lokalny program wsparcia i opieki nad dzieckiem i

LOKALNY PROGRAM WSPARCIA RODZINY I OPIEKI NAD DZIECKIEM
W MIEŚCIE PRZEMYŚL NA LATA 2009 – 2015
Wstęp.
1. Rodzina jako podstawowe środowisko wychowawcze.
1.1. Instytucjonalne i rodzinne formy opieki zastępczej.
2. Diagnoza potrzeb.
2.1.Realizacja Lokalnego Programu Opieki nad Dzieckiem i Rodziną w latach 2005-2008.
2.2.Inwentaryzacja zasobów sektora integracji i pomocy społecznej.
3. Cel główny programu: Tworzenie warunków dla rozwoju rodziny i opieki nad
dzieckiem. Poprawa jakości życia rodzin i dzieci poprzez rozwój aktywności własnej oraz
zapobieganie marginalizacji życia rodziny.
Cele szczegółowe:
3.1. Wspieranie rodzin naturalnych poprzez oddziaływania interdyscyplinarne.
3.2. Poprawa funkcjonowania rodziny zagrożonej dysfunkcją i rodziny dysfunkcyjnej.
3.3. Zapobieganie niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży.
3.4. Pomoc w usamodzielnieniu wychowanków placówek opiekuńczo - wychowawczych
i rodzin zastępczych.
3.5. Rozwój rodzicielstwa zastępczego, umieszczanie dzieci w rodzinnych formach opieki
zastępczej.
3.6. Dostosowanie placówek opiekuńczo-wychowawczych do standardów.
4. Analiza SWOT Lokalnego Programu Wsparcia Rodziny i Opieki nad Dzieckiem.
5. Adresaci programu.
5.1. Rodziny niewydolne wychowawczo, niezaradne życiowo.
5.2. Rodziny żyjące w ubóstwie, w tym dotknięte bezrobociem.
5.3. Rodziny dotknięte przemocą.
5.4. Dzieci i młodzież zagrożona niedostosowaniem społecznym.
5.5. Dzieci i młodzież wychowująca się w ramach instytucjonalnej i rodzinnej opieki
zastępczej.
5.6. Dzieci i młodzież opuszczająca instytucjonalne i rodzinne formy opieki zastępczej.
5.7. Rodzice zastępczy i kadra placówek.
6.
Promocja i monitorowanie programu.
Podsumowanie.
1
Wstęp
Lokalny Program Wsparcia Rodziny i Opieki nad Dzieckiem został przygotowany jako
rozwinięcie Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Przemyśla na lata 20092015 w zakresie opieki nad dzieckiem i rodziną. Jednym z celów strategicznych przyjętej do
realizacji Strategii jest „Tworzenie warunków dla rozwoju rodziny i opieki nad dzieckiem”
czyli stworzenie rozwiązań profilaktycznych umożliwiających działania osłonowe
zapobiegające izolacji i marginalizacji mieszkańców miasta Przemyśla, ratownicze
i wspomagające dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że
działania na rzecz rodziny, to działania na rzecz całej wspólnoty, a wspierając rodzinę
przyczyniamy się do rozwoju i wzmacniania więzi w całej społeczności. W rodzinę należy
inwestować i wierzyć w możliwość samodzielnego wykonywania podstawowych funkcji.
Reforma ustroju terytorialnego państwa przekazała zdecydowaną większość kompetencji
do poziomów lokalnych samorządów gmin, powiatów. Służby opieki nad dziećmi i rodziną na
terenie Unii Europejskiej, której Polska jest członkiem działają na najniższym poziomie, a więc
jak najbliżej rodziny. Znaczenie rodziny dla społeczeństwa pozostaje na najwyższej pozycji.
W rodzinie wychowują się kolejne pokolenia, które w okresie swej dorosłości kształtują
społeczeństwo. Uwzględnienie możliwości rozwojowych rodziny jej zdolności do
przezwyciężania braków i pokonywania trudności jest podstawą programów skierowanych
na wspieranie i poprawę funkcjonowania rodzin. Człowiek może być rozumiany i wspierany
jedynie w kontekście bliskich i znaczących systemów ludzkich, których jest częścią a spośród
których najważniejsza jest rodzina. W rodzinie kształtuje się „kapitał ludzki”, który jest
wyznacznikiem tempa rozwoju danej społeczności.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Przemyślu jest jednostką organizacyjną
samorządu lokalnego powołaną do realizacji i koordynacji działań w zakresie pomocy
i integracji społecznej. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej jednym z zadań pomocy
społecznej jest rozwijanie nowych form pomocy i samopomocy w ramach zidentyfikowanych
potrzeb. Realizacja zasady pomocniczości odbywa się przy ścisłej współpracy samorządu
z organizacjami pozarządowymi.
Zawarte w niniejszym programie propozycje pomocowe wspierają rodzinę w prawidłowym wypełnianiu funkcji. Obejmują pomocą rodziny zagrożone różnego typu patologiami,
dysfunkcyjne oraz dzieci i młodzież zagrożoną niedostosowaniem społecznym. Program będzie
realizowany w toku bieżącej pracy jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz przez
programy celowe.
1. Rodzina jako podstawowe środowisko wychowawcze.
Rodzina jest pierwszym i podstawowym środowiskiem wychowawczym
dziecka. Istnieją różne typy rodzin i postawy przez nie reprezentowane, a to wpływa na rodzaj
postaw społeczno-moralnych dzieci i młodzieży wychowujących się w tych rodzinach.
Prawidłowo funkcjonująca rodzina jest wartością, której – w odniesieniu do jednostki jak
i globalnie – do całego społeczeństwa, nie można niczym równoważnym zastąpić.
We wszystkich społeczeństwach rodzina stanowi najmniejszą, po jednostce, komórkę
społeczną. Jej charakter, wielkość i rola, jaką spełnia mogą być w różnych społeczeństwach
różne, lecz nawet w najprymitywniejszych instytucja taka istnieje. W wielu kulturach trwałość
rodziny oparta jest na więzi małżeńskiej, w większości też jest to związek mężczyzny
z kobietą. Istnieją jednak również społeczeństwa, w których w związek małżeński wchodzi
więcej niż dwie osoby zwłaszcza tam, gdzie silna jest tradycja rodziny wielkiej, a majątek
należący do gospodarstw domowych jest dziedziczony.
2
Rodzina, zarówno ta duża, jak i mała, spełnia w społeczeństwie wiele różnych funkcji.
Funkcje te można ogólnie podzielić na cztery grupy. Pierwszą i podstawową funkcją rodziny
jest prokreacja i podtrzymanie ciągłości rodu. Druga polega na socjalizacji dzieci, czyli
nauczeniu ich reguł zachowania, uznanych prawideł postępowania w danym społeczeństwie za
właściwe i przekazania przyjętego systemu wartości. Trzecią funkcją rodziny jest
zabezpieczenie podstawowych potrzeb (czyli jedzenia, schronienia i ubrania) jej członkom.
Czwarta polega na wskazaniu odpowiedniego miejsca w społeczeństwie. Warto też wspomnieć,
że rodzina jako grupa społeczna jest z natury cykliczna, czy też odnawialna. Człowiek, w miarę
upływu lat, pełni kolejne role w rodzinie.
Istnieją różne formy rodziny, rozróżniane według odmiennych kryteriów:
•
•
formalnego lub nieformalnego związku cywilnego stanowiącego trzon rodziny:
o najczęściej małżeństwa mogącego mieć charakter monogamii lub poligamii,
o konkubinatu,
o związku partnerskiego.
rozkład władzy w rodzinie może mieć charakter matriarchalny, patriarchalny lub partnerski;
Współczesne społeczeństwa wykształciły tzw. alternatywne formy rodziny takie jak:
•
•
•
•
rodzina niepełna
rodzina zastępcza
rodzina zrekonstruowana
rodzinny dom dziecka
Rodziny to systemy społeczne, trwające i otwarte. Rodzina jako system to całość, która
jest czymś więcej niż tylko sumą części. Kiedy mówimy o rodzinie jako systemie społecznym,
myślimy przede wszystkim o procesie - komunikowaniu się, działaniu i współdziałaniu
poszczególnych elementów, a nie o strukturalnych cechach układu. Tak więc rodzina, jeśli
rozpatrywać ją w perspektywie systemowej, to grupa współzależnych od siebie osobników,
których łączy poczucie historii, więzi emocjonalne oraz strategie działania w celu zaspokojenia
potrzeb zarówno całej rodziny, jak i jej członków.
Funkcjonalna, zdrowa rodzina jest zdrową glebą, na której jej członkowie mogą wyrosnąć na dojrzałe istoty ludzkie. Ma ona następujące cechy:
•
•
•
•
•
zabezpiecza przetrwanie i rozwój;
zaspokaja potrzeby emocjonalne swoich członków; potrzeby te obejmują znalezienie
równowagi pomiędzy autonomią i zależnością oraz nauką zachowań społecznych i seksualnych;
zapewnia rozwój i wzrastanie każdego członka, w tym także rodziców;
jest miejscem, gdzie rozwija się poczucie własnego "ja";
jest podstawową "jednostką socjalizacji" i ma decydujące znaczenie dla przetrwania
społeczeństwa.
Wymienione cechy zawierają się w twierdzeniu, iż rodzina odgrywa podstawową rolę
psychicznego kształtowaniu zdrowia psychicznego dziecka, a tym samym kondycja rodziny ma
zasadnicze znaczenie dla zdrowia psychicznego całego społeczeństwa.
3
1.1. Instytucjonalne i rodzinne formy opieki zastępczej.
Dziecku, które z różnych przyczyn nie może wychowywać się w swojej naturalnej
rodzinie, państwo zapewnia opiekę w domach dziecka i innych pokrewnych placówkach. Są to
instytucjonalne formy opieki zastępczej.
W myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej, instytucjonalną formę opieki sprawują
placówki opiekuńczo-wychowawcze.
Placówki opiekuńczo-wychowawcze w zależności od podmiotu prowadzącego, dzielą się na:
1) publiczne - prowadzone przez gminę, powiat lub samorząd województwa;
2) niepubliczne – prowadzone na podstawie umowy o realizacji zadania z zakresu pomocy
społecznej, przez:
a) organizacje pozarządowe prowadzące działalność w zakresie pomocy społecznej,
b) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku
Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stosunku Państwa do innych
kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania, jeżeli
ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności w zakresie pomocy społecznej.
Ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej
z 19 października 2007r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych, wyróżnia
placówki następującego typu:
1) interwencyjne;
2) rodzinne,
3) socjalizacyjne,
4) wielofunkcyjne.
W Polsce najwięcej, mimo założeń reformy, funkcjonuje
wychowawczych typu socjalizacyjnego (dawnych domów dziecka).
placówek
opiekuńczo-
Konwencja o prawach dziecka, ratyfikowana przez Polskę w 1991 roku, stanowi, że
,,Dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub, gdy ze względu
na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej
ochrony i pomocy ze strony państwa. Taka opieka może oznaczać adopcję, polegać na
umieszczeniu w rodzinie zastępczej lub, gdy jest to niezbędne, w odpowiedniej instytucji”.
Prawo to zapisane jest również w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w art.72 ust.2:
,,Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych”.
W polskim systemie opieki nad dzieckiem osieroconym lub pozbawionym opieki rodziców
biologicznych, ukształtowanym jeszcze przed 1989 rokiem, dominowały formy
instytucjonalnej opieki całkowitej. System opieki zastępczej aż do 1999 miał charakter
resortowy. Zadania polityki społecznej realizowały wówczas trzy resorty: edukacji , pracy
i polityki socjalnej oraz zdrowia i opieki społecznej. W 1999 roku, w wyniku przeprowadzonej
reformy administracyjnej kraju, nałożono na powiaty obowiązek zapewnienia dzieciom
i młodzieży pozbawionym opieki rodziców naturalnych - zastępczego środowiska
wychowawczego. Obecnie następuje przekształcanie istniejących form opieki instytucjonalnej
w mniejsze struktury, zauważalny jest także rozwój rodzinnych form opieki z jednoczesną
pracą na rzecz powrotu dziecka do rodziny naturalnej.
Przez rodzinną opiekę zastępczą rozumie się rodziny zastępcze (spokrewnione
i niespokrewnione, które są ustanawiane przez sąd oraz zawodowe, które pobierają
wynagrodzenie za pełnienie takiej funkcji) oraz instytucjonalne formy rodzinnej opieki nad
dzieckiem tj. rodzinne placówki opiekuńczo-wychowawcze, oraz kameralne formy opieki nad
dzieckiem, w których dzieci przebywają w warunkach zbliżonych do domu rodzinnego (grupy
usamodzielnienia, grupy mieszkaniowe).
4
Rodzina zastępcza zawodowa, to rodzina niespokrewniona z dzieckiem, która funkcjonuje na
podstawie podpisanej umowy z gminą i pobiera wynagrodzenie. Rodziny zawodowe dzielą się
na:
- wielodzietne (dla nie mniej niż 3 i nie więcej niż 6 dzieci),
- specjalistyczne (w której umieszcza się dzieci niedostosowane społecznie albo dzieci
z różnymi dysfunkcjami, problemami zdrowotnymi wymagającymi szczególnej opieki
i pielęgnacji; w rodzinie tej może przebywać w tym samym czasie nie więcej niż 3 dzieci) oraz
- rodziny o charakterze pogotowia rodzinnego (w której umieszcza się dzieci na pobyt
okresowy, do czasu unormowania ich sytuacji życiowej, nie dłużej jednak niż na 15 miesięcy).
Rodzinny dom dziecka to placówka opiekuńczo-wychowawcza, która przeznaczona jest dla
4 do 8 dzieci (wyjątkiem są sytuacje, kiedy do placówki zostaje skierowane rodzeństwo –
wtedy dzieci może być więcej).
2. Diagnoza potrzeb.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu
umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są
one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Szukający
pomocy oczekuje odreagowania swoich emocji, wglądu w przyczyny sytuacji trudnej oraz
pomocy w dokonaniu zmian w swoim życiu. Pomoc społeczna wkracza w sytuację osób
i rodzin wtedy, gdy nie są one w stanie pokonać trudności życiowych własnym staraniem.
Pomocy tej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu:
•
ubóstwa,
•
sieroctwa,
•
bezdomności,
•
bezrobocia,
•
niepełnosprawności,
•
długotrwałej lub ciężkiej choroby,
•
przemocy w rodzinie,
•
potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności,
•
bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa
domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych i wielodzietnych,
•
braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki
opiekuńczo- wychowawcze,
•
trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy,
•
trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego,
•
alkoholizmu lub narkomanii,
•
zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej.
•
klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Celem pomocy jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz
umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta
powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia oraz integracji ze
środowiskiem. W przepisach wielokrotnie zawarta jest zasada pomocniczości, która wskazuje
pierwszeństwo korzystania z własnych zasobów i uprawnień przez osoby i rodziny oraz kładzie
nacisk na wspieranie a nie bezpośrednie zaspokajanie potrzeb.
5
Rodzina dysfunkcyjna to taka, w której występują poważne nieprawidłowości
w zaspokajaniu podstawowych potrzeb biologicznych i psychospołecznych dziecka. Ma to
związek ze znacznym zubożeniem rodziny, spowodowanym dewiacyjnymi zachowaniami
rodziców. Należą do nich m.in. uniki pracy, nadużywanie alkoholu, przestępczy tryb życia,
a także mała dbałość o potrzeby rozwojowe dziecka.
Każda rodzina dysfunkcyjna naraża dziecko na stresy, wiadomo jednak, że największe
problemy stwarza alkoholizm i narkomania rodzica, przemoc we wzajemnych relacjach,
wykorzystywanie oraz zaniedbywanie. Zgodnie z koncepcją rodziny jako systemu, zmiana
zachodząca w którymkolwiek z elementów ma wpływ na wszystkie pozostałe. Zachowanie
alkoholika zakłóca ustalony w rodzinie porządek. Kolejni członkowie rodziny zostają
wytrąceni ze stanu równowagi. Reagowanie w sposób, który dotychczas się sprawdzał nie
przynosi oczekiwanych rezultatów, rozpoczyna się więc poszukiwanie nowych "strategii" i ról,
które pozwoliłyby tę równowagę przywrócić.
Najbardziej charakterystyczną cechą rodziny dysfunkcjonalnej jest to, że jest ona
fragmentem wielopokoleniowego procesu. Tkwi ona, a raczej porusza się w swego rodzaju
błędnym kole i nie potrafi się z niego wydostać opierając się wyłącznie na własnych siłach.
Pozostałe cechy rodzin dysfunkcjonalnych:
•
brak w nich intymności,
•
są "zakorzenione we wstydzie" (dzieci często wstydzą się swojej rodziny),
•
mają utrwalone, zamrożone, sztywne role,
•
ich członkowie mają zaplątane granice pomiędzy sobą, czują się tak, jak czują się inne
osoby w rodzinie,
•
ich członkowie nie mogą zaspokoić swoich indywidualnych potrzeb, są one odkładane,
aby umożliwić zaspokojenie potrzeb systemu, dlatego w takiej rodzinie prawie zawsze
istnieje jakiś niewielki poziom złości i depresji,
•
system komunikacji polega na otwartym konflikcie, albo na zgodzie na to, żeby nie
było niezgody, rzadko dochodzi tam do prawdziwego kontaktu,
•
indywidualne różnice są poświęcane dla potrzeb systemu, jednostka istnieje dla rodziny,
taka rodzinę trudno jest opuścić,
•
zasady są sztywne i nie zmieniają się, takimi zasadami są na ogół kontrola, perfekcjonizm i oskarżanie,
•
jawne tajemnice są częścią kłamstw, które trzymają rodzinę w zamrożonym stanie tajemnice te każdy zna i udaje, że o niczym nie wie,
•
zaprzeczanie konfliktom i frustracji tworzy sytuację, w której każdy chce osiągnąć swoje cele siłą woli, daje to iluzję radzenia sobie z problemem,
•
ich członkowie odrzucają granice własnej osoby dla podtrzymania systemu rodziny, jest
to równoznaczne z odrzuceniem własnej tożsamości,
Trzy najistotniejsze zasady, na których opiera się funkcjonowanie rodziny dysfunkcyjnej to:
„nie mów, nie ufaj i nie odczuwaj”.
•
•
Pierwsza nakazuje bezwzględne zachowanie milczenia na temat tego, czego dziecko
doświadcza we własnej rodzinie. Dorośli członkowie rodziny oczekują, że dziecko będzie ukrywało swoje przeżycia zarówno wewnątrz rodziny jak i poza nią.
Druga, wymaga od dziecka, aby nie obdarzało zaufaniem ani członków swojej rodziny,
ani nikogo obcego, gdyż ufając naraża się na doznanie krzywdy. Tym samym dziecko
nie może uzyskać poczucia bezpieczeństwa, natomiast stale doświadcza poczucia zagrożenia, czuje się słabe i niepewne.
6
Trzecia nakazuje dziecku, by nie zagłębiało się w swoje emocje, nie zastanawiało na
tym, co odczuwa, jakie są tego przyczyny i skutki. Kierowanie się tą zasadą oraz wzrastanie w zdezorganizowanym środowisku to prosta droga do psychopatyzacji dziecka.
Jaką miłością dziecko było kochane, tylko taką będzie kochało w przyszłości. Innej nie
zna.
•
Podejmując rozważania na temat roli rodziny w systemie profilaktyki, trzeba zdawać
sobie sprawę z aktualnych zagrożeń, jak rozwój cywilizacji. Postawy wielu ludzi nacechowane
są lękiem przed przyszłością (spowodowanym brakiem perspektyw), rozczarowaniem,
sceptycyzmem wobec wartości ogólnospołecznych. Wiele małżeństw się rozpada. Rodzice są
zapracowani, nastawieni na zapewnienie jak najlepszych bądź przyzwoitych warunków
materialnych swojemu dziecku, zapominając o jego wychowaniu. Coraz bardziej widoczna jest
różnica pomiędzy bogatymi a biednymi. Coraz więcej rodzin znajduje się na skraju ubóstwa.
Najbardziej przez taki stan rzeczy cierpią dzieci, które pozostawiane są „same sobie”,
co najczęściej prowadzi u nich do zachowań dewiacyjnych, tj. niedostosowania społecznego.
Powody przyznawania pomocy społecznej w 2008 roku.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Rodzaj sytuacji życiowej
Ubóstwo
Sieroctwo
Bezdomność
Ochrona macierzyństwa
Bezrobocie
Niepełnosprawność
Długotrwała choroba
Bezradność socjalna i ekonomiczna
w tym:
- rodziny niepełne
- rodziny wielodzietne
9. Alkoholizm
10 Narkomania
11 Powrót z zakładu karnego
Liczba
rodzin
1 329
4
68
180
1 517
810
1 042
321
Liczba osób w rodzinie
4 237
13
68
903
5 324
1 997
2 758
1 176
265
70
119
5
14
843
414
344
18
41
Na dzień 30.09.2008 r. Przemyśl liczył 65 500 osób. W roku 2008 udzielono pomocy
9 689 osobom z 3 242 rodzin co stanowi 14,8% ogółu mieszkańców Przemyśla, podobnie
jak w roku 2007 i 2006 (15,6% , 15,4% ogółu mieszkańców). Analiza powyższej tabeli
wskazuje, że dominującymi powodami przyznania pomocy jest ubóstwo, bezrobocie,
niepełnosprawność i długotrwała choroba. Wzrosła również ilość rodzin niepełnych. Powyższe
liczby i zanotowane wskaźniki stanowią dla MOPS płaszczyzny działań w zakresie form
wsparcia, wdrażania programów walki z wykluczeniem i marginalizacją. Zadanie pobudzania
społecznej aktywności odnosi się zarówno do osób i rodzin, jak i do środowisk lokalnych.
7
Typy rodzin objętych pomocą finansową - zadania gminy łącznie z pracą socjalną.
Lp.
1.
2.
Wyszczególnienie
Rodziny ogółem w tym:
- rodziny objęte tylko pracą
socjalną
w tym o liczbie osób:
1
2
3
4
5
6 i więcej
Rodziny z dziećmi w tym
o liczbie dzieci:
1
2
3
4
5
6
7 i więcej
Liczba rodzin
Liczba osób w rodzinie
3 242
9 689
680
2 045
934
520
571
592
337
288
1 628
934
1 040
1 713
2 368
1 685
1 949
6 892
661
564
268
88
31
9
7
2 154
2 405
1 410
554
222
74
73
624
1 953
3.
Rodziny niepełne
Jak wynika z powyższej analizy trudności w prawidłowym funkcjonowaniu rodziny
wynikają głównie z braku środków utrzymania generowanych bezrobociem i nieumiejętnością
w gospodarowaniu środkami finansowymi oraz z czynników patologicznych, takich jak
alkoholizm, narkomania, skłonność do przemocy, itp.
Powyższe dane wskazują również, w jakich aspektach należy pomóc rodzinie, aby
prawidłowo mogła funkcjonować i stanowiła pozytywne środowisko rozwoju młodego
człowieka.
Czynniki dysfunkcyjne, które negatywnie wpływają na rodzinę wymagają od
profesjonalnych służb opracowania specjalistycznych usług socjalnych, a celem pracy socjalnej
z rodziną ma być wyjście z kryzysu i samodzielne prawidłowe funkcjonowanie w środowisku
rodzinnym i społecznym.
Analizę świadczeniobiorców MOPS w Przemyślu należy uzupełnić o rodziny zastępcze
- 90 rodzin, w których umieszczonych jest 120 dzieci, wychowanków w okresie
usamodzielnienia opuszczających rodziny zastępcze i placówki opiekuńczo-wychowawcze
w liczbie 83 osób oraz wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych, czyli 75 dzieci.
Dziecku całkowicie lub częściowo pozbawionemu właściwej opieki rodziców zapewnia
się, pomoc organizując opiekę w rodzinie zastępczej lub w formach instytucjonalnych
dziennych i całodobowych. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na
podstawie orzeczenia sądu rodzinnego. Rodzina zastępcza zapewnia dziecku warunki rozwoju
i wychowania odpowiednie do jego stanu zdrowia i poziomu rozwoju. Jednym z obowiązków
8
rodzica zastępczego jest współpraca z MOPS, informowanie o przebiegu opieki, umożliwianie
przeprowadzania wywiadów rodzinnych w miejscu zamieszkania. MOPS jest zobowiązany do
składania rocznych sprawozdań do sądu rodzinnego o realizowaniu opieki i wychowania nad
powierzonymi dziećmi.
Wzrost liczby rodzin zastępczych w latach 2006 – 2008
Rok
Ilość utworzo- Liczba umiesznych rodzin za- czonych dzieci
stępczych
Liczba rodzin
rozwiązanych
Razem rodzin
zastępczych
Razem liczba
umieszczonych
dzieci
2006
17
22
13
99
123
2007
12
21
19
97
123
2008
9
14
11
86
113
Do placówek opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego tzw. świetlic
środowiskowych uczęszcza średnio każdego roku ok. 400 dzieci z rodzin, w których często
istnieje problem alkoholowy przynajmniej jednego z rodziców. W Przemyślu funkcjonuje 12
placówek publicznych i niepublicznych, gdzie do każdej z nich uczęszcza ok. 30 dzieci
miesięcznie. Dzieci otoczone opieką wychowawców w godzinach popołudniowych mają
zapewnione warunki do nauki, zabawy oraz twórczego spędzania wolnego czasu.
Minimalizowanie skutków niepowodzeń szkolnych, organizowanie zajęć wyrównawczych.
Dzieci i młodzież mają możliwość spożycia gorącego posiłku współfinansowanego ze środków
budżetu państwa
Skierowanie dziecka do placówki na pobyt całodobowy może nastąpić po wyczerpaniu
wszystkich możliwości udzielenia pomocy w rodzinie naturalnej lub w rodzinie zastępczej.
Pobyt powinien mieć charakter przejściowy, przyjęcie dziecka do placówki następuje na
podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, na wniosek rodziców lub na wniosek samego dziecka.
Od 1 stycznia 2005r. w Przemyślu funkcjonuje 2 placówki opiekuńczo-wychowawcze
całodobowe:
o Wielofunkcyjna Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza Dom dla Dzieci i Młodzieży
„Maciek” ul. Jasińskiego 1 (placówka publiczna). Od 1 lipca 2006 jest podzielona na:
Grupę Małych Dzieci - 6 miejsc statutowych, Zespół Interwencyjny - 9 miejsc statutowych,
Zespół Socjalizacyjny - 30 miejsc statutowych.
o Dom dla Dzieci „Nasza Chata” ul. Swobodna 12 (placówka niepubliczna) 30 miejsc
statutowych – prowadzi mieszkanie usamodzielnień dla starszych wychowanków.
W obu placówkach wszystkie miejsca statutowe są w pełni wykorzystane, duża ilość wniosków
spoza Przemyśla jest rozpatrywana negatywnie z powodu braku wolnych miejsc.
Ilość dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych
w Przemyślu bez względu na miejsce pochodzenia w kolejnych miesiącach 2008 roku oraz
dzieci pochodzące z Przemyśla a przebywające poza Przemyślem.
9
Liczba
dzieci
Styczeń
Luty
Marzec
Kwiecień
Maj
Czerwiec
Lipiec
Sierpień
Wrzesień
Październik
Listopad
Grudzień
Dzieci pochodzące z
Przemyśla a
przebywające poza
Przemyślem
12
12
10
17
14
11
12
13
13
13
12
1
Dom dla
Dzieci
Dom dla Dzieci i Młodzieży „Maciek”
„Nasza chata”
Grupa
Typ
Zespół
Zespół
Małych
socjalizacyjny
Interwencyjny Socjalizacyjny
Dzieci
1-18
3-18
0-3
29
9
6
29
29
8
9
30
23
8
9
30
30
8
12
30
30
7
13
31
30
7
12
29
29
7
15
32
30
5
9
29
30
5
10
28
30
5
10
30
30
6
6
29
27
6
7
32
Pobyt dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej
z założenia ma charakter tymczasowy do momentu odzyskania funkcji opiekuńczych przez
rodziców. W ramach pracy socjalnej prowadzona jest praca z rodzicami biologicznymi
w zakresie: utrzymywania stałych kontaktów z dziećmi umieszczonymi poza rodziną,
możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, podjęcia leczenia odwykowego, rejestracji
w Powiatowym Urzędzie Pracy i zwiększenia aktywności w poszukiwaniu pracy, pomocy
w załatwianiu spraw urzędowych itp.
Drugim materiałem analityczno - badawczym, wykorzystanym do opracowania
lokalnego programu, jest inwentaryzacja infrastruktury pomocy i integracji społecznej
funkcjonującej na terenie miasta Przemyśla.
2.1 Realizacja Lokalnego Programu Opieki nad Dzieckiem i Rodzina w latach 20052008
Głównym celem lokalnego programu opieki nad dzieckiem i rodziną w latach 2005 –
2008 było uporządkowanie i rozwój systemu opiekuńczego. Priorytetem jest utworzenie
spójnego wsparcia dzieci i rodzin, które znalazły się w trudnej dla nich sytuacji życiowej.
Wskazane kierunki działań były systematycznie realizowane przez jednostki organizacyjne
pomocy społecznej oraz współpracujące organizacje pozarządowe.
Opracowano Biuletyn Informacyjny o działających instytucjach pomocowych.
Od 2004 roku organizowana jest cykliczna Konferencja „Szczęście dzieci – naszym szczęściem”, dla osób realizujących pomoc dziecku i rodzinie w jednostkach edukacyjnych, pomocowych, służbach mundurowych, sądzie i organizacjach pozarządowych.
Od 2004 roku celem propagowania rodzinnej opieki zastępczej, integracji dzieci
umieszczanych w opiece pozarodzinnej, ich rodziców i opiekunów organizowany jest Festyn
Sportowo-Kulturalny.
10
W ramach MOPS, przy wykorzystaniu środków pozabudżetowych, utworzono Ośrodek
Wsparcia Socjalnego, którego celem jest rozszerzenie systemu opieki nad dzieckiem i rodziną
o działania skierowane bezpośrednio do rodzin naturalnych, pomoc rodzinom i osobom z długotrwałą bezradnością w sprawach życiowych, powrót do prawidłowego funkcjonowania rodziny. Podstawowym zadaniem OWS jest organizacja pomocy środowiskowej w zakresie pracy socjalnej, psychologicznej i psychoterapeutycznej, pedagogicznej i prawnej osobom i rodzinom znajdującym się w długotrwałej bezradności życiowej, w celu zapobiegania pogłębiania
się dysfunkcyjności i dążenia do przywrócenia możliwości samodzielnej egzystencji. Powołano
Zespół Interdyscyplinarny, którego zadaniem jest rozwiązanie długotrwałych problemów życiowych klienta na wielu obszarach (ekonomicznym, psychologicznym, prawnym, społecznym
itp.), budowanie lokalnego systemu współpracy pomiędzy służbami społecznymi, a innymi
osobami i instytucjami zajmującymi się pomocą dziecku i rodzinie, wspieranie pracowników
socjalnych w organizowaniu skutecznej pomocy osobom i rodzinom pozostającym długotrwale
w swojej bezradności życiowej. Członkowie Zespołu działają według swojej najlepszej wiedzy
i umiejętności. Pozostają w pełni dyspozycyjni, na wypadek potrzeby nagłej interwencji Zespołu.
Wdrożono realizacje projektów długoterminowych – Grupy Samopomocowe „Samoradzik”
oraz „Sam Gospodaruję” – obejmujące osoby usamodzielniane i usamodzielnione,
Powstały dwa mieszkania chronione przeznaczone dla usamodzielniających się wychowanków
opieki pozarodzinnej. Placówki opiekuńczo-wychowawcze funkcjonujące na terenie Przemyśla
sukcesywnie realizują programy naprawcze celem osiągnięcia standardów. Dążąc do zapewnienia właściwej opieki i wychowania zmniejszono liczbę wychowanków, utworzono grupy usamodzielniające starszych wychowanków. Mimo planów utworzenia rodziny zastępczej opiekę
dla noworodków zorganizowano w placówce tworząc grupę małych dzieci. Młodociane matki
– wychowanki placówki opiekuńczo-wychowawczej mogą opiekować się własnymi dziećmi
zamieszkując w Domu Samotnej Matki.
Rozwijana jest opieka dzienna w świetlicach socjoterapeutycznych, realizowane programy profilaktyczne dla dzieci i młodzieży.
Kierunkiem niezrealizowanym nadal pozostaje rozwój rodzicielstwa niespokrewnionego i zawodowego. Istniejące placówki opiekuńczo-wychowawcze wymagają dalszych działań
naprawczych i przekształceń celem przeciwdziałania instytucjonalizacji świadczonej opieki.
W Przemyślu brakuje świetlic socjoterapeutycznych dla młodzieży starszej, zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Wymagana jest kontynuacja działań zakładających wspieranie rodziny naturalnej, pomoc rodzinom dysfunkcyjnym w odzyskaniu zdolności prawidłowego wypełniania ról społecznych. Dziecko pozbawione opieki ma prawo wychowywać się w rodzinnych
formach opieki zastępczej.
2.2. Inwentaryzacja zasobów sektora integracji i pomocy dzieciom i rodzinie.
Rodzaj pomocy
Realizator
Ilość osób korzystających
w 2008 roku
Programy zapobiegawcze MOPS w ramach pracy socjalnej, 10 310
działające w oparciu o rodzi- świadczenia pieniężne
5 770
nę przeżywającą trudności, i niepieniężne
512
intensywna pomoc w utrzy- Świadczenia rodzinne
maniu rodziny.
Fundusz Alimentacyjny
5414
Pomoc
rzeczowa
Wzmożona praca socjalna
64 rodziny objęte kompleksowa
Ośrodek Wsparcia Socjalnego
w środowisku w oparciu
pomocą OWS
Zespół Interdyscyplinarnyo kontrakty socjalne
Nierejestrowane porady i inforrozwiązanie długotrwałych
11
mobilizujące do działań
problemów życiowych klienta na
klientów pomocy społecznej, wielu obszarach (ekonomicznym,
ze szczególnym
psychologicznym, prawnym,
uwzględnieniem pomocy
społecznym itp.), UM
dzieciom,
Programy prewencyjne
UM
wspierania rodziny
Placówki edukacyjne
- lokalnie dostępne
Organizacje pozarządowe
programy wspierania dzieci
i młodzieży w rodzinie
i środowisku.
System pomocy doraźnej. Ośrodek Opiekuńczo-Adopcyjny
Działalność diagnostyczna, Jednostka publiczna, jakość usług
konsultacyjna.
spełniająca standardy,
Aktywna współpraca z rodzicami
zastępczymi, placówkami
opiekuńczo-wychowawczymi
i dziećmi
System pomoc doraźnej.
Poradnia PsychologicznoDziałalność diagnostyczna, Pedagogiczna
terapeutyczna,
Jednostka publiczna, jakość usług
profilaktyczna i doradczą. spełniająca standardy
macje
System opieki całodobowej Jednostka publiczna
Łącznie 45 miejsc statutowych
Stypendia 1545 uczniów
Wyprawka dla uczniów 373
Wypoczynek dla 1643 dzieci
Programy profilaktycznoedukacyjne
(rocznie korzysta około 1000
osób)
Od roku 2000 rodzinom
adopcyjnym powierzono 124
dzieci w tym 41 urodzonych
w Przemyślu,
W roku szkolnym 2007/2008
przyjęto 1633 dzieci
Badań psychologicznych 643,
Badań pedagogicznych 620,
Badań logopedycznych 103,
System opieki dziennej
Świetlice środowiskowe
Do Świetlic Środowiskowych
i terapeutyczne prowadzone przez: uczęszcza średnio każdego roku
PKPS „ Stare Miasto”
ok. 400 dzieci z rodzin,
Stowarzyszenie Rodzin
w których często istnieje
Katolickich „Nadzieja”
problem alkoholowy
S.S. im Michała Archanioła
przynajmniej jednego
S.S. Felicjanek
z rodziców. Miesięcznie ok. 30
Dom Katolicki „Roma”
w każdej. Dzieci otoczone
Stowarzyszenie Salezjańskiej
opieką wychowawców
Organizacji Sportowej „Orlęta” w godzinach popołudniowych
Zgromadzenie Sług Jezusa
mają zapewnione warunki do
Stowarzyszenie na Rzecz Osób
nauki, zabawy oraz twórczego
z Upośledzeniem Umysłowym,
spędzania wolnego czasu.
Stowarzyszenie Profilaktyki
i Wspierania Rozwoju
Osobowości Dzieci i Młodzieży
„Wzrastanie”,
Stowarzyszenie Animatorów
Trzeźwości „Przystań”
Młodzieżowy Dom Kultury
Związek Ukraińców „Promień”
Związek Harcerstwa Polskiego
System opieki całodobowej Dom Matki i Dziecka jednostka 11 miejsc dla osób dorosłych
prowadzona przez Caritas
z miejscami dla dzieci
Archidiecezji Przemyskiej.
12
dla dzieci i młodzieży
Placówki dysponują
wyszkoloną kadrą realizując
pracę z rodziną naturalną
wychowanków. Ściśle
współpracują z O-A-O
poszukując rodzin
adopcyjnych dla dzieci,
których rodzice pozbawieni
są władzy rodzicielskiej.
Rodziny zastępcze
Programy wspierające
i promujące rodzinną formę
opieki zastępczej,
zapobieganie izolacji
społecznej, umożliwianie
wzajemnego poznania się
i wymiany doświadczeń.
Wielofunkcyjna Placówka
Opiekuńczo-Wychowawcza Dom
dla Dzieci i Młodzieży „Maciek”
Zespół Interwencyjny - 9
Zespół Socjalizacyjny - 30
W tym Grupa Usamodzielnienia
Grupa Małych Dzieci -6
Jednostka niepubliczna Dom dla
Dzieci „Nasza Chata”
Towarzystwa „Nasz Dom”
Dom Baza dla 24
Grupa Usamodzielnienia 6
starszych wychowanków
Rodziny spokrewnione
Rodziny niespokrewnione
Rodzina zastępcza zawodowa
niespokrewniona z dzieckiem
Działalność Koła Rodzin
Zastępczych „DOM”- działania
samopomocowe – koło powstało
z inicjatywy MOPS w 2004 r. w
ramach Towarzystwa Przyjaciół
Dzieci
Wsparcie dla usamodzielnio- Wychowankowie rodzin
nych wychowanków
zastępczych oraz placówek
różnego typu.
Grupy samopomocowe dla
młodzieży i osób pełnoletnich
usamodzielnianych
„Sam gospodaruje”
„Samoradzik
Poprawa warunków miesz- Dysponowanie lokali socjalnych
kaniowych
dla osób usamodzielnianych,
2 mieszkania chronione
UM dodatki mieszkaniowe
Łącznie 30 miejsc statutowych
90
6
1
Liczba dzieci objętych opieką
123
101 usamodzielnionych
wychowanków
Realizacja Programu celowego
MOPS
Grupa 12 osób
Grupa 12 osób
Przydział ok. 10 mieszkań
rocznie
Jednocześnie dla 5 osób
2007 r. 5 104 wnioski na łączną
kwotę 4 805 392 zł
Niżej określone cele wymagają pogłębionej diagnozy i systematycznych badań celem
dostosowania działań do potrzeb rozwojowych rodzin. Z uwagi na konieczność racjonalnego
i oszczędnego gospodarowania dostępnymi środkami finansowymi zasadne jest realizowanie
wyznaczonych celów poprzez programy celowe.
3. Cel główny: Tworzenie warunków dla rozwoju rodziny i opieki nad dzieckiem.
Poprawa jakości życia rodzin i dzieci poprzez rozwój aktywności własnej oraz
zapobieganie marginalizacji życia rodziny.
Cele szczegółowe:
13
3.1. Wspieranie rodzin naturalnych poprzez oddziaływania interdyscyplinarne.
Działania:
Poradnictwo realizowane przez jednostki organizacyjne publiczne i niepubliczne.
Działania edukacyjne, zwiększenie dostępności szkoleń.
Identyfikacja zagrożeń związanych ze zjawiskiem „eurosieroctwa”, uruchomienie systemu
wczesnego reagowania.
Zwiększenie aktywności własnej w zakresie poprawy sytuacji trudnej.
Zwiększenie dostępu do świadczeń pomocy społecznej.
Edycja Biuletynu o organizacji pomocy społecznej w Przemyślu.
Rozszerzenie rzetelnej informacji na temat organizacji pomocy społecznej, jednostek
organizacyjnych działających na rzecz drugiego człowieka. Skuteczność pomocy uzależniona
jest od posiadania wiedzy o placówkach pomocowych i rodzaju świadczonych w nich
usługach. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji najczęściej nie wiedzą do kogo się zwrócić
o pomoc, zauważalny jest szczególnie wśród klientów MOPS w Przemyślu brak rozeznania we
własnych uprawnieniach i możliwościach. Pomoc społeczna realizowana przez pracę socjalną
wymaga systematycznego upowszechniania w wymiarze informacyjnym. Usystematyzowane
informacje o jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej funkcjonujących na terenie
miasta Przemyśla będą opracowane w formie: biuletynu oraz wydawnictw o charakterze ulotek.
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 1 000 zł edycja
Ośrodek Wsparcia Socjalnego – konsultacje specjalistyczne dla osób, rodzin, dzieci
i młodzieży dotkniętych bezradnością życiową. Klienci konsultacji są obejmowani wsparciem
psychologicznym, pedagogicznym, udzielane są porady prawne i doradztwo zawodowe.
Projekt „Zanim wyjedziesz - przyjdź do nas” - punkt informacyjno- konsultacyjny dla osób,
które wyjeżdżają za granicę, pozostawiając w kraju rodzinę a w szczególności dzieci.
Beneficjenci programu zostaną zapoznani z problemem eurosieroctwa, prawnymi
uwarunkowaniami w krajach unii europejskiej w zakresie zatrudnienia, opieki zdrowotnej,
systemem edukacji, świadczeń socjalnych i zdobędą informacje dot. organizacji pomocowych.
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 10 000 zł rocznie
Projekt:” Jak mówić żeby dzieci nas słuchały Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”
skierowany do rodziców mających problemy wychowawcze.
Szkoła dla rodziców jest programem uczącym umiejętności komunikacji oraz rozumienia
dzieci. Propozycje zawarte w programie pozwalają zamienić nawyk przymusu wychowania na
rzecz rozwijania umiejętności budowania prawidłowych relacji wychowawczych. Zasady
wychowawcze proponowanie uczestnikom zajęć wyrosły z psychologii komunikacji.
Szkoła dla rodziców zakłada 40 godzin zajęć. Optymalna ilość osób w grupie to 12 – 15.
Wskazane jest uczestnictwo obojga rodziców, jednakże jeśli jest to niemożliwe, należy
14
pamiętać o tym, że rodzina jest systemem i zmiana funkcjonowania przynajmniej jednego
ogniwa tego systemu, wpływa na funkcjonowanie pozostałych.
Realizator: Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna oraz partnerzy.
Szacowany koszt 1 edycji: 2000 zł
3.2. Poprawa funkcjonowania rodziny zagrożonej dysfunkcją i rodziny dysfunkcyjnej.
Działania:
Poradnictwo realizowane przez jednostki organizacyjne publiczne i niepubliczne.
Działania edukacyjne, zwiększenie dostępności szkoleń.
Prowadzenie treningów umiejętności społecznych, ekonomicznych i wychowawczych.
Budowa grup samopomocowych.
Zwiększenie dostępności do świadczeń pomocy społecznej.
Organizowanie asystentów rodzinnych.
Zespół Interdyscyplinarny jest zespołem, w skład którego wchodzą przedstawiciele różnych
instytucji, w których kręgu zainteresowania znajduje się dziecko, jego problemy oraz jego
naturalne środowisko wychowawcze, jakim jest rodzina.
W składzie ZI są specjaliści, pracujący w różnych instytucjach: psycholog (PPP), pedagog
(OAO), kurator zawodowy (SR), funkcjonariusz policji (KMP) oraz pracownik socjalny
(MOPS) oraz w razie potrzeby inne osoby (wychowawcy ze szkół, placówek opiekuńczowychowawczych oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych)
Wymiana doświadczeń, umiejętności i informacji stanowi prawdziwy potencjał, który
ukierunkowany jest na problem dziecka i rodziny.
Realizator; MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 5 000 zł rocznie.
Projekt „Bliżej Rodziny” – asystent rodzinny : praca wspierająco – wychowawcza z rodziną.
Praca asystenta rodzinnego polega na pracy z rodziną w miejscu jej zamieszkania, celem jej
wzmocnienia, aktywizowania do wprowadzania dobrych zmian. Głównym zadaniem będzie
wszechstronna pomoc w ponownym przywróceniu jej do normalnego życia społecznego oraz
próba odbudowy relacji interpersonalnych. Celem jest zapobieganie rozkładowi rodziny, jej
patologizacji i „zepchnięciu” na margines społeczeństwa.
Asystent rodzinny ma w założeniu pełnić odmienną funkcję od pracownika socjalnego.
Przede wszystkim jego elastyczny, nienormowany czas pracy dostosowany będzie do rytmu
życia rodziny i jej realnych potrzeb. Na skuteczność jego działań wpłynie także zasada
wykonywania zadań przy wsparciu zespołu interdyscyplinarnego. Rola asystenta rodziny
zaczyna się już na etapie profilaktyki. Powinien on reagować na sygnały wskazujące na
powstawanie w rodzinie problemów związanych z jej prawidłowym funkcjonowaniem,
otrzymywane z różnych źródeł: od pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej, od
pedagoga szkolnego, z policji czy też od pielęgniarki środowiskowej. Rola asystenta polegać
będzie na aktywnym wspieraniu rodziny wychowującej dzieci, w której mają miejsce problemy
trudne do pokonania samodzielnie przez tę rodzinę.
Celem pracy asystenta jest osiągnięcie przez rodzinę podstawowego poziomu
stabilności życiowej, która umożliwi jej wychowywanie dzieci. Jego głównym zadaniem jest
15
niedopuszczenie do oddzielenia dzieci od rodziny. Intensywna praca asystenta z rodziną nie
może ustać nawet w przypadku czasowego umieszczenia przez sąd dziecka poza rodziną.
Wówczas zadaniem asystenta staje się nie tylko praca z rodziną w miejscu zamieszkania, ale
również współpraca z rodziną zastępczą lub koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej,
odpowiedzialnym za dziecko umieszczone w instytucji sprawującej pieczę zastępczą, będącej
w gestii powiatu, oraz z sądem. Powinien on aktywnie uczestniczyć we wszystkich działaniach
zmierzających do powrotu dziecka do rodziny.
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 80 000 zł zatrudnienie i wyposażenie 1 osoby.
Projekt „Mediacje Rodzinne” – Pomoc ukierunkowana na rozwiązywanie trudności
w relacjach pomiędzy poszczególnymi członkami rodziny, zdefiniowanie kwestii spornych,
określenie potrzeb i interesu każdej ze stron. Pokazanie drogi do właściwej komunikacji.
Organizacja Ośrodka Mediacji – w którym prowadzone będą postępowania mediacyjne
w sprawach umownych i sądowych (rodzinnych, małżeńskich), tj. rozwiązywać wszystkie
spory, w których strony chcą wspólnie poszukiwać porozumienia. Ugoda zawarta przed
mediatorem, ma po jej zatwierdzeniu przez sąd, moc prawną ugody zawartej przed sądem.
Celem zasadności utworzenia ww. ośrodka jest upowszechnienie praktyki mediacji oraz
trwale zapobiegać sporom lub skutecznie je rozwiązywać. Promowanie idei mediacji
(informowanie lokalnej społeczności o korzyściach jakie niesie za sobą mediacja).
Realizator: MOPS, Sąd Rodzinny.
Szacowany koszt 1 mediacji 1 000 zł.
Budowa grup wsparcia:
Grupa wsparcia dla osób i rodzin, u których główną przyczyną bezradności jest alkoholizm.
Celem wspólnej pracy jest prezentacja aktualnych i konkretnych możliwości leczenia,
mobilizacja do podjęcia przez uzależnionego leczenia odwykowego, a także leczenia różnego
rodzaju schorzeń spowodowanych chronicznym zatruwaniem organizmu przez alkohol
wspólne opracowanie programu wyjścia z uzależnienia, wsparcie psychologiczne w nabywaniu
umiejętności potrzebnych do "trzeźwego życia”, nauczenia się konstruktywnych sposobów
zaspokajania swoich potrzeb oraz wywiązywania się z zaniedbywanych zadań społecznych
i zawodowych.
Realizator: MOZU, MOPS
Szacowany koszt: zatrudnienie lidera 3 000 zł oraz wyposażenie 2 000 zł
Grupa wsparcia dla osób i rodzin z problemami opiekuńczo-wychowawczymi.
Celem wspólnej pracy jest zdiagnozowanie problemów rodziny, jej deficytów
w zakresie pełnienie ról rodzicielskich, wydolności opiekuńczo-wychowawczej, zaniedbań
względem dzieci, barier wyjścia z bezradności, dokonanie oceny dotychczasowych sposobów
radzenia sobie rodziny z problemami opiekuńczo-wychowawczymi, pomoc i wsparcie
w przezwyciężeniu i niwelowaniu już istniejących deficytów, zaniedbań i problemów rodziny
przeciwdziałanie powstawaniu czy pogłębianiu się demoralizacji i patologizacji życia całej
rodziny i poszczególnych jej członków, prowadzenie treningów umiejętności opiekuńczowychowawczych i społecznych. Zasadniczym celem jest wsparcie w obudowywaniu
prawidłowych relacji w rodzinie oraz we właściwym wypełnianiu ról społecznych przez jej
16
członków prowadzące do reintegracji rodziny i ponowne podjęcie funkcji opiekuńczowychowawczych przez rodzinę naturalną dziecka po przezwyciężeniu problemów życiowych
stanowiących przyczynę umieszczenia dziecka poza rodziną, zmianę stylu wychowania dzieci
i zwrócenie uwagi na ich indywidualne potrzeby i umiejętności w poszczególnych okresach
rozwojowych oraz wzmocnienie poczucia odpowiedzialności za własną rodzinę.
Realizator: MOPS, OAO, POW
Szacowany koszt: zatrudnienie lidera 3 000 zł oraz wyposażenie 2 000 zł
Projekt „Moje dziecko wraca do domu” dla rodziców naturalnych dzieci umieszczonych
w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo- wychowawczych. Celem programu jest
powrót beneficjentów programu do prawidłowego funkcjonowania w życiu rodzinnym
i społecznym i ponowne nabycie umiejętności opiekuńczo-wychowawczych, a w konsekwencji
przejęcie władzy rodzicielskiej nad własnymi dziećmi.
Realizator: Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna, Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy.
Szacowany koszt: 36.000 zł.
3.3. Zapobieganie niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży.
Działania:
Organizowanie czasu wolnego w tym wypoczynku letniego i zimowego dla dzieci
Organizowanie „streetworkerów”
Budowa grup samopomocowych
Projekt: „Streetworker” to osoba, która ma pełnić rolę wychowawcy podwórkowego
i pomagać młodym ludziom w zagospodarowaniu wolnego czasu. Są to działania
resocjalizacyjne sprowadzające się do wzmocnienia pozytywnego postępowania i dążenia do
osłabienia i wygaszania form zachowania negatywnego. Pracę organizuje samodzielnie
i odpowiada za dobór metod i form realizacji zadań. Pracuje w czasie dostosowanym do
faktycznych potrzeb dzieci i młodzieży sam lub w zespole. Założone cele realizuje poprzez
stymulowanie różnych zachowań, doradzanie, wzbudzanie motywacji, rozbudzanie
zainteresowań i wspierania w sytuacjach kryzysowych.
Pełni również rolę łącznika pomiędzy osobą z obszaru wykluczenia społecznego a instytucją
wspomagającą. Obszarem działania będą objęte osiedla, podwórka i ulice miasta Przemyśla.
Główny cel projektu to przeciwdziałanie demoralizacji i przestępczości nieletnich oraz
zminimalizowanie zjawiska zagrożenia niedostosowania społecznego wśród dzieci, z tak
zwanych grup ryzyka. Przejawia się ono przede wszystkim częstym zaniedbywaniem
obowiązku szkolnego, rozluźnieniem więzi z rodzinami na korzyść ulicy, uzależnień od
substancji odurzających oraz przestępczości.
Realizator: Zgromadzenie Sióstr Św. Michała Archanioła w Przemyślu.
Szacowany koszt: 235 000 zł.
Projekt „Powrót do pozytywnej rzeczywistości” skierowany jest bezpośrednio do młodzieży
zagrożonej
nieprzystosowaniem
społecznym,
wychowującej
się
w
rodzinach
17
dysfunkcjonalnych oraz w instytucjonalnych i rodzinnych formach opieki zastępczej. Celem
jest zmotywowanie adresatów do konstruktywnego osobistego rozwoju oraz wzmacnianie
czynników chroniących przed patologią. Przywrócenie zainteresowań do wartości
pozytywnych oraz chęci do nauki i pracy nastąpi poprzez profesjonalne wsparcie
psychologiczne. Przywrócenie wiary w możliwość zmiany dotychczasowego trybu życia
nastąpi poprzez zmotywowanie ich do konstruktywnego myślenia na rzecz swojego osobistego
rozwoju i przyszłości.
Realizator: Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna.
Szacowany koszt: 15 000 zł.
3.4. Pomoc w usamodzielnieniu wychowanków placówek opiekuńczo - wychowawczych
i rodzin zastępczych.
Działania
Grupy samopomocowe, aktywizacja osób i rodzin.
Działania naprawcze, podniesienie jakości usług świadczonych przez pomoc społeczną.
Realizacja grup samopomocowych dla wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych
i rodzin zastępczych a także dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych i zagrożonych
dysfunkcją - młodzież gimnazjalna i ponadgimnazjalna.
Grupa samopomocowa „Samoradzik” - celem programu jest nabycie umiejętności
prawidłowego funkcjonowania w życiu społecznym (treningi asertywności, warsztaty
interdyscyplinarne, zajęcia dot. nauki konstruktywnego rozwiązywania problemów
życiowych).
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 9 035 zł.
Grupa samopomocowa „ Sam gospodaruję” - celem programu jest nabycie umiejętności
w prowadzeniu gospodarstwa domowego (racjonalne gospodarowanie środkami finansowymi,
zasady zdrowego żywienia, estetyka posiłków codziennych, okolicznościowych, itp).
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 12 535 zł.
Projekt „Kapitał w dorosłość” zajęcia skierowane do usamodzielnionych wychowanków
placówek opiekuńczo-wychowawczych i rodzin zastępczych obejmujące trening
psychologiczny, trening kreatywności i rozwijania osobistych zdolności, trening umiejętności
życiowych prowadzone przez psychologów, terapeutów. Projekt obok treningów
interpersonalnych zawiera szkolenia zawodowe różnego typu. Celem zadania jest wsparcie
psychologiczne pozwalające na zmotywowanie osób usamodzielnianych do konstruktywnego
myślenia na rzecz swojego osobistego rozwoju i wyposażenie młodych wychowanków
w instrumenty aktywizacji zawodowej, które pozwolą im na wybór zawodu w życiu dorosłym
oraz ukazanie wartości zdobycia jak najszerszego wykształcenia, procentującego atrakcyjną
pracą pozwalającej na uzyskanie stabilności finansowej ich samych jak i rodzin, które
w przyszłości utworzą. Realizacja projektu w ramach kontraktów socjalnych.
18
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 5 000 zł.
„Mieszkania chronione” spełniają bardzo ważną funkcję umożliwiając proces socjalizacji lub
resocjalizacji. Umożliwiają płynne przejście z warunków zapewnianych przez instytucje
wychowawcze do samodzielnej egzystencji. Pobyt w mieszkaniu chronionym zapobiega
powrotowi do rodziny dysfunkcyjnej, stwarza warunki do kontynuowania nauki, do
prawidłowego realizowania ról społecznych.
Rozwój mieszkań chronionych zapewni lepszy start w dorosłe życie dla wychowanków
pozbawionych wsparcia rodziny naturalnej.
Realizator: MOPS oraz partnerzy.
Szacowany koszt utrzymania 1 mieszkania: 10 000 zł
3.5. Rozwój rodzicielstwa zastępczego, umieszczanie dzieci w rodzinnych formach opieki
zastępczej.
Poradnictwo realizowane przez jednostki organizacyjne publiczne i niepubliczne.
Działania edukacyjne, zwiększenie dostępności szkoleń.
Rozwój i permanentne szkolenie rodziców zastępczych.
Akcja „Jaś i Małgosia znajdują dom” opracowanie i edycja informatora o rodzinnej opiece
zastępczej, przepisach prawnych w zakresie opieki nad dzieckiem i rodziną, inicjatyw na rzecz
promocji rodzicielstwa zastępczego. Rozpowszechnianie biuletynu, plakatów, ulotek,
wizytówek informacyjnych, na lokalnych imprezach kulturalnych, rekreacyjnych,
edukacyjnych i innych organizowanych przez Urząd Miasta w Przemyślu i inne podmioty na
rzecz mieszkańców
Realizator: OAO, MOPS,
Szacowany koszt: 1 000 zł 1 edycja
Utworzenie zawodowej niespokrewnionej rodziny zastępczej. Weryfikacja kandydatów pod
katem spełnienia warunków ustawy o pomocy społecznej, sporządzenie wywiadu
środowiskowego, wydanie opinii w sprawie. Wybór przyszłych rodziców zastępczych,
szkolenie, kwalifikacja dzieci do umieszczenia, zawarcie umowy i powierzenie dzieci.
Zapewnienie poradnictwa pedagogicznego, psychologicznego, socjalnego i prawnego utworzonym zawodowym rodzinom zastępczym. Okresowa ocena sytuacji opiekuńczo-wychowawczej
dzieci umieszczonych w zawodowej rodzinie zastępczej.
Realizator: MOPS, Sąd Rodzinny
Szacowany koszt: wartość umowy 25 000 zł oraz pomoc dla dzieci 34 000 zł
Projekt “Pomiędzy koniecznością a wolą” - warsztaty dla osób pełniących rolę rodziców
zastępczych. Celem szkolenia jest zapewnienie osobom pełniącym rolę rodziców zastępczych
okazji do wspólnej pracy na rzecz rozwiązywania kłopotów wychowawczych z dziećmi. Bycie
19
rodzicem zastępczym to trudna rola, wymagająca specyficznych predyspozycji
osobowościowych, ogólnie pojętej dojrzałości oraz praktycznych umiejętności
wychowawczych. Długoterminowe szkolenie ma na celu zintegrować grupę uczestników,
zmniejszyć ich poczucie osamotnienia w kłopotach i bezradności, wzmocnić ich
zaangażowanie w pełnienie roli rodziców zastępczych a także wskazać i utrwalić
konstruktywne modele zachowań budujące pozytywną więź i przyjazne relacje. Projekt
szkolenia jest w pewnej części komplementarny z projektem dla młodzieży z rodzin
zastępczych.
Realizator: PPP, OAO, MOPS, org. Pozarządowe.
Szacowany koszt edycji: 30 000 zł
Festyn z okazji Dnia Rodzicielstwa Zastępczego ma na celu popularyzację różnych form
opieki nad dziećmi opuszczonymi: opieki dziennej opieki całodobowej oraz zastępczej
rodzinnej, rozpowszechnienie informacji w zakresie rodzinnej opieki zastępczej wśród
społeczności lokalnej Przemyśla w celu pozyskania kandydatów na rodziców zastępczych.
Ponadto umożliwia integrację dzieci przebywających w opiece zastępczej zarówno w formie
rodzinnej jak i instytucjonalnej.
Realizator: MOPS, POW oraz partnerzy.
Szacowany koszt: 5 000 zł
Konferencja "Szczęście dzieci - naszym szczęściem" kolejne edycje mają na celu rozwój
zasobów ludzkich - podniesienie wiedzy na temat zachowań, reakcji i działań, które są
przejawami przemocy w rodzinie, promowanie odpowiednich wzorców życia rodzinnego propagowanie idei rodzinnej opieki zastępczej dla dzieci i młodzieży pozbawionej częściowo
lub całkowicie opieki rodzicielskiej, Istotna jest rozbudowa systemu wsparcia - zintegrowanie
działań samorządu lokalnego, ośrodka pomocy społecznej, innych samorządowych jednostek
organizacyjnych, organizacji pozarządowych w celu zwiększenia skuteczności wsparcia dzieci,
młodzieży oraz osób dorosłych doświadczających przemocy domowej i środowiskowej.
Konferencja adresowana jest do pedagogów szkolnych zatrudnionych w szkołach
i przedszkolach, pracowników socjalnych, kuratorów zawodowych rodzinnych, wychowawców
świetlic środowiskowych, pozarządowych terapeutycznych, przedstawicieli organizacji
pozarządowych działających w sferze pomocy społecznej, funkcjonariuszy Policji i Straży
Miejskiej, pracowników placówek opiekuńczo-wychowawczych i ośrodka adopcyjnoopiekuńczego, rodziców zastępczych. Z uwagi na różnorodność i aktualność podejmowanej
problematyki istnieje duże zainteresowanie konferencją wśród osób zajmujących się wsparciem
dzieci i młodzieży zagrożonej patologiami.
Realizator; MOPS oraz partnerzy
Szacowany koszt edycji: 20 000 zł.
3.6. Dostosowanie placówek opiekuńczo-wychowawczych do standardów.
Działania:
Realizacja programów naprawczych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
Działania naprawcze, podniesienie jakości usług świadczonych przez pomoc społeczną.
20
Przekształcanie placówek opiekuńczo-wychowawczych w środowiska wychowawcze zbliżone
do rodzinnego.
Praca z rodzinami naturalnymi w celu powrotu do prawidłowego funkcjonowania
i umożliwienia ponownego objęcia opieką rodzicielską własnych dzieci.
Program „Wracam do domu” umożliwienie rodzinom naturalnym kontaktu z dziećmi
umieszczonymi w pogotowiu rodzinnym (wzajemne odwiedziny, przekazywanie bieżących
informacji o dzieciach), kompleksowa ocena sytuacji rodziny w kryzysie, określenie
z rodzinami naturalnymi planu samopomocy dotyczącego poprawy sytuacji rodzinnej zgodnie
z potrzebami jej członków oraz możliwościami doprowadzenia do pożądanych zmian,
intensywne działania naprawcze z uwagi na ustawowe ograniczenie okresu pobytu dzieci
w zawodowej rodzinie zastępczej typu pogotowie rodzinne do jednego roku, wsparcie
w obudowywaniu prawidłowych relacji w rodzinie oraz we właściwym wypełnianiu ról
społecznych przez jej członków prowadzące do reintegracji rodziny i ponowne podjęcie funkcji
opiekuńczo-wychowawczych przez rodzinę naturalną dziecka po przezwyciężeniu problemów
życiowych stanowiących przyczynę umieszczenia dziecka poza rodziną
Realizator: POW, OAO, MOPS.
Szacowany koszt: 20 000 zł.
Program profilaktyczno-wychowawczy – grupa usamodzielnień starsza młodzież przebywająca w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Z obserwacji wychowawców wynika, ze wielu
wychowanków opuszczających dom dziecka ma kłopoty z samodzielnością w wielu aspektach
codziennego życia. Proponowany program pomocy młodzieży, która w najbliższym opuścić
placówkę. Program nastawiony jest na stworzenie szansy prawidłowego, bezpiecznego startu w
dorosłość. Potrzeba samodzielnego zmagania się ze wszystkimi aspektami życia codziennego
między innymi samodzielne, odpowiedzialne dysponowania skromnym budżetem, samodzielne
przygotowywanie wszelkich posiłków, utrzymywanie poprawnych stosunków z sąsiadami, załatwianie własnych spraw w urzędach. Wychowankowie przejmują wszystkie obowiązki w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego. Wychowawca ds. usamodzielnienia pełni rolę
animatora, organizatora i partnera dopuszczając samodzielność jak największym stopniu.
Realizator: POW oraz partnerzy
Szacowany koszt: 150 000 rocznie
Szacowany koszt programów naprawczych w POW – 500 000 zł.
4. Analiza SWOT Lokalnego Programu Wsparcia Rodziny i Opieki nad Dzieckiem.
Zalety
•
Bieżące dokonywanie diagnozy potrzeb umożliwiające
identyfikację celów i możliwość ich realizacji.
modyfikacje
potrzeb,
21
•
Chętne do współpracy organizacje pozarządowe, posiadające potencjał ludzki
i materialny, rozwinięty system placówek opiekuńczo-wychowawczych wsparcia
dziennego.
•
Dostępność bezpłatnego poradnictwa specjalistycznego, również w godzinach
popołudniowych, realizowanego przez jednostki organizacyjne samorządowe tj. MOPS,
MOZU, OAO, PPP oraz przez organizacje pozarządowe.
•
Rozwijający się system rodzicielstwa zastępczego, podnoszenie świadomości rodziców
zastępczych w sprawie właściwych relacji z rodzinami naturalnymi wychowanków.
•
Realizacja programów naprawczych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
rozszerzanie funkcji i podnoszenie jakości usług opiekuńczo-wychowawczych.
•
Wykształcona kadra pomocy społecznej (świadomość stałego dokształcania się osób
działających na rzecz dzieci i rodziny).
•
Dostępność usług specjalistycznych świadczonych dla ofiar przemocy w rodzinie w tym
schronienia w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia dla Ofiar Przemocy finansowanym
ze środków budżetu państwa.
Wady
•
Brak osób chętnych na tworzenie zawodowych oraz niespokrewnionych rodzin
zastępczych. Brak świadomości społecznej o potrzebach i możliwościach w zakresie
opieki rodzinnej zastępczej.
•
Niechęć osób do korzystania z poradnictwa specjalistycznego, tkwienie w uzależnieniu
od pomocy społecznej.
•
Brak aktywności klientów pomocy społecznej w zakresie organizacji grup
samopomocowych.
•
Brak atrakcyjnych propozycji dla młodzieży starszej zagrożonej demoralizacją.
•
Niedostateczność kadry świadczącej pracę socjalną, ograniczone środki na zatrudnienie.
•
Ograniczone środki finansowe na realizację założonych programów, konieczność
pozyskiwania środków pozabudżetowych.
Szanse
•
Możliwość pozyskania kandydatów na niespokrewnionych rodziców zastępczych.
•
Możliwość stosowania działań zapobiegających wykluczeniu społecznemu osób
i rodzin.
•
Kierowanie pomocy do konkretnych adresatów.
•
Racjonalne wykorzystanie środków finansowych.
Zagrożenia
•
Ubożenie i patologizacja społeczeństwa.
22
•
Brak perspektyw zatrudnienia zgodnego z aspiracjami młodych ludzi, wyjazdy
zarobkowe za granicę.
•
Częste zmiany w systemie prawnym w szczególności w zakresie pomocy społecznej
i świadczeń rodzinnych.
•
Niedostateczna umiejętność w zakresie pozyskiwania środków pozabudżetowych.
5. Adresaci programu.
5.1. Rodziny niewydolne wychowawczo, niezaradne życiowo.
Za rodzinę niewydolną wychowawczo uważa się rodzinę, w której niespełnione są
funkcje rodzicielskie, przynoszą niepowołane skutki w postaci szkody wyrządzanej innym
członkom rodziny, a w szczególności dzieciom. Pojmując rodzinę jako całość, jako integralny
i niezależny byt, trzeba przyjąć, iż jakiekolwiek zaburzenie, utrudniające realizację którejś
z podstawowych funkcji, może powodować przejściową lub dłuższą niewydolność ogólnego jej
funkcjonowania, czyli dysfunkcjonalność. Współzależność między prawidłowym pełnieniem
jednej nawet funkcji przez rodzinę, a wydolnością całej rodziny jest faktem potwierdzonym
przez badania. Zaistnienie dysfunkcji w rodzinie jest następstwem wielu sytuacji, które niszczą
i zakłócają prawidłowe funkcjonowanie rodziny prowadząc do zjawiska patologii: alkoholizm,
prostytucja, narkomania, przemoc.
Do pojęcia rodzin dysfunkcjonalnych będą należały rodziny niewydolne i rodziny
patologiczne. Pojęcie rodzin dysfunkcjonalnych jest pojęciem szerszym od pojęcia rodzin
patologicznych i określa: rodziny zdezorganizowane, rodziny zdezintegrowane, rodziny
problemowe, rodziny dysharmonijne, rodziny negatywne, złe środowiska rodzinne, rodziny
patologiczne. W każdej z tych rodzin zróżnicowanie możliwości wychowawczych jest bardzo
duże wynikające z wielu przyczyn. Najbardziej trudne są sytuacje związane z alkoholizmem,
prostytucją, przestępczością, rozbiciem lub rozprzężeniem rodziny; wymagają one bowiem
szczególnych form opieki nad dzieckiem. Nawet jednak w rodzinach pełnych obserwujemy
niewydolność wychowawczą wynikającą z trudnej sytuacji materialno - bytowej,
niedostatecznego nadzoru nad dziećmi, niskiego poziomu wykształcenia rodziców, dużej liczby
dzieci w rodzinie, złych warunków mieszkaniowych
5.2. Rodziny żyjące w ubóstwie, w tym dotknięte bezrobociem.
Ubóstwo jest powiązane w sposób istotny z wykluczeniem społecznym. Jest to zjawisko
społeczne polegające na braku dostatecznych środków materialnych do zaspokojenia potrzeb
życiowych jednostki lub rodziny. Bieda w Polsce nie jest zjawiskiem nowym. Zjawiskiem
nowym jest natomiast znaczny jej zasięg. Prawdopodobieństwo bycia ubogim zwiększają takie
czynniki jak bezrobocie w rodzinie (zwłaszcza długotrwałe), młody wiek, wielodzietność, niski
poziom wykształcenia, zamieszkiwanie na wsi i w małym mieście. Jeden z najważniejszych
czynników zwiększających zagrożenie ubóstwem stanowi bezrobocie. Niskie wykształcenie
stało się trwałym korelatorem ubóstwa, niezależnie od tego, jaką miarą biedy się posłużymy.
Posiadanie wyższego wykształcenia przez głowę gospodarstwa domowego, praktycznie
eliminuje je z populacji ubogich poniżej minimum egzystencji. Czynnikiem decydującym
o sytuacji materialnej staje się w coraz większym stopniu miejsce zajmowane na rynku pracy.
Ubóstwu sprzyja szczególnie bezrobocie, niski status zawodowy, zamieszkiwanie na wsi lub
23
w małym miasteczku. Mimo, iż bieda nie omija ludzi starszych, to ich udział w populacji
ubogich jest mniejszy niż osób młodych, a szczególnie dzieci.
5.3. Rodziny dotknięte przemocą.
Rodzina jest najważniejszym środowiskiem w życiu człowieka, kształtującym
osobowość, system wartości, poglądy, styl życia. Rodzice czy opiekunowie są wzorem dla
dzieci. Ważną rolę w prawidłowo funkcjonującej rodzinie odgrywają wzajemne relacje
pomiędzy rodzicami oparte na miłości i zrozumieniu. W przypadku dezorganizacji rodzina nie
jest w stanie realizować podstawowych zadań, rolę wewnątrzrodzinne ulegają zaburzeniu,
łamane są reguły, a zachowania poszczególnych członków rodziny stają się coraz bardziej
niezgodne z normami prawnymi i moralnymi oraz oczekiwaniami społecznymi. Przemoc
domowa może być zarówno skutkiem, jak i przyczyną dysfunkcji w rodzinie. Przemoc
domowa jest poważnym problemem społecznym. Jej ofiary utrzymują ją w tajemnicy,
ponieważ wstydzą się powiedzieć, co dzieje się w ich domu lub boją się odrzucenia przez
otoczenie. Czasami też trudno im się przyznać nawet przed sobą, że najbliższa im osoba
dopuszcza się na nich przemocy. Jednak udawanie, że nic się nie dzieje, nie pomaga: akty
przemocy powtarzają się, cierpią z ich powodu całe rodziny, a ich członkowie powielają
zachowania, jakich padli ofiarą lub byli świadkami w domu. W ten sposób przemoc domowa
wciąż się odnawia. Przemoc w domu ma różne formy. Jej ofiarą padają nie tylko kobiety.
Narażeni są na nią także mężczyźni i dzieci. Incydenty przemocy między członkami rodziny są
dość łatwe do ukrycia w początkowej fazie występowania. Dla kogoś z zewnątrz stają się
widoczne dopiero wówczas, gdy dochodzi do zagrożenia życia ofiary, gdy nasilają się
problemy wychowawcze lub, gdy proces degradacji psychicznej rodziny jest na tyle
zaawansowany, że partnerom nie zależy na utrzymaniu pozytywnej opinii społecznej.
5.4. Dzieci i młodzież zagrożona niedostosowaniem społecznym.
Niedostosowanie społeczne to bardzo złożone pojęcie, na które składa się wiele
kryteriów. Jednostka niedostosowana przez całe swoje życie uczestniczy w sytuacjach, które
mają późniejszy wpływ na jej zachowania.
Zjawisko zaburzeń w zachowaniu i patologii uwarunkowane jest przede wszystkim
środowiskiem rodzinnym, szkolnym, a także rówieśniczym:
o Jeśli w rodzinie występuje jakikolwiek przejaw patologii np. zbytnie uleganie dziecku,
alkoholizm, bieda, prostytucja, prowadzenie przestępczego trybu życia, karalność sądowa,
czy zaniedbywanie przez rodziców obowiązków wychowawczych, które zagrażają zdrowiu
i życiu dziecka - występują zaburzenia kontaktów emocjonalnych. Wówczas więzi między
rodzicami a dziećmi są poważnie osłabione, a dzieci boleśnie odczuwają wyobcowanie
i odtrącenie uczuciowe. Rodziny takie stwarzają ogromne zagrożenie dla dobra dziecka. To
właśnie z takich rodzin wywodzą się nieletni i młodociani przestępcy, dzieci wykazujące
przejawy agresji i przemocy. Życie dziecka w takich warunkach jest dla niego wielką
krzywdą, gdyż rodzice nie dbają o zaspokojenie jego potrzeb, a sposób jego traktowania
często może prowadzić do zaburzeń w rozwoju dziecka, zaniżonych osiągnięć w nauce,
zaniżonej aspiracji.
o Drugim ważnym elementem środowiska jest szkoła. Struktura i organizacja placówki
zależy od przyjętych w danym kraju założeń dotyczących nauczania i wychowania. Na
społeczność szkolną składają się nauczyciele, uczniowie, personel administracyjny
i pomocniczy. Uczniowie podzieleni są na ogół według kryterium wieku i posiadających
wiadomości na klasy. Szkoła może stać się pierwotnym źródłem zaburzeń rozwoju ucznia.
24
Do tych czynników możemy zaliczyć nieprawidłowe warunki życia szkolnego
(przeludnienie klas, złe warunki lokalowe itp.) oraz nie dostosowany do możliwości
dziecka system wymagań, nieprawidłowy sposób ich realizacji niekorzystne dla procesu
dydaktyczno – wychowawczego cechy nauczyciela – wychowawcy”.
o Grupy rówieśnicze również mają wpływ na zachowanie jednostki. Ustalają ogólne zasady
postępowania i zachowania w swoim zespole. Wysoko cenią one takie właściwości jak, siła
fizyczna, odwaga, spryt, zuchwałość bezwzględność, pogarda dla ludzi. Członkowie tych
grup w sposób dezaprobowany społecznie manifestują swoją odrębność. Przejawiać się to
może konfliktem z prawem karnym, bądź ucieczką ze sfery konfliktu w alkohol i narkotyki.
Tworzą się one spontanicznie, o powstaniu ich decyduje najczęściej bliskość zamieszkania,
wspólny teren spędzania czasu wolnego itp. Brak zainteresowania dzieckiem ze strony
rodziców, zaniedbywanie jego potrzeb przyczynia się do szukania akceptacji w grupie
rówieśniczej.
5.5. Dzieci i młodzież wychowująca się w ramach instytucjonalnej i rodzinnej opieki
zastępczej.
Obecnie głównym i niemal jedynym powodem umieszczania dzieci i młodzieży
w ramach opieki zastępczej jest społeczna i wychowawcza dysfunkcjonalność rodzin
biologicznych. Ponad 98% wychowanków domów dziecka ma dwoje, albo przynajmniej jedno
z rodziców, mają też dalsze rodziny. Wszyscy oni tkwią bardzo mocno w świadomości
i psychice dzieci. I chociaż trafiają one do domów dziecka czy też rodzin zastępczych, nie
w konsekwencji nadużywania władzy rodzicielskiej, lecz w wyniku ogromnych zaniedbań,
dom rodzinny jest upragnionym miejscem, za którym dziecko tęskni i do którego bardzo
pragnie wrócić. Konieczność zabrania dziecka z domu rodzinnego jest dla niego ogromnym
dramatem, który rzutuje na jego psychikę i dalsze życie. Ujemny wpływ na rozwój, zwłaszcza
emocjonalny, dzieci w placówce ma mało stabilne środowisko wychowawcze. Dzieci często
mają bolesną świadomość tego, że wychowawcy, z którymi łączą ich nierzadko silne,
pozytywne więzy emocjonalne, nie są ich prawdziwą rodziną. Rolę rodziny biologicznej może
przejąć odpowiednio przygotowana rodzina adopcyjna, zastępcza lub rodzinny dom dziecka.
Te formy opieki zastępczej mają w stosunku do opieki instytucjonalnej niezaprzeczalne zalety.
Przede wszystkim istnieje możliwość indywidualizacji oddziaływań wychowawczych z uwagi
na niewielką ilość dzieci objętych opieką w takiej rodzinie. Nawet w przypadku rodzinnych
domów dziecka, gdzie liczba wychowanków może dochodzić do ośmiu, mają one szansę
funkcjonować, jak rodziny wielodzietne. Rodzice adopcyjni, zastępczy lub opiekunowie
w rodzinnych domach dziecka są z nimi cały czas, w przeciwieństwie do pełniących dyżury,
zmieniających się co kilka godzin wychowawców. Dzieci szybko wyzbywają się
destrukcyjnego poczucia braku przynależności, tymczasowości. Zakorzeniają się w swoim
nowym domu, chętnie pomagają w spełnianiu codziennych obowiązków domowych, mają
motywację do nauki i poprawnego zachowania.
5.6. Dzieci i młodzież opuszczająca instytucjonalne i rodzinne formy opieki zastępczej.
Przygotowanie wychowanków opuszczających instytucjonalną lub rodzinną formę
opieki zastępczej do życia w społeczeństwie stanowiło w przeszłości i stanowi nadal
podstawowy obowiązek placówek opiekuńczo-wychowawczych i rodzin zastępczych. Jest to
zadanie docelowe, na którego wykonanie składa się szereg zadań szczegółowych, które
25
w sumie tworzą całokształt pracy opiekuńczo-wychowawczej. Ma ono charakter długofalowy.
Stanowi jeden z najbardziej istotnych sprawdzianów sprawności opieki wychowawczej.
Podczas przygotowywania wychowanków do życia w społeczeństwie musimy brać pod
uwagę przeszłość oraz przyszłość wychowanka. Ważne jest rozpoznanie jego sytuacji, a więc
stanu rozwoju psychicznego i fizycznego, warunków domowych, postępów w nauce czy stanu
zaburzeń. Podczas pobytu dziecka w placówce albo rodzinie zastępczej należy zapewnić
prawidłowy proces włączania wychowanków do życia w społeczeństwie, ustalenie
indywidualnego planu rozwoju każdego wychowanka, podjęcie pełnego zespołu zadań
umożliwiających dobre przygotowanie do dalszego życia oraz rozwiązywanie spraw
składających się na bezpośrednie usamodzielnienie.
5.7. Rodzice zastępczy i kadra placówek.
Nowoczesna instytucja opiekuńcza powinna kompensować brak domu rodzinnego oraz
być autentycznie zorientowana na potrzeby dzieci. Przede wszystkim powinna reagować na
kryzysy poszczególnych rodzin, a nie organizować życie sztucznie utworzonych grup dzieci
i młodzieży. Oznacza to, że właściwie wszystko zaczyna się od gotowości poszczególnych
wychowawców do przyjęcia odpowiedzialności za poszczególne dzieci. Co jest możliwe
poprzez nawiązanie bliskich więzi emocjonalnych z dziećmi – powinni być wzorami
a jednocześnie partnerami dla dzieci – także posiadać odpowiednie umiejętności w dziedzinie
realizacji indywidualnych planów pracy z dziećmi i ich rodzinami. Często wychowawcy nie
maja kwalifikacji, by rozwiązywać problemy rodzinne, oczekują, że zajmie się tym sąd lub
instytucja pomocy społecznej.
Niezwykle ważną cechą, która odróżnia zastępczą opiekę rodzinną od opieki, jaką
sprawują instytucje jest opieka zastępcza. Jest to opieka sprawowana przez rodziny zastępcze
i placówki rodzinne.
Rodzicem zastępczym może zostać tylko osoba rozumiejąca potrzeby dziecka,
ponieważ jest w stanie zapewnić mu to, co najważniejsze: indywidualizację oddziaływań
wychowawczych, miłość i ciepłą atmosferę rodzinną. W przypadku ludzi, którzy posiadają
dzieci własne trzeba wziąć pod uwagę możliwe interakcje pomiędzy nimi a przybranym
rodzeństwem. Ważnym kryterium doboru jest wiek kandydata na rodzica zastępczego.
Rozwiązaniem optymalnym jest sytuacja, gdy różnica wieku pomiędzy dzieckiem
a kandydatami na rodziców zastępczych kształtuje się tak jak w rodzinie naturalnej. Jedni
preferują rodziny zastępcze utworzone z osób spokrewnionych z dzieckiem, podkreślając
istniejące już więzi emocjonalne; inni optują za umieszczeniem dziecka poza kręgiem rodziny,
aby wyrwać go spod niewłaściwych często wpływów środowiskowych. Są też głosy
nakazujące każdy przypadek rozpatrywać indywidualnie. Szczególną uwagę zwraca się na
dobór rodziców zastępczych, gdyż stanowi ona właściwe środowisko opiekuńczo –
wychowawcze. Rodzina zastępcza pod względem funkcjonalnym i strukturalnym nie różni się
prawie od naturalnej rodziny własnej. Ponadto w tej formie opieki zaspakaja się większość
podstawowych dziecięcych potrzeb – zarówno materialnych jak i emocjonalnych. Rodzina ta
stwarza możliwości zaspokajania potrzeb bezpieczeństwa, miłości, przynależności czy też
więzi wyłącznej. Rodzice zastępczy mają obowiązek dbania o racjonalny i unormowany tryb
życia dziecka, potrzeby rozwojowe, potrzeby wzmacniania więzi rodzinnych, kompensowanie
opóźnień oraz potrzeby odnoszące się do umiejętności społecznych. Zastępcza opieka rodzinna
wymaga współdziałania wielu instytucji, specjalistów z różnych dziedzin i profesji.
Organizowanie i wspomaganie rodzin zastępczych to „praca zespołowa”.
26
6. Promocja i monitorowanie programu.
Lokalny Program Wsparcia Rodziny i Opieki nad Dzieckiem będzie promowany
poprzez:
•
plakaty umieszczane na terenie miasta,
•
ulotki i wizytówki informacyjne rozpowszechniane w trakcie imprez społeczno kulturalnych,
•
biuletyn informacyjny,
•
informacje w mediach,
•
strony internetowe jednostek organizacyjnych oraz organizacji pozarządowych,
•
w trakcie konferencji, spotkań szkoleniowych, imprez kulturalno- sportowych
z udziałem adresatów.
Monitorowanie programu polegać będzie na gromadzeniu informacji dotyczących
projektów pomocowych realizowanych przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej,
edukacyjne w zakresie pomocy i integracji społecznej oraz organizacje pozarządowe.
Program obejmuje podstawowe kierunki działań, monitorowanie poszczególnych zadań
będzie dokonywane również poprzez analizę statystyczną efektów zawierających się w danych:
Ilość porad udzielanych przez specjalistów.
Ilość interwencji kryzysowych.
Liczba osób uczestniczących w konferencjach, szkoleniach.
Liczba dzieci, młodzieży i innych osób uczestniczących w imprezach integracyjnych.
Liczba rodzin żyjących w ubóstwie z określeniem przyczyn ubóstwa.
Liczba rodzin niewydolnych wychowawczo z określeniem powodów zjawiska.
Liczba rodzin, w których występuje zjawisko przemocy domowej.
Liczba dzieci objętych pomocą socjalna materialna.
Liczba dzieci objętych pomocą profilaktyczna, korekcyjna w placówkach dziennych.
Liczba dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych.
Liczba dzieci umieszczonych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
Liczba dzieci opuszczających rodziny zastępcze oraz placówki przed usamodzielnieniem
(adopcja, rodziny naturalne).
Liczba osób usamodzielnionych.
Kwota wydatkowana na realizacje różnych programów celowych z podziałem na źródła
finansowania.
Kwota wydatkowana na pomoc pieniężna na częściowe utrzymanie dzieci w rodzinach
zastępczych.
Kwota wydatkowana na opłaty za pobyt dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
Kwota wydatkowana na pomoc społeczną skierowaną do rodzin wychowujących dzieci.
Analizę danych statystycznych MOPS będzie prowadził w odstępach rocznych w I kwartale
każdego roku obowiązywania Programu.
Podsumowanie.
Lokalny Program Wspierania Rodziny i Opieki nad Dzieckiem zakłada tworzenie
warunków dla poprawy jakości życia rodzin i dzieci. Założenie aktywizacji rodzin, pracy
samopomocowej wymagać będzie włączenia adresatów programu do formułowania jego celów.
Niezbędne jest systematyczne podnoszenie świadomości społecznej w zakresie przyczyn
27
i skutków dysfunkcji oraz promocja rodzinnego stylu życia. Wskazane propozycje zawierają
przede wszystkim działania profilaktyczne i wspierające. Realizacja projektów zakłada
wykorzystanie środków budżetu Miasta Przemyśla, budżetu państwa, pozyskiwanych środków
EFS, środków własnych podmiotów niepublicznych oraz środków przekazywanych przez
sponsorów. W celu osiągnięcia zamierzonych celów w realizację programu będą włączone
również instytucje, placówki i organizacje pozarządowe, które swoimi działaniami wspierają
dziecko i rodzinę. Spodziewanym efektem realizacji programu ma być polepszenie sytuacji
dziecka i rodziny, poczucia bezpieczeństwa socjalnego, ograniczenie patologii społecznej,
zminimalizowanie negatywnych zachowań oraz stworzenie skutecznego systemu wsparcia dla
rodziny i dziecka.
Koszty projektów są szacowane i ich przyjęcie nie oznacza obowiązku ich realizacji
w danym roku. Program może być uzupełniany o następne projekty.
Przedstawione w niniejszym Lokalnym Programie Wsparcia Rodziny i Opieki nad
dzieckiem projekty mogą być wdrażane do realizacji po akceptacji i zatwierdzeniu przez
Prezydenta Miasta Przemyśla
Opracowanie MOPS w Przemyślu:
Marko Krystyna,
Wieliczko Małgorzata,
Zachajusz Wioletta.
.
28