Strona tytułowa do prognozy

Transkrypt

EKOID
siedziba:
pracownia:
40-236 Katowice
ul. Łączna 3/40
40-203 Katowice
ul. Roździeńskiego 188
tel/fax. (032) 255 28 23, 353 32 14 kom 515 165 251
Rodzaj opracowania:
NIP 954-178-24-09
e-mail : [email protected]
PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA
ZMIANY
STUDIUM U WARUNKOWAŃ
I
KIERUNKÓW
ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
MIASTA
ŚWIĘTOCHŁOWICE
Inwestor:
Urząd Miejski w Świętochłowicach
41-600 Świętochłowice
ul. Katowicka 54
Zleceniodawca:
P.A. NOVA S.A.
ul. Górnych Wałów 42
44-100 Gliwice
Autorzy:
mgr Iwona Durjasz
mgr Anna Cupiał
Katowice, maj 2009 r.
K O MP L E K S OW E U SŁ U G I Z Z A KR E S U O C H R O N Y ŚR O D OW IS K A
● raporty o oddziaływaniu na środowisko ● operaty wodno-prawne ● dokumentacje geologiczne ● projekty rekultywacji ●
ekofizjografie ●
Prognoza oddziaływania na środowisko dla zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania
Przestrzennego miasta Świętochłowice
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie.......................................................................................................................................... 2
1.1. Przedmiot, cel, zakres merytoryczny prognozy ...........................................................2
1.2. Informacja o metodach zastosowanych przy sporządzaniu prognozy...........................2
1.3. Podstawy opracowania oraz wykorzystane materiały ..................................................2
2. Informacje o zawartości, głównych celach projektowanego dokumentu oraz o jego powiązaniach z
innymi dokumentami ................................................................................................................................ 3
2.1. Obszar opracowania i jego zagospodarowanie antropogeniczne ..................................3
2.2. Charakterystyka zamierzeń planistycznych .................................................................4
2.3. Powiązania projektowanego dokumentu z innymi dokumentami.................................7
3. Propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji postanowień projektowanego
dokumentu oraz częstotliwość jej przeprowadzania ................................................................................ 7
4. Transgraniczne oddziaływanie na środowisko......................................................................................... 7
5. Określenie, analiza i ocena istniejącego stanu środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w
przypadku braku realizacji projektowanego planu ................................................................................... 8
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
Stan zasobów środowiska ...........................................................................................8
Odporność środowiska na degradację oraz zdolność do samoregeneracji ..................17
Główne zagrożenia środowiska obszaru objętego zmianami zapisów studium...........19
Obszary problemowe ................................................................................................21
Potencjalne zmiany stanu środowiska w przypadku braku realizacji zmian Studium .22
6. Stan środowiska na obszarach objętych znaczącym oddziaływaniem.................................................. 22
7. Istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia realizacji projektowanego
dokumentu, w szczególności dotyczące obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia
16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody................................................................................................. 23
7.1. Formy ochrony prawnej ............................................................................................23
7.1.1. Lasy ochronne.....................................................................................................23
7.1.2. Zasoby wodne.....................................................................................................23
7.1.3. Flora i fauna........................................................................................................23
7.1.4. Walory krajobrazowe..........................................................................................25
7.1.5. Klimat akustyczny ..............................................................................................25
7.1.6. Grunty rolne i leśne.............................................................................................26
7.1.7. Kopaliny.............................................................................................................26
7.1.8. Obszary cenne przyrodniczo a nie objęte ochroną ...............................................26
8. Cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym
istotne z punktu widzenia projektowanego dokumentu oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy
środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania Studium ................................................... 27
9. Przewidywane znaczące oddziaływanie, w tym bezpośrednie, wtórne i skumulowane,
krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe, stałe i chwilowe oraz pozytywne i negatywne na
przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru, a także na środowisko....... 30
10. Rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych
oddziaływań na środowisko mogących być rezultatem realizacji projektowanego dokumentu, w
szczególności na cele ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru ......................... 35
11. Propozycje rozwiązań alternatywnych do rozwiązań zawartych w Studium Uwarunkowań I Kierunków
Zagospodarowania Przestrzennego ...................................................................................................... 38
12. Streszczenie w języku niespecjalistycznym ........................................................................................... 39
ZAŁACZNIKI:
Załącznik nr 1 Mapa prognozy oddziaływania na środowisko w skali 1 : 10 000,
Ekoid
ul. Łączna 3/40 40-236 Katowice tel/fax: 353 32 14, 255 28 23
1
1. Wprowadzenie
1.1.
Przedmiot, cel, zakres merytoryczny prognozy
Prognoza oddziaływania na środowisko to opracowanie wykonywane w celu określenia
wpływu na środowisko projektowanych zmian Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego miasta Świętochłowice.
Wymagania dotyczące zakresu merytorycznego prognozy zostały określone w piśmie regionalnej
Dyrekcji Ochrony Środowiska z dnia 14 stycznia 2009 r ( znak pisma RDOŚ-24-WOOŚ/7041/36/BM).
1.2.
Informacja o metodach zastosowanych przy sporządzaniu prognozy
W czasie sporządzania prognozy oddziaływania na środowisko stosuje się różnorodne metody
analityczne i waloryzacyjne. Aktualnie brak jest znormalizowanego nazewnictwa w tym zakresie.
W niniejszym opracowaniu posłużono się między innymi następującymi metodami:
W zakresie opisu stanu środowiska posłużono się „Opracowaniem ekofizjograficznym
podstawowym dla terenu miasta Świętochłowice ( z wyłączeniem rejonu ul. Wojska Polskiego i
Śląskiej) opracowanym przez ECO CONSENSUS 2004r oraz metodami analitycznymi wzbogaconymi
o wizję terenową.
W zakresie prognozowania wielkości oddziaływania na środowisko.
Na etapie realizacji ustaleń zmian studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego zastosowano prognozowanie przez analogie, biorąc pod uwagę analizy i badania
obszarów o podobnych zagospodarowaniu terenu, charakterze i funkcjach.
Podczas sporządzania niniejszej prognozy identyfikację zagrożeń i ocenę oddziaływania na
poszczególne elementy środowiska utrudniał brak danych dotyczących terenów zdegradowanych.
Zwłaszcza tych informacji, które pozwoliłyby na ocenę możliwości potencjalnych zagrożeń dla
projektowanych zagospodarowań.
1.3.
Podstawy opracowania oraz wykorzystane materiały
Przy sporządzaniu niniejszej prognozy oparto się następujące akty prawne:
[1.3.1] Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 (tekst jednolity Dz. U. 2008 Nr 25 poz. 150
z późn. zmianami),
[1.3.2] Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r (Dz. U. nr 92, poz. 880 z późniejszymi
zmianami),
[1.3.3] Ustawa o lasach z dnia 28 września 1991 r (tekst jednolity Dz. U. 2005 nr 45 poz. 435 z
późniejszymi zmianami),
[1.3.4] Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3 lutego 1995 r (tekst jednolity Dz. U.
2004 nr 106, nr 121 poz. 1266 z późniejszymi zmianami)
Ekoid
2
[1.3.5] Ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 roku (tekst jednolity Dz. U. 2003 nr 106,
poz. 1002 z późniejszymi zmianami)
[1.3.6] Ustawa Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r (tekst jednolity Dz. U. 2005 nr 239, poz. 2019 z
późniejszymi zmianami),
[1.3.7] Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r (Dz. U. nr 162 poz.
1568),
[1.3.8] Ustawa Prawo geologiczne i górnicze z dnia 4 lutego 1994 r (tekst jednolity Dz. U. 2005
nr 228 poz.1947 z późniejszymi zmianami).
[1.3.9] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 lipca 2007r w sprawie dopuszczalnych
poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. nr 120 poz. 826)
Ustawy te dały podstawę do wydania szeregu rozporządzeń oraz podejmowania na ich
podstawie uchwał w sprawie tworzenia określonego typu obszarów i obiektów oraz wprowadzania
ochrony gatunkowej roślin i zwierząt.
Rozporządzeniem
wykonawczym,
konkretyzującym
cele,
zadania
i
zakres
prognoz
oddziaływania na środowisko Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego
jest Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w
ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko z dnia 3 października 2008r (Dz.
U. Nr 199 poz. 1227).
Przy sporządzaniu niniejszej prognozy oparto się na następujących materiałach:
[1.3.10] Opracowanie ekofizjograficzne podstawowe dla terenu miasta Świętochłowice (z wyłączeniem
rejonu ulic Wojska Polskiego i Śląskiej), ECO CONSENSUS AGENCJA ANALIZ I STRATEGII
SYSTEMOWEJ Sp. Z o.o., wrzesień 2004;
[1.3.11] Studium
uwarunkowań
i
kierunków
zagospodarowania
przestrzennego
miasta
Świętochłowice, druga edycja Studium 2009 r.
2. Informacje o zawartości, głównych celach projektowanego
dokumentu oraz o jego powiązaniach z innymi dokumentami
2.1.
Obszar opracowania i jego zagospodarowanie antropogeniczne
Miasto Świętochłowice położone jest w województwie śląskim, w obrębie Aglomeracji
Górnośląskiej. Sąsiaduje ono od północy z Bytomiem, od zachodu i południowego-zachodu z Rudą
Śląską a od południowego-wschodu i wschodu z Chorzowem. Przez teren miasta równoleżnikowo
przebiega Drogowa Trasa Średnicowa dzieląc go na dwie części – północna i południową.
Świętochłowice są najgęściej zaludnionym miastem w województwie śląskim i należą do
najgęściej zaludnionych miejscowości w Europie. W 2002 roku Świętochłowice zamieszkiwało
56 410 osoby. Na 1 km2 przypadało, więc około 4 270 osób. Miasto zamieszkuje duża grupa
ludności autochtonicznej - Ślązaków oraz zakorzenionych w mniejszym lub większym stopniu
przybyszów z innych stron Polski.
Ekoid
3
Układ przestrzenny miasta tworzą zasadniczo dwa skupiska zwartej zabudowy - obiektów
przemysłowych przemieszanych z budownictwem mieszkaniowym: śródmieście z dzielnicami:
Centrum i Zgoda oraz Lipiny, Chropaczów i Piaśniki tworzące drugie skupisko.
W gospodarce miasta, gdzie od lat dominowało górnictwo, hutnictwo i przemysł maszynowy,
dokonują
się
głębokie
procesy
restrukturyzacyjne
i
przekształcenia
własnościowe.
Funkcjonująca dotychczas duża huta żelaza stała się w chwili obecnej nowoczesnym zakładem
przetwórczym o produkcji czystej ekologicznie. Na terenie miasta funkcjonuje już z powodzeniem
kilkanaście firm z udziałem kapitału zagranicznego.
Za początek rozwoju nowoczesnego przemysłu na terenie miasta Świętochłowice uważa się rok
1830, kiedy to w hucie "Florian" (wówczas "Betlen Falva") uruchomiono pierwszy wielki piec. Wraz z
rozwojem huty w roku 1831 w mieście ruszyła pierwsza kopalnia węgla.
Rozwój przemysłu na terenie naszego miasta przyczynił się do daleko idących przekształceń
środowiska przyrodniczego. Całkowitemu zniszczeniu uległa naturalna i półnaturalna roślinność
istniejąca tu pierwotnie. Duże obszary zostały zajęte przez tzw. antropogeniczne formy terenu –
głównie hałdy (ze skał płonnych i żużli wielkopiecowych), pogórnicze zapadliska i niecki osiadania
oraz inne związane z liniami komunikacyjnymi takie jak np. groble, rowy, nasypy. Na terenie miasta
brak obecnie roślinności o charakterze naturalnym, a roślinność półnaturalna jest rzadka. Spotyka
się tu głównie zbiorowiska ruderalne, tereny parkowe, wtórnie zadrzewione. Obecnie aż 56% ogólnej
powierzchni miasta zajmują tereny zabudowy miejskiej i przemysłowej, a około 30% tereny zielone i
użytkowane rolniczo. Można jednak odnaleźć na obszarze Świętochłowic tereny ciekawe
przyrodniczo, dlatego też w wyniku dokonanej analizy warunków siedliskowych wyodrębniono szereg
zespołów
florystyczno-faunistycznych.
Charakteryzują
się
one
największymi
wartościami
przyrodniczymi w Świętochłowicach i mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów
otaczających wyróżnione zespoły.
Handel i usługi w mieście obsługuje sieć placówek spółdzielczych oraz prywatnych. Kilkadziesiąt
zakładów rzemieślniczych różnych branż zapewnia świadczenie podstawowych usług dla ludności.
Obsługę finansową podmiotów gospodarczych i mieszkańców miasta prowadzą filie, bądź oddziały 8
banków.
2.2.
Charakterystyka zamierzeń planistycznych
Zgodnie z uchwałą inicjującą nr XXII/175/2004 Rady Miejskiej w Świętochłowicach z dnia 30
czerwca 2004 roku w sprawie: uznania za nieaktualne obowiązujące studium uwarunkowań i
kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Świętochłowice zatwierdzone Uchwałą Rady
Miejskiej w Świętochłowicach nr XLIII/275/97 z dnia 29 października 1997r. oraz przystąpienia do
sporządzenia
studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta
Świętochłowice, Studium 2009 jest sporządzeniem studium. Z merytorycznego punktu widzenia jest
Ekoid
4
to druga edycja studium dostosowana do wymogów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym z roku 2003.
W granicach miasta Świętochłowice studium wyodrębniło następujące przeznaczenia w
granicach terenów:
OPIS PRZEZNACZENIA
SYMBOL
TERENU
STUDIUM
– skoordynowany z ewidencją użytków gruntowych i budynków, Polską
Klasyfikacją Działalności oraz Polską Klasyfikacją Obiektów Budowlanych
DOMINUJĄCE
TERENÓW STUDIUM
(aktualne na dzień uchwalenia studium klasyfikacje dołączono w formie
załączników)
1
2
3
TERENY KOMUNIKACJI
KDGP
KDZ
KDL
TK
Tereny dróg publicznych
głównych przyśpieszonych DTŚ – drogowa trasa średnicowa
zbiorczych
lokalnych
Tereny kolei
nieruchomości i obiekty położone w terenach kolejowych nie
będących terenami zamkniętymi
TERENY ZABUDOWY
S1
Tereny zabudowy śródmiejskiej
M1
Tereny zabudowy
mieszkaniowej jednorodzinnej
M2
U1
U2
U3
U4
U5
U6
Tereny zabudowy mieszkaniowej
wielorodzinnej
Tereny zabudowy usług
komercyjnych
Tereny zabudowy usług
publicznych
Tereny zabudowy obiektów
handlowych o powierzchni
sprzedaży powyżej 2000m2
Tereny zabudowy
wystawienniczej
Tereny zabudowy usługowo
technicznej
Tereny zabudowy usługowo
komunikacyjnej
P1
tereny zabudowy przemysłowej
P2
Tereny zabudowy produkcyjnej
P3
Tereny poprzemysłowe
P4
Tereny technologiczne
T1
Tereny zabudowy infrastruktury
technicznej oraz składowisk
odpadów
Ekoid
nieruchomości i obiekty: mieszkaniowe, mieszkaniowo-usługowe,
usługowe o charakterze śródmiejskim oraz produkcyjnej istniejące
nieruchomości
i
obiekty:
mieszkaniowe
jednorodzinne,
mieszkaniowe wielorodzinne typu mały dom mieszkalny do 4
mieszkań, mieszkaniowe wielorodzinne typu willowego do 5
mieszkań
nieruchomości i obiekty mieszkaniowe wielorodzinne
nieruchomości i obiekty usług komercyjnych, w tym: handel, usługi,
gastronomia, hotele, motele, schroniska,
nieruchomości i obiekty usług publicznych, w tym: oświata, nauka,
administracja, służba zdrowia, służby publiczne, kultu religijnego,
nieruchomości i obiekty handlowe zgodne z par. …..
nieruchomości i obiekty usług wystawienniczych, w tym hale
targowo wystawiennicze – nie występują jako tereny studium
nieruchomości i obiekty usługowo techniczne, w tym: logistyka,
hurtownie, składy, magazyny, bazy, zajezdnie
nieruchomości i obiekty usługowo komunikacyjnej, w tym: dworce
autobusowe, stacje paliw, stacje obsługi pojazdów, salony
samochodowe (1)
nieruchomości i obiekty usług przemysłowych, w których
prowadzona jest działalność z sekcji D PKD z zastrzeżeniem
indywidualnych działalności wykluczonych na podstawie kart
terenów
nieruchomości i obiekty produkcyjne, w których prowadzona jest
działalność z sekcji D PKD z zastrzeżeniem indywidualnych
działalności wykluczonych na podstawie kart terenów
nieruchomości i obiekty położone na dawnych terenach
przemysłowych,
mogące
przyjmować
zróżnicowane
przeznaczenia z grupy przeznaczeń o symbolach: U1, U2, U4, U5,
P1, P4, Z2
nieruchomości i obiekty technologiczne związane z wysokimi
technologiami, nauką, produkcją, w tym: instytuty naukowo
badawcze, parki przemysłowe i produkcyjne, parki technologiczne,
inkubatory przedsiębiorczości
nieruchomości i obiekty infrastruktury technicznej, w tym:
oczyszczalnie ścieków stacje transformatorowe, stacje redukcyjne
…. , oraz składowiska odpadów,
5
Z1
Tereny cmentarzy
Z2
Z4
Tereny parków
Tereny sportu i rekreacji
Z5
Tereny rekreacji i wypoczynku
nieruchomości i obiekty istniejących cmentarzy, bezpośrednio
przyległe doń tereny rezerwowe oraz nowe perspektywiczne
rezerwy dla terenów Z1, z zakazem jakiegokolwiek innego
przeznaczenia niż wynika to ze stanu istniejącego i przepisów
odrębnych
nieruchomości: parków, skwerów, ogrodów botanicznych
nieruchomości i obiekty kubaturowe i niekubaturowe, związane ze
sportem wyczynowym, amatorskim i kulturą fizyczna,
nieruchomości i obiekty niekubaturowe, związane ze sportem
amatorskim i kulturą fizyczna,
TERE NY CHR ONI ONE PRZED ZABUD OWĄ
R1
Tereny rolne
L1
Tereny lasów
Z3
Tereny zieleni pozostałej
Z6
Tereny ogrodów działkowych
nieruchomości i obiekty gruntów rolnych niezabudowanych i
zabudowanych w myśl ustawy o ochronie gruntów rolnych i
leśnych, do których należą grunty oznaczone w ewidencji
symbolami: Lz – nie występują jako tereny studium
nieruchomości i obiekty lasów państwowych, lasów komunalnych,
pozostałych wraz z terenami zabudowanymi na gruntach leśnych,
tereny nieurządzonych terenów śródleśnych, do których należą
grunty oznaczone w ewidencji symbolami: Ls, bez możliwości
zmiany przeznaczenia terenu na cele nieleśne, a także tereny
zadrzewień
nieruchomości zieleni pozostałej nie wymienionej w innych
przeznaczeniach
nieruchomości zwartych zespołów ogrodów działkowych
TERENY POZOSTAŁE
W1
Tereny wód powierzchniowych
TZ
Tereny zamknięte
tereny wód powierzchniowych stojących i płynących – nie
występują jako tereny studium
tereny zamknięte w rozumieniu przepisów odrębnych
Uwaga: 1 – dotyczy wyłącznie salonów samochodowych różnych typów, innych niż sklep wolnostojący lub lokal zintegrowany z
innymi przeznaczeniami.
3. PRZEZNACZENIA WEWNĄTRZ TERENÓW:
1) W zależności od potrzeb, wewnątrz terenu wyznacza się graficznie fragment terenu z istniejącą lub
planowaną funkcją związaną z realizacją celów publicznych, takich jak:
a) administracja – o symbolu Ua,
b) służby publiczne – o symbolu Ui,
c) edukacja – szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne, o symbolu Ue,
d) oświata – przedszkola, o symbolu Uo,
e) nauka – o symbolach Un,
f) kultura – o symbolach Uk,
g) służba zdrowia – szpitale, o symbolach Uz,
h) kult religijny – kościoły i klasztory, o symbolu Ud,
i) komunikacja – parkingi ogólnomiejskie, o symbolu Up,
j) zieleń – ogrody działkowe, o symbolu Zd,
k) wody – wody stojące, o symbolu Ws.
2) W zależności od potrzeb, zgodnie z docelową polityką zaspakajania potrzeb związanych z
realizacją celów publicznych, wewnątrz terenu wskazuje się planowane funkcje, takie jak:
a) zabudowa usługowa edukacji – szkół podstawowych i gimnazjów, o symbolach Ue,
b) nauka – o symbolach Un,
c) kultura – o symbolach Uk,
d) transport i komunikacja – dworce autobusowe i zajezdnie, o symbolu Ut.
Ekoid
6
2.3.
Powiązania projektowanego dokumentu z innymi dokumentami
Zmiany Studium są zgodne z zapisami zawierającymi się w Strategii rozwoju województwa
śląskiego na lata 2000 -2020 (przyjętej uchwałą Nr II/37/6/2005 Sejmiku Województwa Śląskiego z
dnia 4 lipca 2005r.), Planem zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego (przyjętego
uchwałą Sejmiku Województwa Śląskiego Nr II/21/2/2004 z dnia 21 czerwca 2004r.), Opracowaniem
ekofizjograficznym podstawowym dla terenu miasta Świętochłowice (z wyłączeniem rejonu ulic:
Wojska Polskiego i Śląskiej.
3. Propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji
postanowień
projektowanego
przeprowadzania
dokumentu
oraz
częstotliwość
jej
Zmiany w Studium miasta Świętochłowic przedstawionym do oceny wprowadzają nowe formy
zagospodarowania przestrzennego jednocześnie utrzymując wiele wcześniejszych terenów i form
zagospodarowania. Jest to teren silnie zurbanizowany gdzie na komfort życia największy wpływ maja
takie zmiany jak emisja hałasu oraz emisja zanieczyszczeń do powierza.
W związku z powyższym proponuje się analizowanie skutków realizacji postanowień
projektowanego dokumentu poprzez prowadzenie monitoringu poziomu hałasu oraz jakości powietrza
atmosferycznego przede wszystkim w obszarze zabudowy miejskiej o charakterze zwartym,
szczególnie w sezonie zimowym za pomocą dostępnej aparatury pomiarowej oraz w rejonie głównych
tras komunikacji drogowej (DTŚ).
Nowo wprowadzana zabudowa lokowana będzie również w obszarach poeksploatacyjnych. W
związku z powyższym należy przed przystąpieniem do wszelkich prac budowlanych w obrębie
terenów, na których możliwe jest występowanie szkód górniczych i obniżeń terenu, wykonywać
szczegółowe analizy i badania geotechniczne.
4. Transgraniczne oddziaływanie na środowisko
Zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta
Świętochłowice wprowadzają zmiany w dotychczasowym zagospodarowaniu terenu miasta.
Projektowane nowe zagospodarowanie w przypadku przedmiotowego terenu będzie
kontynuacją istniejącej zabudowy. Pozostawiono w niezmienionym stanie obszary o największych
wartościach przyrodniczych i wprowadzono nowe tereny zielone, szczególnie w obszarach
graniczących z sąsiednimi miastami, tworząc ciągi korytarzy ekologicznych o charakterze trans
granicznym. W obszarze silnie zabudowanym określono strefy ochronne charakterystycznej
zabudowy przemysłowej miasta. Nowe formy zabudowy o charakterze przemysłowym i usługowym
wprowadzono na terenach, dla których planowane oddziaływanie ograniczone będzie do granic
objętych zmianami Studium. W zmianach Studium uwzględnione zostały zapisy, które wykluczają
możliwość lokowania obiektów, stwarzających uciążliwość dla terenów sąsiednich.
Ekoid
7
W związku z powyższym nie będą one powodowały transgranicznego oddziaływania na
środowisko.
5. Określenie, analiza i ocena istniejącego stanu środowiska oraz
potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji
projektowanego planu
5.1.
Stan zasobów środowiska
Geologia.
Obszar miasta pod względem usytuowania do jednostek tektonicznych położony jest w obrębie
Zapadliska Górnośląskiego. W ujęciu szczegółowym miasto rozciąga się w obrębie dwóch jednostek
tektonicznych, mianowicie niecki bytomskiej – obejmującej tylko jego północno-zachodni fragment
oraz część siodła głównego. W obrębie Niecki Bytomskiej występują skały triasu należące do dwóch
starszych ogniw, tj. pstrego piaskowca i wapnienia muszlowego. Są to niewielkie powierzchnie
piasków i iłów pstrych oraz iłów czerwonych, wapieni, wapieni jamistych, dolomitów i margli. Z piętra
wapienia muszlowego pochodzą wapienie i margle warstw gogolińskich. Skały triasu pocięte są
licznymi uskokami.
Karbońskie skały należące do jednostki siodła głównego na powierzchni pojawiają się w
południowej części miasta. Stanowią one niewielkie części większych struktur rozciągających się poza
granice tego opracowania. Są one reprezentowane przez piaskowce i łupki warstw rudzkich.
Cały obszar występowania litego podłoża skalnego pokryty jest przez luźne osady
czwartorzędowe reprezentowane przez plejstoceńskie gliny zwałowe pochodzące ze zlodowacenia
środkowopolskiego oraz pojedyncze płaty piasków fluwioglacjalnych związanych z tym samym
zlodowaceniem.
Wg danych zawartych w opracowaniu ekofizjograficznym [1.3.10] w granicach miasta
Świętochłowice nie występują na powierzchni skały, które należałoby uznać za wartościowe z uwagi
na ich wiek, genezę czy skład mineralogiczny. Tylko na Wzgórzu Hugona w wyrobiskach
odkrywkowych spotkać można fragmenty wychodni skał karbońskich. Są to bardziej odporne na
wietrzenie ławice piaskowców i zlepieńców. Jedynie te wychodnie oraz leżące pojedyncze bloki
piaskowców karbońskich należy uznać za skał posiadające walory dydaktyczne.
Powierzchnia ziemi i gleb
Obszar Świętochłowic rozciąga się na przestrzeni Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego i
zajmuje jego południowo-zachodnia część zwaną Wzgórzami Chorzowskimi. Wzgórza te zostały
ukształtowane w formie pagórków o wysokościach względnych do 30 metrów. Na terenie miasta
Świętochłowice wzgórza te stanowią główny dział wodny pomiędzy Odrą i Wisła.
Naturalna powierzchnia wzgórz w granicach miasta charakteryzuje się występowaniem
łagodnych stoków. Powierzchnie wzgórz pokrywają osady pochodzenia polodowcowego oraz
zwietrzeliny miejscowego podłoża. W południowej części wzniesień zachowały się niewielkie
spłaszczenia denudacyjne występujące na wysokości 270 – 300 m n.p.m. oraz spłaszczenia tej samej
genezy w szczytowych partiach wzniesień. Miąższość pokryw zwietrzelinowych i osadów
Ekoid
8
polodowcowych na tym terenie jest bardzo zmienna i waha się w granicach od 0,5 do 30 metrów.
Wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. miąższość zwietrzelin i pokryw plejstoceńskich osadów maleje do
kilku metrów, by w partiach szczytowych ograniczyć się do zaledwie kilkudziesięciu centymetrów. W
dnach dolin polodowcowe osady pokryte są przez holoceńskie aluwia osiągające miąższość do 10
metrów.
Teren miasta Świętochłowice należy do obszarów o największym stopniu przeobrażenia
rzeźby naturalnej i największym odsetku zajmowanym przez formy pochodzenia antropogenicznego.
Zgodnie z analiza geomorfologiczna przeprowadzona w opracowaniu ekofizjograficznym [1.3.10]
największa grupę form antropogenicznych stanowią hałdy. Wśród nich dominującym rodzajem są
hałdy powstałe w wyniku składowania odpadów poeksploatacyjnych związanych z wydobyciem i
sortowaniem węgla kamiennego. Formy te maja bardzo zróżnicowane rozmiary, od bardzo małych
zajmujących kilka metrów kwadratowych powierzchni aż po bardzo duże zajmujące kilkanaście
hektarów. Najliczniejsza formę hałd stanowią formy małe. Ich geneza wiąże się z eksploatacją węgla
metodami odkrywkowymi lub funkcjonowaniem wydobycia za pomocą tzw. Biedaszybów. Są to formy
występujące grupowo. Ich największe zagęszczenie znajduje się na południowym stoku Góry Hugona.
Z reguły te niewielkie hałdy położone są tuż obok form wklęsłych powstałych w wyniku zapadnięcia się
małych szybików lub płytkich niecek eksploatacyjnych. Duże hałdy powęglowe powstały w wyniku
składowania
głownie
skały płonnej
pochodzącej z
kopalń głębinowych,
gdzie
stosowano
zmechanizowane sposoby pozyskiwania węgla. Takie hałdy są niekiedy oddalone od miejsc
wydobycia. W stosunku do form naturalnych hałdy rozmieszczone są na stokach wzgórz oraz na
zboczach dolin.
Podobne pod względem kształtów ale o odmiennym składzie hałdy powstały w wyniku
deponowania odpadów pochodzących z przemysłu przetwórczego. Na terenie Świętochłowic znajduje
się kilka tego typu składowisk związanych z hutnictwem cynku i ołowiu oraz hutnictwem żelaza. Ten
rodzaj hałd posiada bardziej strome stoki i nieregularne kształty.
Do drugiej grupy form antropogenicznych zaliczono wyrobiska związane z odkrywkową
eksploatacją pokładów węgla kamiennego lub pozyskiwaniem materiałów budowlanych (największe
tego typu formy występują na stokach Góry Hugona, gdzie osiągają głębokości ponad 10 metrów)
oraz obniżenia powstałe w wyniku osiadania terenów wywołanego zapadaniem się pustek
poeksploatacyjnych. Formy te są wciąż aktywne, o czym świadczą liczne deformacje budynków a
nawet katastrofy budowlane.
Wśród form antropogenicznych geomorfologii wyróżniono również:
- nasypy tras komunikacyjnych jako specyficzną grupę hałd. Formy te zostały usypane
najczęściej z odpadów pogórniczych. Ich wysokości osiągają nawet do 10 metrów, a u podstawy
posiadają szerokość do około 20 metrów.
- zrównania w pobliżu dużych zakładów przemysłowych oraz na terenach zwartej zabudowy
mieszkaniowej. Zaliczono do nich place składowe lub tereny zabudowane. Spłaszczenia składają się z
kombinacji wyrobisk i nasypów, w których stosunek form wklęsłych do wypukłych jest bardzo różny.
- budowle. Do tej kategorii form antropogenicznych zaliczono budynki jak i instalacje
przemysłowe. Formy te podobnie jak i pozostałe stanowią obecnie element krajobrazu.
W niniejszej prognozie elementy te zaliczono do jednej grupy – tereny zurbanizowane.
Ekoid
9
Jakość gleb terenów niegdyś użytkowanych rolniczo na obszarze analizowanego miasta
zakwalifikowana została w IVa i IVb klasie bonitacji dla gruntów ornych (sporadycznie do V klasy) i IV i
V użytków zielonych. Aktualnie wskutek gospodarczej (nierolniczej) działalności człowieka pokrywa
glebowa Świętochłowic została całkowicie przekształcona jej stan jest zły.
Obecnie, jeśli nawet niektóre powierzchnie glebowe są nadal użytkowane rolniczo, ich
wartość użytkowa powinna zostać ponownie ustalona, z uwzględnieniem niekorzystnych zmian, jakie
zaszły w środowisku geograficznym miasta.
Uwzględniając charakter przeobrażeń w opracowaniu ekofizjograficznym [1.3.10] wydzielono trzy
grupy gleb o charakterze antropogenicznym.
Pierwsza z nich to tereny bezglebowe i z glebami antropogenicznymi na terenach
przemysłowych i poprzemysłowych (powierzchnie zajęte przez budynki i hale fabryczne,
zwałowiska, zbiorniki wód przemysłowych, tereny przylegające do szlaków drogowych i kolejowych).
Na tych terenach pierwotna pokrywa glebowa została całkowicie zniszczona przez zdarcie, zasypanie,
przekopanie, pokrycie materiałem obcym, a trwająca intensywna działalność gospodarcza
uniemożliwia jej odtworzenie.
Drugą grupę gleb stanowią gleby antropogeniczne przekształcone i tereny bezglebowe
wśród zabudowy mieszkalnej. Do tej grupy zaliczono gleby skwerów, zieleńców, terenów wokół
budynków, a także powierzchnie bezglebowe pod budynkami mieszkalnymi, placami, drogami itp. Ich
występowanie pokrywa się z zasięgiem obszarów zabudowy mieszkalnej. Występują one m.in. na
terenach, na których pokrywę glebowa zniszczono podczas prac przygotowawczych pod budowę
domów i innych obiektów, a następnie teren zrekultywowano.
Ostatnią
grupę
stanowią
gleby
inicjalne
i
grunty
antropogeniczne
na
terenach
rekultywowanych oraz na terenach, na których naturalna pokrywa glebowa została zniszczona
pod wpływem działalności człowieka. Gleby tego typu występują na obszarach poprzemysłowych,
gdzie wykonano prace rekultywacyjne poprzez zalesianie i zadarnianie (Góra Hugona) lub na
terenach poeksploatacyjnych pozostawionych naturalnej sukcesji roślinnej. Najmniejszą miąższością
charakteryzują się gleby tego typu wykształcone na stokach lub w obrębie dna dużych form
poeksploatacyjnych. Nieco większą miąższość mają gleby wykształcone na materiale bardziej
rozdrobnionym – np. niewielkie hałdy. Często gleby te powstają na skale macierzystej o zupełnie
innych właściwościach niż ta, na której rozwijała się pierwotna pokrywa glebowa (gleby tworzące się
miejscach biedaszybów powstają na materiale wydobytym z głębszych części profilu), na
ukształtowanych przez człowieka powierzchniach sztucznych skarp, przy zmienionych stosunkach
wodnych, pod wprowadzonymi przez człowieka gatunkami roślin. Do tej grupy gleb zaliczono również
gleby ogródków działkowych.
Ekoid
10
Warunki klimatyczne
Świętochłowice według podziału na dzielnice rolniczo-klimatyczne według Gumińskiego (1948)
należą do dzielnicy XV częstochowsko-kieleckiej. Zasadniczy wpływ na kształtowanie się warunków
klimatycznych na terenie miasta wywierają masy powietrza oceanicznego przynoszone przez
dominujące wiatry z sektora zachodniego oraz gospodarcza działalność człowieka wpływająca na
zmianę cyrkulacji mas powietrza, stosunków termicznych, prędkości i kierunków wiatrów, stopień
zachmurzenia, częstotliwość opadów, natężenie promieniowania słonecznego oraz stan sanitarny
powietrza atmosferycznego.
Duża wilgotność mas powietrza napływających wraz z wiatrami zachodnimi znad Oceanu
atlantyckiego oraz znaczna ilość jąder kondensacji w zapylonym powietrzu sprzyja tworzeniu się
zachmurzenia a tym samym opadów. Średnie roczne opady atmosferyczne dla Świętochłowic
pomierzone na posterunku opadowym w Lipinach wynoszą 743 mm. Najwyższe opady notuje się w
miesiącach letnich (lipiec), najmniejsze w lutym i marcu. Pokrywa śnieżna utrzymuje się miejscami
przez około 100 dni w roku. Jest to pokrywa cienka nie przekraczająca kilkunastu centymetrów.
Miasto charakteryzuje się łagodnymi stosunkami termicznymi – średnia roczna temperatura
powietrza wynosi około +8°C.
Zgodnie z podziałem topoklimatycznym według Paszyńskiego (1980) na terenie miasta
Świętochłowice wyróżniono zarówno topoklimaty charakterystyczne dla obszarów przekształconych
przez człowieka, jak również topoklimaty terenów o względnie naturalnym układzie czynników
klimatycznych.
Do
pierwszej
grupy
zaliczono
topoklimaty
powierzchni
zurbanizowanych
i
uprzemysłowionych oraz topoklimaty zwałowisk odpadów poprzemysłowych. Te typy dominują
obszarowo, tworząc duże i zwarte powierzchnie rozrzucone na całym terenie miasta. Korzystniejsze
podtypy – obszary zurbanizowane i uprzemysłowione o luźnej zabudowie są charakterystyczne dla
nowoczesnych
wielokondygnacyjnych
osiedli
mieszkaniowych,
wielkoobszarowych
zakładów
przemysłowych i obszarów zaplecza technicznego miasta. Mniej korzystne podtypy – obszarów
zurbanizowanych i uprzemysłowionych o zwartej zabudowie obejmują tereny starego budownictwa
mieszkaniowego której często towarzyszy zjawisko niskiej emisji oraz utrzymujące się wysokie
stężenie zanieczyszczeń pyłowych i chemicznych w powietrzu atmosferycznym.
Spośród topoklimatów niezwiązanych z gospodarczą działalnością człowieka największe
powierzchnie na terenie miasta zajmują topoklimaty powierzchni zadrzewionych, reprezentowane
przez topoklimaty obszarów zadrzewionych, płaskich lub położonych na zboczach o niepełnym
zwarciu koron. Obszary objęte tym topoklimatem rozdzielają tereny o mniej korzystnych warunkach,
co łagodzi uciążliwości klimatyczne obszarów zabudowanych. Należą tu także tereny zajęte przez
ogrody działkowe, sady i cmentarze, których topoklimaty – ze względu na mniejszą zawartość drzew,
może się nieco różnić od topoklimaty naturalnych powierzchni zadrzewionych.
Topoklimat form płaskich wyniesionych ponad dna dolin, zajmuje rozległe obszary w zachodniej i
północno-zachodniej części miasta. Jest on charakterystyczny dla pól uprawnych i stoków
zrekultywowanych zwałowisk.
Niewielkie powierzchnie wierzchowin i stoków występujących w północno-zachodniej części
Świętochłowic obejmuje korzystny dla człowieka topoklimaty niezalesionych form wypukłych oraz
Ekoid
11
obojętny dla człowieka topoklimaty zboczy ziemnych. Jego rozmieszczenie na obrzeżu mniej
sprzyjających dla przebywania człowieka odmian topoklimatów form wklęsłych jest zjawiskiem
korzystnym.
Wilgotne, mało korzystne dla człowieka topoklimaty form wklęsłych oraz topoklimaty zbiorników
wodnych, chociaż zajmują niezbyt duże powierzchnie, są powszechne na obszarze miasta. Jest to
między innymi skutek antropogenicznych przeobrażeń powierzchni terenu będących następstwem
podziemnej i powierzchniowej eksploatacji surowców. Charakterystyczną cechą tego rodzaju miejsc
jest zatrzymywanie zimnego powietrza (zastoiska chłodu), co prowadzi do powstawania mgieł, a w
porze chłodnej – częstszego niż na terenach wyżej położonych występowania przymrozków lokalnych.
Zjawiska te nie sprzyjają stałemu bytowaniu człowieka.
Wody powierzchniowe
Sieć hydrograficzna w granicach miasta jest bardzo słabo rozwinięta i stanowią ją : Rawa –
prawobrzeżny dopływ rzeki Brynicy oraz „Rzeczka” („Lipinka”) – lewobrzeżny dopływ Bytomki.
Przez miasto przebiega dział wodny I rzędu, rozdzielający w/w cieki na zlewnię Wisły i Odry.
Rawa jest jedną z najbardziej zanieczyszczonych rzek w kraju, ma swoje obniżenie w
południowej części miasta, prowadzi wody od Stawu „Marcin” i Szybu „Marcin”. Dwa dopływy –
Czarny Rów i ciek płynący z rejonu KWK „Polska-Wirek”, prowadzą wody równie zanieczyszczone, co
sama Rawa.
Rzeczka odwadnia północno-zachodnią część Świętochłowic, około ich 1/5 powierzchni.
Przyjmuje ona ścieki komunalne oraz zanieczyszczenia z pól. Posiada jednak istotne walory
krajobrazowe.
Na wody powierzchniowe miasta składa się także 14 większych zbiorników wodnych
pochodzenia antropogenicznego.
Stan sanitarny stawów jest zróżnicowany, pozytywnie wyróżniają się spośród nich Staw „Gillera”,
Staw Wąwóz oraz zbiornik przy ulicy Ślężan. Za najbardziej zanieczyszczone uważa się Staw Kalina,
Staw Szwajcera, Staw Marcin oraz zbiornik przy Hucie „Florian”.
Wg danych zawartych w opracowaniu ekofizjograficznym [1.3.10] pomimo zanieczyszczenia w
większości stawy są zarybiane i użytkowane wędkarsko i powinny one zostać zachowane.
Możliwa jest ich rewitalizacja i renaturyzacja. Właściwa gospodarka wodno-ściekowa miasta
będzie najlepszym zabezpieczeniem zasobów wód płynących.
Wody podziemne
Wody podziemne w podłożu omawianego terenu związana są z osadami czwartorzędowymi i
karbońskimi. Wieloletnie oddziaływanie antropogeniczne związane z urbanizacją terenu spowodowało
zanieczyszczenie poziomu czwartorzędowego. Wieloletnia działalność górnicza spowodowała
degradacje poziomu karbońskiego, dlatego wody tego poziomu, pomimo iż miasto znajduje się w
zasięgu granic głównego zbiornika wód podziemnych GZWP nr 329 „Bytom” wyłączono z tego
zbiornika całą środkową część w rejonie Świętochłowic.
Ekoid
12
Szata roślinna i świat zwierząt
Aktualnie, poza nielicznymi fragmentami środowisko przyrodnicze miasta Świętochłowice zostało
tak silnie zniszczone, że trudno jest na chwilę obecna określić jakie naturalne zbiorowiska roślinne
mogły tutaj występować przed pojawieniem się wpływów antropogenicznych. Większość tego obszaru
została pokryta zabudową miejską, przemysłową, nawierzchniami ulic i rozległymi zwałowiskami
poprzemysłowymi. Powierzchniowe warstwy podłoża, stosunki hydrologiczne, a nawet rzeźba terenu
zostały w tak dużym stopniu zniszczone, że prawie niemożliwe jest nie tylko przywrócenie chociażby
częściowo naturalnego charakteru szaty roślinnej, ale nawet trudno jest w pełni wiarygodnie ustalić
jaka ona pierwotnie była.
Obecnie w Świętochłowicach tereny gdzie naturalne lub pierwotne siedliska zostały w niewielkim
lub średnim stopniu zmienione zachowały się jedynie w miejscach zajętych przez roślinność
półnaturalną i tereny rolnicze. Występują one jedynie na stosunkowo niewielkiej powierzchni w
dzielnicach Chropaczów i Lipiny do granic miasta i w małych fragmentach w rejonie Wzgórza Hugona
(łęg topolowo-wierzbowy i zbiorowiska w dolinach cieków i obniżeń u podnóża zwałowisk w
Chropaczowie i w sąsiedztwie Wzgórza Hugona o zubożałym składzie florystycznym oraz zbiorowiska
szuwarowe i wodne na ogół o niezbyt dużej powierzchni i różnym stopniu wykształcenia –
występujące m.in. w Lipinach).
Największe powierzchnie zajmują zbiorowiska antropogeniczne powstałe w wyniku świadomych
działań człowieka jak nasadzenia leśne, utworzone łąki i murawy oraz powstałe spontanicznie
zbiorowiska ruderalne tworzące się na drodze sukcesji wtórnej.
Do zbiorowisk lasopodobnych wykształconych na nieużytkach poprzemysłowych zaliczono te,
które powstały w wyniku nasadzeń w ramach rekultywacji zwałowisk poprzemysłowych, hutnictwa i
górnictwa węgla kamiennego. Znaczną powierzchnię zajmują one na zwałowiskach między ulicami
Śląską, Wojska Polskiego i Ceramiczną, wokół Stawu Kalina na zwałowiskach przylegających do Góry
Hugona, na stokach zwałowisk przylegających do ciągu stawów i cieków od Kolonii Zgorzelec po staw
„Lipiński” oraz w Piaśnikach i Chropaczowie przy ulicy Bytomskiej od strony Chorzowa. Do tego typu
zbiorowisk należy zaliczyć także fitocenozy powstałe spontanicznie w kompleksie zwałowisk w
Lipinach (od strony Rudy Śląskiej), z drzewostanem utworzonym przez brzozę brodawkowatą,
wierzbę iwę i ze sporadycznym udziałem sosny zwyczajnej. Drzewostany powstałe z nasadzeń tworzą
głównie: topola mieszaniec, brzoza brodawkowata i grochodrzew. Omawiane zbiorowiska mają słabiej
wykształconą strukturę pionowa niż wcześniej omawiane. Drzewa w porównywalnym wieku są niższe i
cieńsze. Z innych gatunków z warstwy tej rosną jeszcze klon jesionolistny i osika. Podszyt jest również
słabiej wykształcony. Budują go głownie: bez czarny, czeremcha amerykańska i podrost drzew
tworzących drzewostan. Runo jest ubogie florystycznie. Składem gatunkowym nawiązuje do
zbiorowisk ruderalnych pospolicie występujących na tego typu siedliskach. Najliczniej rosną w nim
trzcinnik piaskowy, bylica pospolita, wrotycz pospolity, nawłoć późna i kanadyjska, mietlica zwyczajna
i inne gatunki leśne.
Nieleśne zbiorowiska o charakterze naturalnym występują na obszarze Świętochłowic na silnie
podmokłych siedliskach w dolinach cieków i obniżeniach terenu, na obrzeżach cieków i zbiorników
wodnych oraz w wodach. W większości są one słabo wykształcone i zubożałe florystycznie w
Ekoid
13
porównaniu z ich typowymi fitocenozami, a powierzchnie zajmowane przez nie są niewielkie.
Największe znaczenie przyrodnicze i udział powierzchniowy mają w nich zbiorowiska szuwarowe:
•
Szuwar trzcinowy występujący najczęściej i zajmujący największą powierzchnię, w wielu
miejscach tworzy rozlegle płaty jak np. w kompleksie zwałowisk w Chropaczowie i Lipinach, w
Piaśnikach, u podnóża Góry Hugona i w obrębie „Plant Bytomskich”. Większość fitocenoz
tego zbiorowiska jest dobrze wykształcona i na ogół nie odbiega składem gatunkowym,
fizjonomią oraz udziałem ilościowym jej komponentów od płatów typowych.
•
Szuwar szeroko pałkowy jest często występującym zbiorowiskiem na omawianym terenie
wykształconym na ogół typowo, tworzącym płaty o rożnej wielkości od bardzo małej do bardzo
dużych, stwierdzony w wypłaconych partiach większości zbiorników wodnych.
•
Szuwar trawiasty z manna Mielec występuje często w Świętochłowicach w wypłaconych
partiach zbiorników wodnych i zabagnionych miejscach wzdłuż cieków. Nigdzie nie zajmuje
większych powierzchni.
Pomimo występowania w Świętochłowicach wielu zbiorników wodnych o różnej wielkości i kilku
cieków, zbiorowiska wodne są nieliczne i fragmentarycznie wykształcone. Zbiorowisko z rzęsą drobną
odnotowano w większości zbiorników wodnych. Tworzy go tylko jeden gatunek – rzęsa drobna. Z
innych odnotowano jedynie – zbiorowisko w rogatkiem krotko szyjkowym, rogatkiem sztywnym,
rdestnicą pływającą i bardzo rzadko występujące w województwie śląskim zbiorowisko z rzęsą
garbatą odnotowane w mniejszym stawie w obrębie „Plant Bytomskich” i w zbiorniku u podstawy
zwałowisk przy granicy Chropaczowa i Lipin.
Na obszarze objętym opracowaniem stwierdzono również występowanie zbiorowisk o
charakterze półnaturalnym. Zajmują one poza nielicznymi wyjątkami niewielkie powierzchnie. W
większości są słabo wykształcone lub silnie zdegenerowane co przejawia się głównie znacznym
zubożeniem florystycznym. Zbiorowiskiem łąkowym występującym najczęściej i zajmującym łącznie
największą powierzchnię spośród zidentyfikowanych jest łąka owsicowa. Silnie zubożała florystycznie,
co wiąże się z genezą i sposobem użytkowania. W wielu przypadkach zostały utworzone wtórnie na
nieużytkach lub w efekcie zaprzestania użytkowania rolniczego gruntów w celu uzyskania łąk kośnych
lub trawników rekreacyjnych. Niewielkie powierzchnie tego zbiorowiska występują w rozproszeniu na
całym obszarze miasta w obrębie osiedli, w pobliżu stawów, w sąsiedztwie pól uprawnych – ich
największe płaty stwierdzono w dużym kompleksie użytków rolnych przy granicy z Rudą Śląską.
Drugim pod względem występowania i łącznej zajmowanej powierzchni jest zbiorowisko niskiej
murawy użytkowane jako pastwisko. W granicach opracowania występuje ono jedynie w kompleksie
rolnym przy granicy z Rudą Śląską, natomiast na pozostałych terenach płaty tego zespołu funkcjonują
w wyniku intensywnego zdeptywania przez ludzi np. trawników w obrębie osiedli boisk sportowych i
placów zabaw. Nigdzie nie zajmują dużych powierzchni. Występują w rozproszeniu.
Z innych zbiorowisk na omawianym obszarze występują na nielicznych lub pojedynczych
stanowiskach dobrze wykształcone lecz o bardzo małej powierzchni zbiorowiska ziołoroślowe na
siedliskach wilgotnych i żyznych odnotowane w rejonie pól uprawnych w Lipinach, zbiorowisko z
dominacją lepiężnika różowego stwierdzone w obrębie „Plant Bytomskich” i kompleksie zwałowisk w
Chropaczowie. Ponadto są to zbiorowiska łąkowe na siedliskach żyznych i wilgotnych:
Ekoid
14
•
Zbiorowisko łąki trzęś licowej stwierdzone w obniżeniach wśród hałd i u ich podstawy w
Chropaczowie oraz u podnóża Góry Hugona;
•
Zbiorowisko żyznej dwukośnej łąki, płaty, którego odnotowano w rejonie pól uprawnych w
Lipinach przy granicy z Rudą Śląską;
•
Zbiorowisko z dominacją śmiałka darniowego, jego płaty występują dosyć często w
sąsiedztwie stawów w wilgotnych obniżeniach wśród hałd i pól, nigdzie nie tworzą większych
powierzchni.
Najbardziej charakterystycznym elementem szaty roślinnej miasta jest roślinność ruderalna
będąca odzwierciedleniem ogromu negatywnych zmian i przeobrażeń, jakie zaszły w środowisku
przyrodniczym tego obszary w efekcie długotrwałego, intensywnego i różnorodnego oddziaływania
gospodarki człowieka. Charakteryzuje się dużą liczbą tworzących się zbiorowisk. Na omawianym
terenie wyróżniono aż 15 zbiorowisk. Nie jest to z pewnością liczba stała. Może ona ulegać zmianom
na przestrzeni lat w wyniku zachodzących zmian roślinności w procesie sukcesji i jej dynamiki na
siedliskach ruderalnych. Jedne zbiorowiska w efekcie tych procesów mogą zanikać a inne, nowe,
mogą powstawać, podobnie będzie się zmieniał również udział powierzchniowy każdego z nich.
Stwierdzone tu zbiorowiska związane są z poszczególnymi etapami sukcesji na różnego rodzaju
siedliskach np. wyrobiskach, zwałowiskach, nasypach kolejowych, przydrożach, wysypiskach i innych.
Wszystkie one występują w dużej mozaice, zajmując bardzo różne pod względem wielkości
powierzchnie.
Ze zbiorowisk w początkowym stadium sukcesji stwierdzono na omawianym obszarze na
siedliskach
ruderalnych
o
podłożu
gruboziarnistym,
śmietnikach,
wysypiskach
odpadów,
gruzowiskach, grzęzawiskach – Chenopodietum ruderalne i Atriplicetum nitentis. Występują często na
całym obszarze, lecz wszędzie na małych powierzchniach. Na podłożu drobnoziarnistym na świeżo
usypanych zwałowiskach zwłaszcza górniczych, zboczach hałd, wyrobisk pospolicie lecz również w
niewielkich płatach rozwija się zbiorowisko Senecioni – Tussilaginetum.
Z bardziej interesujących zbiorowisk ruderalnych odnotowanych na nielicznych stanowiskach, w
niewielkich płatach należy wymienić zbiorowisko z rdestem sachalińskim i wierzbówką nadrzeczną.
Odzwierciedleniem stopnia zachowania i degeneracji szaty roślinnej miasta jest jej aktualny stan
flory roślin naczyniowych.
Ze względu na znikomy udział siedlisk naturalnych i niewielki półnaturalnych w ogólnej
powierzchni tego obszaru, flora naczyniowa nie jest bogata i liczy niego ponad 320 gatunków, ma
charakter typowo antropogeniczny. Dominują w niej pod względem liczby gatunków, częstotliwości
występowania i udziału ilościowego gatunki pospolite, kosmopolityczne oraz an tropofity. Stanowią
one około 50% całe flory. Udział gatunków leśnych wynosi około 20%, łąkowych i murawowych 20%
oraz gatunków bagiennych i wodnych około 10%.
O niskich walorach flory świadczy niewielka liczba występujących tu gatunków chronionych oraz
rzadkich, zarówno w skali Polski jak i regionu. Dotychczas odnotowano 11 gatunków chronionych w
tym 5 objętych ochroną ścisłą. Są to kruszczyk szerokolistny, kruszczyk rdzawoczerwony, kruszczyk
błotny, sto plamek szerokolistny, centuria pospolita, goździk kropkowany, kruszyna pospolita, kalina
koralowa, porzeczka czarna oraz konwalia majowa i bluszcz pospolity. Dwa ostatnie gatunki
Ekoid
15
najprawdopodobniej są „uciekinierami” z cmentarza przy Górze Hugona. Pośród grupy gatunków
rzadszych, z grupy leśnych odnotowano następujące gatunki: klon polny, czosnaczek pospolity,
czartawa pospolita, trzmielina zwyczajna, jastrzębiec Lachenala, lepiężnik biały, wierzba ostrolistna,
starzec Fuchsa i wiąz górski.
Z rzadszych gatunków łąkowych i murawowych stwierdzono: traganek szerokolistny, ostrożeń
łąkowy, przegorzan kulisty, sit dwudzielny, sit ściśniony i lepiężnik różowy.
Z rzadszych gatunków wodnych stwierdzono: żabieniec babka wodna, Sitowiec nadmorski,
rogatek sztywny, rogatek krótkoszyjkowy, manna jadalna, rzęsa garbata, rdestnica połyskująca,
oczeret jeziorny i pałka wąskolistna.
Z pośród rzadszych gatunków an tropofitów i innych odnotowano takie jak: stokłosa dachowa,
przestęp dwupienny, komosa strzałkowata, wierzbówka nadrzeczna, wrzosiec Marschalla i włośnica
sina.
Brak większych powierzchni leśnych oraz agresywny wpływ przemysłu na środowisko
przyrodnicze miasta spowodowały znaczny ubytek wielu gatunków fauny na terenie miasta.
Szczególną rolę dla środowiska odegrały szkody górnicze. Nastąpiła zmiana sieci rzecznej a tym
samym ekosystemów wodnych i nadwodnych. Zmiana krajobrazu wskutek tworzenia hałd i
wydobywania kopalin, a także redukcja historycznego sposobu gospodarowania z jednej strony i
zapadanie się i podtapianie gruntów, tworzenie się zapadliskowych zbiorników przy jednoczesnym
obniżaniu się wód gruntowych i przesuszania terenu z drugiej przyczyniły się do zmian bądź
zniszczenia fauny Świętochłowic.
Dopiero w ostatnich latach obserwuje się w tych stronach powrót wielu gatunków np. raka
błotnego. Ma to związek z likwidacją najbardziej niszczących środowisko i uciążliwych zakładów
przemysłowych.
Pomimo negatywnych zmian środowiska przyrodniczym, w różnych dzielnicach Świętochłowic
można tutaj znaleźć wiele wartościowych siedlisk z ciekawymi gatunkami fauny, które ocalały lub
osiedliły się w ostatnich latach. Ich obecność wpływa korzystnie na wzrost bioróżnorodności oraz
komfort życia mieszkańców.
S. Cabała i inni (1995) wyróżnili w Świętochłowicach takie typy siedlisk jak:
•
Zwarta zabudowa miejska i przemysłowa bez większych zadrzewień – zasiedlona przez ptaki,
nietoperze
•
Zabudowa miejska z zadrzewieniami i zakrzewieniami – miejsce bytowania róznych gatunków
ptaków czy drobnych ssaków oraz bezkręgowców,
•
Parki, większe skwery i zielone tereny rekreacyjne – siedlisko wielu gatunków zwierząt
leśnych a zwłaszcza ptactwa.
•
Zadrzewienia na siedliskach zbliżonych do naturalnych – zbiorowiska te są miejscem
występowania ciekawych gatunków ornitofauny, teriofauny i herpetofauny. Obiekt leśny w
dolinie rzeczki Lipinki z systemem stawów stanowi unikatowy w Świętochłowicach zespół łegu
wierzbowo-topolowego, z miejscami pobytów i migracji zwierzyny leśnej jak sarny, zające,
dziki, położone kaskadowo na rzece stawy, są enklawa ptactwa, płazów, drobnych wodnych
ssaków i gadów np. zaskrońca, jaszczurek, spotykane bywają tutaj rzadkie w Polsce i Europie
gatunki jak: traszka grzebieniasta i zwyczajna, ropucha szara i zielona, rzekotka drzewna,
Ekoid
16
żaba trawna, jeziorowa i wodna, zaskroniec zwyczajny oraz rzadkości ornitologiczne np.
potrzos, trzcinniczek, łozówka, dzięcioł zielony, pójdźka, ślepowron, bączek, kropiatka i inne.
Stawy i rzeczka były na całej długości do niedawna kolektorem ścieków bytowych,
•
Łąki – wykorzystywane jako siedlisko dzikich zwierząt: saren, zajęcy, dzików, jeleni, widziano
tu także łosia.
Odporność środowiska na degradację oraz zdolność do samoregeneracji
5.2.
Wskaźnikiem odporności środowiska na degradację jest jego możliwość do regeneracji.
Natomiast zdolność środowiska do regeneracji określona jest długością zmian zachodzących
w środowisku, tzn. czasem, jaki upłynął od zaprzestania degradacji środowiska do momentu powrotu
do stanu, jaki miał miejsce przed rozpoczęciem oddziaływania na środowisko.
Przez długie lata teren objęty opracowaniem był miejscem eksploatacji głównie węgla
kamiennego, następstwem tych działań są widoczne do dnia dzisiejszego przekształcenia rzeźby.
Powstały wyraźne dominanty w krajobrazie w postaci hałd skały płonnej. Przekształcenia rzeźby
terenu widoczne są również w postaci licznych stawów i niewielkich zagłębień bezodpływowych
powstałych w wyniku osiadania terenu, który jest skutkiem prowadzonej na tym terenie eksploatacji
węgla kamiennego. Zmiany te są nieodwracalne nie stanowią jednak barier dla dalszego rozwoju.
Ponadto zmiany widoczne są w sieci rzecznej terenu objętego opracowaniem. Obszar
Świętochłowic położony jest na terenie wododziałowym stąd sieć rzeczna jest słabo rozwinięta.
Jednakże
występujące
w
granicach
administracyjnych
Świętochłowic
cieki
powierzchniowe
odznaczają się znacznym stopniem zanieczyszczenia. Ich zły stan sanitarny wynika z roli kolektorów
ścieków komunalnych i przemysłowych, jaką przez wiele lat pełniły. Obecnie, dzięki prowadzonym
zabiegom
technicznym
(rozwój
kanalizacji
miejskiej)
oraz
przestrzeganiu
obowiązującego
ustawodawstwa stan rzek ulega stopniowej poprawie.
Koryta rzek wykorzystywane są przez powracające na tereny objęte opracowaniem gatunki
zwierząt i roślin charakterystyczne dla tego miejsca oraz nowe gatunki, które znalazły tutaj doskonałe
warunki do tworzenia siedlisk (wzbogacanie lokalnej bioróżnorodności).
Stan pokrywy glebowej miasta jest jednolity w swojej genezie. Przeważają gleby silnie
przekształcone przez działalność przemysłową i zajęte pod zabudowę, zarówno o charakterze
mieszkaniowym jak i usługowo-przemysłowym.
Warunki klimatyczne i jakość powietrza atmosferycznego na terenie miasta Świętochłowice
odznaczają się zmiennością w czasie i przestrzeni. W obrębie omawianego terenu można wyróżnić
trzy główne typy lokalnych klimatów – topoklimatów. Najkorzystniejszym topoklimatem odznaczają się
obszary zlokalizowane w północnej i zachodniej części miasta. Są to głównie tereny zadrzewione,
biologicznie czynne. Rozdzielają one tereny o niekorzystnych warunkach klimatycznych tworząc
naturalne korytarze wentylacji miasta i polepszające jakość powietrza atmosferycznego, głównie w
obszarach zabudowanych. Do tej grupy należą również tereny ogródków działkowych, cmentarzy i
sadów.
Ekoid
17
Drugą grupę obszarów o mniej korzystnych warunkach aerosanitarnych stanowią obszary
nowoczesnej zabudowy wielokondygnacyjnej osiadli mieszkaniowych, wielkoobszarowych zakładów
przemysłowych i obszarów zaplecza technicznego miasta. Są to tereny o możliwie korzystnym
topoklimacie. Odpowiednie usytuowanie zabudowy, stopień zwartości, wysokości względne oraz
zajmowane powierzchnie jak również materiały, z których wykonane zostały budynki pozwalają na
dostateczną wymianę powietrza w ich obrębie i nie przyczyniają się do znaczącego pogorszenia
warunków aerosanitarnych tych części miasta.
Ostatnią grupę stanowią obszary zabudowy przemysłowej, tereny starej zabudowy miejskiej,
głównie robotnicze kamienice o dużym stopniu zwartości zabudowy, infrastruktura drogowa, hałdy i
składowiska odpadów poprzemysłowych. Są to tereny o silnym stopniu degradacji wpływające w
dalszym ciągu na kształtowanie lokalnych warunków klimatycznych. Ich wpływ na jakość powietrza
atmosferycznego i warunki aerosanitarne. Generują one do powietrza znaczące ilości zanieczyszczeń
pyłowych i gazowych pogarszając jego jakość. W obrębie starej zabudowy występuje efekt tzw.
„niskiej emisji”, uciążliwy szczególnie w okresie zimowym. Dodatkowo nałożenie się tego procesu z
zanieczyszczeniami pyłowo-gazowymi powstającymi wzdłuż głównych ciągów komunikacyjnych (DTŚ)
czy emitowanymi z zakładów przemysłowych i nieczynnych składowisk stanowi podstawę do
wprowadzenia ograniczenia w zabudowie w obrębie tych obszarów.
W wyniku zaistniałych na omawianym terenie głębokich przeobrażeń środowiska przyrodniczego
istnieje niewielkie prawdopodobieństwo przywrócenia na tym obszarze stanu sprzed dewastacji
środowiska. Niemniej jednak układy przyrodnicze, jakie obecnie tu istnieją, kształtują nowe
zbiorowiska i są podstawą rozwoju nowych fitocenoz i ekosystemów przyrodniczych na terenie miasta
Świętochłowice.
W aktualnych warunkach klimatycznych potencjalna, docelowa formacją roślinną, jaka może się tu
wykształcić poza zbiornikami wodnymi będą lasy składające się z różnego typu zbiorowisk. Analizując
warunki siedliskowe terenów nie zabudowanych i ich aktualna szatę roślinną można przypuszczać, że
na podłożu żyźniejszym i wilgotniejszym wykształcą się lasy łęgowe, na żyznych mniej wilgotnych
terenach – lasy grądowe, które mogą nawet dominować w ogólnej powierzchni lasów, na średniożyznym obszarze lasy mieszane i kwaśna buczyna niżowa, na słabo żyznych – bory mieszane, a na
ubogich glebach bór świeży i wilgotny. Będzie to kontynuacja kompleksów leśnych rozciągających się
w granicach administracyjnych miast sąsiadujących ze Świętochłowicami . Utworzy ona również
naturalny system korytarzy ekologicznych umożliwiających migrację wielu gatunków roślin i zwierząt.
Tereny
o
najcenniejszych
walorach
przyrodniczych
należy
objąć
ochroną
zgodnie
z
obowiązującym ustawodawstwem. Do takich miejsc na terenie objętym opracowaniem należą
niewątpliwie kompleks zwałowisk i terenów rolniczych w Lipinach, przy granicy z Rudą Śląską, Góra
Hugona wraz z otoczeniem, „Planty Bytomskie”, park „Piaśniki”.
Systematyczna poprawa jakości środowiska, wskutek zmniejszonej ilości emisji gazowych i
pyłowych owocuje pojawianiem się coraz to innych, osobliwych gatunków fauny w mieście.
Utrzymanie się i dalszy rozwój obecnych zasobów przyrodniczych miasta będzie możliwy również
dzięki ograniczeniu zanieczyszczenia powietrza i wody, zaniechania zasypywania odpadami
zbiorników wodnych będących miejscem występowania wielu cennych gatunków zwierząt.
Ekoid
18
Główne zagrożenia środowiska obszaru objętego zmianami zapisów studium
5.3.
Obszar miasta Świętochłowice posiada jeden z najwyższych w kraju, procentowy udział form
antropogenicznych w stosunku do form naturalnych, co za tym idzie jedno z najbardziej
zdewastowanych środowisk naturalnych. Dlatego zamiast określenia „główne zagrożenia dla
środowiska przedmiotowego terenu” w niniejszym opracowaniu proponuje się przyjąć określenie
„dalsze zmiany środowiska wynikające z zmian zapisów w studium ” są to:
-
przekształcenia powierzchni ziemi i gleb
-
zanieczyszczenie wód powierzchniowych
-
zmiany topoklimatyczne
-
przeobrażenie szaty roślinnej i zmiany w składzie gatunkowym fauny
Przekształcenia powierzchni ziemi i gleb
Gęsta i zwarta zabudowa uniemożliwia właściwie identyfikację naturalnych form terenu. Jedyną
naturalna forma terenu dobrze rozpoznawalna w rzeźbie miasta jest Góra Hugona. Pozostałe tereny
odznaczają się silnym stopniem antropogenizacji rzeźby, dominują liczne hałdy, składowiska skały
płonnej,
zagłębienia
po
wyrobiskach
odkrywkowych
oraz
liczne
powierzchniowe
zbiorniki
bezodpływowe powstałe w wyniku zapadania się terenu spowodowanego prowadzoną na obszarze
miasta eksploatacją węgla kamiennego.
Jedynie w północnej i zachodniej części miasta występują kompleksy glebowe wykorzystywane
rolniczo. Na pozostałym terenie występują głównie gleby przekształcone antropogenicznie, głównie
nasypowe lub silnie zerodowane działalnością przemysłową.
Mimo tego, można tu odnaleźć również kompleksy glebowe, które należałoby objąć ochroną ze
względu na występujące na nich cenne siedliska warunkujące istnienie wielu gatunków roślin, również
podlegających ochronie prawnej. Kompleksy te znajdują się w północnej części miasta. W tym rejonie
utworzono użytek ekologiczny i planowane jest objęcie ochrona kolejnych.
Zanieczyszczenie wód powierzchniowych
Sieć rzeczna na terenie miasta jest silnie przekształcona i zanieczyszczona. Związane jest to
głównie z funkcjonującymi na terenie miasta zakładami przemysłowymi oraz dużym zwarciem
zabudowy miejskiej przy jednoczesnym słabym stopniu skanalizowania miasta.
Również stawy i niewielkie bezodpływowe zbiorniki wodne na terenie Świętochłowic odznaczają
się zanieczyszczeniem wód. Geneza tych zbiorników związana jest przeważnie z wydobyciem
surowców bądź funkcją przemysłową (zbiorniki wód dołowych, zbiorniki odwadniające zwałowiska).
Szczególnie zanieczyszczony jest Staw Kalina.
Obecnie wiele z nich zostało ponownie zarybionych a stan jakości ich wód uległ poprawie. Poza
tym obserwuje się rozwój nowych fitocenoz wokół w/w zbiorników wodnych, co świadczy o naturalnej
regeneracji środowiska przyrodniczego miasta. Niemniej jednak obecny stan wiedzy i dostępnych
technik nie pozwala a prowadzenie prac związanych z doprowadzeniem ich chociażby do stanu
Ekoid
19
neutralnego dla środowiska. Przykładem tego jest staw Kalina – położony na terenach zielonych jest
źródłem uciążliwości dla terenów przyległych.
Tereny wód powierzchniowych stojących i płynących nie występują jako tereny studium. Istniejące
zbiorniki zostały zakwalifikowane do terenów w obszarze w którym występują tj. terenów zielonych ,
usług. O ich pozostawieniu bądź rewitalizacji winny decydować szczegółowe analizy prowadzone dla
każdego z nich oddzielnie.
Zapisy w studium dotyczące konieczności dotrzymania obowiązujących norm powodują, iż zmiany
studium nie będą zagrożeniem dla wód powierzchniowych.
Zmiany topoklimatyczne
Teren
miasta
odznacza
się
zróżnicowanym
stopniem
zanieczyszczenia
powietrza
atmosferycznego uzależnionym od wielu czynników takich jak: zwartość i charakter zabudowy,
lokalizacja emitorów zanieczyszczeń, rodzaju pokrycia terenu, wielkości powierzchni biologicznie
czynnych itd. Najkorzystniejsze warunki klimatyczne posiadają tereny położone w północnej i
zachodniej części miasta, gdzie dominują rozległe kompleksy zielone, tereny rolnicze i zbiorowiska
naturalne. Ten fragment obszaru stanowi „zielone płuca” miasta i wraz z zielenią miejską
zlokalizowana w obszarze zabudowanym tworzy system przyrodniczy miasta oraz stanowi korytarze
migracyjne.
Największe zanieczyszczenie powietrza oraz niekorzystne warunki aerosanitarne notowane są w
obrębie zabudowy miejskiej, szczególnie w starej części Świętochłowic, gdzie dominującym układem
urbanistycznym są kamienice, rozlokowane wzdłuż wąskich ulic, którymi biegnie lokalny ruch
samochodowy. Budynki te opalane są głównie węglem kamiennym, co przyczynia się do
powstawania,
szczególnie
w
okresie
zimowym,
tzw.
„niskiej
emisji”.
W
połączeniu
z
zanieczyszczeniami drogowymi i przemysłowymi powoduje powstawanie szczególnie niekorzystnych
warunków do bytowania ludności. Wąskie ulice i specyficzny układ zabudowy miejsko-przemysłowej
utrudnia wymianę powietrza w obrębie śródmieścia i zatrzymuje zanieczyszczenia w jego granicach.
Dodatkowo tereny zapadliskowe, gdzie dominują duże niwelacje terenowe oraz towarzyszące im
zbiorniki wodne generują powstawanie tzw. „zastoisk zimnego powietrza”, które w połączeniu
powstającymi na tych terenach bądź napływającymi z terenów sąsiadujących zanieczyszczeniami
mogą tworzyć niebezpieczne skupiska zanieczyszczeń a nawet powstawanie smogu.
Dalsze zagęszczanie zabudowy w tych rejonach powodować będzie intensyfikację zjawiska.
Zjawisko to można minimalizować poprzez wprowadzanie w zapisach planu ( tj. kolejnym etapie )
konieczności przystosowania lokalnych kotłowni do standardów jakości emisji .
Przeobrażenie szaty roślinnej i zmiany w składzie gatunkowym fauny
Szata roślinna i skład gatunkowy fauny Świętochłowic uległ na przestrzeni lat znacznym
przeobrażeniom. Związane to było z silnym uprzemysłowieniem tego obszaru. Naturalne kompleksy
leśne zostały zniszczone a na ich miejscu ulokowano zwartą zabudowę o charakterze mieszkaniowoprzemysłowym.
Obecnie na przedmiotowym terenie w związku z likwidacją wielu zakładów przemysłowych
zanieczyszczających środowisko przyrodnicze, następuje ponowna regeneracja naturalnych siedlisk
Ekoid
20
oraz wkraczanie nowych biocenoz na tereny poprzemysłowe. Obszary silnie zdegradowane również
podlegają tym procesom, w obrębie hałd w Lipinach czy Chropaczowie zachowały się fragmenty
naturalnych kompleksów leśnych charakterystycznych niegdyś dla tego obszaru a ponadto aktualnie
rozwijają się nowe cenne kompleksy o charakterze antropogenicznym cenne ze względu na swoje
wartości przyrodnicze.
Najcenniejsze wartości faunistyczne związane są z dużymi zbiornikami wodnymi i ich otoczeniem
oraz siedliskami lasopodobnymi o charakterze wtórnym. Mimo ich wtórnego charakteru przyczyniają
się one do łagodzenia negatywnego wpływu wieloletniego wpływu przemysłu na wszystkie
komponenty środowiska, również na skład gatunkowy fauny. Ze względu na antropogeniczny
charakter zbiorników, ich różnorodne pochodzenie a co najważniejsze różny stopień degradacji ( w
niektórych przypadkach stwarzający zagrożenie dla środowiska i terenów przyległych) w zapisach
studium nie wydzielono wód stojących. Włączenie ich do funkcji terenów otaczających pozwoli na
podejmowanie indywidualnych decyzji o kierunkach rozwoju.
Korzystny układ obszarów przyrodniczych w sąsiednich miastach tworzy wraz z występującymi
na obszarze Świętochłowic zbiorowiskami naturalny system przyrodniczy, i stanowi połączenia
ekologiczne z terenami
przyległymi.
Przyczynia
się do
kontynuacji
istniejących
korytarzy
ekologicznych, które należy bezwzględnie zachować i wyłączyć te obszary z jakiejkolwiek zabudowy.
5.4.
Obszary problemowe
Specyfika omawianego terenu i projektowane zmiany w studium generują dwa typy obszarów
problemowych.
Pierwszy dotyczy celowości realizacji przeznaczeń terenów w granicach opracowania, które
sąsiadują z miastami ościennymi: Chorzowem, Ruda Śląską i Bytomiem.
Studium, w obszarach stykowych, wskazuje następujące cele, które winny stać się przedmiotem
zainteresowania i realizacji. Są to:
1) ochrona przyrody oraz zasobów dóbr kultury oraz zachowanie ciągłości ponadmiejskich
przestrzeni publicznych;
2) koordynacja przeznaczenia i zagospodarowania terenów po obu stronach granicy miast,
pozwalająca na efektywny sposób wykorzystania istniejących zurbanizowanych i zabudowanych
terenów, terenów otwartych a także terenów rekreacji, sportu i wypoczynku;
3)
koordynacja
i
optymalizacja
rozwiązań
komunikacyjnych
drogowych
i
kolejowych,
gwarantujących dostęp do terenów zurbanizowanych;
4) koordynacja i optymalizacja rozwiązań systemów infrastruktury technicznej;
5) zachowanie ciągłości obszarów niezurbanizowanych tworzących ponadmiejski system terenów
zieleni urządzonej i nieurządzonej oraz terenów rekreacyjnych;
6) uzyskanie dostępu do finansowych środków pomocowych Unii Europejskiej; dla integracyjnych
przedsięwzięć ponadlokalnych, wykraczających poza granice administracyjne poszczególnych miast.
Ekoid
21
Drugi typ obszarów problemowych to tereny położone w granicach miasta charakteryzujące się
wysokim stopniem degradacji a przeznaczone pod tereny zabudowy- usług i mieszkaniowych.
Problematyczna staje się w tym przypadku celowość przeznaczania terenów objętych płytka
eksploatacją na tereny zabudowy mieszkaniowej oraz terenów występowania niekorzystnych
warunków gruntowo-wodnych położonych po południowej stronie DTŚ na terenu usług. Decyzja o
wprowadzeniu tych zmian musi zostać podjęta z pełna świadomością o problemach technicznych,
które pojawia się na etapie realizacji proponowanych zapisów.
Potencjalne zmiany stanu środowiska w przypadku braku realizacji zmian Studium
5.5.
Poprzez brak realizacji ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego rozumie się sytuację
pozostawienia obszaru w dotychczasowym sposobie użytkowania.
Na podstawie ogólnych tendencji występujących na tym obszarze przypuszczać można, że
dotychczasowe tendencje tj. wzrost zabudowy o charakterze mieszkaniowym, przemysłowym i
usługowym spowodowałyby zajmowanie coraz większych terenów biologicznie czynnych w sposób
nieuporządkowany.
6. Stan
środowiska
oddziaływaniem
na
obszarach
objętych
znaczącym
Środowisko przyrodnicze na terenie miasta Świętochłowice jest silnie zdegradowane w wyniku
wieloletniej działalności przemysłowej na tym obszarze. W obszarze silnie zurbanizowanym –
zabudowy miejskiej i przemysłowej przekształcenia te są najbardziej widoczne. Znaczącym
oddziaływaniem charakteryzują się tereny przeznaczone pod przemysł. Generują zanieczyszczenia
do gleby, wód powierzchniowych, powietrza atmosferycznego. Również znaczny stopień terenów
zabudowy mieszkaniowej, szczególnie tej starszej o znacznym stopniu zwartości generują
zanieczyszczenia, przede wszystkim powietrza atmosferycznego i środowisk gruntowo-wodnego.
Najcenniejsze obszary przyrodniczo cenne znajdują się w północnej i zachodniej części miasta.
Są to tereny biologicznie czynne z wprowadzonymi tu antropogenicznie zbiorowiskami leśnymi,
kompleksami rolniczymi oraz nieużytkami zajętymi w wyniku naturalnej sukcesji roślinnej. Tereny te
pozostaną w dotychczasowym użytkowaniu.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz projektowany i istniejący sposób zagospodarowania wraz
z zapisami zmian Studium ograniczającymi ewentualne uciążliwości, można stwierdzić, że planowane
zmiany w kierunku zagospodarowania przedmiotowego terenu przedstawione do oceny nie będą
znacząco oddziaływać na tereny przyległe.
Ekoid
22
7. Istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu
widzenia realizacji projektowanego dokumentu, w szczególności
dotyczące obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy
z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
7.1.
Formy ochrony prawnej
7.1.1.
Lasy ochronne
Lasy ochronne to obszary leśne podlegające ochronie ze względu na pełnione funkcje, określone
w Ustawie o lasach [1.2.3].
Zgodnie z informacją zawartą w Studium na terenie objętym opracowaniem nie występują
zbiorowiska leśne stanowiące lasy ochronne.
7.1.2.
Zasoby wodne
Zasoby wodne podlegają ochronie na mocy ustawy Prawo wodne [1.2.6]. Ustawa reguluje
gospodarowanie wodami zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Miasto jest skanalizowane w około 95%. Na terenie Świętochłowic przeważa kanalizacja
ogólnospławna, której odbiornikiem jest rzeka Rawa.
Miasto nie posiada własnej oczyszczalni ścieków, w związku z tym utrzymuje się bardzo wysoki
stopień degradacji cieków wodnych i zamkniętych. Ścieki bytowo-gospodarcze i przemysłowe są
odprowadzane bezpośrednio do rzeki Rawy, która jest równocześnie głównym kolektorem
ogólnospławnym odprowadzającym ścieki na oczyszczalnię rzeczną Klimzowiec w Chorzowie ( 99,2%
ludności jest obsługiwane przez tą oczyszczalnię).
Zapisy zmian studium nie wprowadzają zmian w systemie gospodarki wodno-ściekowej.
7.1.3.
Flora i fauna
Flora i fauna podlega ochronie na mocy ustawy Prawo ochrony środowiska [1.2.1] oraz ustawy o
ochronie przyrody [1.2.2].
Zgodnie z Prawem Ochrony Środowiska ochrona zwierząt oraz roślin polega na:
1) zachowaniu cennych ekosystemów, różnorodności biologicznej i utrzymaniu równowagi
przyrodniczej,
2) tworzeniu warunków prawidłowego rozwoju i optymalnego spełniania przez zwierzęta i
roślinność funkcji biologicznej w środowisku,
3) zapobieganiu lub ograniczaniu negatywnych oddziaływań na środowisko, które mogłyby
niekorzystnie wpływać na zasoby oraz stan zwierząt oraz roślin,
4) zapobieganiu zagrożeniom naturalnych kompleksów i tworów przyrody.
Ustawa o Ochronie Przyrody wprowadziła ochronę gatunkową w celu zabezpieczenia „dziko
występujących roślin lub zwierząt oraz ich siedlisk, a w szczególności gatunków rzadko
występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych
ochroną na podstawie umów międzynarodowych, jak też zachowanie różnorodności gatunkowej
i genetycznej.”
W stosunku do rodzimych dziko występujących roślin objętych ochroną gatunkową zabrania się:
Ekoid
23
1) pozyskiwania, umyślnego niszczenia lub uszkadzania roślin,
2) umyślnego niszczenia ich siedlisk,
3) zbioru, przetrzymywania, posiadania, preparowania, przetwarzania roślin oraz ich części,
4) dokonywania zmian stosunków wodnych, stosowania środków chemicznych, niszczenia ściółki
leśnej, gleby w pobliżu stanowisk roślin chronionych,
5) zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, darowizny,
6)
wwożenia i
wywożenia
poza
granicę
państwa
żywych,
martwych,
przetworzonych,
spreparowanych w całości albo ich części oraz produktów pochodnych.
Ochronie, polegającej na zapobieganiu niszczeniu i dewastacji, podlegają także tereny zieleni
urządzonej, drzewa i krzewy oraz ich zbiorowiska niebędące lasem. W Ustawie o Ochronie Przyrody
nakazano zwrócić szczególną uwagę na roboty ziemne oraz inne roboty związane z wykorzystaniem
sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, prowadzone w pobliżu drzew lub krzewów albo
ich zespołów. Prace te mogą być wykonywane wyłącznie w sposób nieszkodzący drzewom lub
krzewom. W okresie zimowym na ulicach, placach oraz drogach publicznych środki chemiczne mogą
być stosowane tylko w sposób nieszkodzący terenom zieleni oraz zadrzewieniom.
W studium wskazuje się obiekty przyrody ożywionej chronione prawem, są to użytki ekologiczne:
1) Staw Foryśka – obszar stawu wraz z przyległymi terenami;
2) Las na Górze Hugona – las grądowy na Górze Hugona.
W studium wskazuje się obszary przyrody ożywionej proponowane do objęcia ochroną prawem
miejscowym. Są to:
1) proponowany użytek ekologiczny: „Chropaczów” ,
2) obszary przestrzeni chronionej:
a) „Planty Bytomskie”,
b) „Wzgórze Hugona”,
c) Park w Piaśnikach (im. Mieszkańców Heiloo).
Ochrona szaty roślinnej winna być realizowana przede wszystkim w granicach terenów zadrzewionych
(zbiorowisk lasopodobnych), z uwzględnieniem:
1) uzupełniania fragmentów zieleni wysokiej w dolinach cieków wodnych,
2) stopniowej przebudowy składu gatunkowego sztucznie założonych zalesień i wprowadzenie
warstwy podszytu,
3) stymulowanie procesu sukcesji naturalnej o nasadzenia drzew i krzewów na terenach nieużytków i
terenach poeksploatacyjnych,
4) urządzanie nowych zadrzewień w układzie „wyspowym” lub „pasmowym” z dostosowaniem składu
gatunkowego drzew i krzewów do warunków siedliskowo-glebowych.
Ekoid
24
7.1.4.
Walory krajobrazowe
Walory krajobrazowe podlegają ochronie na mocy ustawy o ochronie przyrody [1.2.2]. Zmiany
studium wyznaczają obiekty i obszary do objęcia ochroną prawną w myśl ustawy z dnia 16 kwietnia
2004r. o ochronie przyrody (Dz.U.z 2004r. Nr 92 poz. 880).
W studium wskazuje się obszary przestrzeni chronionej proponowane do objęcia ochroną prawem
miejscowym. Są to:
1.
„Planty Bytomskie”,
2.
„Wzgórze Hugona”,
3.
Park w Piaśnikach (im. Mieszkańców Heiloo).
7.1.5.
Klimat akustyczny
Klimat akustyczny podlega ochronie na mocy rozporządzenia w sprawie dopuszczalnych
poziomów hałasu [1.2.9].
Na podstawie w/w rozporządzenie na omawianym terenie będą obowiązywały następujące
dopuszczalne poziomy hałasu (patrz tabela nr 1).
Tabela 1 Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku powodowanego przez poszczególne grupy
źródeł hałasu, z wyłączeniem hałasu powodowanego przez starty, lądowania i przeloty statków
powietrznych oraz linie elektroenergetyczne wyrażone wskaźnikiem LAeq D i LAeq N, które to wskaźniki
mają zastosowanie do ustalania i kontroli warunków korzystania ze środowiska, w odniesieniu do
jednej doby
Dopuszczalny poziom hałasu dB
pozostałe obiekty i działalność będąca
źródeł hałasu
LAeq D
LAeq N
- przedział czasu
LAeq N
LAeq D odniesienia równy - przedział czasu
przedział czasu - przedział czasu
8 najmniej
odniesienia równy
odniesienia
odniesienia
1 najmniej
korzystnym
równy
równy
godzinom dnia
korzystnej
8 godzinom
16 godzinom
kolejno po sobie
godzinie nocy
nastepującym
3
4
5
6
drogi lub linie kolejowe1)
Rodzaj terenu
2
2/ a) Terny zabudowy
mieszkaniowej jednorodzinnej
b) tereny zabudowy związanej
ze stałym lub czasowym
pobytem dzieci i młodzieży
c) tereny domów opieki
społecznej
d) tereny szpitali w miastach
3/ a) Tereny zabudowy
mieszkaniowej wielorodzinnej i
zamieszkania zbiorowego
b) tereny zabudowy zagrodowej
c) tereny rekreacyjnowypoczynkowe
d) tereny mieszkaniowousługowe
55
50
50
40
60
50
55
45
Objaśnienia
1)
Wartości określone dla dróg i linii kolejowych stosuje się także dla torowisk tramwajowych
poza pasem drogowym i kolei linowych
Ekoid
25
2)
W przypadku niewykorzystywania tych terenów, zgodnie z ich funkcją, w porze nocnej, nie
obowiązuje na nich dopuszczalny poziom hałasu w porze nocnej
7.1.6.
Grunty rolne i leśne
Grunty rolne i leśne podlegają ochronie z mocy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych
[1.2.4].
Na terenie miasta Świętochłowice nie występują obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej
podlegające ochronie na podstawie przepisów odrębnych. Terenami zaliczanymi do użytkowania
rolniczego są tereny ogrodów działkowych oraz działalność o charakterze rolniczym dopuszczona w
formie przeznaczenia tymczasowego w ramach stanu istniejącego zagospodarowania i użytkowania
terenów.
Nie występują też obszary leśnej przestrzeni produkcyjnej podlegające ochronie.
7.1.7.
Kopaliny
Złoża kopalin podlegają ochronie z ustawy prawo ochrony środowiska [1.2.1, 1.2.8].
Na terenie miasta występują udokumentowane złoża węgla kamiennego. Część miasta
Świętochłowice w znajduje się w Obszarze Górniczym KWK „Polska-Wirek”, w którym obecnie nie jest
prowadzona eksploatacja. Nie planuje się też aktualnie jej podjęcia, dlatego brak jest możliwości
stwierdzenia czy wprowadzane zmiany nie spowodują ograniczeń w eksploatacji w przypadku jej
podjęcia.
7.1.8.
Obszary cenne przyrodniczo a nie objęte ochroną
Obszar opracowania ze względu na fakt, iż jest to teren silnie zdegradowany nie posiada
obszarów o znacznych zasoby przyrodniczych o szczególnych wartościach. Wszystkie tereny o
szczególnych wartościach, które zostały zidentyfikowane opracowaniu ekofizjograficznym [1.3.10]
zostały uwzględnione w ocenianym studium jako obszary do objęcia ochroną.
Dla pozostałych terenów oprócz systemu ochrony wynikających z obowiązujących w ustawodawstwie
nie wprowadzono innych zapisów.
Ekoid
26
8. Cele
ochrony
środowiska
ustanowione
na
szczeblu
międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym istotne z punktu
widzenia projektowanego dokumentu oraz sposoby, w jakich te
cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas
opracowywania Studium
Podstawowe cele ochrony środowiska zostały uwzględnione w następujących dokumentach
krajowych:
1. Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (ogłoszona w Monitorze Polskim
Nr 26, poz. 432),
2.
Polska 2025 - Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju (Rządowe
Centrum Studiów Strategicznych, 2000 r),
3. Dokument Rządowy Polityka ekologiczna państwa na lata 2003 - 2006 z uwzględnieniem
perspektywy na lata 2007 - 2010 (Warszawa 2002 r.)
4. Dokument Rządowy II Polityka ekologiczna państwa (2000 r.)
oraz międzynarodowych, ratyfikowanych przez stronę Polską, których ustalenia w znaczącej części
zawarte są w w/w dokumentach oraz przepisach prawnych.
Główne cele zawarte w tych dokumentach to:
Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju:
-
przyjęcie nadrzędnej zasady zrównoważonego rozwoju,
-
eksponowanie wartości krajobrazowych i ich harmonizowanie z zagospodarowaniem,
-
ochrona
zasobów
wodnych
poprzez
prowadzenie
wodochronnej
gospodarki
w zlewniach, polegającej m.in. na wprowadzeniu szczególnych zasad ochrony
środowiska w obszarach alimentacji wód podziemnych, zachowanie nieuregulowanych
rzek, których funkcje przyrodnicze nie uległy dewastacji,
-
ochrona dolin rzecznych reprezentujących bogactwo przyrody oraz spełniających funkcje
korytarzy ekologicznych, oczek wodnych i terenów wodno-błotnych,
-
tworzenie warunków dla ochrony i rozwoju terenów zielonych wewnątrz i wokół miast
oraz zagospodarowanych terenów rekreacyjnych,
-
zahamowanie
procesów
degradacji
oraz
przywrócenie
wartości
środowiska
przyrodniczego na obszarach o szczególnym jego zniszczeniu lub zubożeniu przez
urbanizację, melioracje osuszające oraz regulacje rzek,
-
określenie
obszarów
wymagających
ograniczenia
działalności
inwestycyjnej
i gospodarczej,
-
określenie złóż surowców mineralnych, których eksploatacja nie może być uruchomiona,
jeżeli może naruszać inne zasoby przyrody, istotne części lub całość systemu
ekologicznego,
-
uwzględnienie ekologicznych podstaw polityki przestrzennej w stosunku do transportu
poprzez wskazanie obszarów do preferencji prośrodowiskowego transportu i nasycenie
odpowiednim transportem obszarów o szczególnych walorach społecznych, realizacje na
przebiegu korytarzy ekologicznych przepustów drogowych umożliwiających migracje
Ekoid
27
fauny, odpowiednie trasowanie autostrad z ominięciem obszarów o cennych walorach
przyrodniczych,
-
stopniowe rozszerzanie i utrwalania dobrej kondycji ekologicznej obszarów o walorach
przyrodniczych objętych ochroną prawną,
-
powszechne
w
i
miejscowych
współzależne
planach
uwzględnienie
zagospodarowania
uwarunkowań
przestrzennego
przyrodniczych
oraz
programach
przedsięwzięć publicznych o znaczeniu ponadlokalnym,
-
promowanie ekologicznych kierunków i form w wybranych dziedzinach i obszarach
(ekoturystyka, ekorolnictwo, ekosadownictwo),
-
zlikwidowanie zagrożenia ekologicznego w obszarach o przekroczonych normach
zanieczyszczeń,
-
ochrona różnorodności biologicznej obszarów niezdegradowanych, które stanowią
główny potencjał przyrodniczy kraju,
-
ustanowienie obowiązkowej komasacji gruntów realizowanej w oparciu o pomoc
państwa, podporządkowanej działalności przeciwerozyjnej na najlepszych glebach oraz
najbardziej podatnych na erozję wodną lub podjęcie innych skutecznych środków
gwarantujących odpowiednie ich zabezpieczenie przed erozją,
-
zahamowanie rozpraszania zabudowy, zwłaszcza na tereny o wysokich walorach
krajobrazowych,
-
ochrona jako „dziedzictwa ludzkości" zanikających krajobrazów (mozaiki ekosystemów
leśnych, łąkowych, polnych oraz związanych z osadnictwem),
-
priorytetowe traktowanie tworzenia korytarzy ekologicznych w trakcie realizacji
programów zwiększania lesistości,
-
ochrona i wykorzystanie rodzimej różnorodności biologicznej w programach rekultywacji
obszarów zdegradowanych działalnością gospodarczą.
Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju:
Głównym jej celem jest stworzenie warunków dla stymulowania rozwoju, sprzyjających
sukcesywnemu eliminowaniu procesów i działań gospodarczych szkodliwych dla środowiska i zdrowia
ludzi, promowaniu sposobów gospodarowania przyjaznych dla środowiska oraz przywracaniu
równowagi na obszarach dewastacji i degradacji przyrodniczej. Głównym założeniem rozwojowym
strategii jest utrzymanie wzrostu gospodarczego w powiązaniu ze zdecydowanym wzrostem
efektywności wykorzystania surowców, paliw oraz zasobów przyrody a także zapewnieniem
bezpieczeństwa ekologicznego kraju. Ponadto strategia zaleca:
-
uwzględniać
w
planach
zagospodarowania
przestrzennego
elementów
ochrony
środowiska, ochrony różnorodności biologicznej i pomników natury,
-
pomoc państwa dla działalności proekologicznej, rekultywacji terenów i zasobów
skażonych, dla czynnej ochrony środowiska i różnorodności biologicznej,
-
przestrzeganie prawa ekologicznego krajowego i międzynarodowego przez wszystkie
podmioty,
Ekoid
28
-
zapewnienie równego dostępu do środowiska i jego zasobów,
-
zapewnienie konkurencyjności wykorzystania zasobów odnawialnych i recyklingu
surowców,
-
zapewnienie swobodnego transferu technologicznego i inwestycji proekologicznych,
-
uwzględnienie zagadnień środowiskowych w opracowywanych politykach i programach
sektorowych szczebla krajowego i regionalnego.
Polityka ekologiczna państwa określa cele średniookresowe do 2010 r. m.in. dla:
-
ochrony przyrody i krajobrazu,
-
ochrony i zrównoważonego rozwoju lasów,
-
ochrony gleb,
-
ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych,
-
biotechnologii i organizmów zmodyfikowanych genetycznie,
-
materiałochłonności, wodochłonności, energochłonności i odpadowości gospodarki,
-
wykorzystania energii odnawialnej,
-
kształtowania stosunków wodnych i ochrony przed powodzią,
-
jakości wód, zanieczyszczeń powietrza, gospodarki odpadami, chemikalia w środowisku,
oddziaływania hałasu, oddziaływania pól elektromagnetycznych, poważnych awarii
przemysłowych,
-
przeciwdziałania zmianom klimatu.
Polityka ekologiczna państwa
Jest podstawą do podejmowania działań na szczeblu lokalnym. Jej główne cele to: m. in.:
-
zapobieganie
powstawaniu
odpadów,
odzyskiwanie
surowców
i
ponowne
wykorzystywanie odpadów oraz bezpieczne dla środowiska końcowe unieszkodliwianie
odpadów,
-
likwidację zanieczyszczeń u źródła, ograniczenie emisji pyłowej, gazowej i gazów
cieplarnianych do wielkości wynikających z przepisów i zobowiązań międzynarodowych
oraz wprowadzanie norm emisyjnych i produktowych w gospodarce,
-
racjonalizację i modernizację gospodarki energetycznej,
-
zmniejszenie uciążliwości
transportu,
w szczególności
drogowego na terenach
zamieszkania.
Wymienione powyżej zapisy dotyczące przedmiotowego terenu znalazły odzwierciedlenie w
zmianach Studium przedstawionych do oceny.
Ekoid
29
9. Przewidywane znaczące oddziaływanie, w tym bezpośrednie,
wtórne i skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe i
długoterminowe, stałe i chwilowe oraz pozytywne i negatywne na
przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego
obszaru, a także na środowisko.
W sąsiedztwie terenu opracowania nie występują obszary chronione Natura 2000. Najbliżej
położonym obszarem są Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie PLH240003 położone na zachód od
granic administracyjnych miasta Świętochłowice w odległości około 6,5 km .
Ponadto na obszarze miasta utworzono dwa użytki ekologiczne: Staw Foryśka i Las na Górze
Hugona. Ponadto do objęcia ochrona proponowane są kolejne obszary: „Chropaczówka” jako
proponowany użytek ekologiczny oraz trzy obszary wskazane do ochrony jako obszary przestrzeni
chronionej - „Planty Bytomskie”, „Wzgórze Hugona” oraz park w Piaśnikach.
W granicach miasta wyznaczono do ochrony również obiekty wpisane do rejestru zabytków
nieruchomych, obiekty fortyfikacji wskazane do ochrony zapisami planów oraz obiekty zabytkowe
wskazane do ochrony zapisami planów i strefy ochrony:
• Strefa „A” – ochrony obiektu wpisanego do rejestru zabytków
• Strefa „U” – ochrony zabytkowych układów urbanistycznych
• Strefa „M” – ochrony zabytkowych układów kolonii robotniczych
• Strefa „ Z” – ochrony zabytkowych układów zieleni
• Strefa „R” – ochrony reprezentacyjnych wnętrz urbanistycznych
• Strefa „E” – ochrony ekspozycji
• Strefa „D” – ochrony dominant
Identyfikacji potencjalnych skutków ustaleń zmian Studium na środowisko przyrodnicze dokonano
w formie tabelarycznej. Występujące uciążliwości scharakteryzowano biorąc pod uwagę ustalenia
zmian dla projektowanych jednostek urbanistyczno - architektonicznych. Oddziaływania powodowane
ustaleniami zmian Studium podzielono ze względu na natężenie uciążliwości, w tabeli oznaczone
symbolami:
o – rodzaj występującej uciążliwości
p? – prawdopodobne ale nieprzewidywalne oddziaływanie,
n- znaczące oddziaływanie negatywne
p – znaczące oddziaływanie pozytywne
Należy jednak wziąć pod uwagę, że natężenie zmian powodowanych w środowisku zależeć
będzie od ostatecznych rozwiązań przyjętych przez inwestorów, np. rodzaju prowadzonej działalności,
stopnia nasycenia terenów usługami czy przemysłem i ich rodzaju, typów prowadzonej działalności
wytwórczej itp. Z uwagi na dość dużą elastyczność projektu planu dotyczącą możliwości zmiany
sposobu zagospodarowania, także inną niż dopuszczalna, trudno jest określić ostateczne potencjalne
oddziaływanie projektu planu oraz skutki, jakie będzie on powodował dla środowiska.
W kolejnej tabeli nr 2 skonkretyzowano typy oddziaływań na środowisko przyrodnicze,
z wyszczególnieniem funkcji, które te oddziaływania będą powodować. Niektóre typy oddziaływań,
Ekoid
30
wyszczególnione dla danego rodzaju jednostki dotyczą jednak jedynie części obszaru, np. likwidacja
warstwy glebowej w obszarach przeznaczonych do zainwestowania nastąpi jedynie w części zajętej
pod układ drogowy, powierzchnie utwardzone i obiekty kubaturowe.
Ekoid
31
Prognoza oddziaływania na środowisko dla zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego miasta Świętochłowice
Tabela 2 Poglądowa macierz skutków wpływu ustaleń zmian Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego na środowisko
przyrodnicze
Z4
Z5
R1
L1
Z6
TZ
Ekoid
Flora i fauna
Ludzie
Klimat
Wody podziemne
Wody
powierzchniowe
Gleby
Powietrze
o
o
o
o
o
o
o
o
Przekształcenia
rzeźby i gleby
Ścieki i odpady
o
o
o
o
o
o
o
o
Hałas i wibracje
Emisja do
powietrza
Projektowane
przeznaczenie terenu
MN 1
MN2
U1
U2
U3
U4
U5
U6
P1
P2
T1
Z1
Z2
Z3
Rzeźba i krajobraz
Ocena oddziaływania skutków ustaleń planu na elementy środowiska
Uciążliwości wynikające z realizacji ustaleń planu
o
o
o
o
o
o
o
p?
p?
p?
p
p?
p?
p?
p?
p?
n
p?
n
o
p?
p?
p?
p?
o
p
p
n
n
o
p?
p?
p?
o
p?
p?
p?
p?
p?
o
p?
p?
p?
p?
p?
o
o
n
p?
n
p?
n
o
o
o
o
n
p?
p?
n
p?
p?
n
p?
n
n
n
n
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
Nie określano ze względu na fakt iż w tej grupie znalazły się głównie tereny silnie zdegradowane podlegające procesom
samoregeneracji wymagające jednak, ze względu na wysoki stopień degradacji prowadzenia rewitalizacji
o
o
o
p?
p?
p?
p?
-o
o
o
p?
p?
p?
n
p
p?
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
p
o
p
p
p
p
p
p
Głównie istniejące tereny kolei, zmiany w studium nie generują żadnych skutków wpływu
32
Prognoza oddziaływania na środowisko dla zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego miasta Świętochłowice
Tabela 3. Typy oddziaływań na środowisko przyrodnicze.
Oddziaływania pozytywne
Typ oddziaływania
utrzymanie powierzchni terenów zielonych
utrzymanie terenów rolnych
Oddziaływania negatywne
rodzaj jednostki
typ oddziaływania
rodzaj jednostki
Powietrze atmosferyczne
utrzymanie poziomu emisji zanieczyszczeń lub
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
lokalizacja nowych emitorów
Z1, Z2, Z3, Z4, Z5, Z6, L1
zmniejszenie lub likwidacja terenów zielonych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
R1
wzrost natężenia emisji z ruchu samochodów
KDGP, KDG, KDZ, TK, TW
Powierzchnia terenu, krajobraz
utrzymanie terenów zielonych
makroniwelacja dla lokalizacji nowych obiektów
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1,
Powstawanie nowych obiektów mogących tworzyć
dominanty w krajobrazie
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1,
Z1, Z2, Z3, Z4, Z5, Z6, L1
Gleby
utrzymanie terenów otwartych i zielonych
wprowadzenie zróżnicowanych form zieleni
ograniczy denudację antropogeniczną
Z2, Z3, Z6, L1
likwidacja warstwy glebowej na rzecz powierzchni
utwardzonych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1,
Wody powierzchniowe
rozbudowa systemu kanalizacyjnego i kanalizacja
istniejących zabudowań
utrzymanie istniejących obszarów leśnych
utrzymanie obszarów leśnych i terenów zielonych
rozbudowa systemu kanalizacyjnego
M1, M2, U1 – U5, P1, P2, T1
Możliwość odprowadzaniea ścieków socjalnobytowych niepodczyszczonych do wód
powierzchniowych
L1
Wody podziemne
Z1 – Z6, L1
odprowadzanie ścieków do przydomowych zbiorników
lub bezpośrednio do cieków lub gruntu
M1, M2, U1 – U5, P1, P2, T1
M1, M2
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
Klimat
Utrzymanie istniejących terenów biologicznie
czynnych i wprowadzenie nowych, objęcie ochrona
prawną najcenniejszych przyrodniczo fragmentów
zieleni miejskiej
Z1, Z2, Z4, Z5, Z6, L1
likwidacja terenów zielonych i terenów otwartych
wprowadzenie układu komunikacyjnego
Ludzie (warunki życia)
Z1, Z2, Z4, Z5, Z6, L1
likwidacja terenów zielonych i otwartych
utrzymanie bądź wprowadzenie funkcji przemysłowousługowej, usługowej
uciążliwości komunikacyjne
Różnorodność biologiczna
P1, P2
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
U1 - U6
KD, KK
likwidacja terenów zielonych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2
zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2
Z1, Z2, Z4, Z5, Z6, L1
Flora i fauna
Wprowadzenie nowych terenów zielonych i
utworzenie form ochrony cennych przyrodniczo
elementów środowiska
Ekoid
Z1, Z2, Z4, Z5, Z6, L1
Z1 – Z6, L1
likwidacja terenów zielonych i otwartych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnych
M1, M2, U1 – U6, P1, P2, T1
utrzymanie i wprowadzenie funkcji produkcyjnousługowych i usługowych
P1, P2
33
Prognoza oddziaływania na środowisko dla zmiany Studium Uwarunkowań I Kierunków Zagospodarowania
Jak wynika z powyższego każde zainwestowanie terenu związane będzie z bezpośrednim
oddziaływanie na środowisko, choćby przez przekształcenie powierzchni ziemi lub utwardzenie
nawierzchni. Oddziaływanie to będzie różne w zależności od intensywności zainwestowania np. tereny
przeznaczone pod lokalizację obiektów kubaturowych wymagać będą przygotowania terenu, a więc
przekształcenia powierzchni ziemi i usunięcia naturalnie występującej roślinności na rzecz terenów
zabudowy mieszkaniowej, usługowej i przemysłowej, zieleni urządzonej bądź sztucznej nawierzchni.
Tereny zabudowane oddziaływać będą na środowisko poprzez emisją zanieczyszczeń zarówno z
kotłowni, wzrosnąć może poziom hałasu i zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego w wyniku ruchu
pojazdów mechanicznych. Tereny te będą również źródłem powstawania odpadów (w tym
niebezpiecznych) oraz źródłem powstawania ścieków.
Oddziaływanie trwałe związane będzie głównie z dalszym trwałym przekształceniem powierzchni
ziemi spowodowanym np. pracami niwelacyjnymi czy też wyrównaniem terenu pod obiekty
kubaturowe, parkingi.
Krótkotrwałe oddziaływanie związane będzie przede wszystkim z realizacją projektowanego
zainwestowania przedmiotowego terenu, a więc z budowami budynków i obiektów kubaturowych,
realizacją podłączeń mediów (woda i energia elektryczna) czy budową sieci kanalizacyjnej.
Oddziaływania te zawsze będą miały charakter chwilowy, bo związany z realizacją poszczególnych
zadań założonych a planie.
Nieuniknione jest to, że wszystkie wyżej opisane oddziaływania będą się w mniejszym lub
większym
stopniu
kumulować
w
środowisku.
Nakładanie
się
wpływów
pochodzących
z
poszczególnych terenów spowoduje wzrost tego wpływu.
W tabeli poniżej scharakteryzowano typy oddziaływań.
Tabela 4. Charakterystyka typów oddziaływań
Typ oddziaływań
Etap budowy
Etap eksploatacji
bezpośrednie
-wzrost poziomu hałasu związanego z pracami
budowlanymi przy tworzeniu nowych obiektów
kubaturowych i ciągów komunikacyjnych
-pylenie z powierzchni odkrytych miejsc
składowych materiałów sypkich i obiektów w
budowie
-zanieczyszczenie
powietrza
spalinami
pochodzącymi z maszyn pracujących na
budowach
-zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnej
-wzrost
ilości
odprowadzanych
ścieków
opadowych z powierzchni szczelnych
-wzrost ilości wytwarzanych odpadów
-wzrost emisji hałasu generowanego z
nowopowstałych dróg dojazdowych oraz ze
zwiększenia ruchu na drogach istniejących
Wzrost emisji hałasu bytowego
pośrednie
- nie występują brak znaczących oddziaływań
- generowanie ruchu pojazdów na terenach
nowo zainwestowanych
wtórne
skumulowane
- degradacja istniejących zbiorowisk roślinnych
-zmiana jakości powietrza w wyniku nakładania
się emisji z poszczególnych emitorów
krótkoterminowe
-hałas budowlany
-zanieczyszczenie powietrza związane
pracami budowlanymi
-powstawanie odpadów budowlanych
długoterminowe
-zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnej
-zmniejszenie walorów krajobrazowych
stałe
-zmiany ukształtowania powierzchni terenu
-zmniejszenie walorów krajobrazowych
z
-zmniejszenie walorów krajobrazowych oraz
ograniczenie panoram widokowych
-zmiany morfologii terenu związane z
powstawaniem nowych zabudowań
-lokalne zmiany mikroklimatu związane z
powstaniem terenów zabudowanych
-zmiany morfologii terenu związane z
powstaniem nowych obiektów budowlanych
Ekoid ul. Łączna 3/40 40-236 Katowice tel/fax: 353 32 14, 255 28 23
34
chwilowe
-powstanie odpadów
gruntu z wykopów
„budowlanych”
oraz
-zwiększenie
utwardzonych
-zwiększenie
komunikacyjnego
powierzchni
terenów
natężenia
ruchu
Generalnie można stwierdzić, że przyjęte rozwiązania urbanistyczne nie spowodują znaczących
zmian w stanie środowiska przyrodniczego na terenach sąsiadujących z przedmiotowym.
Bezpośrednie sąsiedztwo terenów przemysłowych z terenami zabudowy mieszkaniowej to efekt
dotychczasowego rozwoju. Wprowadzanie stref buforowych z zakazem zabudowy wywołałoby
zapewne wiele konfliktów. Ograniczenie uciążliwości musi, więc sprowadzać się do egzekwowania
ustawowego obowiązku zamykania uciążliwości istniejących zakładów w granicach, do którego
posiadają tytuł prawny.
10. Rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub
kompensację
przyrodniczą
negatywnych
oddziaływań
na
środowisko mogących być rezultatem realizacji projektowanego
dokumentu, w szczególności na cele ochrony obszaru Natura 2000
oraz integralność tego obszaru
W zmianie Studium wprowadzone zostały zapisy mające na celu zapobieganie, ograniczenie lub
kompensację negatywnych wpływów na środowisko bądź ludzi, a odnoszące się indywidualnie do
określonego przeznaczenia terenu. Zapisy te w formie nakazów i zakazów zostały określone w
rozdziale nr 2 oraz przeanalizowane zostały w punkcie 4 niniejszej prognozy.
Analiza przyjętych wyżej wymienionych zapisów zmian Studium wykazała, że zostały
uwzględnione wymogi z zakresu ochrony środowiska określone w obowiązujących przepisach.
1. POWIERZCHNIA ZIEMI
W odniesieniu do ochrony powierzchni ziemi i gleb oraz krajobrazu należy:
a) wprowadzić zakaz lokalizacji wysypisk odpadów i skupów złomu oraz innych surowców
wtórnych w miejscach innych niż wskazane w studium,
b) wprowadzić zakaz wprowadzania ścieków bytowo-gospodarczych i przemysłowych do ziemi,
c) wprowadzić nakaz rekultywacji istniejących składowisk poprzemysłowych i zagospodarowania
ich jako tereny zieleni bądź rekreacji,
d) wykorzystanie terenów o słabych i złych warunkach budowlanych jako terenów zieleni i
rekreacji.
2. KLIMAT
W zakresie ochrony klimatu oraz ze względu na występowanie niekorzystnych warunków
przewietrzania miasta należy dążyć do:
a) utrzymania istniejących i wykształcenia nowych ciągów zieleni, szczególnie w dolinach potoków i
nad zbiornikami wodnymi,
35
b) nie wprowadzania zadrzewień i zalesień w obszarach stagnacji zimnego powietrza i
występowania mgieł,
c) wprowadzenie zieleni średniej i niskiej w terenach zurbanizowanych, głównie mieszkaniowych.
3. WODY POWIERZCHNIOWE
1) W części graficznej studium wyznacza się system wód powierzchniowych, który tworzą: istniejące
cieki wodne oraz stawy, położone w granicach wyznaczonych terenów.
2) W odniesieniu do systemu wód oraz przyległych doń terenów zieleni przywodnej należy dążyć do:
a) wyraźnego geodezyjnego rozgraniczania tych terenów, uwzględniającego: aktualizację stanu
własności, stopień uregulowania cieku, a także okresowe zmiany przebiegu koryta;
b) ochrony
cieków
i
zieleni
przywodnej,
szczególnie
w
terenach
zurbanizowanych
i
zabudowanych, z uwzględnieniem wymogów wynikających z ochrony przeciwpowodziowej;
c) zagwarantowania dostępu do wód dla celów konserwacji oraz ogólnej dostępności do tych
terenów zgodnie z przepisami odrębnymi
i realizację w ich granicach
ścieżek pieszych i
rowerowych, zieleni rekreacyjnej.
3) Dla wód otwartych płynących - potoków oraz wód otwartych stojących - stawów, zbiorników po
eksploatacji kopalin, oczek wodnych, studium ustala utrzymanie i rozwijanie istniejącego i nowego
przeznaczenia z zachowaniem przepisów odrębnych. Dla utrzymania czystości wód zgodnie z
przepisami odrębnymi, należy:
a) wprowadzić zakaz odprowadzania ścieków bytowo-gospodarczych i deszczowych;
b) w przypadku zbiorników publicznych, zagwarantować dostępność brzegów zgodnie z
przepisami odrębnymi;
c) wprowadzić zakaz rekultywacji otwartych wód stojących - naturalnych i antropogenicznych,
poprzez zasypywanie;
d) nałożyć obowiązek utrzymania czystości na brzegach - wyeliminowanie niekontrolowanych
wysypisk śmieci;
e) dopuścić koordynację zagospodarowania wód stojących z terenami, w których są położone bez
prawa ograniczania wielkości lustra wody, z możliwością regulacji brzegów i wykorzystaniem ich
dla celów rekreacyjnych.
4. WODY PODZIEMNE
W zasięgu obszaru obowiązują ustalenia przepisów odrębnych.
5. ZASADY OCHRONY PRZYRODY
1. W studium wskazuje się obiekty przyrody ożywionej chronione prawem, są to użytki ekologiczne:
1) Staw Foryśka – obszar stawu wraz z przyległymi terenami;
2) Las na Górze Hugona – las grądowy na Górze Hugona.
36
2. W studium wskazuje się obszary przyrody ożywionej proponowane do objęcia ochroną prawem
miejscowym. Są to:
1) proponowany użytek ekologiczny: „Chropaczów” ,
2) obszary przestrzeni chronionej:
a) „Planty Bytomskie”,
b) „Wzgórze Hugona”,
c) Park w Piaśnikach (im. Mieszkańców Heiloo).
3. Ochrona szaty roślinnej winna być realizowana przede wszystkim w granicach terenów
zadrzewionych (zbiorowisk lasopodobnych), z uwzględnieniem:
1) uzupełniania fragmentów zieleni wysokiej w dolinach cieków wodnych,
2) stopniowej przebudowy składu gatunkowego sztucznie założonych zalesień i wprowadzenie
warstwy podszytu,
3) stymulowanie procesu sukcesji naturalnej o nasadzenia drzew i krzewów na terenach nieużytków i
terenach poeksploatacyjnych,
4) urządzanie nowych zadrzewień w układzie „wyspowym” lub „pasmowym” z dostosowaniem składu
gatunkowego drzew i krzewów do warunków siedliskowo-glebowych.
W zakresie ochrony środowiska w studium, a tym samym
wymagane jest
zagwarantowanie
w przyszłych planach miejscowych,
równowagi przyrodniczej i racjonalnego gospodarowania
zasobami środowiska, przez:
1) wprowadzenie do ustaleń planów kompleksowego systemu obszarów przestrzeni zielonej i nadania
mu rangi prawa miejscowego;
2) ustalanie programów racjonalnego wykorzystania powierzchni ziemi i racjonalnego gospodarowania
gruntami;
3) zapewnianie kompleksowego rozwiązania problemów obsługi terenów zabudowanych, ze
szczególnym
uwzględnieniem
odprowadzania
ścieków,
gospodarki
odpadami,
systemów
transportowych i komunikacji publicznej oraz urządzania i kształtowania terenów zieleni;
4) uwzględnianie konieczności ochrony wód, gleby i ziemi przed zanieczyszczeniem w związku z
prowadzeniem działalności produkcyjnej;
5) zapewnianie ochrony walorów krajobrazowych środowiska i warunków klimatycznych;
6)
uwzględnianie
potrzeb
w
zakresie
ochrony
przed
hałasem,
wibracjami
i
polami
elektromagnetycznymi,
7)
ustalenie
dla
poszczególnych
przeznaczeń
właściwej
proporcji
pomiędzy
powierzchnią
zabudowaną, utwardzoną i biologicznie czynną, pozwalających na zachowanie lub przywrócenie
na nich równowagi przyrodniczej i prawidłowych warunków życia;
8) uwzględnienie
nowoczesnych
kompleksowych
sposobów
zagospodarowania
obszarów
zdegradowanych w wyniku dotychczasowej działalności człowieka,
37
9) zakaz lokalizacji przedsięwzięć związanych ze składowaniem, gromadzeniem lub przetwarzaniem
odpadów oraz złomu za wyjątkiem terenów studium oznaczonych symbolami P1, P2, T1,
10) dopuszczenie lokalizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko,
wymagających lub mogących wymagać sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko
wyłącznie w terenach studium oznaczonych symbolami U5, U6, P1, P2, P3, P4, T1
11) dopuszczenie realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowiska, dla
których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko może być wymagane takich jak:
a) tereny sportowo – rekreacyjne, w tym parki rozrywki,
b) zespoły zabudowy produkcyjnej, usługowej, centra handlowe,
c) stacje obsługi lub remontowe środków transportu, stacje obsługi lub remontowe sprzętu
budowlanego lub rolniczego,
d) zespoły garaży lub parkingi,
e) drogi publiczne,
f) infrastruktura techniczna,
g) stacje paliw,
Zgodnie z zapisami zawartymi w Ekofizjografii […] dalsza działalność gospodarcza i rozwój
urbanistyczny miasta powinny uwzględniać konieczność tworzenia systemu przyrodniczego,
funkcjonalnie i przestrzennie spójnego wewnętrznie oraz powiązanego z terenami ościennymi. Na
poprawę warunków życia w mieście istotny wpływ ma zasobność przyrodnicza terenów podmiejskich,
dlatego coraz częściej ustanawia się wokół miast tzw. „zielone pierścienie”.
Generalnie wszystkie zapisy dotyczące terenu opracowania w zależności od ich funkcji powinny
minimalizować wpływ projektowanego zagospodarowania na środowisko przyrodnicze tego terenu
oraz są zgodne z projektami mającymi wpływać na ochronę środowiska na szczeblu wojewódzkim i
krajowym.
11. Propozycje rozwiązań alternatywnych do rozwiązań zawartych
w Studium Uwarunkowań I Kierunków Zagospodarowania
Przestrzennego
Rozwiązaniem minimalizującym ewentualne skutki dla środowiska przyrodniczego byłoby
pozostawienie terenów biologicznie czynnych, na które planowane jest wprowadzenie zabudowy w
niezmienionym zagospodarowaniu. Jednakże postępujący rozwój miasta a co za tym idzie potrzeba
wykorzystywania coraz większych przestrzeni wykluczają całkowity brak ingerencji w istniejące
ekosystemy. Korzystnym działaniem jest zagęszczanie istniejącej zabudowy i wprowadzanie
nowoczesnego budownictwa spełniającego obowiązujące normy prawne w zakresie ochrony
środowiska przyrodniczego.
38
Podczas planowania zagospodarowania przestrzennego obszarów silnie zurbanizowanych należy
wziąć pod uwagę wprowadzenie jak największej ilości miejsc przeznaczonych pod zieleń miejską.
Będą one stanowiły, wraz z istniejącymi kompleksami leśnymi i obszarami biologicznie czynnymi
miejski system przyrodniczy, który pełnił będzie funkcję „zielonych płuc” miasta. Jednocześnie spełniał
będzie role korytarzy migracji o znaczeniu regionalnym wielu gatunków roślin i zwierząt i wraz
systemem przyrodniczym sąsiadujących ze Świętochłowicami miast tworzył naturalne ciągi
ekologiczne.
Proponuje się objęcie ochroną, zgodnie z zapisami w Ekofizjografii… […], co najmniej sześć
obszarów, które ze względu na swoje wysokie walory przyrodnicze, kwalifikują się do ochrony.
Zlokalizowane są one w północnej części miasta.
Szczególnie ważne jest zachowanie istniejących połączeń, ciągów i korytarzy ekologicznych
przebiegających przez teren objęty opracowaniem. Główną barierę ekologiczną stanowi Drogowa
Trasa Średnicowa, która nie spełnia wymogów, jakie obowiązują w przypadku wyznaczania lokalizacji
i budowy tego typu tras. Brak przejść dla zwierząt wyklucza, jakąkolwiek ich migrację na kierunku
północ-południe. Droga ta stanowi nieprzekraczalna barierę zarówno dla gatunków roślin jak i
zwierząt. Wzmożony hałas i zanieczyszczenie powietrza wzdłuż DTŚ eliminuje wszelkie możliwe
przejawy sukcesji przyrodniczej w tym obszarze. Rozwiązaniem byłoby wybudowanie w obszarach, w
których stwierdzono występowanie po obu stronach drogi korytarzy ekologicznych, kładek bądź
przejść dla zwierząt. Należy również tereny wyznaczone jako korytarze migracji wykluczyć spod
zainwestowania, dopuszczalna forma zagospodarowania byłoby objęcie tych terenów funkcją
turystyczną bądź rekreacyjną z uwzględnieniem ograniczenie wpływu działalności człowieka na
korzyść rozwoju przyrodniczego (np. poprzez wprowadzenie ograniczenia w użytkowaniu terenów
przyrodniczo cennych w okresie godowym zwierząt).
Niezwykle ważnym jest wprowadzanie zakazu lub ograniczenie zabudowy mogącej stanowić
uciążliwość dla środowiska przyrodniczego w obszarach pełniących dotychczas funkcję przyrodnicze,
szczególnie tych, które odznaczają się wysokim stopniem naturalności siedlisk.
12. Streszczenie w języku niespecjalistycznym
Przedmiotowa prognoza sporządzona została dla zmiany Studium uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania przestrzennego miasta Świętochłowice.
Analiza
dostępnych
materiałów
archiwalnych
oraz
uwarunkowań
przyrodniczych
i
obowiązujących przepisów z wytycznymi dotyczącymi planowanego sposobu zagospodarowania
terenu wykazała, że realizacja ustaleń projektu będzie oddziaływała na poszczególne elementy
środowiska poprzez emisję zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego, powstawanie odpadów i
ścieków oraz hałasu.
Zagospodarowanie miasta w zasadzie jest zgodne z wytycznymi zawartymi w ekofizjografii i
związane jest głównie z pełnioną przez nie funkcją przemysłowo-usługową wraz z wyznaczeniem
obszarów najcenniejszych przyrodniczo oraz zachowaniem istniejących i wprowadzeniem nowych
form ochrony prawnej, zarówno środowiska przyrodniczego jak i kulturowego miasta. Na terenie
objętym opracowaniem dopuszczono lokowanie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na
39
środowisko i wymagających sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko jedynie w
wyznaczonych strefach usług i przemysłowych, preferowane są tereny produkcyjne i usługowe,
których uciążliwość zawiera się w granicach działki.
Występujące na tym terenie kompleksy użytków rolnych zostały zachowane i pozostawione w
dotychczasowym użytkowaniu.
Wprowadzone zostały nowe tereny zielone (biologicznie czynne), szczególnie na obrzeżach
zabudowy miejskiej, które wraz z istniejącymi obszarami biologicznie czynnymi stanowić będą
naturalny system przyrodniczy miasta, jak również będą elementem większych jednostek
przyrodniczych o charakterze ponadlokalnym (wejdą w skład systemu korytarzy ekologicznych
obejmującego tereny zielone miast sąsiadujących ze Świętochłowicami).
Dodatkowo, zapisy zmian studium wprowadzają racjonalne zasady gospodarowania
środowiskiem przyrodniczym w sposób minimalizujący wpływ zmian na jego jakość. Preferowana
powinna być rewitalizacja i regeneracja takich komponentów środowiska takich jak sieć rzeczna,
zbiorniki powierzchniowe, gleby i stan czystości powietrza atmosferycznego.
Obecne i planowane standardy zagospodarowania przestrzennego stwarzają realne warunki
do poprawy jakości topoklimatów miasta. Jest to proces długotrwały, ale w efekcie może on dać nowe
możliwości dla rozwoju miasta, również w kierunku turystyki i rekreacji.
Ważnym elementem ochronnym stref zabudowy mieszkaniowej jest tworzenie przestrzeni
przyrodniczej
wokół
nich
stanowiącej
barierę
odgradzającą
siedziby
ludzkie
od
terenów
przemysłowych znajdujących się głownie w południowej części miasta.
Na terenach poprzemysłowych planowane jest wprowadzenie terenów pod zabudowę o
charakterze usługowym i przemysłowym. Tereny pod zabudowę rozłożone są płatowo na terenie
położonym głownie na północ od DTŚ.
Generalnie ustalenia planu są zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Biorąc pod uwagę fakt, iż całkowite wyeliminowanie negatywnego wpływu zmian Studium na
środowisko jest niemożliwe, a każde zainwestowanie terenów poza przyrodnicze wiąże się
z negatywnymi skutkami odczuwalnymi w środowisku nie znaczy, że nie należy zagospodarowywać
nowych terenów. Dotrzymując ustaleń Studium wraz z uwzględnieniem powyższych uwag oraz
obowiązujących przepisów z zakresu ochrony środowiska zagospodarowanie terenów zgodnie z
zapisami w Studium nie wpłynie znacząco na środowisko.
40

Strona tytułowa do prognozy

Transkrypt

Podobne dokumenty

zał nr 1 Jabłoń.cdr

STANOWISKO RADY MIASTA BIAŁYSTOK z dnia

DZIAŁKA na SPRZEDAŻ 29525/3877/OGS Opis

uzasadnienie rozwiązań przyjętych dla obszaru objętego zmianą

Uchwała w sprawie przystąpienia do zmiany studium