ix. pola elektromagnetyczne - Wojewódzki Inspektorat Ochrony

ix. pola elektromagnetyczne - Wojewódzki Inspektorat Ochrony

IX.
POLA ELEKTROMAGNETYCZNE
Electromagnetic fields
Pola elektromagnetyczne (PEM) to pola elektryczne, magnetyczne oraz elek­
tromagnetyczne o częstotliwościach od 0 Hz do 300 GHz. Pola te wytwarzają
promieniowanie, które dzielimy w środowisku na naturalne i sztuczne.
Naturalne promieniowanie elektromagnetyczne to przede wszystkim promie­
niowanie kosmiczne, którego źródłem są gwiazdy, w tym Słońce, jak również
promieniowanie pochodzące od Ziemi (ruch obrotowy względem atmosfery,
wyładowania atmosferyczne).
Naturalne pola elektromagnetyczne we wszechświecie istniały zawsze, nato­
miast sztuczne PEM zawdzięczamy działalności człowieka. Wytworzone
przez ludzi pola pojawiły się dopiero wraz z postępem cywilizacji i rozwojem
techniki. Obecnie przez powszechność korzystania z energii elektrycznej,
której towarzyszyła rozbudowa sieci przesyłowych, budowa stacji radiowych
i telewizyjnych oraz bardzo dynamiczny rozwój sieci telefonii komórkowej,
sztuczne promieniowanie elektromagnetyczne stało się w naszym otoczeniu
wszechobecne. Zaszła więc potrzeba ochrony środowiska przed szkodliwym
promieniowaniem.
Podstawą prawa krajowego w zakresie ochrony środowiska przed elektromagnetycznym promienio­
waniem niejonizującym jest ustawa Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 25,
poz. 150 z póź. zm.).
Zgodnie z art. 121 ustawy Prawo ochrony środowiska (Poś) ochrona przed polami elektromagnetycz­
nymi polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu środowiska poprzez:
− utrzymanie poziomów pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych poziomów lub co najmniej na
tych poziomach,
− zmniejszenie poziomów pól elektromagnetycznych co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one do­
trzymane.
Dopuszczalne poziomy PEM w celu ochrony ludności przed promieniowaniem elektromagnetycznym
ustalone są w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 roku w sprawie do­
puszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych oraz sposobu sprawdzania dotrzymania tych po­
ziomów (Dz. U. z 2003 r. Nr 192, poz. 1182 i 1183).
Wpływ promieniowania elektromagnetycznego zależy od wysokości natężenia oraz częstotliwości,
dlatego dopuszczalne wartości poziomów pól elektromagnetycznych dla terenów przeznaczonych pod
zabudowę oraz dla miejsc dostępnych dla ludności określane są w kolejnych pasmach częstotliwości
i przedstawione w tabelach IX.1–IX.2.
Tabela IX.1. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych dla terenów przeznaczonych pod za­
budowę mieszkaniową.
Parametr fizyczny
Zakres częstotliwości po­
la elektromagnetycznego
Składowa elektryczna
Składowa magnetyczna
Gęstość mocy
1
50 Hz
2
1 kV/m
3
60 A/m
4
-
Objaśnienia:
50 Hz – częstotliwość sieci elektroenergetycznej, podane w kolumnach 2 i 3 tabeli wartości graniczne parametrów fizycz­
nych charakteryzujących oddziaływanie pól elektromagnetycznych odpowiadają wartościom skutecznym natężeń pól eklek­
tycznych i magnetycznych.
178
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
Tabela IX.2. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w miejscach dostępnych dla ludności
1
2
3
4
5
6
7
Zakres częstotliwości
pola elektromagnetycznego
1
0 Hz
od 0 Hz do 0,5 Hz
od 0,5 Hz do 50 Hz
od 0,05 kHz do 1 kHz
od 0,001 MHz do 3 MHz
od 3 MHz do 300 MHz
od 300 MHz do 300 GHz
Składowa
elektryczna
2
10 kV/m
–
10 kV/m
–
20 V/m
7 V/m
7 V/m
Składowa
magnetyczna
3
2 500 A/m
2 500 A/m
60 A/m
3/f A/m
3 A/m
–
–
Gęstość
mocy
4
–
–
0,1 W/m2
Objaśnienia: Podane w kolumnach 2 i 3 wartości graniczne parametrów fizycznych charakteryzujących oddziaływanie pól elektromagne­
tycznych odpowiadają: ƒ wartościom skutecznym natężeń pól elektrycznych i magnetycznych o częstotliwości do 3 MHz, podanym z dokładnością do jednego miejsca znaczącego,
ƒ wartościom skutecznym natężeń pól elektrycznych o częstotliwości od 3 MHz do 300 MHz, podanym z dokładno­
ścią do jednego miejsca znaczącego,
ƒ wartości średniej gęstości mocy dla pól elektromagnetycznych o częstotliwości od 300 MHz do 300 GHz lub wartościom skutecznym dla pól elektrycznych o częstotliwościach z tego zakresu częstotliwości, podanej z dokładno­
ścią do jednego miejsca znaczącego po przecinku,
ƒ f – częstotliwość w jednostkach podanych w kolumnie 1,
ƒ 50 Hz – częstotliwość sieci elektroenergetycznej.
Źródła PEM
Do głównych źródeł wytwarzających sztuczne pola elektromagnetyczne zaliczyć należy:
− obiekty elektroenergetyczne, takie jak: stacje i linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia (110 kV
i więcej) oraz elektrownie,
− obiekty radiokomunikacyjne, czyli stacje nadawcze radiowe i telewizyjne, stacje bazowe telefonii komór­
kowej,
− obiekty radiolokacyjne (wojskowe i cywilne urządzenia radionawigacji i radiolokacji).
W województwie zachodniopomorskim występują: trzy rodzaje linii przesyłowych o napięciu 400 kV,
220 kV, 110 kV; Zespół Elektrownia „Dolna Odra”, w skład której wchodzą: Elektrownia „Dolna Od­
ra”, Elektrownia „Pomorzany” i Elektrownia „Szczecin” oraz stacje elektroenergetyczne w: Morzy­
czynie, Glinkach, Policach, Dunowie i Żydowie (elektrownia pompowo-szczytowa) (mapa IX.1).
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
179
Mapa IX.1. Obiekty elektroenergetyczne na terenie województwa zachodniopomorskiego
Linie przesyłowe:
200 kV
400 kV
Źródło: www.pse-operator.pl
Kolejne źródła emitujące promieniowanie elektromagnetyczne na terenie województwa zachodniopo­
morskiego to: 15 telewizyjnych i radiowych stacji nadawczych oraz 39 anten radiowych (mapa IX.2).
Do największych obiektów zaliczyć należy:
− Radiowo-Telewizyjne Centra
Nadawcze RTCN (Szczecin/Kołowo, Białogard/Sławoborze, Koszalin/Białogóra, Wałcz/Rusinowo);
− Radiowo-Telewizyjne Ośrodki
Nadawcze RTON
(Świnoujście, Koszalin, Łobez);
− Telewizyjny Ośrodek Nadawczy
TON (Szczecin, Świnoujście),
− Radiowe Stacje Nadawcze RSN
(Szczecin, Kołobrzeg).
180
Mapa IX.2. Lokalizacja obiektów radiokomunikacyjnych
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
Jednak najbardziej rozpowszechnionymi źródłami promieniowania elektromagne­
tycznego w województwie zachodniopomorskim są nadajniki stacji bazowych tele­
fonii komórkowych, pracujących w paśmie 900 MHz oraz 1800 MHz i wyższych
częstotliwościach.
Dynamicznie wzrasta liczba nowych nadajników telefonii. Na terenie województwa
zlokalizowanych jest ponad 1000 takich stacji (mapa IX.3). Wzrost liczby anten
nadawczych telefonii komórkowej wynika z pojawiania się na rynku nowych opera­
torów sieci i z potrzeby zwiększenia zasięgu.
Ostatnie zmiany w ustawie Prawo ochrony środowiska zniosły obowiązek posiada­
nia pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych, jednak wprowadzają
obowiązek wykonania pomiarów pól elektromagnetycznych na prowadzących insta­
lacje i użytkowników urządzeń emitujących pola elektromagnetyczne (przedsię­
wzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko). Pomiary należy przeprowa­
dzić bezpośrednio po rozpoczęciu użytkowania instalacji lub urządzenia
i każdorazowo w przypadku zmiany warunków pracy urządzenia.
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 (oraz z rozpo­
rządzeniem zmieniającym z dnia 21 sierpnia 2007 r.) w sprawie określenia rodzajów
przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowiska oraz szczegółowych
uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem danego przedsięwzięcia do sporzą­
dzania raportu o oddziaływaniu na środowisko, znaczącym elementem jest wymóg
sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowiska dla:
− stacji elektromagnetycznych lub napowietrznych linii elektromagnetycznych o napięciu
znamionowym wynoszącym nie mniej niż 220 kV, o długości nie mniejszej niż 15 km
oraz
− instalacji radiokomunikacyjnych, radionawigacyjnych i radiolokacyjnych, z wyłączeniem radiolinii, emitu­
jących pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0,03 MHz do 300 000 MHz.
Mapa IX.3. Lokalizacja stacji telefonii komórkowej
Art. 76 ustawy Poś nakłada na
inwestora obowiązek poinfor­
mowania, na 30 dni przed termi­
nem oddania do użytku nowo
zbudowanego lub zmodernizo­
wanego obiektu lub instalacji re­
alizowanych jako przedsięwzię­
cie mogące znacząco oddziały­
wać na środowisko, wojewódz­
kiego inspektora ochrony środo­
wiska o planowanym terminie
oddania do użytku obiektu będą­
cego źródłem promieniowania
elektromagnetycznego.
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
181
Kolejnym źródłem promieniowania elektromagnetycznego są stacje radiolokacyjne. Tego rodzaju źró­
dła promieniowania występują głównie w pobliżu lotnisk, portów oraz w punktach kontroli obrony
powietrznej kraju.
Monitoring PEM
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie od 2005 roku prowadzi pomiary poziomów
pól elektromagnetycznych w środowisku. Do prowadzenia okresowych badań kontrolnych poziomów
pól elektromagnetycznych w środowisku zobowiązuje ustawa Prawo ochrony środowiska (Poś). Zgodnie
z art. 123 ustawy Poś, oceny poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku dokonuje się w ramach
Państwowego Monitoringu Środowiska. Zgodnie z art. 124 ustawy Poś prowadzony jest również rejestr
terenów, na których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych na
terenach mieszkalnych lub przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową.
W latach 2006–2007 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie wykonał pomiary
pól elektromagnetycznych w 10 punktach na terenie miasta Szczecin (mapa nr IX.4). Wyniki pomia­
rów przedstawiono w tabelach IX.3a i IX.3b.
Mapa IX.4. Lokalizacja punktów pomiarowych pól elektromagnetycznych w Szczecinie w latach
2006–2007
Pomiary w każdym punkcie wykonano w dwóch zakresach częstotliwości:
− 0,1 MHz - 1 GHz, − 1 MHz – 40 GHz. 182
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
Tabela IX.3a. Wartości poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku w latach 2006–2007 dla
zakresu częstotliwości 0,1 MHz – 1000 MHz
Lp.
Punkt pomiarowy
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
ul. Unii Lubelskiej
ul. Kutrzeby 7
Strzałowska 27
Jasne Błonia
ul. Jarowita
ul. Duńska 80
ul. Krakowska 67/68
ul. Włościańska 65
ul. Swojska
ul. Babiego Lata/Sarajewska
rok 2006
[A/m]*
[V/m]**
0,00
0,96
0,00
0,36
0,00
0,10
0,00
0,20
0,00
0,75
0,00
0,97
0,00
0,48
0,00
1,23
0,00
0,45
0,00
0,05
rok 2007
[A/m]*
[V/m]**
0,00
0,73
0,00
0,49
0,00
0,36
0,00
0,43
0,00
0,71
0,00
0,80
0,00
0,57
0,00
1,08
0,00
0,56
0,00
0,33
Tabela IX.3b. Wartości poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku w latach 2006–2007 dla
zakresu częstotliwości 1 MHz – 40000 MHz
Lp.
Punkt pomiarowy
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
ul. Unii Lubelskiej
ul. Kutrzeby 7
Strzałowska 27
Jasne Błonia
ul. Jarowita
ul. Duńska 80
ul. Krakowska 67/68
ul. Włościańska 65
ul. Swojska
ul. Babiego Lata/Sarajewska
2006
[A/m]*
[V/m]**
0,00
0,24
0,00
0,14
0,00
0,12
0,00
0,16
0,00
0,43
0,00
0,61
0,00
0,25
0,00
0,52
0,00
0,11
0,00
0,26
2007
[A/m]*
[V/m]**
0,00
0,25
0,00
0,15
0,00
0,13
0,00
0,17
0,00
0,46
0,00
0,60
0,00
0,26
0,00
0,52
0,00
0,11
0,00
0,26
* pomiary składowej magnetycznej [A/m],
** pomiary składowej elektrycznej [V/m].
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie w latach 2006–2007 przeprowadził także
13 kontroli stacji bazowych telefonii komórkowych. Przeprowadzono również pomiary poziomów pól
elektromagnetycznych dwóch obiektów, których wyniki przedstawiono w tabeli IX.4.
Tabela IX.4. Wyniki pomiarów kontrolnych
Nazwa, adres i podstawowe
dane techniczne obiektu, dla
którego wykonano pomiary
Lp.
Lokalizacja pionu pomiarowego
(adres)
Współrzędne pionu
pomiarowego
N
1
Stacja transformatorowa – wieżo­
wa Nr 4426 15/0,4 kV, transfor­
mator 250 kVA, wyprowadzenia –
linia napowietrzna i podziemna 0,4
kV, ul. Staromiejska 77 Pyrzyce
E
3,5 [V/m]
pod linią naprowadzającą 0,4 kv
2
przejście obok wieży
3
pod liną 15 kV na wysokości 2 m
4
pod liną 15 kV na wysokości 4 m
Wartość po­
miaru wielko­
ści fizycznej
charakteryzu­
jącej promie­
niowanie elek­
tromagne­
tyczne
53°08'24,1"
14°54'15,4"
0,26 [µT]
3,4 [V/m]
0,51 [µT]
58,9 [V/m]
0,14 [µT]
73,7 [V/m]
0,11 [µT]
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
183
Nazwa, adres i podstawowe
dane techniczne obiektu, dla
którego wykonano pomiary
Lp.
Lokalizacja pionu pomiarowego
(adres)
Współrzędne pionu
pomiarowego
N
5
podest
6
przed oknem szatni na wysokości 5 m
E
Wartość po­
miaru wielko­
ści fizycznej
charakteryzu­
jącej promie­
niowanie elek­
tromagne­
tyczne
34,8 [V/m]
0,12 [µT]
370 [V/m]
0,29 [µT]
1
Stacja bazowej telefonii komór­
kowej sieci PTK CENTERTEL Nr
1323/4025„Wapnica” zlokalizo­
wanej na działce nr 221/10
w miejscowości Wapnica
gm. Suchań
2
3
0,46 [V/m]
na wysokości 2 m przed najbliższym
budynkiem mieszkalnym
53°16'04,6""
na wysokości 2 m przed drugim budynkiem
mieszkalnym
53°16'08,2"
na wysokości 2 m przed trzecim budynkiem
mieszkalnym
"53°16'18,5"
15°27'37,9
0,3 [V/m]
0,27 [V/m]
15°27'36,5"
0,26 [V/m]
0,13 [V/m]
15°27'35,6
0,11 [V/m]
Analiza wyników pomiarów monitoringowych wykonanych przez WIOŚ w Szczecinie wykazuje, że
w latach 2006–2007 nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycz­
nych. Są one znacznie niższe od dopuszczalnych poziomów określonych w rozporządzeniu MŚ i nie
powinny zagrażać środowisku i zdrowiu ludzi.
Jednak na podstawie pomiarów wykonywanych przez operatorów, w 2007 roku zaobserwowano ob­
szary, na których wystąpiły przekroczenia poziomów dopuszczalnych.
Tabela IX.5. Wykaz miejsc w województwie zachodniopomorskim, gdzie zaobserwowano przekrocze­
nia wartości dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych.
Obiekt
Linia elektroenerge­
tyczna 220 kV
relacji Krajnik–Glinki
Lp.
1
2
3
przy ogrodzeniu budynku na ul. Macierzanki
w Wołczkowie
przy narożniku ogrodzenia budynku na
ul. Jaspisowej 25 na Bezrzeczu
przy budynku na ul. Nasiennej 17, 17a, 17b w Stobnie
2
3
4
5
6
ok. 60 m od stacji bazowej wzdłuż kierunków
promieniowania anten sektorowych
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 40/1
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 40/3
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 40/4
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 40/5
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 38/4
7
przy barierce na balkonie mieszkania ul. Czerwona 38/5
1
Stacja bazowa
PTK CENTERTEL
Sp. Z O.O.
ul. Chłopska
Szczecin
Lokalizacja terenu zagrożonego
Pomiary
składowej
elektrycznej [V/m]
1,8
1,6
1
7-8,4
11
8,5
10
8,2
8,2
7,7
Na skutek interwencji mieszkańców terenów sąsiadujących z linią wysokiego napięcia 220 kV relacji
Krajnik – Glinki oraz wniosku Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Szczecinie do Wo­
jewody Zachodniopomorskiego o wydanie decyzji nakazującej sporządzenie przeglądu ekologicznego,
Polskie Linie Elektroenergetyczne PSE wykonały pomiary hałasu i promieniowania elektromagne­
tycznego. Na podstawie wyników pomiarów PEM stwierdzono, iż występują w bezpośrednim sąsiedz­
twie linii obszary, na których przekroczone zostały wartości dopuszczalne natężenia pola elektroma­
184
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
gnetycznego dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową (1k V/m). Nie odnotowano
natomiast przekroczeń wartości dopuszczalnych dla terenów przeznaczonych do przebywania ludności.
Pomiary stacji bazowej zlokalizowanej w Szczecinie przy ulicy Chłopskiej przeprowadzono w listo­
padzie 2007 roku na podstawie art. 122a ustawy Poś, który mówi o obowiązku wykonywania pomia­
rów poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku bezpośrednio po rozpoczęciu użytkowania
instalacji oraz każdorazowo w przypadku zmian warunków pracy urządzenia, o ile zmiany te mogą
mieć wpływ na zmianę poziomów pól elektromagnetycznych.
Zgodnie z uzyskaną informacją, stacja bazowa telefonii komórkowej PTK CENTERTEL została zmo­
dernizowana poprzez ograniczenie mocy nadajników anten nadawczo-odbiorczych i obecnie zacho­
wane są dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku.
Podsumowanie
W ostatnich latach obserwuje się dynamicznie zwiększającą się ilość źródeł promieniowania elektro­
magnetycznego. Powiększa się liczba stacji bazowych telefonii komórkowej, przez co i obszar ich od­
działywania. Powoduje to coraz częściej sprzeciw lokalnych społeczności. Obawy mieszkańców wy­
nikają z niedostatecznej wiedzy na temat źródeł, zasięgu i oddziaływań pól elektromagnetycznych czy
też skutków zdrowotnych, co często powoduje niepotrzebne konflikty. Powodem jest przekonanie
o negatywnym wpływie stacji bazowych telefonii komórkowych na zdrowie ludzi. Dotychczas brak
jest dowodów na temat szkodliwości czy też występowania zagrożenia środowiska polami elektroma­
gnetycznymi. Jest to temat licznych dyskusji. Aby uniknąć konfliktów, lokalizacja nowych obiektów
stacji bazowych powinna być dobrze przemyślana i uzgodniona z mieszkańcami. Współdziałanie po­
między inwestorami, organami administracyjnymi i społeczeństwem jest pożądane.
W bezpośrednim sąsiedztwie linii wysokiego napięcia 220 kV relacji Krajnik–Glinki w Wołczkowie,
Stobnie i Bezrzeczu (w punktach określonych w tabeli IX.2) wystąpiły przekroczenia dopuszczalnych
poziomów pól elektromagnetycznych. Na pozostałych badanych terenach stwierdza się brak przekro­
czeń. Poziom PEM jest niski bez istotnych różnic natężenia w ciągu ostatnich lat. Coraz częściej jed­
nak tereny sąsiadujące z linią wysokiego napięcia, mimo zagrożenia, przeznaczane są pod zabudowę
mieszkaniową.
Trzeba pamiętać, iż promieniowania elektromagnetycznego nie można wyeliminować. Można jedynie
ograniczyć jego oddziaływanie poprzez odpowiednie działania techniczne i administracyjne.
RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2006–2007
185