Program Ochrony Środowiska gminy JANÓW

Załącznik
do Uchwały Nr XV/173/2004
Rady Gminy Janów Podlaski
z dnia 28 czerwca 2004 r.
PROGRAM
OCHRONY ŚRODOWIOKA
GMINY JANÓW PODLAOKI
Janów Podlaski 2004 r.
1. CEL I ZAKREO PROGRAMU.........................................................................................5
2. CHARAKTERYOTYKA FIZJOGRAFICZNA GMINY JANÓW PODLAOKI..........7
2.1. Położenie geograficzne i administracyjne.....................................................................7
2.2. Klimat............................................................................................................................8
2.3. Geologia.........................................................................................................................8
3. OYTUACJA DEMOGRAFICZNA I OPOŁECZNO – GOOPODARCZA....................9
3.1. Demografia................................................................................................................... 9
3.2. Zatrudnienie mieszkańców............................................................................................9
3.3. Edukacja.......................................................................................................................10
4. WALORY PRZYRODNICZE GMINY..........................................................................11
4.1. Rzeźba terenu........................................................... ...................................................11
4.2. Gleby............................................................................................................................11
4.3. Zasoby wodne..............................................................................................................12
4.3.1 Wody powierzchniowe.......................................................................................12
4.3.1.1 Wody płynące..........................................................................................12
4.3.1.2 Wody stojące...........................................................................................13
4.3.2 Wody podziemne................................................................................................14
4.4. Flora.............................................................................................................................14
4.5. Lasy i parki..................................................................................................................15
4.6. Fauna............................................................................................................................16
5. OCHRONA PRZYRODY................................................................................................17
5.1. Ochrona obszarowa......................................................................................................17
5.2. Pomniki przyrody........................................................................................................18
5.3. Chronione gatunki roślin i zwierząt.............................................................................18
5.4. Planowane działania związane z ochroną przyrody.....................................................18
5.4.1 Projektowane rezerwaty przyrody.......................................................................18
5.4.2 Projektowane użytki ekologiczne........................................................................20
6. ZAGROŻENIA ŚRODOWIOKA....................................................................................21
6.1. Zagrożenia naturalne....................................................................................................21
6.2. Zagrożenia antropogeniczne........................................................................................22
6.3. Rolnictwo.....................................................................................................................23
6.4 Gospodarka rybacka......................................................................................................26
7. ODPORNOŚĆ ŚRODOWIOKA NA DEGRADACJĘ...................................................27
8. ZANIECZYOZCZENIE POOZCZEGÓLNYCH ELEMENTÓW ŚRODOWIOKA..29
2
8.1. Zanieczyszczenie powietrza........................................................................................29
8.2. Zanieczyszczenie wód.................................................................................................30
8.2.1. Zanieczyszczenia wód powierzchniowych.........................................................30
8.2.2. Zanieczyszczenia wód podziemnych..................................................................31
8.2.3. Gospodarka wodno – ściekowa..........................................................................32
8.2.3.1 Zaopatrzenie w wodę................................................................................32
8.2.3.2 Gospodarka ściekowa..............................................................................34
8.2.3.3 Uregulowania prawne dotyczące gospodarki wodno – ściekowej...........39
8.2.3.4 Gospodarka wodno-ściekowa w przemyśle..............................................39
8.3. Zanieczyszczenie gleb................................................................................................41
9. GOOPODARKA ODPADAMI.........................................................................................41
10. LIOTA PRZEDOIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH – HARMONOGRAM
DZIAŁAŃ.........................................................................................................................41
10.1. Działania w dziedzinie ochrony powietrza................................................................41
10.2. Działania w dziedzinie gospodarki wodnej i ściekowej............................................43
10.3. Ochrona krajobrazu....................................................................................................45
10.4. Rolnictwo ekologiczne...............................................................................................47
10.5. Edukacja ekologiczna................................................................................................48
11. WARUNKI WDROŻENIA PROGRAMU I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE
Z REALIZACJI INNYCH PLANÓW I PROGRAMÓW...........................................49
12. MONITORING REALIZACJI PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWIOKA..........50
Opis tabel
3
Tab.1 Liczba uczniów i nauczycieli w szkołach gminy....................................................10
Tab.2 Struktura bonitacyjna gleb......................................................................................12
Tab.3 Struktura użytkowania gruntów w gminie Janów Podlaski...........................................23
Tab.4 Powierzchnia upraw w gminie Janów Podlaski............................................................24
Tab.5 Zużycie nawozów sztucznych w gminie Janów Podlaski..............................................25
Tab.6 Zaopatrzenie mieszkańców w wodę; *1dam3 =1 tys. m3................................................33
Tab.7 Ilość wody pobranej w 2003 r. przez zakłady przemysłowe na terenie gminy..............34
Tab.8 Ilość osadu i skratek zebranych w oczyszczalni.............................................................36
Tab.9 Ilość ścieków odprowadzonych do rzeki Czyżówki w poszczególnych kwartałach 2002
i 2003 r............................................................................................................................36
Tab.10 Wartości podstawowych parametrów określających stopień oczyszczenia ścieków...37
Tab.11 Bilans wodno – ściekowy w zakładach przemysłowych...........................................40
Tab.12 Harmonogram działań w dziedzinie ochrony powietrza atmosferycznego.................42
Tab.13 Harmonogram działań w zakresie gospodarki wodno – ściekowej..............................43
Tab.14 Harmonogram działań w dziedzinie ochrony przyrody................................................46
Tab.15 Wskaźniki (mierniki) ekorozwoju umożliwiające monitoring realizacji
Programu ....................................................................................................................51
Opis rysunków
Rys.1 Położenie gminy Janów Podlaski na tle powiatu bialskiego............................................7
Rys.2 Struktura wykształcenia bezrobotnych.............................................................................9
Rys.3 Zróżnicowanie składu gatunkowego drzewostanów w lasach państwowych i
prywatnych......................................................................................................................15
Rys.4 Udział procentowy poszczególnych upraw....................................................................24
1. CEL I ZAKREO PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWIOKA
4
Przez ochronę środowiska rozumie się podjęcie lub zaniechanie działań umożliwiające
zachowanie lub przywrócenie równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega na:
a) racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska
zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju
b) przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom
c) przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego
Definicję taką zawiera art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony
środowiska (Dz.U. z 2001 r. Nr 62 poz. 627 z późniejszymi zmianami). Dbałość o stan
środowiska ma charakter powszechny i dotyczy zarówno osób fizycznych i prawnych, jak i
jednostek organizacyjnych. W związku z tym także gminy mają obowiązek podejmowania
działań na rzecz ochrony środowiska.
Regulacje prawne mają na celu wyznaczanie kierunków działalności proekologicznej,
tworzących spójny system wyrażający się dbałością o otoczenie przyrodnicze człowieka.
Wszystkie działania z zakresu ochrony środowiska na szczeblu gminnym muszą być
realizowane w oparciu o gminny program ochrony środowiska. Obowiązek sporządzania tego
dokumentu wynika z ustawy Prawo ochrony środowiska. Rada Gminy ma obowiązek
uchwalić nowy program do dnia 30 czerwca 2004 r. Gminny program ochrony środowiska nie
ma charakteru jednorazowo przyjętego dokumentu. Program ten ma być sporządzany co
cztery lata. Natomiast co dwa lata organ wykonawczy gminy zobowiązany jest przedstawić
Radzie Gminy raport z wykonania programu.
Opracowując gminny program ochrony środowiska należy kierować się wytycznymi
zawartymi w programach wyższego szczebla. Program powinien odzwierciedlać zasady
ogólne, które stanowią fundament polityki ekologicznej państwa oraz ochrony środowiska w
Unii Europejskiej. Są to:
- zasada zrównoważonego rozwoju, która zakłada utrzymanie takich korelacji między
rozwojem gospodarczym, życiem społecznym i środowiskiem, które pozwolą zachować
zasoby i walory środowiska naturalnego w stanie umożliwiającym korzystanie z nich,
zarówno obecnym jak i przyszłym pokoleniom
- zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego - każdy ma prawo do
zaspokojenia potrzeb materialnych i cywilizacyjnych, przy jednoczesnym zachowaniu
równowagi biologicznej i trwałości procesów przyrodniczych
- zasada przezorności, która skłania do rozwiązywania problemów ekologicznych w
momencie stwierdzenia prawdopodobieństwa ich wystąpienia
5
- zasada prewencji, która zakłada podejmowanie przeciwdziałania negatywnym skutkom
przedsięwzięć już na etapie planowania inwestycji
- zasada zanieczyszczający płaci – ten, kto przyczynia się do pogorszenia stanu środowiska
zobowiązany jest do naprawy skutków swojej działalności
- zasada uspołecznienia, w myśl której społeczność lokalna powinna uczestniczyć w
kształtowaniu polityki ekologicznej, co wiąże się z dużą świadomością i wrażliwością
ekologiczną mieszkańców
- zasada skuteczności ekologicznej i efektywności ekonomicznej, która zakłada
minimalizację nakładów inwestycyjnych w porównaniu z uzyskanym efektem ekologicznym
Podstawą do opracowania gminnego programu ochrony środowiska jest analiza
aktualnego stanu środowiska tj. walorów przyrodniczych i zanieczyszczenia poszczególnych
elementów środowiska.
Gminny program ochrony środowiska powinien określać cele i priorytety ekologiczne,
rodzaj i harmonogram działań proekologicznych oraz środki niezbędne do osiągnięcia tych
celów. Dokument ten ma na celu stworzenie schematu postępowania, który umożliwi
zachowanie dobrego stanu środowiska oraz rozwiązanie istniejących i przyszłych problemów
ekologicznych w perspektywie kilku kolejnych lat.
6
2. CHARAKTERYOTYKA
FIZJOGRAFICZNA
GMINY
JANÓW
PODLAOKI
2.1 Położenie geograficzne i administracyjne
Według regionalizacji fizyczno – geograficznej Polski J. Kondrackiego, gmina Janów
Podlaski leży w megaregionie – Pozaalpejska Europa Zachodnia, prowincji - Niż
Środkowoeuropejski, podprowincji – Niziny środkowopolskie, makroregionie – Nizina
południowopodlaska oraz w dwóch mezoregionach: w obrębie Równiny Łukowskiej, która
obejmuje południową część gminy i Podlaskiego Przełomu Bugu (północne fragmenty gminy
w obrębie doliny Bugu).
Gmina Janów Podlaski położona jest na wschodzie Polski, w północnej części
województwa lubelskiego, w powiecie bialskim. Obszar gminy zajmuje powierzchnię ok. 135
km2. Od strony północnej gmina graniczy z rzeką Bug, która jest jednocześnie granicą
państwa z Białorusią. Od południowego wschodu gmina graniczy z gminą Rokitno, od
południa z gminą Biała Podlaska, od zachodu z gminą Konstantynów. Miejscowością gminną
jest Janów Podlaski o współrzędnych geograficznych 23°13' E, 52°12' N.
Rys. 1 Położenie gminy Janów Podlaski na tle powiatu bialskiego.
7
2.2 Klimat
Gmina Janów Podlaski leży w obrębie Mazowiecko – Podlaskiego Regionu
klimatycznego. Decydujący wpływ na pogodę ma klimat kontynentalny. Charakteryzuje się
on gorącym i suchym latem oraz mroźnymi zimami. W ciągu ostatnich lat zauważa się
tendencję do skracania przejściowych pór roku tj. wiosny i jesieni. Natomiast zima trwa 105 –
110 dni. Przymrozki utrzymują się jeszcze do połowy maja. Okres wegetacyjny jest krótszy
niż dla całego województwa lubelskiego i wynosi 205 – 210 dni. Czynnikiem klimatycznym
niekorzystnym dla rolnictwa są stosunkowo niskie opady, w granicach 550 – 600 mm rocznie.
Analizując prędkość i kierunek wiatrów zauważa się dominację wiatrów północno –
zachodnich i południowo – zachodnich, przy średniej prędkości 3 m/s.
W dolinie Bugu obserwuje się powstawanie mgieł i inwersję termiczną na skutek
gromadzenia chłodnego i wilgotnego powietrza.
Na przestrzeni ostatnich lat zauważa się zmiany opisanych warunków klimatycznych,
charakterystycznych dla wschodu Polski. Jest to spowodowane globalnymi zmianami
klimatu. Ich przejawem mogą być np. bardzo niskie opady deszczu w okresie wiosennym i
letnim oraz śniegu zimą. Ponadto obserwuje się różnice temperatury poszczególnych miesięcy
w kolejnych latach, szczególnie zimą. Takie zmiany klimatu wpływają niekorzystnie na szatę
roślinną gminy, w tym także na plonowanie roślin uprawnych.
2.3 Geologia
Gmina Janów Podlaski leży w zachodniej części prekambryjskiej platformy
wschodnioeuropejskiej w obrębie jednostki strukturalnej obniżenia podlaskiego zbliżonego do
rowu tektonicznego o orientacji kierunków wschód – zachód. Depresja ta wypełniona jest
skałami osadowymi syluru, ordowiku i kambru.
Krystaliczne podłoże zawiera przede wszystkim granitoidy, migmatyty, gnejsy i skały
pokrewne. Na podłożu tym leżą osady młodszych geologicznie okresów.
Na ostateczne ukształtowanie podłoża geologicznego miało wpływ zlodowacenie
środkowo – polskie stadiału Warty. Powstałe utwory akumulacji lodowcowej oraz utwory
wytopiskowe i rzeczne tworzą dolinę Bugu. Po ustąpieniu zlodowacenia miało miejsce
wypełnianie dolin i obniżeń terenu torfami i namułami.
8
3. OYTUACJA DEMOGRAFICZNA I OPOŁECZNO – GOOPODARCZA
3.1 Demografia
Gminę Janów Podlaski zamieszkuje 5767 osób (stan na dzień 31 grudnia 2003 r.).
Blisko połowa (46%) to mieszkańcy osady Janów Podlaski. Średnia gęstość zaludnienia
wynosi 42 osoby/km2. Na przestrzeni ostatnich lat zauważa się zmniejszanie liczby ludności.
Przyrost naturalny jest ujemny i wynosi -11. Saldo migracji w 2003 roku było korzystne
(zanotowano 68 zameldowań, przy 67 wymeldowaniach). Jednocześnie zauważa się migrację
wewnętrzną w obrębie gminy, której przejawem jest napływ ludności do Janowa Podlaskiego.
3.2 Zatrudnienie mieszkańców
Gmina Janów Podlaski ma charakter wiejski, stąd znaczny jest udział ludności
zatrudnionej w rolnictwie. Jest to około 55 % wszystkich mieszkańców.
Należy jednak zauważyć, że na terenie gminy przeważają małe gospodarstwa rolne, z
których znaczna część jest nierentowna. Pojawia się więc problem tzw. ukrytego bezrobocia.
Według danych z Powiatowego Urzędu Pracy zarejestrowanych jest 409 bezrobotnych z
terenu gminy. Strukturę wykształcenia mieszkańców pozostających bez pracy przedstawia
poniższy wykres:
160
140
120
100
80
60
40
20
0
podstawowe
zawodowe
średnie
Rys.2 Struktura wykształcenia bezrobotnych.
9
wyższe
Jak wynika z Rys.2 największy odsetek bezrobotnych dotyczy ludzi o niskich
kwalifikacjach i bez kwalifikacji. Jednocześnie wśród tej grupy dominują osoby pozostające
bez pracy powyżej dwóch lat.
3.3 Edukacja
Na terenie gminy funkcjonuje jedno przedszkole samorządowe w Janowie Podlaskim,
dwie szkoły podstawowe: w Błoniu i Janowie Podl. z filią w Nowym Pawłowie, gimnazjum i
Zespół Szkół w Janowie Podlaskim. Charakterystykę poszczególnych jednostek oświatowych
przedstawia tabela:
liczba dzieci
liczba nauczycieli
przedszkole samorządowe
106
8
Szkoła Podstawowa w Janowie Podlaskim
363
Filia Szkoły Podstawowej w Nowym
35
34
Pawłowie
Szkoła Podstawowa w Błoniu
61
10
Gimnazjum w Janowie Podlaskim
257
21
Tab.1 Liczba uczniów i nauczycieli w szkołach gminy.
Ogółem do przedszkola i szkół uczęszcza 821 dzieci i młodzieży. Stan kadry
nauczycielskiej to 74 osoby.
Kształcenie ponadgimnazjalne realizowane jest przez Zespół Szkół, w skład którego
wchodzą: liceum ogólnokształcące, z profilem straż graniczna, technikum zawodowe i szkoła
zawodowa kształcące na kierunkach mechanizacja rolnictwa, technologia odzieży,
krawiectwo,
mechanik
pojazdów
samochodowych,
hodowca
koni,
spedytor.
Łącznie uczęszcza tu 470 uczniów. Od kilku lat zauważa się spadek zainteresowania szkołą
zawodową, co wiąże się z trudnością znalezienia pracy przez absolwentów. Istnienie Zespołu
Szkół jest też zagrożone dużą konkurencją ze strony licznych szkół w Białej Podlaskiej.
Z punktu widzenia ochrony środowiska zauważa się przeciętny poziom świadomości
ekologicznej zarówno dzieci jak i dorosłych. Zagadnienia dotyczące tej problematyki
poruszane są głównie przez nauczycieli na lekcjach biologii w trakcie realizowania programu
nauczania. Niestety zajęcia te stanowią niewielki blok tematyczny. Wskazane byłoby
prowadzenie pogadanek ekologicznych także w ramach lekcji wychowawczych. Pozytywnym
10
zjawiskiem jest natomiast tworzenie grup proekologicznych. Przykładem jest Koło Młodych
Ekologów działające w Gimnazjum. Ważny udział w edukacji odgrywa współpraca szkół z
PK „Podlaski Przełom Bugu”. Istnieje m.in. możliwość organizowania wycieczek
krajoznawczych. Ponadto w Gimnazjum Koło Polskiego Związku Wędkarskiego prowadzi
szkółki wędkarskie dla młodzieży.
4. WALORY PRZYRODNICZE GMINY
4.1 Rzeźba terenu
Obszar gminy ma charakter lekko falistej równiny. Rzeźba terenu jest stosunkowo mało
zróżnicowana. Wysokości bezwzględne wynoszą 140 – 170 m n.p.m. Różnice wysokości
względnej sięgają do 35 m. Około 77 % powierzchni gminy ma charakter płaskorówninny.
Najbardziej urozmaicona rzeźba terenu występuje w okolicach miejscowości Błonie,
Werchliś, Bubel - Łukowiska i Stare Buczyce.
Ukształtowanie terenu jest związane z przepływającą rzeką Bug. Najmniejsze
wysokości bezwzględne leżą w dolinie rzeki i na terenach zalewowych. Terasa nadzalewowa
wznosi się nawet do 5 m nad poziomem lustra wody. Terasy mają często formę wydm np. w
okolicy Woroblina.
Największą powierzchnię gminy zajmują ciągi wzgórz czołowo – morenowych
ciągnących się na południe od doliny Bugu. Są one poprzecinane przez rzekę Czyżówkę i
Krzywulę. Natomiast równina akumulacyjna zajmuje niewielką powierzchnię gminy i
rozpościera się w południowej i południowo – wschodniej części gminy. Ponieważ są to
głównie utwory piaskowe gruboziarniste z dodatkiem gliny, stąd też w rzeźbie terenu można
odnaleźć ślady po wydobywaniu gliny (np. dawna kopalnia gliny w okolicy Klonownicy
Małej).
4.2 Gleby
Pokrywa glebowa gminy to głównie utwory lodowcowe – gliny zwałowe, piaski i osady
pyłowe oraz utwory fluwioglacjalne.
W centralnej i północnej części gminy występują gleby bielicowe silnie zakwaszone
(pH 3 – 4,5). Charakteryzują się one małą zawartością próchnicy, małą zwięzłością i
nadmierną przepuszczalnością. Zaliczane są do V i VI klasy bonitacyjnej. W środkowym
11
odcinku Czyżówki oraz na całej długości Komarenki występują mady piaszczyste i piaski
rzeczne. Mają one słabo kwaśny lub kwaśny odczyn. Mady lekkie użytkowane są głównie
jako łąki i pastwiska. Wartość użytkowa mad waha się od III do IV klasy bonitacyjnej. Jako
trwałe użytki zielone wykorzystywane są także gleby murszowo – torfowe i murszowo –
mineralne oraz utworzone z glin i pyłów naglinionych. W niektórych odcinkach dolin
rzecznych występują czarne ziemie. Są one słabo alkaliczne i cechują się małą
przepuszczalnością. Typy gleb przedstawia tabela:
klasa
powierzchnia
bonitacyjna
[ha]
I
-----
-----
II
60
0,44
III
1600
11,85
IV
5628
41,69
V
3127
23,16
VI
800
5,93
pozaklasowe
2285
16,93
udział %
Tab.2 Struktura bonitacyjna gleb.
Podsumowując – w obrębie gminy przeważają gleby średnie (klasa IV a i IV b). Są to
dobre gleby żytnio – ziemniaczane, częściowo pszenno – żytnie.
Najlepsze gleby (III a, III b, IV a) posiadają Jakówki, Stary Pawłów i Peredyło.
Najwięcej gleb najsłabszych (V – VI klasa) znajduje się na terenie sołectw Bubel - Granna,
Błonie, Werchliś i Kajetanka.
4.3 Zasoby wodne
4.3.1 Wody powierzchniowe
4.3.1.1 Wody płynące
Wody płynące zajmują na terenie gminy 225 ha. Największą rzeką jest Bug. Cały
obszar gminy leży w zlewni tej rzeki.
Bug jest rzeką nieuregulowaną, meandrującą. Cechuje się zmiennością szerokości i
głębokości nurtu (4 – 6 m; w rejonach przybrzeżnych łach 0,5 – 0,7 m). Średni roczny
12
przepływ Bugu w granicach gminy wynosi około 140 m3/s. Rzeka charakteryzuje się śnieżno
– deszczowym zasilaniem. W związku z tym najwyższy stan wody, włącznie z wylewami
występuje wiosną. Jest to efekt topnienia pokrywy śnieżnej. Najmniejszy odpływ notuje się
późnym latem, co wiąże się z niskimi opadami i wysoką temperaturą powietrza.
W związku z małym stopniem ingerencji człowieka w wygląd rzeki jest ona cennym
obiektem przyrodniczym i jako taka została włączona do programu NATURA 2000.
Naturalność Bugu i przyległych terenów decydują o roli rzeki jako korytarza ekologicznego.
Dopływem Bugu jest rzeka Czyżówka, płynąca w zachodniej części gminy. Jest to mały
ciek wodny o wąskiej dolinie i niewielkim przepływie rocznym, wynoszącym przy ujściu do
Bugu (na północ od Janowa Podlaskiego) 0,66 m3/s. Dno jest wyrównane. Rzeka
charakteryzuje się małą głębokością. Tylko przy ujściu są niewielkie zagłębienia do 0,8 m.
Pozostałe rzeki to Komarenka i Krzywula, które są prawobrzeżnymi dopływami
Czyżówki. Płyną one przez południową i południowo – zachodnią część gminy. Są to
niewielkie cieki o charakterze rowów melioracyjnych o mało urozmaiconych korytach i
głębokości około 0,1 – 0,25 m.
4.3.1.2 Zbiorniki retencyjne i wody stojące.
Do zbiorników retencyjnych, znajdujących się na terenie gminy Janów Podlaski zalicza
się zbiorniki, które powstały na rzece Krzywuli. Są to: zalew „Kozioł” w Janowie Podlaskim,
o powierzchni 8,6 ha oraz zalew „Zaborek” o powierzchni 8,4 ha. Oba zbiorniki są własnością
Skarbu Państwa. Wykorzystywane są do celów rekreacyjno – wędkarskich. Zbiornik „Kozioł”
ma głębokość 0,4 – 2,5 m. Brzegi, z wyjątkiem grobli, porośnięte są krzewami. Nawadniany
jest wodą z wyżej położonego zbiornika „Zaborek”, który został utworzony przez
przegrodzenie doliny Krzywuli groblą z żelbetonowym jazem. Zbiornik „Zaborek” ma
głębokość od 0,4 m w górnej części, do 2 m przy grobli.
Oprócz wymienionych zalewów na terenie gminy znajdują się także mniejsze zbiorniki
wód stojących. Należą do nich małe zbiorniki wodne znajdujące się w pobliżu Bugu, które
powstały na skutek zmiany przez rzekę swojego koryta. Są to tzw. starorzecza, zwane
niekiedy bużyskami. Charakteryzują się one wysokimi, często urwistymi brzegami i
znacznymi głębokościami (2 – 4 m). Brzegi są porośnięte krzewami i drzewami. Niektóre
starorzecza posiadają nazwy własne np. Szczerbiec (lub Szczerbacz) na Wygodzie.
13
Na gruntach torfowych znajdują się zagłębienia po dawnym wydobywaniu torfu. Są to
tzw. torfiarki lub torfianki. Ze względu na niewielkie rozmiary i często okresowe wypełnienie
wodą mają one znikomy udział w ogólnej powierzchni zbiorników wodnych.
Sieć zbiorników wodnych uzupełniają niewielkie śródpolne i śródleśne oczka wodne.
Lokalnie pełnią one rolę wodopojów dla zwierzyny leśnej i łąkowej.
4.3.2 Wody podziemne
Według podziału hydrogeologicznego gmina Janów Podlaski należy do makroregionu
wschodniego Niżu Polskiego, regionu Południowo – Mazowieckiego, w obrębie Niecki
Mazowieckiej.
Poziom wodonośny na terenie gminy jest związany z utworami czwartorzędowymi i
częściowo trzeciorzędowymi. W utworach czwartorzędowych znajdują się dwa poziomy
wodonośne. Pierwszy na głębokości do kilku metrów narażony jest na zanieczyszczenia. W
drugim, leżącym głębiej woda jest lepszej jakości.
Wody z utworów czwartorzędowych charakteryzują się podwyższoną zawartością
żelaza, manganu, siarczków. Mineralizacja ogólna waha się od 400 do 600 mg/m3. Są to
wody dość dobre jakościowo. Zlokalizowane są w warstwie od kilku do 50 m. Natomiast w
utworach trzeciorzędowych dominują zwykle wody węglanowo – wapienne.
Z rejestru studni wynika, że punkty takiego poboru wody mają głębokość 20 – 92 m.
Wydajność studni szacuje się na kilkanaście do 1131 m3/dobę.
Na terenie gminy nieliczne są obszary źródliskowe i źródła.
4.4 Flora
Gmina Janów Podlaski znajduje się w Krainie Mazowiecko – Podlaskiej. Na kształt
szaty roślinnej wpływa z jednej strony rzeka Bug, z drugiej rolniczy charakter gminy.
Umowną granicą między dwoma typami roślinności jest droga z Gnojna do Terespola. Na
północ i wschód od niej charakterystyczna jest roślinność związana z dużą rzeką niżową
(zbiorowiska wodne, szuwarowe, murawowe, łąkowe i łęgowe). W pozostałej części gminy
dominuje osadnictwo wiejskie i związane z nim zbiorowiska łąkowe i pola uprawne.
Na obszarze całej gminy stwierdzono występowanie 53 zespołów roślinnych, w tym 10
leśnych i zaroślowych, 21 wodnych, nadwodnych i szuwarowych, 7 łąkowych i
14
murawowych, 1 zbiorowisko okrajkowe i 14 siedlisk synantropijnych. Najcenniejsze
przyrodniczo są zbiorowiska wodne i szuwarowe starorzeczy oraz bory i łęgi.
4.5 Lasy i parki
Lasy i grunty leśne w gminie zajmują 2486 ha. Lesistość gminy wynosi więc 18,41 %.
Jest ona niższa niż województwa lubelskiego (22,2%) i kraju (27,9 %). Obszary leśne cechuje
duży stopień rozdrobnienia.
Największe tereny leśne położone są w północno – wschodniej, wschodniej oraz
południowej części gminy. Natomiast część zachodnia jest praktycznie bezleśna.
Większość lasów należy do Skarbu Państwa (54 % powierzchni obszarów leśnych w
gminie) i pozostaje w zarządzie Nadleśnictwa Biała Podlaska.
Dominującymi typami siedliskowymi lasu są:
- bór świeży (44 %)
- bór mieszany świeży (28 %)
- ols (8,4 %)
- łęg
W lasach dominującym drzewem jest sosna, a w dalszej kolejności: dąb, olsza i brzoza.
Bardziej zróżnicowane pod względem gatunkowym są lasy prywatne, w których można
znaleźć ponadto wierzbę, jesion, osikę. Poniżej przedstawiono udział poszczególnych
gatunków drzew w lasach państwowych i prywatnych.
70
60
50
40
lasy państwowe
30
lasy prywatne
20
10
0
sosna
dąb
olcha
brzoza
świerk
topola
wierzba
osika
jesion
Rys.3 Skład gatunkowy drzewostanów w lasach państwowych i prywatnych.
15
Także struktura wiekowa lasów jest zróżnicowana w zależności od właściciela.
Najmłodsze drzewostany dominują w lasach prywatnych (55%), podczas gdy w państwowych
udział młodych drzew wynosi 38%. Podobna sytuacja dotyczy III i IV klasy wiekowej
drzewostanu. Natomiast klasy najstarsze (V i wyższe) przeważają w lasach państwowych i
stanowią 37% powierzchni leśnej.
Oprócz terenów leśnych na uwagę zasługują także zadrzewienia parkowe. Należy tu
wymienić zespół parkowo – pałacowy w Janowie Podlaskim, na terenie którego znajduje się
dawny zamek biskupi, grota Naruszewicza, pozostałości po dawnych fosach. Zespół ten ma
charakter zabytkowy, podobnie jak park na stadninie koni, na terenie którego zlokalizowane
są zabytkowe stajnie.
4.6 Fauna
Świat zwierząt reprezentowany jest przez wiele gatunków. Spośród ssaków najliczniej
reprezentowane są: zając szarak, sarna, dzik, lis. Można też spotkać objęte ochroną ryjówki i
nietoperze. Ponadto w dolinach rzek występują bobry.
Tereny nadrzeczne, szczególnie dolina Bugu, oraz lasy są miejscami gdzie występują
liczne ptaki, zarówno pospolite, jak i zagrożone wyginięciem (krogulec, sieweczka rzeczna,
bocian czarny, zimorodek, czapla siwa).
Gady reprezentowane są jedynie przez jaszczurkę zwinkę.
W dolinach rzecznych i starorzeczach występują chronione gatunki płazów: traszka
pospolita, ropucha zielona, paskówka i zwyczajna oraz żaba rzekotka.
Bogaty jest świat bezkręgowców. Najciekawsze gatunki to motyle (paź królowej,
żałobnica, pawica gruszówka) oraz występujący w lasach jelonek rogacz i koziróg dębosz.
Pomimo znacznego zanieczyszczenia wód Bugu oraz Czyżówki żyje w nich kilkanaście
gatunków ryb. Dość często w starorzeczach występują szczupaki, ukleje i karasie. Mniej
liczne są karpie, bolenie, okonie i sumy. Polski Związek Wędkarski prowadzi systematyczne
dorybianie.
16
5 OCHRONA PRZYRODY
5.1 Ochrona obszarowa
Gmina Janów Podlaski leży w malowniczej dolinie Bugu. Ze względu na małą
ingerencję człowieka w przyrodę jest ona zmieniona w stosunkowo niewielkim stopniu. Aby
zachować naturalny krajobraz oraz bogactwo flory i fauny znaczna część obszaru gminy
podlega prawnej ochronie. Łącznie obszary chronione zajmują 5543 ha, co stanowi 41 %
powierzchni gminy. Tak duży obszar wiąże się z utworzonym Rozporządzeniem Nr 10
Wojewody Bialskopodlaskiego 25 sierpnia 1994 r. Parkiem Krajobrazowym „Podlaski
Przełom Bugu” oraz otuliną Parku.
Niewątpliwym
walorem
przyrodniczym
Parku
jest
nieuregulowana,
płynąca
meandrującym korytem rzeka Bug. Szeroka pradolina z licznymi starorzeczami i oczkami
wodnymi sprzyjała rozwojowi bogatej szaty roślinnej, a wraz z nią powstaniu dogodnych
siedlisk dla wielu gatunków zwierząt.
Obszary chronione w gminie mają najczęściej charakter leśny. Są to cenne przyrodniczo
łęgi wierzbowo – topolowe oraz grądy olszowo – jesionowe. Ochroną objęte są także
zbiorowiska łąkowe oraz pastwiska. Korzystnym zjawiskiem z punktu widzenia lesistości jest
wzrost zainteresowania rolników zalesianiem gruntów.
Niewątpliwym walorem przyrodniczym gminy jest rezerwat przyrody „Łęg
Dębowy”, który został uznany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z
dnia 27.10.1972 r. Obszar rezerwatu zajmuje powierzchnię 132,38 ha. Został utworzony w
celu zachowania rzadko spotykanego na terenie kraju typu siedliskowego – lasu łęgowego z
drzewami pomnikowymi i rzadkimi roślinami runa leśnego. Las ten zajmuje 72,9 %
rezerwatu. Pozostałe 27,1 % stanowi ols.
Drzewostany rezerwatu cechuje duża naturalność. W lesie łęgowym można spotkać
150-letnie dęby szypułkowe oraz olszę czarną, wiąz pospolity, czeremchę zwyczajną.
Występują tu także: lipa drobnolistna, grusza pospolita, grab, a nawet wiąz górski. Natomiast
ols wykształcił się na najniżej położonych obszarach rezerwatu, w zagłębieniach tarasu
nadrzecznego. Siedlisko to zajmuje bogatsze gleby murszowo – glejowe i słabsze mułowo –
glejowe. Naturalnym gatunkiem w drzewostanie jest olsza czarna, brzoza omszona i wierzba
biała.
O wyjątkowym bogactwie przyrodniczym rezerwatu świadczy ilość występujących tu
gatunków roślin. Stwierdzono 430 gatunków naczyniowych, a wśród nich wiele objętych
17
ochroną. Bogato reprezentowany jest także świat zwierząt. Naturalne tereny leśne stwarzają
dogodne warunki do występowania dużych ssaków (jeleni, saren, dzików, a nawet rzadkiego
w Polsce łosia). Ponadto w rezerwacie można spotkać wiele gatunków ptaków, w tym bociana
czarnego.
5.2 Pomniki przyrody
Za pomnik przyrody uznaje się pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub
ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno – pamiątkowej i
krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród
innych tworów, w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków
rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe,
jaskinie (art. 28 ustawy o ochronie przyrody).
Zgodnie z tą definicją na terenie gminy znajduje się 29 pomników przyrody. Są to
głównie drzewa: lipy drobnolistne i dęby szypułkowe. Oprócz nich w uroczysku „Sachalin”
występuje głaz narzutowy. Charakterystykę pomników przyrody na terenie gminy
przedstawiono w Załączniku 1.
5.3 Chronione gatunki roślin i zwierząt
Ze względu na dużą różnorodność roślin i zwierząt na terenie gminy odstąpiono od
wymieniania wszystkich gatunków podlegających ochronie. Szczegółowy wykaz rzadkich i
cennych przyrodniczo przedstawicieli flory i fauny zawarty jest w Powszechnej
Inwentaryzacji Przyrodniczej Gminy Janów Podlaski. Dokument ten znajduje się w Urzędzie
Gminy w Janowie Podlaskim.
5.4 Planowane działania związane z ochroną przyrody
5.4.1 Projektowane rezerwaty przyrody
W celu zachowania cennych przyrodniczo miejsc oraz coraz rzadziej występujących w
Polsce gatunków roślin i zwierząt Dyrekcja Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”
podjęła działania dotyczące utworzenia czterech nowych rezerwatów przyrody:
18
- rezerwat „Kalinik” – jest on położony na północ od wsi Stary Bubel, na terenie dwóch
gmin: Janów Podlaski i Konstantynów. W granicach gminy Janów Podlaski leży 180 ha
projektowanego rezerwatu. Jest to obszar ciekawy krajobrazowo. Występują tam starorzecza,
które pozostają niezamarznięte nawet zimą. Odgrywają więc one ważną rolę w zimowaniu
ptaków wodnych. Liczne są tam różne gatunki kaczek i łabędzie. Ponadto na obszarze tym
spotyka się miejsca lęgowe błotniaka łąkowego, zimorodka, rybitwy czarnej. Wiele gatunków
ptaków stwierdzono podczas przelotów. Ptaki te zatrzymują się na tym obszarze na
odpoczynek i żerowanie. Oprócz ptaków na terenie projektowanego rezerwatu występują
coraz rzadsze już w Polsce ssaki, a wśród nich wydra, która jest gatunkiem zagrożonym
wyginięciem.
- rezerwat „Mieczyk” – położony na wschód od Wygody. Planowana powierzchnia do
objęcia ochroną wynosi około 1 ha. Na obszarze tym występują rzadkie gatunki roślin
objętych ochroną gatunkową. Są to: mieczyk dachówkowaty, podkolan biały, listera jajowata
oraz inne nie podlegające prawnej ochronie, ale stosunkowo rzadkie jak rutewka żółta i
wąskolistna.
- rezerwat „Okorzyna” – planowany rezerwat położony jest w okolicy Woroblina i
obejmuje też częściowo teren gminy Rokitno. Powierzchnia rezerwatu w obrębie gminy
Janów Podlaski wynosi około 22 ha. Na ochronę zasługują tu nadburzańskie krajobrazy ze
starorzeczami, łąkami i murawami oraz łęg wierzbowo – topolowy, rzadki w skali Europy.
Oprócz wielu gatunków chronionych roślin jak grążel żółty, grzybień biały, kalina koralowa
występują tu także liczne gatunki zwierząt, w tym ptaków wodnych.
- rezerwat „Ujście Czyżówki”- rezerwat miał objąć około 170 ha, znajdujących się w
dolinie Bugu, pomiędzy Starymi Buczycami a Wygodą (część rzeki Czyżówki wraz z jej
ujściem). Na obszarze tym znajdują się starorzecza Bugu oraz podmokły teren łąkowy i
nadrzeczne łęgi. Ta różnorodność przyrodnicza powodowała, że było to miejsce
występowania licznych gatunków zwierząt, zwłaszcza ptaków. Stwierdzono obecność kszyka,
cyranki, krwawodzioba, błotniaka łąkowego. Dużo gatunków ptaków występuje podczas
przelotów. Na terenie tym występują: brodziec leśny, czapla siwa, mewa śmieszka, a z
drapieżców myszołów. Niestety na skutek odprowadzania ścieków z gminnej oczyszczalni do
Czyżówki wzrosło zanieczyszczenie wód rzeki i nastąpiła degradacja cennych walorów
przyrodniczych na terenie projektowanego rezerwatu. Jego utworzenie jest więc na dzień
dzisiejszy bezzasadne.
Łącznie planuje się objąć prawną ochroną 373 ha powierzchni gminy. Stworzenie
nowych rezerwatów pozwoli zachować cenne i rzadkie gatunki flory i fauny oraz naturalne
19
siedliska ich występowania. Zwiększy to atrakcyjność przyrodniczą gminy oraz będzie
wyrazem postępowania zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju, który nakłada
obowiązek pozostawienia dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego przyszłym pokoleniom.
5.4.2 Projektowane użytki ekologiczne
Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody (art. 30) użytkami ekologicznymi są zasługujące
na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych
zasobów genowych i typów środowisk, jak: naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne
„oczka wodne”, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nie użytkowanej
roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce oraz stanowiska rzadkich lub
chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub
rozrodu.
Na terenie gminy Janów Podlaski zaprojektowano utworzenie 7 obiektów chronionych
o randze użytku ekologicznego, w tym 6 w dolinie Bugu. Powierzchnia projektowanych
użytków ekologicznych wynosi 163 ha (1,2 % powierzchni gminy). Projektowane użytki
ekologiczne to:
- Otarorzecze Ozczerbiec (Ozczerbacz) – położone na północ od Wygody o powierzchni
22 ha. Na obszarze starorzecza oraz przyległych łąk i fragmentu olsu stwierdzono
występowanie kilku gatunków ptaków (łyska, czernica, czajka, potrzos, krętogłów,
jarzębatka) oraz zbiorowiska roślinne grzybienia białego.
- Otarorzecze Bugu wraz z przylegającym lasem dębowo – olchowym, położone na
północ od wsi Ostrów. Powierzchnia użytku wynosi 31 ha. Jest to teren cenny ze względu na
występowanie tu jedynego w gminie stanowiska krogulca – ptaka zagrożonego wyginięciem.
Oprócz niego awifauna reprezentowana jest przez jastrzębia gołębiarza, łyskę, dziwonię.
Można też spotkać na żerowaniu bociana czarnego.
- Otarorzecze Bugu, położone na północny zachód od Woroblina – jest to niewielki
obszar o powierzchni 6 ha, ale z bogatą i cenną roślinnością wodną i szuwarową. Ptakiem,
którego można podziwiać na tym terenie jest cyranka.
- Otarorzecze Bugu wraz z przyległymi łąkami na północ od Woroblina – zajmuje ono
powierzchnię 19 ha. Jest to prawdopodobnie miejsce gniazdowania błotniaka łąkowego –
drapieżnego ptaka, któremu grozi wyginięcie. Oprócz ptaków na uwagę zasługuje chroniona
ropucha zielona. Z roślin występują: szuwar przęstki pospolitej, złączeń baldaszkowaty,
konitrut błotny, grążel żółty, grzybień biały.
20
- Otarorzecze Bugu wraz z nadrzecznymi łąkami położone na południowy wschód od
rezerwatu „Łęg Dębowy”– zajmuje około 44 ha. Wiele jest tu gatunków awifauny: dzięcioł
średni, zimorodek, błotniak stawowy, kszyk, grubodziób, gąsiorek. Jest to także miejsce
żerowania czapli siwej i brodźca samotnego. Jak w większości starorzeczy są tu dobrze
zachowane zbiorowiska roślin szuwarowych i wodnych.
- Otarorzecze Bugu wraz z przylegającymi łąkami i fragmentami łęgu nadrzecznego na
północ od Woroblina – powierzchnia wynosi około 34 ha. Jest to obszar cenny przyrodniczo z
uwagi na roślinność starorzecza oraz bogactwo awifauny. Występują tu: perkoz, rybitwa
czarna, czajka, pustułka, dzięcioł zielony, a na przelotach można spotkać brodźca leśnego i
krwawodzioba.
6. ZAGROŻENIA ŚRODOWIOKA
6.1 Zagrożenia naturalne
Zagrożenia poszczególnych elementów środowiska można podzielić na czynniki
naturalne oraz związane z działalnością człowieka.
Zagrożenia naturalne związane są z wpływem czynników środowiskowych i
klimatycznych
na
kształt
poszczególnych
komponentów
przyrodniczych.
Procesy
przekształcające środowisko zachodzą często w sposób ciągły, na przestrzeni wielu lat, a ich
efekty mogą wydawać się początkowo niewielkie. Jednak po pewnym czasie mogą
doprowadzić do powstania poważnych zmian w środowisku.
Na terenie gminy Janów Podlaski do najczęstszych zagrożeń naturalnych należą:
- erozja brzegowa – polega na wymywaniu wyerodowanego materiału brzegowego przez
wody płynące. W największym stopniu dotyczy to brzegów na wypukłych łukach zakoli
rzecznych. Erozja powoduje zjawisko cofania brzegów. Największe nasilenie tego procesu
ma miejsce podczas wysokich stanów wody. Jest to proces niekorzystny, zwłaszcza, że
zagraża on terenom objętym ochroną, w tym rezerwatowi „Łęg Dębowy”. Obserwuje się
zbliżanie się rzeki do jej starego koryta. Tymczasem należy pamiętać, że Bug stanowi granicę
polsko – białoruską. Powrót rzeki do starego koryta oznaczałby odcięcie około 100 ha
użytków zielonych i części rezerwatu.
- powodzie – są one związane z wylewami Bugu i mają najczęściej charakter roztopowy, co
wiąże się z topnieniem pokrywy śnieżnej w okresie wiosennym. Ochronę przed
niebezpieczeństwem zalania terenów zagospodarowanych stanowi wał przeciwpowodziowy o
21
długości 1,7 km, który chroni teren Stadniny Koni (zabezpieczonych jest w ten sposób około
40 ha gruntów).
6.2 Zagrożenia antropogeniczne
Do głównych zagrożeń antropogenicznych należy zaliczyć:
- rolnictwo - ponieważ gmina ma charakter rolniczy, stąd jest to jedno z ważniejszych źródeł
zagrożenia dla środowiska. Źródło to ma postać obszarową. Działalność rolnicza w
największym stopniu oddziaływuje na glebę i krajobraz, a w dalszej kolejności na czystość
wód powierzchniowych i podziemnych oraz jakość powietrza atmosferycznego. Szczegółową
charakterystykę rolnictwa i jego wpływ na stan środowiska zawiera następny rozdział
niniejszego programu.
- melioracje – prowadzone na szeroką skalę miały głównie charakter odwadniający. Niestety
w wielu przypadkach były one prowadzone w sposób niewłaściwy i po krótkiej zwyżce
plonów nastąpiło znaczne zubożenie w produkcji biomasy. Łączna powierzchnia gruntów
zmeliorowanych w gminie wynosi 1879 ha (13,9 % powierzchni całej gminy).
- przemysł – z reguły produkcja przemysłowa wiąże się z dużym zagrożeniem dla
środowiska. Ze względu jednak na niski stopień uprzemysłowienia gminy nie jest ona
czynnikiem decydującym o zanieczyszczeniu środowiska. Większe zakłady przemysłowe
zlokalizowane są w Janowie Podlaskim, stąd też w miejscowości tej jest najwyższy poziom
emisji zanieczyszczeń.
Badając ogólny stopień skażenia terenu na obszarze gminy stwierdza się, że stan
środowiska naturalnego i jego poszczególnych elementów jest dobry. Działalność
przemysłowa nie powoduje przekroczenia dopuszczalnych norm zanieczyszczenia.
- transport – na terenie gminy drogi mają długość 352 km. Uciążliwość ruchu drogowego dla
środowiska wiąże się głównie z dwoma aspektami: emisją spalin i hałasem. Znaczna
większość samochodów to auta na benzynę ołowiową. Powstaje więc zagrożenie akumulacji
metali ciężkich (ołowiu, kadmu) w pobliżu dróg o największym natężeniu ruchu. Natomiast
natężenie hałasu jest największe w centrum Janowa Podlaskiego oraz na głównych drogach w
kierunku od Janowa Podlaskiego do Białej Podlaskiej, Terespola i Konstantynowa.
- eksploatacja surowców naturalnych – na obszarze gminy brak jest dużych złóż kopalin,
stąd działalność wydobywcza ma charakter lokalny. Surowcami pozyskiwanymi w ten sposób
są: piasek, żwir, a dawniej kreda i torf. W przeszłości wyrobiska po wydobyciu surowców
22
służyły jako miejsca dzikiego składowania odpadów. Przeprowadzono jednak ich
rekultywację. Obecnie eksploatuje się dwie kopalnie żwiru w miejscowości Bubel - Granna.
- turystyka i rekreacja – na terenie gminy ruch turystyczny jest niewielki, pomimo
atrakcyjnych warunków przyrodniczych. Lokalne zagrożenie dla środowiska wiąże się z
niszczeniem w okresie letnim brzegów rzek i starorzeczy w miejscach wykorzystywanych
jako kąpieliska. Ponadto obserwuje się w tych miejscach wzrost ilości odpadów, głównie
opakowaniowych. Napływ turystów obserwuje się głównie w sierpniu, co wiąże się z
organizowaną przez Stadninę Aukcją Koni Arabskich.
6.3 Rolnictwo
Gmina Janów Podlaski ma charakter rolniczy. Grunty użytkowane rolniczo tj. grunty
orne, łąki, pastwiska i sady zajmują powierzchnię 9983 ha, co stanowi 73,95 % powierzchni
gminy.
Ogółem w gminie funkcjonuje 964 gospodarstwa rolne, z czego zaledwie 40 ma
powierzchnię 20 ha i większą. Charakterystyczne jest więc rozdrobnienie gruntów. Tendencja
do dzielenia działek na mniejsze wynika najczęściej z przekazywania gospodarstw
spadkobiercom. Natomiast powiększanie gospodarstw następuje w wyniku zakupu gruntów
od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i gruntów komunalnych stanowiących
własność Gminy oraz w obrocie sąsiedzkim. Sposób użytkowania ziemi na terenie gminy
przestawia poniższa tabela:
powierzchnia w ha
udział %
6809
50,44
85
0,63
łąki i pastwiska
3089
22,88
lasy i tereny zadrzewione
2486
18,41
wody
190
1,41
nieużytki
94
0,70
pozostałe
747
5,53
13500
100
grunty orne
sady
razem
Tab.3 Struktura użytkowania gruntów w gminie Janów Podlaski.
23
Dominującym kierunkiem produkcji rolnej jest uprawa zbóż. Ogółem zajmują one
powierzchnię 3622,98 ha. Zauważa się także wzrost zainteresowania rolników ogrodnictwem.
W ostatnich latach zwiększa się powierzchnia upraw kapusty, marchwi, ogórków oraz
owoców takich jak truskawki i porzeczka. Natomiast sady zajmują powierzchnię około 85 ha
i są to głównie sady wiśniowe i jabłoniowe. Zestawienie powierzchni poszczególnych upraw
przedstawia tabela:
rodzaj uprawy
zboża
powierzchnia w ha
żyto
1212,80
owies
967,01
pszenżyto
547,63
mieszanki
364
pszenica
343,71
jęczmień
187,83
ziemniaki
490,08
warzywa
141,17
truskawki
26,5
sady
85
krzewy owocowe
169
(porzeczki, aronia)
Tab.4 Powierzchnia upraw w gminie Janów Podlaski.
Poniżej zamieszczono wykres prezentujący procentowy udział poszczególnych upraw w
ogólnej powierzchni gruntów użytkowanych rolniczo.
2%
1%
żyto
4%
owies
3%
26%
11%
pszenżyto
mieszanki zbożowe
pszenica
4%
jęczmień
8%
ziemniaki
warzywa
8%
21%
truskawki
sady
12%
krzewy owocowe
Rys.4 Udział procentowy poszczególnych upraw.
24
Na terenie gminy dominuje produkcja trzody chlewnej (6884 sztuki). Zmniejsza się
natomiast pogłowie bydła, zwłaszcza krów mlecznych (obecnie 1363 sztuki). Wiąże się to z
niekorzystnymi warunkami skupu mleka oraz spadkiem produkcji biomasy na łąkach i
pastwiskach. Przypuszczalnie zaostrzone przepisy prawa Unii Europejskiej dodatkowo
wpłyną na ograniczenie pogłowia bydła mlecznego i scentralizowanie hodowli w
wyspecjalizowanych gospodarstwach. Niewielka jest także liczba owiec (30 sztuk) i koni
(224 sztuki). Coraz rzadziej konie hodowane są w celach użytkowo-gospodarskich, co jest
następstwem postępującej mechanizacji rolnictwa. Ich hodowla coraz częściej wiąże się
natomiast z funkcją rekreacyjną bądź handlową.
Największym zagrożeniem dla środowiska związanym z działalnością rolniczą jest
stosowanie agrochemikaliów. Nawozy mineralne i organiczne oraz środki ochrony roślin
wpływają na zmiany w chemiźmie gleby oraz wód podziemnych. Ponadto spływy
powierzchniowe i podziemne powodują przemieszczanie się zanieczyszczeń na znaczne
odległości. Na zanieczyszczenia narażone są także wody powierzchniowe. Gromadzenie się
związków azotowych i fosforowych prowadzi do eutrofizacji, czyli zarastania starorzeczy w
pobliżu pól i łąk. Ma to negatywny skutek ekologiczny, gdyż następuje ograniczenie ilości
miejsc lęgowych wielu ptaków, a przez to zmniejszenie różnorodności biologicznej biocenoz.
Z punktu widzenia ochrony środowiska korzystny jest niski stopień nawożenia upraw.
Nawożeniem objętych jest 5215 ha gruntów. Zużycie poszczególnych rodzajów nawozów
przedstawia poniższa tabela.
rodzaj nawozów mineralnych
nawozy NPK
zużycie nawozów
[q/rok]
azotowe
1330
fosforowe
390
potasowe
490
nawozy wapniowo-magnezowe
120
Tab.5 Zużycie nawozów sztucznych w gminie Janów Podlaski.
Zagrożeniem dla środowiska jest także mechanizacja rolnictwa. Jest ona związana z
ilością ciągników i maszyn rolniczych. Na terenie gminy zarejestrowane są 472 ciągniki.
Kombajny zbożowe posiada 38, a ziemniaczane 53 gospodarstwa rolne. Mechanizacja
stanowi zagrożenie dla bioróżnorodności tj. występowania licznych gatunków flory i fauny.
Przede wszystkim powoduje to straty w lęgach ptaków gnieżdżących się na polach i łąkach.
25
Oddziaływanie maszyn na glebę prowadzi także do zmian właściwości fizycznych,
chemicznych i biologicznych gleby. W konsekwencji następuje zmiana warunków powietrzno
– wodnych i wzrost zakwaszenia gleby, co w oczywisty sposób przekłada się na obniżenie
wielkości plonów roślin uprawnych. Ponadto mechanizacja powoduje przeobrażenia w
rzeźbie i ukształtowaniu terenu, gdyż zmusza do tworzenia dużych obszarów uprawnych i
likwidacji wszelkich przeszkód jak zadrzewienia śródpolne czy małe oczka wodne.
Tymczasem są to formy promowane w rolnictwie europejskim.
Oprócz gospodarstw prywatnych na terenie gminy działalność rolniczą prowadzą osoby
prawne. Do najważniejszych należy Stadnina Koni Spółka z o.o. z siedzibą na Wygodzie oraz
Przedsiębiorstwo Rolno-Handlowe Spółka z o.o. w Konstantynowie i Zakład RolnoHandlowy Cieleśnica Sp. z o.o.
Stadnina prowadzi działalność ogólno-rolną. Głównym profilem działalności jest
hodowla koni arabskich czystej krwi i angloarabskich. Ponadto w ostatnich latach wzrasta
pogłowie bydła. Obecnie Stadnina ukończyła budowę nowoczesnej obory. Od wielu lat
Stadnina pełni ważną rolę w promocji turystycznej i rekreacyjnej gminy Janów Podlaski.
6.3 Wędkarstwo.
Wędkowanie w wodach użytkowanych przez PZW podlega szeregowi uregulowań
prawnych. Ich podstawą jest ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym.
Ponadto wędkarze zobowiązani są do przestrzegania regulaminu amatorskiego połowu ryb.
Łowiący na wędkę powinni posiadać kartę wędkarską oraz zezwolenie na amatorski połów
ryb.
Na terenie gminy Janów Podlaski połowy prowadzi się na rzece Bug oraz następujących
zbiornikach: zalew „Kozioł”, zalew „Zaborek” oraz starorzecza Bugu w okolicy Woroblina.
Łączna powierzchnia wód stojących przydatnych do wykorzystania rybackiego wynosi 16
hektarów.
Według klasyfikacji rybackiej rzeka Bug należy do krainy leszcza. Występują tu takie
gatunki ryb jak: szczupak, karaś, karp, leszcz, lin, płoć, ukleja, sum, węgorz, miętus, okoń,
jaź, sandacz, kleń. Zbiorniki „Zaborek” i „Kozioł” są zbliżone do jezior typu linowo –
szczupakowego, w których można spotkać m.in. karasia, karpia, lina, szczupaka, płoć, okonia,
ukleję, różankę, piskorza, sumika karłowatego, ciernika.
Liczba wędkarzy łowiących na terenie gminy wynosi około 650, z czego 250 to
mieszkańcy gminy. Problemem jest jednak kłusownictwo, które wpływa na ograniczenie
26
liczebności poszczególnych gatunków ryb, zwłaszcza leszcza i szczupaka. Trudności z
wyeliminowaniem nielegalnego połowu wiążą się m.in. z kłusownictwem na odcinku
transgranicznym Bugu po stronie białoruskiej. Trudne do opanowania są także masowe
połowy w czasie wylewów rzeki, kiedy mieszkańcy okolicznych wsi odławiają znaczne ilości
ryb.
W celu utrzymania odpowiedniej liczebności gatunków ryb Związek Wędkarski
prowadzi zarybianie, którym objęte są zbiorniki „Kozioł” i „Zaborek” oraz starorzecza Bugu.
Nadrzędnym celem w rybactwie ma być wedle ustawy o rybactwie śródlądowym (art.
6, ust. 2) racjonalna gospodarka rybacka polegająca na wykorzystywaniu produkcyjnych
możliwości wód, zgodnie z operatem rybackim, w sposób nienaruszający interesów
uprawnionych do rybactwa w tym samym dorzeczu, z zachowaniem zasobów ryb w
równowadze biologicznej i na poziomie umożliwiającym gospodarcze korzystanie z nich
przyszłym uprawnionym do rybactwa.
W związku z powyższym najważniejszymi zadaniami w ramach racjonalnej gospodarki
rybackiej są:
- przestrzeganie limitów połowów
- prowadzenie właściwego (z punktu widzenia jakościowego i ilościowego) zarybiania
zbiorników, na których prowadzone są połowy wędkarskie
- zwalczanie kłusownictwa
- utrzymanie czystości i porządku wokół stanowisk wędkarskich
Zadania te wymagają zaangażowania zarówno zarządów Koła i Związku Wędkarskiego
jak i poszczególnych wędkarzy, a w przypadku kłusownictwa także Straży Granicznej i
Policji.
7. ODPORNOŚĆ ŚRODOWIOKA NA DEGRADACJĘ
Aby określić stopień zagrożenia poszczególnych komponentów środowiska oraz
określić prognozowane zmiany należy najpierw przeanalizować podatność środowiska na
zanieczyszczenia. Od odporności różnych elementów środowiska zależy bowiem ich zdolność
do przeciwstawiania się zanieczyszczeniom.
27
Odporność gleby
Odporność gleb na terenie gminy Janów Podlaski jest zróżnicowana. Najmniej jest gleb
o dużej odporności. Nieco więcej jest gleb średnio odpornych, głównie w okolicy Janowa
Podlaskiego. Natomiast gleby piaskowe i słabogliniaste cechuje niska odporność na
zanieczyszczenia. Tymczasem na terenie gminy stanowią one znaczny udział w powierzchni
gruntów. Na niską odporność gleb wpływają zmiany stosunków wodnych oraz niska kultura
rolna. Gleby tego typu powinny być przeznaczane do zalesienia.
Odporność wód
Odporność wód zależy od ich rodzaju. Większa jest dla wód płynących. Stały przepływ
wody zwiększa ponadto zdolność do samooczyszczania rzek. W związku z tym cieki mogą
przyjąć większy ładunek zanieczyszczeń, bez wystąpienia wyraźnego pogorszenia stanu
czystości. Niestety rzeki na obszarze gminy cechuje mała odporność, co wiąże się z małą
wodonośnością mniejszych cieków oraz małym spadkiem koryt rzecznych. Czynniki te
decydują o małym przepływie.
Niską odporność mają z reguły zbiorniki wód stojących, w tym także starorzecza.
Odporność lasów
Odporność lasów na terenie gminy jest zróżnicowana. Drzewa są z reguły podatne na
choroby. Dotyczy to głównie monokultur, a takimi są przede wszystkim zbiorowiska borowe.
Przewaga monokultur sosnowych wpływa też na wysoką podatność drzew na uszkodzenia
spowodowane zanieczyszczeniami powietrza. Dotyczy to głównie związków siarki. Przy
obecnym poziomie stężenia siarki w atmosferze nie zauważa się szkodliwego działania tego
pierwiastka. Należy jednak uwzględnić ewentualne zagrożenia przy lokalizacji nowych
inwestycji mogących emitować związki siarkowe.
Mała odporność związana jest też z niedostosowaniem zbiorowisk leśnych do
naturalnych siedlisk.
Rozpatrując odporność lasów na presję rekreacyjną na obecnym poziomie rozwoju
turystyki należy stwierdzić, że większość zbiorowisk leśnych wykazuje wysoką odporność.
28
8.
ZANIECZYOZCZENIE
POOZCZEGÓLNYCH
ELEMENTÓW
ŚRODOWIOKA
8.1 Zanieczyszczenie powietrza
Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego na terenie gminy jest niewielkie z uwagi
na niskie uprzemysłowienie i brak większych źródeł emisji. Stan czystości powietrza w
ostatnich latach poprawiły działania zmierzające do zamknięcia lub modernizacji lokalnych
kotłowni, które nie posiadały urządzeń odpylających.
Lokalne tło zanieczyszczeń tworzą emisje z gospodarstw domowych i produkcyjnych,
małych kotłowni, obiektów użyteczności publicznej, obiektów hodowlanych.
Ze źródeł przemysłowych największy udział w łącznej emisji zanieczyszczeń stanowią
zakłady skupione w Janowie Podlaskim. Poniżej przedstawiono wpływ poszczególnych
zakładów przemysłowych na stan czystości atmosfery.
- PPH „MIKA” Sp. z o.o., ZPOW w Janowie Podlaskim – podstawowym źródłem zagrożenia
dla atmosfery są zanieczyszczenia z kotłowni zakładowej o mocy 2,32 MW. Kotłownia
wyposażona jest w jeden kocioł parowy. Paliwem jest miał węglowy. Zakład posiada
urządzenia odpylające w postaci dwóch cyklonów suchych o sprawności ok. 80%.
W związku z tym, że zakład istnieje od połowy marca 2003 r. w chwili zbierania danych do
niniejszego programu nie posiadał on badań emisji zanieczyszczeń do powietrza.
- SWISSPOR Polska – źródłem zanieczyszczeń powietrza jest emisja z kotłowni. Podstawą
jej funkcjonowania są dwa kotły na olej opałowy, o łącznej mocy 2 MW. Obciążenie ich
szacunkowo wynosi 60 %. Średni skład gazów odlotowych jest następujący:
CO2 – 9,33 %
SO2 – 125,4 mg/m3
NO2 – 103,5 mg/m3
CO – 11,9 mg/m3
- UNO FRESCO TRADEX – wpływ zakładu na zanieczyszczenie powietrza jest
zminimalizowany dzięki zastosowaniu gazowniczych rozwiązań grzewczych.
Emisja z gospodarstw domowych związana jest głównie z energetyką cieplną. Dotyczy
to zwłaszcza okresu jesienno – zimowego. Podstawowym surowcem grzewczym jest drewno i
węgiel, często z dużą zawartością związków siarki. Tylko niewielki odsetek gospodarstw
domowych korzysta z innych technologii ogrzewania np. pieców olejowych. Niekorzystne dla
29
środowiska jest ponadto nagminne spalanie odpadów, a wśród nich różnego rodzaju
plastików, zawierających szkodliwe dla zdrowia substancje.
Liniowym źródłem zanieczyszczeń powietrza jest ruch kołowy. Do tras o największym
natężeniu ruchu należy droga z Konstantynowa do Terespola i Białej Podlaskiej.
Rozpatrując stan czystości powietrza należy ponadto zauważyć, że wpływa na niego
także przemieszczanie zanieczyszczeń pyłowych i gazowych z terenów sąsiednich gmin np. z
Białej Podlaskiej.
Podsumowując należy stwierdzić, że ogólna emisja do atmosfery nie stanowi
zagrożenia dla warunków zdrowotnych mieszkańców, gdyż:
- jest ona na poziomie niższym niż maksymalna emisja dopuszczalna
- na całym obszarze gminy panują dobre warunki do rozprzestrzeniania zanieczyszczeń, co
przeciwdziała kumulowaniu się szkodliwych związków w pobliżu emitora.
Zanieczyszczeniem środowiska, ale o charakterze energetycznym, które wpływa na
jakość warunków zamieszkania i wypoczynku człowieka jest hałas.
Na klimat akustyczny gminy największy wpływ ma ruch kołowy. Podwyższone
natężenie
hałasu
dotyczy
głównie
bezpośredniego
sąsiedztwa
większych
tras
komunikacyjnych oraz miejscowości Janów Podlaski. Uciążliwość ruchu samochodowego nie
jest jednak wysoka.
Miejscem o większym natężeniu hałasu są zakłady przemysłowe. Uciążliwość hałasu
odczuwalna jest w samych obiektach i tylko w nieznaczny sposób dotyczy okolic zakładów.
8.2 Zanieczyszczenie wód
8.2.1 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych
Do analizy jakości wód powierzchniowych posłużono się wynikami pomiarów
czystości, które prowadzone były w ramach monitoringu krajowego i regionalnego w 2002
roku. Najbliższym punktem w sieci krajowej jest stacja w Krzyczewie (monitoring Bugu).
Natomiast na poziomie regionalnym badano czystość Czyżówki, 4,5 km od jej ujścia do
Bugu.
Czystość wód wyrażono trzystopniową klasyfikacją, gdzie pierwsza klasa oznacza
wody najlepszej jakości, nadające się do picia. Wody, których parametry nie mieściły się w
żadnej klasie czystości określono jako wody pozaklasowe, oznaczone jako non.
30
Największą rzeką na terenie gminy jest Bug. Ponieważ jest to rzeka transgraniczna w
związku z tym na jej stan czystości wpływa ładunek zanieczyszczeń nie tylko z obszaru
gminy czy województwa, ale także z rejonu Białorusi i Ukrainy. Niestety w ogólnej
klasyfikacji czystości woda w Bugu jest pozaklasowa. W największym stopniu na stan ten
wpływa wysoka koncentracja chlorofilu „a” oraz zawiesina ogólna. Wysokie jest też miano
coli, ale należy zauważyć, że stan bakteriologiczny Bugu polepsza się z roku na rok. Pod
względem niektórych parametrów fizykochemicznych Bug można zaliczyć nawet do I klasy
czystości. Dotyczy to głównie stężenia związków azotowych (azot amonowy, azotany, azot
ogólny) oraz niskiego zasolenia, które wiąże się z niewielką zawartością soli siarczanowych.
Zanieczyszczenie dopływów Bugu jest znaczne. Pod względem fizykochemicznym
Czyżówka odpowiada III klasie czystości wody. Według kryterium bakteriologicznego rzeka
prowadzi wody pozaklasowe. Natomiast w ujęciu hydrobiologicznym można ją zaliczyć do
drugiej klasy czystości.
Obok zanieczyszczenia wód powierzchniowych niekorzystnym zjawiskiem jest
zanikanie starorzeczy. Głównym powodem tego jest eutrofizacja łąk, melioracje osuszające
oraz niskie opady w porze letniej i jesiennej.
Z punktu widzenia przyrodniczego zanieczyszczenie Bugu jest niezwykle istotnym
problemem, gdyż rzeka ta kształtuje warunki siedliskowe dla biosfery.
Ze zbiorników wód stojących nadzorem sanitarno-epidemiologicznym objęto zalew
„Kozioł” na rzece Krzywuli w Janowie Podlaskim. Zbiornik ten wykorzystywany jest przez
mieszkańców do celów rekreacyjnych pomimo braku odpowiedniego zagospodarowania.
Ostatnie badania wykazały dobry stan jakościowy wody.
8.2.2 Zanieczyszczenie wód podziemnych
Wody podziemne na terenie gminy charakteryzują się na ogół dobrą jakością. Jedynie
podwyższona zawartość związków żelaza i manganu wpływa negatywnie na ich czystość. W
tej sytuacji, aby woda była przydatna do spożycia wystarczy proste uzdatnianie. Natomiast w
okolicy Starego Bubla występują wody bardzo dobrej jakości, które nie wymagają
uzdatniania.
Zagrożenie zanieczyszczenia wód podziemnych jest mała, gdyż główny poziom
wodonośny jest izolowany przez warstwy nieprzepuszczalne.
31
Podwyższony poziom zanieczyszczenia wód podziemnych występuje w okolicy
międzygminnego wysypiska odpadów komunalnych. Badania czystości wód prowadzone są
dwa razy w roku. Podstawę do analizy stopnia zanieczyszczenia stanowią próbki wody
pobrane z trzech piezometrów, zlokalizowanych na wysypisku na głębokości 4,30 m, 5,80 m i
4,60 m. Z analizy przeprowadzonej przez WIOŚ Laboratorium Delegatury w Białej
Podlaskiej wynika, że woda z dwóch pierwszych piezometrów znajduje się w III klasie
czystości, a decyduje o tym wysokie stężenie azotu azotanowego. Natomiast wodę z
piezometru trzeciego zaliczono do II klasy czystości.
Głównymi
zagrożeniami
dla
czystości
wód
zarówno
podziemnych
jak
i
powierzchniowych są:
- rolnictwo- spływ powierzchniowy i podziemny stosowanych nawozów sztucznych i
środków ochrony roślin
- zrzut ścieków z oczyszczalni do rzeki Czyżówki oraz zły stan techniczny samej oczyszczalni
- brak sieci kanalizacyjnej na terenach wiejskich
- niewłaściwe gospodarowanie odpadami płynnymi, w tym nieszczelne szamba przydomowe
- niekontrolowane grzebowiska padłych zwierząt
- zagrożenie przenikania do gleby i wód związków ropopochodnych (jest ono niewielkie i
wiąże się głównie z przypadkowym rozlaniem paliw)
8.2.3 Gospodarka wodno - ściekowa
8.2.3.1 Zaopatrzenie w wodę
Gmina zaopatrywana jest w wodę z jednego ujęcia znajdującego się w Janowie
Podlaskim. Ujęcie eksploatowane jest przez Zakład Usług Wodnych Międzygminnego
Związku Komunalnego z siedzibą w Parczewie. Wydajność ujęcia wody określona jest na
poziomie 1131,6 m3/dobę. Taka ilość wody jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb
mieszkańców oraz do celów komunalnych, gospodarczych i pożarowych.
Analizując jakość wody z ujęcia i sieci wodociągowej stwierdza się, że spełnia ona
normy wody pitnej (badania dotyczące czystości wody prowadzone są przez Państwowy
Powiatowy Inspektorat Sanitarny w Białej Podlaskiej). Na jakość wody doprowadzanej do
mieszkań wpływa sprawność sieci wodociągowej oraz materiał, z którego jest wykonana. Na
odcinku ok. 0,5 km (ul. Narutowicza) położone są rury azbestowe, które wymagają pilnie
wymiany.
32
Siecią wodociągową objętych jest 16 miejscowości. Długość sieci wodociągowej w
poszczególnych
miejscowościach
oraz
liczbę
budynków
przyłączonych
do
sieci
wodociągowej przedstawia tabela 6 (stan na dzień 31.12.2003 r.).
długość sieci
liczba
liczba
zużycie wody
wodociągowej w km
gospodarstw
mieszkań
w dam3*
Janów Podlaski
17,2
713
873
38,8
Błonie
3,6
19
19
0,9
Bubel Granna
2,8
42
42
2,1
Bubel Łukowiska
2,8
36
36
1,8
Jakówki
2,2
40
40
2,0
Kajetanka
4,3
16
16
0,8
Klonownica Mała
8,7
57
57
2,8
Klonownica Plac
1,8
35
35
1,8
Ostrów
4,0
38
38
1,9
Peredyło
1,9
18
18
0,9
Romanów
3,0
19
19
1,0
Nowy Pawłów
5,8
90
93
4,5
Polinów
2,5
13
13
0,7
Stary Pawłów
2,5
78
80
3,9
Stare Buczyce
3,0
43
43
2,2
Werchliś
5,7
51
51
2,5
ogółem
73,3
1378
1543
72,1
miejscowość
Tab.6 Zaopatrzenie mieszkańców w wodę; *1dam3 =1 tys. m3
W miejscowościach, gdzie brak jest sieci wodociągowej (część Polinowa, Woroblin)
mieszkańcy pobierają wodę ze studni. Woda taka jest także wykorzystywana w innych
miejscowościach, głównie jako woda pitna dla zwierząt hodowlanych.
Spośród zakładów przemysłowych zlokalizowanych na terenie gminy z własnego ujęcia
wód podziemnych korzysta PPH „MIKA” Sp. z o.o. Zakład Przetwórstwa Owocowo –
Warzywnego w Janowie Podlaskim (w razie awarii woda może być czerpana także z gminnej
sieci wodociągowej) oraz SWISSPOR Polska Sp. z o.o.
33
Trzy własne ujęcia wody posiada Stadnina Koni w Janowie Podlaskim Sp. z o.o. Są one
zlokalizowane w „Bukaciarni” oraz uroczyskach „Piaski” i „Pieczyska”. Stadnina korzysta
także z wodociągu gminnego.
Pozostałe zakłady korzystają jedynie z gminnej sieci wodociągowej. Poniżej podano
ilość wody pobieranej przez poszczególne zakłady przemysłowe.
Lp.
ilość pobranej wody w 2003 r.
I kwartał II kwartał III kwartał IV kwartał
1.
PPH „MIKA” Sp. z o.o.
------1380 m3
15800 m3 12411 m3
3
3
2.
SWISSPOR Polska
764 m
1147 m
1051 m3
744 m3
3.
UNO FRESCO TRADEX
927 m3 (do dnia 17 XII 2003 r.)
4.
Stadnina Koni w Janowie Podlaskim
30208 m3 - z wodociągu gminnego
Sp. z o.o.
1729 m3 - z ujęć własnych
Tab.7 Ilość wody pobranej w 2003 r. przez zakłady przemysłowe na terenie gminy.
nazwa zakładu
8.2.3.2 Gospodarka ściekowa
Zużycie wody nierozerwalnie łączy się z problemem powstawania odpadów
ściekowych. Częściowo uregulowaną sytuację ściekową posiada osada Janów Podlaski oraz
Wygoda. W miejscowościach tych funkcjonuje sieć kanalizacyjna o długości 10,7 km z
przykanalikami o długości 6,8 km. Wykonanych jest 381 przyłączy do budynków
mieszkalnych (80 z nich o długości 1164,5 mb i łącznej długości sieci kanalizacyjnej 2871,5
mb zrealizowano w ciągu 2003 r.). Z sieci kanalizacyjnej korzysta 1953 mieszkańców (1746 z
terenu Janowa i 207 z Wygody).
Czyszczeniem kanałów kanalizacji sanitarnej na terenie Janowa Podlaskiego o długości
1500 mb zajmują się Bialskie Wodociągi i Kanalizacja WOD – KAN Sp. z o.o. w Białej
Podlaskiej.
Na terenach nie objętych siecią kanalizacyjną ścieki trafiają do szamb przydomowych,
skąd w miarę potrzeb są wywożone wozami asenizacyjnymi. Na terenie gminy
zarejestrowany jest jeden podmiot gospodarczy zajmujący się wywozem nieczystości
płynnych. Jest to Usługowy Zakład Wywozu Nieczystości Płynnych i Stałych M. Hura w
Janowie Podlaskim.
Należy jednak zauważyć, że znaczna część ścieków wywożona jest indywidualnie przez
rolników na pola uprawne lub też na skutek nieszczelności bezodpływowych zbiorników
nieczystości płynnych przenika bezpośrednio do gleby. Rzeczywista ilość powstających
ścieków jest w związku z tym trudna do oszacowania.
34
Ścieki z sieci kanalizacyjnej oraz wywożone przez odpowiednie jednostki ze
zbiorników przydomowych trafiają do gminnej oczyszczalni ścieków w Janowie Podlaskim.
Jest to mechaniczno – biologiczna oczyszczalnia typu AKWABOX o przepustowości
średniodobowej 400 m3. Z prowadzonego rejestru przyjętych ścieków wynika, że jest to
przepustowość wystarczająca do zapewnienia oczyszczenia ścieków w chwili obecnej oraz w
prognozowanej przyszłości. Oczyszczalnia została oddana do użytku w 1994 roku.
Urządzenia w oczyszczalni i schemat technologiczny:
- punkt zlewny – składa się na niego studnia, do której trafiają ścieki dowożone wozami
asenizacyjnymi. Ze studni ścieki spływają do komory czerpalnej pompowni. Komora ma
głębokość 5,5 m i średnicę 2 m. Łączna pojemność wynosi 7,85 m3. Oprócz ścieków
dowożonych do oczyszczalni do pompowni trafiają też ścieki z terenów skanalizowanych. W
roku 2003 do oczyszczalni trafiło 70858 m3 ścieków tj. średnio 194,13 m3/dobę.
W komorze następuje mieszanie i uśrednianie ścieków, które w dalszym etapie są
przemieszczane do urządzeń oczyszczających. Odbywa się to dzięki działaniu dwóch pomp.
- krata zespolona z piaskownikiem – krata o prześwicie 20 mm umożliwia oddzielenie dużych
ciał stałych z zasadniczej masy ściekowej. Zatrzymane na kracie skratki są usuwane ręcznie i
gromadzone w pojemnikach, gdzie poddawane są dezynfekcji przez zastosowanie wapna
chlorowanego. Drobniejsze frakcje takie jak piasek zatrzymywane są w piaskowniku. Ma on
postać otwartego koryta o długości 3,5 m i spadku 1%. Sposób dezynfekcji zebranej frakcji
jest analogiczny jak skratek.
- komora wielofunkcyjna typu „AKWABOX” – są to dwa zbiorniki o pojemności 400 m3 i
objętości czynnej 200 m3. Podczas napełniania komór ścieki są napowietrzane z czterech
strumienic typu BIOX, zamontowanych na pływakach. Zasadnicze oczyszczanie zachodzi
przy udziale osadu czynnego niskoobciążonego z częściową stabilizacją tlenową. Podczas
sedymentacji komora pełni rolę osadnika wtórnego. Powstały osad trafia jest do zagęszczacza,
a następnie kierowany jest do odwodnienia.
- poletka osadowe – mają wymiary 21m × 6,3m. Łącznie sześć poletek zajmuje powierzchnię
793,8 m2. Osad ulega tu odwodnieniu dzięki warstwom żwirowym. Odcieki kierowane są do
oczyszczalni. Przesuszony osad wywożony jest na międzygminne wysypisko odpadów
komunalnych w Janowie Podlaskim. Ilość wywiezionych ustabilizowanych osadów
ściekowych i zebranych skratek w ostatnich latach przedstawia tabela:
35
ilość osadu
ilość skratek
2000 rok
17 ton
0,5 tony
2001 rok
8 ton
0,4 tony
2002 rok
11,6 tony
0,4 tony
2003 rok
12,7 tony
0,4 tony
Tab.8 Ilość osadu i skratek zebranych w oczyszczalni.
Oczyszczone ścieki kierowane są do rzeki Czyżówki kolektorem o długości 110 m.
Ścieki spuszczane są do środowiska cyklicznie w godzinach 800 -1000, po 30 – 40-sto
minutowym zatrzymaniu urządzeń napowietrzających. W szczególnych przypadkach, gdy
ilość doprowadzonych ścieków jest duża spuszczane są one dwa razy na dobę. Ilość ścieków
odprowadzanych do rzeki odczytywana jest na łacie pomiarowej, wyskalowanej dla 1
komory. Jedna podziałka na mapie odpowiada 5 m3 ścieków.
ilość ścieków
okres
odprowadzonych do
Czyżówki
I kwartał 2002 r.
31570 m3
II kwartał 2002 r.
17895 m3
III kwartał 2002 r.
17239 m3
IV kwartał 2002 r.
16450 m3
I kwartał 2003 r.
19533 m3
II kwartał 2003 r.
17639 m3
III kwartał 2003 r.
17550 m3
IV kwartał 2003 r.
16136 m3
Tab.9 Ilość ścieków odprowadzonych do rzeki Czyżówki w poszczególnych kwartałach 2002
i 2003 r.
Łącznie w 2003 r. do oczyszczalni skierowano 71858 m3 ścieków, w tym 3 tys. m3
stanowiły ścieki dowiezione z terenów, na których brak jest sieci kanalizacyjnej i około 3 tys.
m3 to ścieki opadowe i wody infiltracyjne.
36
Skład fizykochemiczny ścieków określony jest na podstawie analiz prowadzonych 2
razy do roku przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Lublinie Laboratorium
Delegatury w Białej Podlaskiej. Badania przeprowadzone w lutym 2003 r. objęły trzy
podstawowe parametry tj. BZT5, ChZT i zawiesinę ogólną. Pomiary dotyczyły ścieków
surowych pobranych z wylotu na oczyszczalnię i ścieków oczyszczonych, pobranych z
ostatniej studzienki kanalizacyjnej na terenie oczyszczalni. Zestawienie wyników prezentuje
tabela:
parametr
ścieki surowe
ścieki oczyszczone
norma
BZT5
460
56
<30 mgO2/dm3
ChZT
620
244
<150 mgO2/dm3
zawiesina ogólna
196
40
<50 mg/dm3
Tab.10 Wartości podstawowych parametrów określających stopień oczyszczenia ścieków.
Wyniki te wskazują więc na dwukrotne przekroczenie norm w odniesieniu do
biochemicznego i chemicznego zapotrzebowania na tlen oraz niewielkiego przekroczenia
stężenia zawiesiny ogólnej. Dane te świadczą o konieczności podjęcia działań zmierzających
do usprawnienia oczyszczania ścieków. Będzie to możliwe po przeprowadzeniu modernizacji
oczyszczalni. W celu poprawy jakości ścieków wdrażono program mający na celu
ograniczenie przenikania nadmiernej ilości ścieków deszczowych do sieci kanalizacyjnej.
Realizacja tego etapu polega na wyniesieniu studzienek kanalizacyjnych przy ul.
Narutowicza. Ponadto prowadzone są prace związane z wymianą fragmentów sieci
kanalizacyjnej. Podjęte działania spowodowały poprawę jakości ścieków. Poniżej podano
wartości poszczególnych wskaźników zanieczyszczeń ścieków oczyszczonych, pobranych do
badań w listopadzie 2003 r.
- BZT5 – 29 mgO2/l
- ChZT – 149 mgO2/l
- zawiesina ogólna - 48 mg/l
- azot ogólny – 29,2 mgN/l
- fosfor ogólny – 4,58 mgP/l
- ekstrakt eterowy – 5 mg/l
37
We wrześniu 2003 r. ITT FLYGT Sp. z o.o. ul.Warszawska 49 02-800 WarszawaDawidy opracowała Koncepcję Technologiczną modernizacji oczyszczalni ścieków dla m
Janów Podlaski z wykorzystaniem reaktorów ARBF. Koncepcja ta zawiera opis
proponowanych przez firmę rozwiązań technologicznych, które wpłynęłyby na poprawę
jakości oczyszczanych ścieków. Ze względu na spodziewany efekt ekologiczny władze gminy
podjęły decyzję o gruntownej modernizacji oczyszczalni. Realizacja prac modernizacyjnych
będzie możliwa po opracowaniu dokumentacji projektowo-technicznej.
Potrzebę modernizacji oczyszczalni ścieków w Janowie Podlaskim poparło
Ministerstwo Środowiska umieszczając projekt przebudowy gminnej oczyszczalni ścieków w
Janowie Podlaskim w Programie wyposażenia aglomeracji w systemy kanalizacji zbiorczej i
oczyszczalni ścieków w dostosowaniu do wymogów Prawa Wodnego i traktatu Akcesyjnego,
stanowiącego załącznik do Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych
zatwierdzonego w dniu 16 grudnia 2003 r. przez Rząd RP. Krajowy Program Oczyszczania
Ścieków Komunalnych w oparciu o dyrektywę 91/271/EWG przewiduje do 2015 r. budowę,
rozbudowę i modernizację oczyszczalni ścieków komunalnych i systemów kanalizacji
zbiorczej w aglomeracjach, w których równoważna liczba mieszkańców przekracza 2000
(równoważna liczba mieszkańców w Janowie Podlaskim wynosi 2907 RLM). Projekt
modernizacji gminnej oczyszczalni ścieków w Janowie Podlaskim został przewidziany do
realizacji w 2005 roku. W związku z tym gmina jest zobligowana do jak najszybszego
przystąpienia do opracowania niezbędnej dokumentacji.
Oprócz gminnej oczyszczalni ścieków funkcjonuje także mniejsza oczyszczalnia
BIOBLOK Mu-50, obsługująca mieszkańców Spółdzielni Mieszkaniowej „OSTOJA” w
Janowie Podlaskim (RLM = 55). Oczyszczalnia posiada przepustowość 25 m3/dobę.
Dopuszczalne wartości poszczególnych wskaźników określone są na poziomie: BZT5 – 40
mgO2/l, ChZT -150 mgO2/l, zawiesina ogólna 50 mg/l. Spółdzielnia posiada pozwolenie
wodnoprawne na odprowadzanie ścieków sanitarnych z oczyszczalni do wód rzeki Czyżówki.
Zgodnie z Decyzją OS. 6210-2-40/97 z dnia 25.08.1997 r. wydaną z upoważnienia Wojewody
Bialskopodlaskiego przez Z-cę Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu
Wojewódzkiego w Białej Podlaskiej, zmienioną decyzją RS. 6223-25/2003 z dnia
23.06.2003r. wydaną z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Wydziału Rolnictwa i
Środowiska pozwolenie wodnoprawne zostało udzielone do dnia 31.12.2007 r.
38
8.2.3.3 Uregulowania prawne dotyczące gospodarki wodno – ściekowej
Decyzją Starostwa Powiatowego w Białej Podlaskiej, znak OSZ.6223-40/2002 z dnia
30.12.2002 r. gminna oczyszczalnia ścieków w Janowie Podlaskim dostała pozwolenie
wodno-prawne na wprowadzanie ścieków do Czyżówki, ważne do dnia 31.12.2005 r. W
pozwoleniu tym zobowiązano gminę do:
- eksploatacji i konserwacji urządzeń oczyszczających
- rejestracji ilości odprowadzanych ścieków
- badań analitycznych ścieków wykonywanych dwa razy do roku
- partycypacji w kosztach konserwacji Czyżówki na odcinku 600 m, w wysokości 10%, na
rzecz WZMiUW w Lublinie, Oddział w Białej Podlaskiej
- przebudowy wylotu ścieków do rzeki (skrócenie wylotu i umocnienie skarp rzeki w jego
obrębie)
Pod względem fizykochemicznym postawiono następujące warunki:
- ilość ścieków odprowadzanych do Czyżówki Qd=400m3/dobę
- BZT5 – do 30 mgO2/dm3
- ChZT – do 150 mgO2/dm3
- zawiesina ogólna – do 50 mg/dm3
Sposób postępowania z odpadami z oczyszczalni reguluje decyzja Wójta Gminy Janów
Podlaski GO.7635/2/2000 z dnia 03.03.2000 r. ważna do końca 2005 r. Zgodnie z nią skratki
są przesypywane wapnem hydratyzowanym i składowane na terenie oczyszczalni w
zamkniętym pojemniku. Natomiast osad gromadzony jest na poletkach osadowych. Odpady z
oczyszczalni są wywożone na składowisko w miarę potrzeb.
8.2.3.4 Gospodarka wodno – ściekowa w przemyśle
Woda jako najbardziej pożądany komponent środowiska stanowi podstawę życia
człowieka. Wykorzystywana jest nie tylko w gospodarstwach domowych, ale także w
produkcji przemysłowej. Szczególnie przemysł spożywczy wymaga wody o dobrej jakości.
Spośród zakładów prowadzących działalność przemysłową na terenie gminy Janów Podlaski,
z własnych ujęć wody podziemnej korzystają: PPH „MIKA” Sp. z o.o. ZPOW w Janowie
Podlaskim, SWISSPOR POLSKA Sp. z o.o. Woda z tych ujęć podlega uzdatnianiu, które
39
polega na zastosowaniu urządzeń służących odżelazieniu (PPH „MIKA” Sp. z o.o.) lub
odżelazieniu i odmanganieniu (SWISSPOR POLSKA Sp. z o.o.).
W efekcie produkcji przemysłowej, głównie spożywczej, powstają ścieki, które
powinny być oczyszczone przed wprowadzeniem do środowiska. Na podstawie danych
udostępnionych przez zakłady podano poniżej ilość pobieranej wody oraz wyprodukowanych
ścieków wraz ze sposobem ich zagospodarowania.
nazwa zakładu
PPH „MIKA” Sp. z o.o.
ZPOW
w
Janowie
Podlaskim
UNO – FRESCO
TRADEX
Zakład Pracy Chronionej
SWISSPOR POLSKA
Sp. z o.o.
ilość pobieranej
wody
ilość
produkowanych
ścieków
29591 m3
27490 m3
3
927 m
brak danych
3706 m3
216 m3
Stadnina Koni w Janowie
Podlaskim
31937 m3
10626 m3
Sp. z o.o.
Tab.11 Bilans wodno – ściekowy w zakładach przemysłowych.
Sposób
unieszkodliwiania
ścieków
własna oczyszczalnia
ścieków
odprowadzane
do
gminnej oczyszczalni
ścieków komunalnych
odprowadzane
do
gminnej oczyszczalni
ścieków komunalnych
odprowadzane
do
gminnej oczyszczalni
ścieków komunalnych
PPH „MIKA” Sp. z o.o. posiada pozwolenie wodnoprawne na pobór wód podziemnych
ze studni głębinowej SW-2 w ilości Qdśr = 620 m3/dobę oraz odprowadzanie ścieków
przemysłowo-sanitarnych z oczyszczalni ścieków, znajdującej się na terenie zakładu do rzeki
Czyżówki w ilości 400 m3/dobę. Zgodnie z decyzją RS.6223 – 12/2003 z dnia 17.03.2003 r.
wydaną z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Wydziału Rolnictwa i Środowiska
pozwolenie zostało udzielone do dnia 15.04.2003 r. Zakład posiada także pozwolenie
wodnoprawne na odprowadzanie ścieków deszczowych z połaci dachowych hal
produkcyjnych i wód drenażu odwadniającego do rzeki Czyżówki w ilości do 9,55 l/s.
Decyzja Nr RS.6223 – 13/2003 z dnia 17.03.2003 r. zachowuje ważność do dnia 15.04.2013.
Ścieki, podobnie jak woda używana do produkcji i dla potrzeb sanitarnych
pracowników, badane są regularnie pod względem jakościowym przez Wojewódzki
Inspektorat Sanitarny w Lublinie Delegatura w Białej Podlaskiej.
40
8.3 Zanieczyszczenie gleb
Na terenie gminy znaczny jest udział gleb kwaśnych. W części centralnej i północnej
pH spada do 3 – 4,5. Tymczasem należy pamiętać, że zbyt kwaśny odczyn ogranicza
dostępność składników mineralnych poprzez ich wymywanie do wód gruntowych. Przyczynia
się więc do ubożenia gleb w potrzebne biogeny oraz do zanieczyszczenie wód podziemnych.
Na obszarze gminy dominują gleby o niskiej zasobności w przyswajalny potas i fosfor.
Niskie pH przyczynia się także do zwiększonego pobierania metali ciężkich przez
rośliny. Oznacza to, że płody rolne uzyskane na glebach silnie zakwaszonych mogą zawierać
więcej szkodliwych metali i ich związków niż uprawy na glebach o wyższym pH. Z reguły
jednak gleby w gminie zawierają niewielkie ilości metali ciężkich. Ich podwyższony poziom
występuje w sąsiedztwie dróg o dużym natężeniu ruchu. Dotyczy to głównie związków
ołowiu i kadmu, które przedostają się do środowiska wraz ze spalinami samochodów.
Kwaśny odczyn gleby jest wynikiem nie tylko procesów naturalnych, ale zależy też od
działalności rolniczej i pozarolniczej człowieka.
9. GOOPODARKA ODPADAMI
Prawidłowe gospodarowanie odpadami stanowi jeden z najważniejszych problemów
związanych z ochroną środowiska w skali całego kraju. Prawodawstwo unijne ustala ścisłą
hierarchię postępowania z odpadami. Odzwierciedlone jest ono w prawie polskim, między
innymi w ustawie o odpadach. Jednym z wymogów, jakie nakłada ustawa na samorządy
terytorialne jest obowiązek sporządzenia Gminnych Planów Gospodarki Odpadami. W
związku z tym informacje dotyczące problemu odpadów znajdują się w w/w planie.
10. LIOTA PRZEDOIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH-HARMONOGRAM
DZIAŁAŃ
10.1 Działania w dziedzinie ochrony powietrza atmosferycznego
Ponieważ stopień zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego jest niewielki stąd
większość działań ma na celu przeciwdziałanie powstawaniu nowych źródeł zagrożenia dla
czystości atmosfery. Nie oznacza to sprzeciwu wobec nowych przedsięwzięć, o ile będą one
spełniały podstawowe wymogi w dziedzinie ochrony powietrza.
41
Na stan czystości atmosfery wpływa emisja zanieczyszczeń z gospodarstw domowych.
Poprawę jakości powietrza przyniosłoby stosowanie nowoczesnych technologii ogrzewania.
Niestety ze względu na duże koszty wymiany instalacji nie należy oczekiwać szybkiego
wdrożenia nowych, przyjaznych środowisku rozwiązań w zakresie ciepłownictwa. Poniżej
podano najważniejsze działania, które przyczynią się do poprawy stanu powietrza
atmosferycznego w gminie Janów Podlaski.
Planowane działania
Lp.
termin
szacowane
źródło
realizacji
koszty
finansowania
2005 r.
15.000 zł
budżet gminy
Wójt Gminy
Firmy i
Firmy i
realizator
Opracowanie założeń do
Planu zaopatrzenia gminy
1.
w
ciepło,
elektryczną
energię
i
paliwa
gazowe
Promowanie
2.
nowoczesnych rozwiązań
w
energetyce
i
działania
10.000 zł
ciągłe
ciepłownictwie
Promowanie
3.
alternatywnych
źródeł
energii, w tym energii
działania
10.000 zł
ciągłe
słonecznej
4.
Egzekwowanie
wypalania traw
Wprowadzenie
5.
zakazu
spalania
działania
5.000 zł
ciągłe
zakazu
odpadów
na
brak
2004 r.
kosztów
powierzchni ziemi
przedsiębiorcy przedsiębiorcy
budżet gminy
Wójt Gminy
Firmy i
Firmy i
przedsiębiorcy przedsiębiorcy
budżet gminy
Wójt Gminy
budżet gminy
Wójt Gminy
-
Wójt Gminy
Tab. 12 Harmonogram działań w dziedzinie ochrony powietrza atmosferycznego.
42
10.2 Działania w dziedzinie gospodarki wodnej i ściekowej
Od kilku lat trwają prace związane z budową wodociągu, który ma objąć mieszkańców
wszystkich miejscowości w gminie. Ukończenie wodociągowania przewidziane jest na 2008
rok. Równocześnie rozbudowywana jest sieć kanalizacyjna w Janowie Podlaskim.
Na terenach wiejskich sposób postępowania ze ściekami pozostanie w kształcie
zbliżonym do obecnego. Ścieki gromadzone będą w zbiornikach bezodpływowych i
wywożone taborem asenizacyjnym do gminnej oczyszczalni ścieków. Ze względu na
rozproszenie zabudowań i odległość od oczyszczalni budowa sieci kanalizacyjnej nie byłaby
uzasadniona ekonomicznie. Natomiast planuje się promowanie zakładania przydomowych
oczyszczalni ścieków.
Na terenie Janowa Podlaskiego właściwy poziom oczyszczania ścieków możliwy
będzie po przeprowadzeniu gruntownej modernizacji gminnej oczyszczalni ścieków
komunalnych.
Harmonogram planowanych przedsięwzięć zmierzających do poprawy stanu czystości
środowiska i polepszenia warunków życia mieszkańców gminy przedstawia poniższa tabela.
Lp
Planowane działania
Opracowanie
budowę
1.
sieci
dokumentacji
termin
szacowane
źródło
realizacji
koszty
finansowania
realizatorzy
na
wodociągowej
w
Woroblinie i Polinowie II oraz w
Wójt Gminy
2004
15.000 zł
budżet gminy
zabudowie kolonijnej w Klonownicy
Janów
Podlaski
Plac, Błoniu, Ostrowiu
Zwodociągowanie wsi Polinów II i
Woroblin oraz zabudowy kolonijnej
2.
we wsiach Klonownica Plac, Błonie,
2005
Ostrów
Długość sieci wodociągowej– 10 km
liczba przyłączy – 40 sztuk
43
500.000 zł
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
Opracowanie
projektowo
3.
dokumentacji
–
technicznej
na
modernizację gminnej oczyszczalni
2004
100.000 zł
ścieków komunalnych w Janowie
budżet gminy
NFOŚiGW
Wójt Gminy
Janów
Podlaski
Podlaskim
Realizacja V etapu, zadanie 2
budowy sieci przyłączy kanalizacji
sanitarnej w Janowi Podlaskim ul.
4.
Brzeska, Przechodnia, Szkolna,
Skalskiego Staroklasztorna,
2004
620.000 zł
budżet gminy
SAPARD
Sienkiewicza
Wójt Gminy
Janów
Podlaski
długość sieci kanalizacyjnej–1116 m
liczba przyłączy- 70 sztuk
Wymiana rur azbestowych
5.
Wójt Gminy
wodociągu – ul. Narutowicza
2004
30.000 zł
budżet gminy
Janów
Podlaski
Realizacja
6.
7.
modernizacji
gminnej
oczyszczalni ścieków komunalnych
w Janowie Podlaskim
2005
1.600.000
zł
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
Realizacja V etapu, zadanie 3
budowy sieci przyłączy kanalizacji
sanitarnej w Janowi Podlaskim ul.
Piłsudskiego, Nowa i Polna
2006
717.000 zł
długość sieci – 2386,5 m
liczba przyłączy – 52 sztuki
8.
Realizacja VI etapu budowy sieci
przyłączy kanalizacji sanitarnej w
Janowi Podlaskim ul. Piłsudskiego
długość sieci kanalizacyjnej– 400 m
2008
liczba przyłączy- 35 sztuk
44
204.000 zł
9.
Realizacja VII etapu budowy sieci
przyłączy kanalizacji sanitarnej w
Janowi Podlaskim ul. Siedlecka,
Garbarska
2008-2009 446.000 zł
długość sieci kanalizacyjnej– 1200m
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
budżet gminy
Wójt Gminy
fundusze
Janów
celowe
Podlaski
liczba przyłączy- 30 sztuk
10. Realizacja VIII etapu budowy sieci
przyłączy kanalizacji sanitarnej w
Pawłowie Starym
długość sieci kanalizacyjnej – 2 km
2010 -
1.000.000
2011
zł
liczba przyłączy- 50 sztuk
Tab.13 Harmonogram działań w zakresie gospodarki wodno – ściekowej.
10.3 Ochrona krajobrazu
Najważniejszym zadaniem prowadzącym do zachowania możliwie naturalnego
krajobrazu jest przeciwdziałanie niszczeniu cennych obiektów przyrodniczych. Szczególnie
dotyczy to zapobiegania nadmiernej wycince drzew i krzewów przez mieszkańców. Jest to
możliwe dzięki egzekwowaniu przepisów prawa. Korzystnymi zmianami w krajobrazie są
natomiast nowe nasadzenia drzew i krzewów. Ponieważ na terenie gminy przeważają gleby V
i VI klasy, a więc słabe i bardzo słabe, stąd postuluje się ich stopniowe zalesianie.
Powierzchnia ziemi może także być zmieniona przez wydobywanie kopalin takich jak
piasek i żwir. W chwili obecnej eksploatowane jest jedno takie wyrobisko. Po zakończeniu
wydobycia należy zadbać o rekultywację zdegradowanego terenu, tak aby w przyszłości nie
był on wykorzystywany np. jako „dzikie wysypisko odpadów”.
Zachowanie naturalnego krajobrazu będzie możliwe z pewnością dzięki objęciu
prawnymi formami ochrony cennych przyrodniczo obiektów i obszarów. Ważna jest więc
współpraca władz gminy z Dyrekcją Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu” oraz z
innymi instytucjami ochrony przyrody. Harmonogram działań w zakresie ochrony krajobrazu
przedstawia tabela 14.
45
Lp.
Planowane działania
termin
szacowane
źródło
realizacji
koszty
finansowania
realizator
budżet gminy
Starostwo
Promowanie zalesiania
1.
gruntów użytkowanych
rolniczo
Powiatowe
działania
10.000 zł
ciągłe
środki własne
rolników
fundusze
Wójt Gminy
Starostwo
Powiatowe
ARiMR
strukturalne
Egzekwowanie prawa w
2.
zakresie wycinki drzew i
krzewów
Promowanie
3.
wprowadzania
zadrzewień śródpolnych
działania
5.000 zł
ciągłe
rocznie
budżet gminy
Starostwo
działania
5.000 zł
środki własne
Powiatowe
ciągłe
rocznie
rolników
ARiMR
Wójt Gminy
PK „Podlaski
Utworzenie nowego
4.
rezerwatu przyrody –
2004 r.
5.000 zł
budżet Parku
„Kalinik”
dokumentacji – rezerwat
2004 r.
12.000 zł
budżet Parku
użytków ekologicznych;
Krajobrazowy
„Podlaski
Przełom Bugu”
PK „Podlaski
Tworzenie nowych
6.
Wojewoda
Park
„Skorzyna”
rezerwatów przyrody,
Przełom Bugu”
Lubelski
Przygotowanie
5.
Wójt Gminy
działania
ok.15.000 zł
ciągłe
rocznie
nowe pomniki przyrody
Przełom Bugu”,
budżet Parku
Wojewoda
Lubelski,
Rada Gminy
Tab.14 Harmonogram działań w dziedzinie ochrony przyrody.
46
Ważnym zadaniem jest poprawa struktury przyrodniczej obszarów użytkowanych
rolniczo. Wiąże się to z wprowadzaniem nowych i uzupełnianiem istniejących systemów
zadrzewień. Najważniejsze działania w tym zakresie to:
- wprowadzenie zadrzewień wzdłuż dróg, miedz
- zachęcanie do pielęgnowania i wprowadzania nowych zadrzewień śródpolnych
- zachowanie pojedynczych drzew i zakrzewień na obrzeżach pól i łąk
- wykorzystywanie do nasadzeń tylko rodzimych gatunków roślin, zgodnie z ich naturalnymi
siedliskami
10.4 Rolnictwo ekologiczne
Uwarunkowania prawne dotyczące rolnictwa ekologicznego zawarte są w ustawie o
rolnictwie ekologicznym.
Celem rolnictwa ekologicznego jest pozyskanie żywności niezawierającej substancji
niekorzystnie oddziaływujących na zdrowie człowieka. Uzyskanie takiej żywności wymaga
odpowiedniego gospodarowania począwszy od przygotowania gleby pod uprawę, po zbiór
plonów, a w przypadku chowu zwierząt odpowiednie metody ekologicznej hodowli.
Pod pojęciem ekologicznych metod produkcji rozumie się takie gospodarowanie, które
nie narusza równowagi przyrodniczej.
Na terenie gospodarstwa ekologicznego nie mogą występować przekroczenia
dopuszczalnych stężeń szkodliwych substancji zanieczyszczających powietrze, glebę lub
wody. Zainteresowany założeniem takiego gospodarstwa może domagać się od WIOŚ
wydania zaświadczenia o nie przekraczaniu na danym terenie dopuszczalnych stężeń
szkodliwych substancji zanieczyszczających.
Uzyskane produkty podlegają oznakowaniu jako „produkty rolnictwa ekologicznego”
popularnie nazywane „zdrową żywnością”.
Analizując stan zanieczyszczenia środowiska w gminie Janów Podlaski należy
stwierdzić, że są tu dogodne warunki do rozwoju rolnictwa ekologicznego. Sprzyja temu
niewielkie uprzemysłowienie gminy, charakterystyczne dla wschodniej części Polski,
przeciętny poziom mechanizacji rolnictwa, niski poziom stosowania nawozów sztucznych i
środków ochrony roślin. Czynniki te decydują o małym zanieczyszczeniu środowiska.
Ograniczone
możliwości
rozwoju
rolnictwa
ekologicznego
występują
jedynie
w
bezpośrednim sąsiedztwie Bugu, co wiąże się z zanieczyszczeniem wód rzeki oraz w pobliżu
międzygminnego wysypiska odpadów komunalnych.
47
10.5 Edukacja ekologiczna
Realizacja zadań związanych z ochroną środowiska wymaga udziału nie tylko władz
samorządowych gminy, ale także zaangażowania lokalnej społeczności. Tymczasem
świadomość ekologiczna większości mieszkańców jest niewystarczająca, aby można było
mówić o rozwoju społeczeństwa proekologicznego. Na stan taki składa się najczęściej brak
odpowiedniej wiedzy o środowisku i jego zagrożeniach oraz bierna postawa wobec
problemów przyrodniczych. Brak jest poczucia indywidualnej odpowiedzialności każdego
mieszkańca za stan środowiska i obarczanie tą odpowiedzialnością innych: władze lokalne,
przedsiębiorców.
Aby zapewnić prawidłową realizację planowanych przedsięwzięć, zawartych w
niniejszym dokumencie należy podjąć kroki w kierunku zwiększenia świadomości
ekologicznej. W kształtowaniu postaw proekologicznych dzieci i młodzieży mogą być
pomocne zajęcia w szkołach, realizowane w ramach lekcji wychowawczych. Należy zwrócić
uwagę na zapewnienie atrakcyjności takich zajęć np. przez spotkania z ludźmi nauki i
biznesu, zajmującymi się problematyką ekologiczną, odpowiednimi scenariuszami lekcji
wymagającymi zaangażowania uczniów, zajęcia w terenie tj. wycieczki do takich obiektów
jak składowisko odpadów, oczyszczalnia ścieków. Wymaga to podjęcia współpracy
nauczycieli – wychowawców, biologów, władz samorządowych, instytucji i ruchów
ekologicznych. Są to działania ciągłe, realizowane ze środków własnych.
Trudniej jest realizować edukację dorosłych. Do wzrostu świadomości ekologicznej
mogą przyczynić się spotkania władz z mieszkańcami gminy. Konieczność takich spotkań
pojawia się zwłaszcza w przypadku wdrażania selektywnej zbiórki odpadów. Inne działania
sprzyjające wzrostowi świadomości ekologicznej to:
- rozpowszechnianie informacji o osiągnięciach naukowych w dziedzinie ochrony środowiska
za pomocą plakatów i informacji w miejscach ogólnie dostępnych
- promowanie rozwiązań ekologicznych w gospodarce ze wskazaniem korzyści finansowych
48
11. WARUNKI WDROŻENIA PROGRAMU I UWARUNKOWANIA
WYNIKAJĄCE
Z
REALIZACJI
INNYCH
PLANÓW
I
PROGRAMÓW.
Dbałość o stan środowiska jest obowiązkiem zarówno wszystkich mieszkańców
indywidualnie, jak i gminy jako jednostki samorządowej, stąd problematyka ta znalazła
odzwierciedlenie w innych planach i programach, będących oficjalnymi dokumentami gminy.
Wszelkie działania związane z lokalizacją nowych inwestycji mogących negatywnie
wpływać na stan środowiska oraz instalacji służących jego ochronie wymagają zgodności z
miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminy. W chwili obecnej brak jest
takiego planu (prowadzone są prace związane ze sporządzeniem studium uwarunkowań i
kierunków zagospodarowania przestrzennego). Do czasu przygotowania tych dokumentów
decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wydaje wójt gminy Janów
Podlaski.
Dokumentem, w którym zawarte są niektóre planowane działania związane z ochroną
środowiska jest strategia rozwoju gminy Janów Podlaski. Są w niej wyszczególnione zadania
z dziedziny gospodarki wodno – ściekowej i gospodarowania odpadami.
Realizacja programu ochrony środowiska uzależniona jest od wielu czynników.
Głównymi warunkami prawidłowego wdrożenia planowanych zadań są:
- aspekt finansowy
- aspekt społeczny
Największą planowaną inwestycją jest modernizacja gminnej oczyszczalni ścieków
komunalnych w Janowie Podlaskim. Wiąże się to z dużymi kosztami, stąd konieczność
współfinansowania ze źródeł zewnętrznych. Od ilości pozyskanych środków oraz możliwości
finansowych gminy zależeć będzie faktyczny termin realizacji przedsięwzięcia. Czynnik
ekonomiczny odgrywa też dużą rolę w dalszej eksploatacji międzygminnego składowiska
odpadów komunalnych oraz w pracach związanych z dalszym wodociągowaniem i
kanalizowaniem gminy.
Skuteczność realizacji poszczególnych zadań objętych programem będzie uzależniona
także od akceptacji społeczeństwa i zaangażowania mieszkańców w poprawę jakości
środowiska. Należy pamiętać, że jedynie wspólne dążenia władz gminy i mieszkańców do
49
zachowania cennych walorów przyrodniczych i czystego środowiska poprzez przestrzeganie
przepisów prawa zapewni zrównoważony rozwój gminy.
12.
MONITORING
REALIZACJI
PROGRAMU
OCHRONY
ŚRODOWIOKA
Ocena realizacji Programu Ochrony Środowiska możliwa będzie dzięki monitoringowi
czyli obserwacji zachodzących zmian w sferze ekologicznej, ekonomicznej i społecznej.
System monitoringu powinien obejmować zbieranie i selekcjonowanie informacji oraz ocenę
i interpretację zgromadzonych danych. Uzyskane materiały będą stanowiły podstawę
sporządzania raportów.
System monitoringu składa się z następujących elementów:
- zbieranie danych w sposób systematyczny tj. przynajmniej jeden raz w roku
- analiza danych empirycznych
- porównanie uzyskanych efektów ekologicznych, ekonomicznych i społecznych z
zakładanymi w Programie (wskazanie zgodności i ewentualnych rozbieżności)
- określenie przyczyn niezgodności działań i efektów z Programem
- wprowadzenie korekty planowanych działań
- opracowanie raportu z realizacji zadań zawartych w Programie
Do prawidłowego funkcjonowania systemu monitoringu konieczne jest odwołanie do
pewnych wskaźników (mierników) ekorozwoju. Mierniki te są różne na różnych szczeblach
administracyjnych. Zasadniczo można je podzielić na społeczno – ekonomiczne, aktywności
społeczeństwa i państwa, stanu środowiska i presji na środowisko.
Na poziomie gminy wskazuje się na następujące mierniki (por. tab. 15)
50
dziedzina
stan
proponowane wskaźniki ekorozwoju
działalności
wyjściowy
ochrona
wielkość emisji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych tys. ton
-
powietrza
natężenie hałasu
-
% wód powierzchniowych I klasy czystości
0
liczba czynnych ujęć wody
parametry czystości wody pitnej z wodociągu
1 gminne
5 zakładowych
opis
gospodarka
ilość wody pobranej z wodociągu [tys. m3/rok]
167,1
wodna
długość sieci wodociągowej w gminie [km]
76,2
liczba przyłączy do sieci wodociągowej
1566
% mieszkańców zaopatrywanych w wodę z wodociągu
87
ilość zużywanej wody na jednego mieszkańca [m3/osobę/rok]
28
ilość produkowanych ścieków na jednego mieszkańca
[m3/osobę/rok]
ilość ścieków odprowadzanych do oczyszczalni poprzez sieć
gospodarka
ściekowa
ochrona gleb
ochrona
krajobrazu
kanalizacyjną [tys. m3/rok]
ilość
ścieków
dostarczanych
do oczyszczalni
wozami
asenizacyjnymi [tys. m3/rok]
28
68,858
3
długość sieci kanalizacyjnej [km]
10,7
liczba przyłączy do sieci kanalizacyjnej
507
redukcja zanieczyszczeń w ściekach
opis
udział nieużytków [%]
0,7
struktura bonitacyjna gleb
opis
wskaźnik zalesienia gminy [%]
18,41
struktura użytkowania gruntów
opis
powierzchnia obszarów objętych poszczególnymi formami
ochrony prawnej
opis
liczba lokalnych kopalni piasku i żwiru
2
liczba gospodarstw agroturystycznych
10
powierzchnia użytków ekologicznych [ha]
13
Tab.15. Wskaźniki (mierniki) ekorozwoju umożliwiające monitoring realizacji Programu
51
Określenie wartości tych wskaźników umożliwi ocenę stanu środowiska naturalnego i
podjęcie ewentualnych działań, w momencie stwierdzenia w nim niekorzystnych zmian.
Zgodnie z wymogami prawnymi program ochrony środowiska nie ma charakteru
jednorazowo przyjętego dokumentu. Z jego realizacji Wójt Gminy Janów Podlaski co dwa
lata będzie przedstawiał Radzie Gminy raport zawierający dane dotyczące podjęcia
przewidzianych w programie działań i ich wpływu na ogólny stan środowiska na terenie
gminy.
Realizacja Programu ochrony środowiska Gminy Janów Podlaski i Planu gospodarki
odpadami umożliwi zrównoważony rozwój gminy tj. spełnianie potrzeb mieszkańców, przy
zachowaniu walorów przyrodniczych oraz zapewnienie czystego środowiska dla przyszłych
pokoleń.
52
ZAŁĄCZNIK 1
Wykaz pomników przyrody w gminie Janów Podlaski
Lp.
Miejscowość
1.
Wygoda
dąb szypułkowy
teren parku
Stadniny Koni
2.
Wygoda
dąb szypułkowy
obwód pnia: 310 cm
Wysokość drzewa: 23 m
Przy Stajni
Zegarowej na
terenie Stadniny
3.
Wygoda
dąb szypułkowy
obwód pnia: 370 cm
Wysokość drzewa: 23 m
Uroczysko
„Ośniaki” – łąki
Stadniny Koni
4.
Wygoda
Uroczysko
„Ośniaki” – łąki
Stadniny Koni
5.
Wygoda
dąb szypułkowy
obwód pnia: 375 cm
Wysokość drzewa: 27 m
2 dęby szypułkowe
obwód pni: 300 cm i 330 cm
Wysokość drzew: 20 m i 22
m
6.
Wygoda
7.
Wygoda
8.
Wygoda
9.
Wygoda
10.
Wygoda
Charakterystyka obiektu
dąb szypułkowy
obwód pnia: 480 cm
Wysokość drzewa: 22 m
dąb szypułkowy
obwód pnia: 400 cm
Wysokość drzewa: 24 m
dąb szypułkowy
obwód pnia: 330 cm
Wysokość drzewa: 24 m
dąb szypułkowy
obwód pnia: 330 cm
Wysokość drzewa: 18 m
dąb szypułkowy
obwód pnia: 460 cm
Wysokość drzewa: 22 m
Lokalizacja
Uroczysko
„Orle”
Uroczysko
„Lipowic”
Przy Stajni
Zegarowej na
terenie Stadniny
Uroczysko „Pod
Orle” – łąki
Stadniny Koni
Uroczysko „Pod
Orle” – łąki
Stadniny Koni
Stadnina Koni
k/okulnika
plac przy
Kościele Pod
Wezwaniem Św.
Trójcy
11.
Janów
Podlaski
lipa drobnolistna
obwód pnia: 310 cm
Wysokość drzewa: 21 m
12.
Janów
Podlaski
trzy lipy drobnolistne
obwód pni: 360,385 i 410 cm park zamkowy
Wysokość drzew: 22 m
53
Podstawa
prawna ochrony
Orzecz.Nr 13/83
Woj. Bialskopodl.
z dnia 03.08.1983
r. Nr rej. woj. 54
Orzecz.Nr 14/83
Woj. Bialskopodl.
z dnia 04.08.1983
r. Nr rej. woj. 55
Orzecz.Nr 15/83
Woj. Bialskopodl.
z dnia 04.08.1983
r. Nr rej. woj. 56
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r.
Orzecz.Nr 16/83
Woj. Bialskopodl.
z dnia 11.08.1983
r. Nr rej. woj. 57
Rozp. Nr 22 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 30.12.1994 r.
Nr rej. woj. 341
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r.
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r.
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r.
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r
Rozp. Nr 60 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 30.12.1993r
Nr rej. woj. 281
Rozp. Nr 22 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 30.12.1994 r.
Nr rej. woj. 331
13.
Janów
Podlaski
dwie lipy drobnolistne
obwód pni: 395 – 400 cm
Wysokość drzew: 20 i 22 m
park zamkowy
14.
Wygoda
Uroczysko
„Ośniaki Duże”
15.
Wygoda
16.
Wygoda
17.
Stary Bubel
szpaler 26 dębów
szypułkowych
obwód pni: 220 – 465 cm
Wysokość drzew: 24 i 30 m
grupa 9 dębów
szypułkowych
obwód pni: 290 – 400 cm
Wysokość drzew: 20 i 26 m
grupa trzech dębów
szypułkowych
obwód pni: 290,310 i 480 cm
Wysokość drzew: 24 i 25 m
2 wiązy szypułkowe
obwód pni: 385, 390 cm
Wysokość drzew: 20 m
18.
Woroblin
dąb szypułkowy
obwód pnia: 520 cm
Wysokość drzewa: 25 m
teren dawnego
sadu PGR
Cieleśnica
19.
Woroblin
dąb szypułkowy
obwód pnia: 410 cm
Wysokość drzewa: 25 m
20.
Wygoda
dąb szypułkowy
obwód pnia: 370 cm
Wysokość drzewa: 23 m
pastwisko
Zakładu Rolno –
Handlowego
Cieleśnica
Uroczysko
„Orle”
21.
Wygoda
22.
Wygoda
23.
Wygoda
24.
Romanów
25.
Janów
Podlaski
2 dęby szypułkowe
obwód pnia: 300 cm
Wysokość drzew: 24 m
sosna zwyczajna
obwód pnia: 300 cm
Wysokość drzewa:18 m
sosna zwyczajna
obwód pnia: 300 cm
Wysokość drzewa: 18 m
jałowiec pospolity
obwód pnia: 80 cm
wysokość krzewu: 10 m
lipa drobnolistna
obwód pnia: 315 cm
Wysokość drzewa: 21 m
klon pospolity
obwód pnia: 290 cm
Wysokość drzewa: 21 m
26.
Janów
Podlaski
54
Rozp. Nr 22 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 30.12.1994 r.
Nr rej. woj. 332
Rozp. Woj.
Bialskopodl. z
1995 r. L.dz. 196
Uroczysko
„Pieczyska”
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1994 r.
Uroczysko
„Pieczyska”
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1996 r.
gospodarstwo p.
Adamiuka
Rozp. Nr 22 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 30.12.1994 r.
Nr rej. woj. 330
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1996 r
Nr rej. woj.409
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1996 r
przy Stajni
Zegarowej na
Stadninie Koni
Uroczysko
„Łysucha”
Uroczysko
„Łysucha”
gospodarstwo p.
Z. Bobryckiej
plac przy
Kościele Św.
Jana
plac przy
Kościele Św.
Jana
Orzecz.Nr 17/83
Woj. Bialskopodl.
z dnia 12.08.1983
r. Nr rej. woj. 58
Rozp. Woj.
Bialskopodl. z
1995 r. L.dz. 196
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1996 r.
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 31.12.1996 r.
Rozp. Nr 92 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 28.12.1998 r.
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 17.02.1998 r.
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 17.02.1998 r.
27.
Janów
Podlaski
28.
Werchliś
29.
Janów
Podlaski
kasztanowiec biały
obwód pnia: 270 cm
Wysokość drzewa: 21 m
jałowiec pospolity
wysokość krzewu: 6 m
plac przy
Kościele Św.
Jana
gospodarstwo p.
Wilczewskiego
Głaz narzutowy – granit
różowo-szary,
drobnoziarnisty
Wysokość: 1,4 m
Obwód: 700 cm
Uroczysko
„Sachalin”
55
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 17.02.1998 r.
Rozp. Nr 20 Woj.
Bialskopodl. z
dnia 17.02.1998 r.
Rozp. Nr 1 Woj.
Bialskopodlaskieg
o z dnia
22.10.1990 r. Nr
rej. 247