 113 tys. stanowią kobiety, 88 tys. męŜczyźni. Bezrobocie w 2008 roku spadło
o 27.300 osób, 233.700 osób było bezrobotnych – 101.200 kobiet oraz 132.500 męŜczyzn.
3.4. Działalność gospodarcza
W roku 2008 rozpoczęło działalność gospodarczą 36.700 nowych podmiotów, które miały
znaczny wpływ na tworzenie nowych miejsc pracy. 27.900 podmiotów gospodarczych
zawiesiło swoją działalność, co skutkuje pozytywnym saldem rocznym wynoszącym 8.800
nowych podmiotów gospodarczych. Bilans ten był jednak nieco niŜszy niŜ w roku 2007, kiedy
to wyniósł 11.200 nowych podmiotów gospodarczych.
Stosunek rozpoczynanych nowych działalności gospodarczych ze 107 nowymi podmiotami
na 10.000 mieszkańców umiejscowiło stolicę Niemiec na drugim miejscu za Hamburgiem ze
112 nowymi podmiotami na 10.000 mieszkańców.
5
Nowe podmioty gospodarcze koncentrowały
się w roku 2008 głównie w sektorze usług
przemysłowych, finansów i ubezpieczeń.
Powstało 13.200 nowych podmiotów, 8.600
zawiesiło działalność, co dało pozytywne
saldo roczne z tego bilansu, wynoszące
4.600
nowych
przedsiębiorstw.
W budownictwie przybyło 900 nowych
podmiotów, w handlu 700.
Blisko 34 % z nowych 29.600 podmiotów
gospodarczych zostało załoŜone przez
kobiety. Ponad 1/3 nowych podmiotów Wykres 4.
została utworzona przez cudzoziemców.
Saldo rejestracji nowych przedsiębiorstw.
W ten sposób ilość osób prowadzący samodzielną działalność gospodarczą wzrosłą w roku
2008 o 1,6 %, co dało blisko 231.000 przedsiębiorców. W skali Niemiec wzrost samodzielnej
działalności gospodarczej wyniósł zaledwie 0,3 %. Ilość samodzielnych przedsiębiorców w
Berlinie wyniosła 14,1 % osób czynnych zarobkowo, w skali Niemiec poziom ten wyniósł
11,1 %, co umiejscowiło Berlin na pierwszym miejscu przed Bawarią z poziomem 12,7 %.
W roku 2008 ilość ogłoszonych upadłości podmiotów gospodarczych spadła o 4,4 % do
1.365 niewypłacalnych przedsiębiorstw. Jest to bardzo dobry wynik zwaŜywszy, Ŝe w roku
2007 ilość upadłości wzrosła o 3,4 %. Dzięki temu ilość upadłości utrzymuje się nadal
znacznie poniŜej poziomu z lat 1999-2003. W latach tych odnotowano w stolicy rocznie
ponad 2.000 upadłości. Najwięcej upadłości miało miejsce w handlu z 252 oraz
w budownictwie z 206 przypadkami.
Bardzo waŜny wpływ na gospodarkę Berlina mają cudzoziemcy. Berlińska Izba Przemysłu
i Handlu (Industrie- und Handelskammer Berlin) odnotowała 30.200 podmiotów
gospodarczych załoŜonych przez cudzoziemców, z czego 76 % stanowili Europejczycy.
Pierwsze miejsce stanowili obywatele Turcji z 5.800 podmiotami gospodarczymi, na drugim
miejscu byli obywatele Polski z sumą 5.200 przedsiębiorstw.
Wśród przedsiębiorstw wpisanych do rejestru handlowego (Handelsregister) na pierwszym
miejscu znajdują się jako kraje pochodzenia Turcja przed Austrią i Federacją Rosyjską.
W Berlińskiej Izbie Rzemieślniczej (Handwerkskammer Berlin) pod koniec 2008 roku było
zarejestrowanych około 4.200 przedsiębiorstw załoŜonych przez obcokrajowców, co
stanowiło około 17 % wszystkich tam wpisanych podmiotów gospodarczych.
3.5. Wybrane gałęzie i sektory gospodarki
3.5.1. Przemysł elektrotechniczny
Przemysł elektrotechniczny jest pod względem zatrudnienia największą branŜą przemysłu
przetwórczego w Berlinie. NajwaŜniejszymi przedsiębiorstwami działającymi w 2009 roku
i zarazem największymi pracodawcami landu w tym sektorze są Siemens, trzeci co do
wielkości pracodawca kraju zatrudniający ponad 12,5 tys. osób w mieście, Osram GmbH
zatrudniające około 2.100 pracowników, IBM (1.200 zatrudnionych), ThyssenKrupp AG
(1.070 zatrudnionych), OTIS-Gruppe Deutschland (1.060 zatrudnionych), BSH Bosch und
Siemens Hausgeräte GmbH (850 zatrudnionych), Schindler Aufzüge und Fahrtreppen GmbH
(830 zatrudnionych). Inne istotne przedsiębiorstwa przemysłu elektrotechnicznego z
6
siedzibami lub fabrykami w Berlinie to Wincor Nixdorf AG, DeTeWe, Alstom, BIOTRONIK SE
& Co. KG, Pepperl+Fuchs, Motorola GmbH Mobilfunk.
MoŜna wśród nich znaleźć potentatów w swoich segmentach działalności na całym świecie.
Przedsiębiorstwa tu działające zajmują się m.in. wytwarzaniem urządzeń biurowych
i przetwarzania danych, elektrotechniką, mechaniką precyzyjną i optyką. BranŜa ta jest jedną
z najbardziej innowacyjnych branŜ niemieckiego przemysłu, natomiast Berlin, ze swoją
rozbudowaną siecią szkół wyŜszych i instytucji naukowo- badawczych, zapewnia
odpowiednią ilość pracowników posiadających wykształcenie techniczne i bazę do
prowadzenia badań.
3.5.2. Przemysł chemiczny, farmaceutyczny, medyczny
Istotną gałęzią gospodarki Berlina jest przemysł chemiczny, farmaceutyczny i medyczny, na
który składa się blisko 100 przedsiębiorstw. BranŜa chemiczna i farmaceutyczna jest jedna z
najbardziej innowacyjnych branŜ niemieckiej gospodarki. Prace badawczo-rozwojowe
koncentrują się tutaj w szczególności na dziedzinach biotechnologii, farmacji, innowacyjnych
materiałów kompozytowych, polimerowych i ceramicznych, jak równieŜ na technikach
recyklingu tworzyw sztucznych.
Vivantes Netzwerk für Gesundheit GmbH jest drugim co do wielkości pracodawcą branŜy
medycznej w mieście zatrudniającym około 13,5 tys. osób i zarządza 9 berlińskimi
szpitalami. Charité-Universitätsmedizin Berlin zatrudniające 10.400 osób, z czego 270 to
profesorowie, jest jedną z największych klinik w Europie oraz szkołą medyczną berlińskich
uniwersytetów. Charité naleŜy do czołówki instytucji prowadzących kliniczne badania
naukowe i dysponuje licznymi ośrodkami badawczymi i leczniczymi, jak Niemiecki Ośrodek
Kardiologii w Berlinie (Deutsches Herzzentrum Berlin), Centrum Medycyny Kosmicznej
(Zentrum für Weltraummedizin), Niemiecki Ośrodek Badawczy Reumatologii (Deutsche
Rheumaforschungszentrum), czy Ośrodek Kardiologii Molekularnej i Klinicznej (Zentrum für
Molekulare und klinische Kardiologie).
W branŜy farmaceutycznej i chemicznej działa ponad 150 małych i średnich przedsiębiorstw,
zatrudniających ponad 10 tys. osób. Wiele z nich powstało wokół ośrodków naukowobadawczych. Zlokalizowane są tu równieŜ ośrodki wielkich koncernów farmaceutycznych,
korzystających ze zdobyczy biotechnologii w opracowywaniu nowych leków i metod terapii.
Koncern farmaceutyczny Bayer Schering Pharma AG z główną siedzibą w Berlina zatrudnia
5 tys. pracowników, Berlin-Chemie AG zatrudniał w 2009 roku 1.330 pracowników.
3.5.3. Przemysł środków transportu
Berlin jest istotnym ośrodkiem przemysłu środków transportu w Niemczech, historia
niektórych berlińskich przedsiębiorstw sięga początków rozwoju branŜy w Niemczech.
W mieście swoje siedziby mają producenci techniki kolejowej, drogowej, lotniczej, oraz
szereg poddostawców.
Przemysł taboru kolejowego w Berlinie reprezentuje Siemens Mobility, Bombardier
Transportation oraz Stadler Pankow GmbH (Stadler Rail AG).
Siemens Mobility zatrudniający blisko 1.000 pracowników zajmuje się zagadnieniami
automatyzacji ruchu kolejowego (Rail Automatation), oraz oferuje gotowe zestawy urządzeń
sterujących w tym zakresie. Firma posiada tutaj równieŜ ośrodek badawczy i szkoleniowy
pod nazwą Siemens Rail Automation Academy, pozwalający na przeprowadzenie
wymaganych testów urządzeń oraz prowadzenie szkoleń.
7
Koncern Bombardier Transportation jest wiodącym światowym producentem techniki
kolejowej, w Berlinie zlokalizowana jest europejska centrala przedsiębiorstwa. Przychód
firmy na rynku europejskim osiągnął w 2008 roku sumę 7,383 mld. USD.
Firma Stadler Pankow GmbH naleŜąca do szwajcarskiej Stadler Rail AG, zajmuje się
produkcją regionalnych składów spalinowych oraz tramwajów i podmiejskich kolejek
dojazdowych. W produkcji jest m. in. zespół trakcyjny FLIRT (Flinker Leichter Innovativer
Regional Triebzug), który jeździ równieŜ w Polsce dla Kolei Mazowieckiej oraz
w województwie śląskim.
Przemysł motoryzacyjny ma w Berlinie moŜe się poszczycić ponad 100-letnią historią.
Koncern Daimler AG posiada fabrykę w Berlinie w dzielnicy Marienfelde juŜ od 1902 roku,
która jest dzisiaj najstarszym zakładem produkcyjnym firmy. Daimler AG, zatrudniający 6.400
osób, produkuje w Berlinie silniki wysokopręŜne i benzynowe przeznaczone dla marek
Maybach, Mercedes Benz i Smart oraz elementy osprzętu silnika.
Koncern BMW, zatrudniający w landzie 2.530 pracowników, wytwarza tutaj motocykle oraz
podzespoły do samochodów.
W kraju działają równieŜ przedsiębiorstwa przemysłu lotniczego. Są to przede wszystkim
MTU (Maschinen- und Turbinenunion), Pratt & Whitney, czy Lufthansa Bombardier Aviation
Services. Firmy z branŜy przemysłu lotniczego z regionu Berlina i Brandenburgii skupione są
w Berlin-Brandenburg Aerospace Alliance e.V (BBAA), regionalnym związku,
reprezentującym ich interesy oraz koordynujący wspólne inicjatywy badawcze w ramach
centrów kompetencji techniki napędowej i materiałów lekkich.
3.5.4. Handel zagraniczny
Światowy kryzys gospodarczy najwcześniej dał się we znaki sektorowi handlowemu w skutek
czego znacznie spadł eksport, który jeszcze w roku 2007 odnotował wzrost na poziomie
7,4 %. Eksport kraju związkowego w roku 2008 spadł o 6,9 % w stosunku do roku 2007.
Suma eksportu wyniosła 11,5 mld €, jednocześnie import wzrósł o 2 % do sumy 8,5 mld €.
Bilans w roku 2007 wyniósł 4 mld €, w roku 2008 spadł do 3 mld €.
Największym odbiorcą produktów eksportowych Berlina pozostają USA, jednak eksport do
Stanów Zjednoczonych spadł o 24,3 %. W konsekwencji tego udział eksportu do USA spadł
z 11,7 % w roku 2007 do 9,5 % w roku 2008. Eksport do krajów Unii Europejskiej spadł
o 8,5 % z 32 % udziałem w całym eksporcie Berlina. Wywóz towarów do Azji spadł w sumie
o 2,9 %, eksport do Chin wzrósł jednak w tym czasie o 14,1 %.
Drugim największym odbiorcą towarów po USA była w 2008 roku Francja z sumą 867 mln €,
następnie Federacja Rosyjska – 729 mln €, Włochy – 625 mln € oraz Polska z sumą
590 mln €. Eksport do Chin osiągnął wartość 495 mln €, do Japonii 476 mln €.
Import towarów z krajów Unii Europejskiej spadł nieznacznie o 0,8 % i osiągnął sumę
3,3 mld €. Import towarów z Azji wzrósł o 7,5 %, z USA spadł o 4,2 %. Niemniej jednak Stany
Zjednoczone były największym eksporterem towarów do Berlina z sumą 1.154 mln €. Na
drugim miejscu umiejscowiła się Francja z sumą 770 mln €, na trzecim miejscu Polska
z sumą 679 mln €, następnie Holandia – 645 mln € i Włochy z sumą 596 mln €.
3.5.5. Polskie przedsiębiorstwa w Berlinie – wybrane przykłady
PKN ORLEN jest właścicielem ponad 500 stacji benzynowych w Niemczech. Pierwsza stacja
benzynowa ORLEN została otwarta w czerwcu 2003 roku w Berlinie, aktualnie
przedsiębiorstwo utrzymuje 17 stacji na terenie miasta.
8
Przedsiębiorstwo Gino Rossi S. A. otworzyło 6 sklepów ze sprzedaŜą detaliczną
w Niemczech, z czego 4 znajdują się w Berlinie – w centrach handlowych: Potsdamer Platz
Arkaden, Eastgate oraz Schlossgalerie. Salon Gino Rossi znajduje się równieŜ na
Ku’dammie. Spółka Gino Rossi jest równieŜ właścicielem niemieckiej spółki Lugano GmbH,
która jednak w kwietniu 2009 roku złoŜyła wniosek o upadłość do sądu w Berlinie.
Zakłady odzieŜowe BYTOM S. A. równieŜ otworzyły własny sklep w centrum handlowym
Schlossgalerie na Schloßstraße w Berlinie.
Przedsiębiorstwo Solaris Bus & Coach S.A. zajmujące się produkcją
autobusów,
trolejbusów, autokarów i tramwajów, dostarczyło dla niemieckich klientów ponad 1000
autobusów. Berlińskie Towarzystwo Komunikacyjne (Berliner Verkehrsbetriebe – BVG) jest
największym niemieckim klientem i zakupiło juŜ ponad 250 pojazdów. Spółka posiada
w konsekwencji przedstawicielstwo w mieście.
Przedsiębiorstwo Smyk sp. z o.o oferujące akcesoria, zabawki i ubrania dla dzieci i kobiet
w ciąŜy posiada 2 sklepy w Berlinie – w centrum handlowym ALEXA oraz Wilmersdorfer
Arcaden. W 2008 roku Smyk sp. z o.o przejęła niemiecką sieć 41 sklepów Spiele Max,
z czego kilkanaście placówek znajduje się w Berlinie.
4. Infrastruktura
4.1. Infrastruktura drogowa
Infrastruktura drogowa składa się głównie z wewnętrznej autostrady obwodowej A100, która
ma zostać sukcesywnie rozbudowana i docelowo otaczać całe miasto. W pobliŜu miasta
przebiega w formie zewnętrznego pierścienia, autostrada A10 (tzw. Berliner Ring).
Z autostrady A100 rozchodzą się w obrębie Berlina promieniście autostrady łączące ją
z A10. A111 prowadzi w kierunku północnozachodnim, na Hamburg i Rostock, A113
w kierunku południowowschodnim (na Drezno i Cottbus), natomiast A115 na południowy
zachód, w kierunku Hanoweru i Lipska.
Odcinek ostatniej z autostrad, prowadzi od masztu radiowego na terenach targowych
(Berliner Funkturm) poprzez zachodnie dzielnice Grunewald i Nikolassee. Odcinek ten był
pierwszą europejską drogą publiczną przeznaczoną wyłącznie do ruchu pojazdów
samochodowych i był do roku 1998 wykorzystywany równieŜ do wyścigów samochodowych.
Do dzisiaj potocznie nazywany jest AVUS (Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße – Ulica
Ruchu Automobilowego i Ćwiczebna).
Od węzłów na A10 swój początek mają autostrady A2 (Berlin- Zagłębie Ruhry), A9 (BerlinMonachium), A11 (Berlin-Szczecin), A12 (Berlin-Frankfurt nad Odrą), A13 (Berlin-Drezno),
oraz A24 (Berlin-Hamburg).
4.2. Infrastruktura transportowa
Berlin jest naturalnym krajem tranzytowym i pośrednikiem w kontaktach Europy Zachodniej
oraz połoŜonymi na wchodzie państwami Unii Europejskiej.
Aby sprostać lawinowo rosnącemu przepływowi towarów, w zdefiniowanej w roku 2004
strategii rozwoju, zwanej Berlin 2004-2014, odpowiednie znaczenie przyznano rozbudowie
i modernizacji istniejących, oraz budowie nowych połączeń wschód-zachód prowadzących
do Polski. NajwaŜniejsze projekty to rozbudowa istniejących juŜ autostrad prowadzących do
granicy z Polską (A12 do Frankfurtu nad Odrą) oraz modernizacja linii kolejowych do
Szczecina i Warszawy.
9
Aglomeracja berlińska, współpracując z przylegającymi terenami Brandenburgii dysponuje
trzema centrami przeładunków towarowych (Güterverkehrszentrum, GVZ). Są one połoŜone
na zachodzie (GVZ Berlin West), wschodzie (GVZ Berlin Ost), oraz południu (GVZ Berlin
Süd) miasta, przy głównych trasach komunikacyjnych. Wszystkie posiadają połączenia
z siecią kolejową i drogową na strategicznych kierunkach przepływu towarów. GVZ West
posiada równieŜ poprzez przepływającą nieopodal Hawelę połączenie z europejską siecią
wodnych dróg śródlądowych.
Centra odgrywają znaczącą rolę w przeładunkach towarów pomiędzy poszczególnymi
rodzajami transportu, przyczyniając się do optymalizacji ich przepływu, a takŜe rozwoju
miejscowej gospodarki poprzez osiedlanie nowych firm z branŜy logistycznej.
4.3. Infrastruktura kolejowa
Berlin jest jednym z najwaŜniejszych węzłów komunikacyjnych w sieci niemieckiej kolei
z 10 dalekobieŜnymi trasami. Zniszczenia wojenne, a następnie długotrwały podział miasta
sprawiły jednak, Ŝe niemoŜliwym okazało się odtworzenie pierwotnej struktury sieci kolejowej
z istniejącymi poprzednio dworcami czołowymi. W ramach planów połączenia i modernizacji
istniejących rozwiązań, w latach 90-tych powstała koncepcja tzw. grzyba kolejowego
(Pilzkonzept). Zakłada on połączenie tras w kierunkach północ-południe przebiegającym pod
centrum miasta tunelem. W miejscu ich spotkania z liniami kolei miejskiej (Stadtbahn)
znajduje się otwarty w roku 2006 centralny dworzec miasta (Berlin Hauptbahnhof). Takie
rozwiązanie umoŜliwia szybki przejazd przez miasto pociągów z kaŜdego kierunku, jak
równieŜ zakłada wykorzystanie i modernizację istniejących juŜ linii.
4.4. Transport lotniczy
Od 31. października 2008 roku Berlin dysponuje juŜ tylko jednym lotniskiem – Tegel
(w kodzie Międzynarodowego Zrzeszenia Przewoźników Powietrznych IATA: TXL),
połoŜonym w północnozachodniej części miasta. Drugie lotnisko Tempelhof (IATA: THF)
zostało zamknięte 30. października 2008 roku.
Lotnisko Berlin-Schönefeld (IATA: SXF), leŜące tuŜ za granicą miasta, znajduje się
w powiecie Dahme-Spreewald i naleŜy do kraju związkowego Brandenburgii, jest jednak
wielokrotnie zaliczane do Berlina.
Na przełomie roku 2006/2007 rozpoczęto budowę nowego portu lotniczego Berlin
Brandenburg International (BBI) który ma przejąć rolę centralnego lotniska regionu
i w konsekwencji zamknięcie lotniska Tegel w roku 2011. Port lotniczy BBI powstaje przez
znaczne powiększenie i modernizację lotniska Schönefeld. Koszt rozbudowy i modernizacji
szacuje się na około 2 mld. €. Nowy port ma obsługiwać juŜ w pierwszej fazie rozbudowy
około 25 mln. pasaŜerów.
Schönefeld i Tegel są zarządzane przez spółkę Berliner Flughafen Gesellschaft mbH, w
której udziały w 37 % mają kraje związkowe Berlin i Brandenburgia, pozostałe 26 %
natomiast Republika Federalna.
Lotniska są równieŜ jednym z największych pracodawców w regionie Berlina i Brandenburgii.
4.5. śegluga śródlądowa
Wschodnioniemiecki system dróg wodnych jest mocno rozgałęziony i stanowi dobrą bazę do
rozwoju towarowej i pasaŜerskiej Ŝeglugi śródlądowej. Jest on od czasu zjednoczenia
Niemiec systematycznie modernizowany i przystosowywany do wymogów współczesnej
Ŝeglugi. Berlin jest jednym z waŜniejszych węzłów przeładunkowych w systemie
wschodnioniemieckich szlaków śródlądowych. śegluga odbywa się tu po trzech głównych
szlakach:
10
W kierunku zachodnim, na dolnej Haweli i kanałem Mittellandkanal. Jest to najwaŜniejszy
szlak Ŝeglugowy, łączący się z Łabą, Wezerą, systemem kanałów zachodnioniemieckich,
jak równieŜ Renem i portami Morza Północnego.
W kierunku północnowschodnim, drogą wodną Hawela-Odra, łączącą się poprzez dolny
bieg Odry z zespołem portów Szczecin-Świnoujście i zapewniającą Berlinowi
bezpośrednie połączenie z Morzem Bałtyckim.
W kierunku południowowschodnim, trzecią co do znaczenia dla przewozów towarowych
drogą wodną Sprewa-Odra, która poprzez górny bieg Odry umoŜliwia połączenie
Ŝeglugowe z terenami dolnego Śląska.
Przeładunki odbywają się w trzech portach rzecznych na terenie miasta: Hafen Neukölln,
Südhafen oraz Westhafen. Zarządzane są one przez spółkę Berliner Hafen- und
Lagerhausgesellschaft mbH (BEHALA). Na terenach największego i posiadającego
największe znaczenie dla przeładunków portu Westhafen powstało w ostatnich latach
nowoczesne centrum logistyczne. Jest ono owocem zakrojonego na szeroką skalę programu
inwestycyjnego, zakładającego stworzenie tam centrum logistycznego, wyspecjalizowanego
w przeładunkach pomiędzy transportem wodnym, szynowym i kołowym. Port posiada
dogodne połączenie z autostradą A 100, oraz własny system kolei portowej. Port
przystosowany jest do przeładunków RO-RO, posiada terminal kontenerowy, jak równieŜ
dźwigi do przeładunków o masie do 350 ton, hale o łącznej powierzchni 93.000m², a takŜe
silosy cementowe i zboŜowe.
5. Edukacja i nauka
Berlin charakteryzuje się duŜą ilością państwowych i prywatnych uczelni wyŜszych oraz
licznymi placówkami naukowo-badawczymi. Roczne nakłady landu na cele naukowe sięgają
1,8 mld €. Na czterech uniwersytetach, trzech wyŜszych szkołach sztuk pięknych, siedmiu
wyŜszych szkołach zawodowych, międzynarodowej szkole biznesu oraz ponad 70
róŜnorodnych pozauniwersyteckich placówkach naukowo- badawczych zatrudnionych jest
ponad 50.000 osób.
Berlin dysponuje równieŜ największą kliniką uniwersytecką w Europie (CharitéUniversitätsmedizin Berlin), która prowadzona jest wspólnie przez Wolny Uniwersytet Berlin
(Freie Universität Berlin) i Uniwersytet Humboldta. Znajdują się tu takŜe przedstawicielstwa
licznych międzynarodowych towarzystw badawczych. Na uczelniach wyŜszych landu
studiuje około 140.000 osób, z czego prawie 15 % to cudzoziemcy.
Najstarszym uniwersytetem miasta jest Uniwersytet Humboldta (Humboldt-Universität zu
Berlin). Studiuje tu blisko 29.000 osób. Największą niemiecką uczelnią o profilu technicznym,
skupiającą ponad 28.000 studentów, jest Uniwersytet Techniczny (Technische Universität).
Największym uniwersytetem w landzie jest Wolny Uniwersytet Berlin (Freie Universität
Berlin), utworzony po II wojnie światowej jako odpowiedź na izolację zachodniej części
miasta i brak moŜliwości studiów na Uniwersytecie Humboldta przez mieszkańców Berlina
Zachodniego. Obecnie uczy się tu ponad 31.000 osób. Wolny Uniwersytet Berlin jest
wspierany w ramach niemieckiego programu finansowania przodujących uniwersytetów, tzw.
Inicjatywa Doskonałości (Exzellenzinitiative) i jest tym samym jednym z 9 elitarnych
uniwersytetów Republiki Federalnej Niemiec.
Zawodowe szkoły wyŜsze skupiają łącznie około 26.000 studentów. Są one ukierunkowane
bardziej na praktyczne zastosowanie wiedzy, np. poprzez badania naukowe połączone
z transferem technologii do przedsiębiorstw.
11
Szkoły wyŜsze prowadzą równieŜ zakrojoną na szeroką skalę kooperację z podobnymi
zagranicznymi placówkami partnerskimi – więzi te obejmują ponad 500 róŜnego rodzaju
umów kooperacyjnych
Opracowano: listopad 2009 r.
Źródła i pomocne linki:
http://www.berlin.de
http://www.berlin-polska.pl
http://www.statistik-berlin-brandenburg.de
http://www.berlin.ihk24.de
http://www.parlament-berlin.de
http://www.gvz-berlin.de
http://www.berlin-sciences.com
12