Pobierz

OID (285) 6/2015
Różne metody ogłuszania
drobiu
Mimo, że najczęściej drób ogłusza się przed rektywy w 2009 r., stosowały wysoki dobroubojem prądem elektrycznym w kąpieli wod- stan drobiu podczas jego uboju. W Szwecji,
nej, to sposób ten budzi zastrzeżenia, gdyż ob- do oszołomienia ptaka w łaźni wodnej stosuniża dobrostan ptaków i jakość pozyskiwane- je się prąd elektryczny o niskiej częstotliwogo produktu.
ści i minimalnym napięciu 120 mA, podczas
Wymóg pozbawiania drobiu przed ubojem gdy Dyrektywa UE 1099/2009 wymaga jedynie
przytomności wynika z założenia, że ptaki są 100mA o częstotliwości <200 Hz. Wg Komiistotami czującymi, a odcięcie głowy wywołu- sji Europejskiej (2012), w UE najczęściej oszaje u nich ból i cierpienie, czego można unik- łamia się drób prądem elektrycznym w łaźni
nąć, oszałamiając je przed ubojem (Raj i Berg, wodnej (81% brojlerów) i gazem (19%), jednak
2014). Prawodawstwo dotyczące dobrostanu metody te powinny być zrewidowane i udoskoubijanych ptaków obejmuje metody ogłusza- nalone pod kątem poprawy dobrostanu drobiu
nia różnych gatunków drobiu oraz fizjologicz- i/lub jakości mięsa, do czego zachęca Dyrektyne i technologiczne parametry, powodujące na- wa UE 1099/2009 i zalecenia EFSA.
tychmiastową utratę przytomności oraz śmierć
ptaków przez wykrwawienie. Wskaźniki te dokładnie zweryfikował Europejski Urząd Bezpieczeństwa Żywności (EFSA, 2004). Przedmiotem badań naukowych były spontaniczne
reakcje mózgu ptaków, wywoływane elektrycznymi bodźcami emitowanymi przez elektroencefalograf (EEG) w celu ustalenia głębokości i czasu trwania nieświadomości, wywołanej
metodą ogłuszania.
Zgodnie z Dyrektywą (WE) 1099/2009, ubijanym w Europie zwierzętom, w tym także Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektryczn
drobiowi, musi być zapewniony dobrostan. skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodn
Dozwolone w Unijnych ubojniach drobiu do
stosowania metody ogłuszania ptaków obejmują penetrację bolcem, broń palną, porażenie głowy prądem elektrycznym, porażenie
prądem elektrycznym głowy i ciała, porażenie
elektryczne ptaka w kąpieli wodnej, dwufazowe ogłuszanie dwutlenkiem węgla lub dwutlenkiem węgla w połączeniu z innymi gazami
lecz tylko
obojętnymi. Poszczególne państwa Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektrycznym
Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektrycznym w łaźni wodnej (przerobiony przeze m
członkowskie
mogą utrzymać własne przepi- w łaźni wodnej i urządzenia do ogłuszania
skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodnej firmy australijskiej. sy krajowe, gdy w momencie ogłoszenia Dy- w łaźni wodnej firmy australijskiej
42
Ryc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie pr
SPRZĘT I TECHNOLOGIE
Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektrycznym w łaźni wodnej (przero
skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodnej firmy australijskiej. Ryc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie prądem elektrycznym głowy. Wo
OID (285) 6/2015
Metody ogłuszania
Ogłuszanie prądem elektrycznym w łaźni
wodnej
Ogłuszanie prądem elektrycznym (Ryc. 1)
o częstotliwości 8 do 13 Hz, indukowanym
przez EEG, polega na stymulacji mózgu, wywołującej objawy padaczki, prowadzącej do
utraty świadomości i wrażliwości na ból (Lambooyj, 1981). Przeprowadzone w 1980 r. badania nad ogłuszaniem kurcząt w łaźni wodnej sugerują, że w przeciwieństwie do dużych
zwierząt, tylko niewielka część drobiu wykazuje w mózgu objawy padaczkopodobne (Gregory i Wotton 1981). Nagłe wahania częstotliwości emitowanego przez EEG elektrycznego
prądu od 3 do 4 Hz w EEG, nie zawsze powodują utratę świadomości ptaków. Przeprowadzone w latach 80-tych XX wieku w Niemczech
i Wielkiej Brytanii badania skupiły się na ustaleniu minimalnego natężenia prądu elektrycznego, koniecznego do wywołania migotania
komór serca (Schűtt-Abraham i in., 1983) lub
zlikwidowania wywołanej prądem aktywności
mózgu np. przy pomocy elektrycznej stymulacji promieniowego nerwu (Gregory i Wotton
1989;). Wywołanie oszałamianiem migotanie
komór serca prowadzi do śmierci, wykluczając
odzyskanie przytomności przy zastosowaniu
w łaźni wodnej sinusoidalnej fali prądu elektrycznego o natężeniu 120mA/ptaka.
Kolejnym punktem spornym jest to, czy metoda oszałamiania ma natychmiast powodować
utratę przytomności ptaka. Poprzednie raporty EFSA (2004, 2006) określały 1 sekundowy limit czasowy, co w praktyce uznawano za "natychmiastowy". Ogłuszanie drobiu mieszaniną
gazu oszałamiającego, nie powoduje natychmiastowej utraty przytomności (czyli w ciągu 1 sekundy) i dlatego zaleca się stosowanie
w tym celu porażanie prądem elektrycznym
w kąpieli wodnej, jako metodę zgodną z normą. Uważa się, że gdy oszałamianie nie działa
natychmiast, ptaki mogą odczuwać ból i cierpienie.
44
Dobrostan ptaków nie jest tylko związany z parametrami elektryczności lecz także z rodzajem kąpieli wodnej i sposobem postępowania
z ptakami przed ich oszołomieniem. Wg Gentel i Tilsston (2000), ptaki mają receptory bólu
w nogach i zawieszanie żywych za nogi głową
w dół w strzemionach na linii ubojowej, przed
zanurzeniem w łaźni wodnej, jest jedną z głównych przyczyn obniżających dobrostan ubijanych ptaków. Odczuwane przez ptaki cierpienie i ból przed i w czasie oszałamiania, winno
mieć wpływ na projektowanie kształtu strzemion, by chronić wiszący w nich drób przed
bolesnymi bodźcami elektrycznymi. Wiadomo, że ogłuszane ptaki w naelektryzowanej
łaźni wodnej, będą porażane przepływającym
przez ich ciało prądem elektrycznym o stałym
napięciu (Wooley i in.,1986). W niewyrównanym pod względem masy i rozmiarów ciała
stadzie, niektóre ptaki otrzymają różne ilości
prądu, które nie wywołają w ich mózgu symptomów padaczki, a inne zbyt duże dawki prądu, które mogą uszkodzić tuszkę i obniżyć cechy jakość mięsa.
Wg EFSA (2012), problemy związane z ogłuszaniem drobiu prądem elektrycznym w łaźni
wodnej dodatkowo utrudnia stosowanie prądu o różnym napięciu, o różnym kształcie fali
elektrycznej (sinusoidalny stały lub zmienny), pulsujący i o różnej częstotliwości (Hz).
Współczynniki korelacji między tymi różnymi zmiennymi są złożone i dlatego przepisy
wymagają stosowania minimalnego poziomu
prądu o określonej częstotliwości, ponieważ
stwierdzono, że wyższe częstotliwości (krótsze fale) wymagają wyższego natężenia prądu by skutecznie ogłuszyć ptaki, mimo że niektóre z nich są tylko sparaliżowane. Podobne
przypadki zdarzają się przy ogłuszaniu drobiu zmiennym prądem pulsującym (DC). Wg
Komisji Europejskiej (2012), ze względów ekonomicznych i handlowych, drób będzie nadal
ogłuszany drobiu prądem elektrycznym w łaź-
SPRZĘT I TECHNOLOGIE
OID (285) 6/2015
wodnej, która stanowi jedną z dwóch elektrod.
Drugą elektrodę automatycznie umieszcza się
na steku ptaków, zamykając w ten sposób obwód elektryczny (Lambooij i in.,2008). Taki
system nie tylko ogłusza ptaki, ale również powoduje u nich zatrzymanie akcji serca, gdy zoIndywidualne ogłuszanie drobiu prądem staną porażone prądem elektrycznym o odpoelektrycznym
wiednim natężeniu oraz nie obniża poziomu
Porażanie tylko głowy prądem elektrycznym
dobrostanu ubijanego drobiu. Choć w porówNa rynku są dostępne systemy ogłuszania dro- naniu z konwencjonalnym ogłuszaniem prąbiu porażanego prądem elektrycznym płyną- dem elektrycznym w łaźni wodnej, metoda ta
cym z dwu suchych elektrod tylko do głowy nie obniża cech jakości tuszki (mniej krwaptaka. W blaszanych lejkach umieszcza się wych wybroczyn), to jednak wymaga dalszeżywe ptaki, a do obu stron ich głowy przykłada go doskonalenia, a wg. Komisji Europejskiej
się dwie suche elektrody (Ryc. 2). Po ogłuszeniuRyc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektrycznym
(2012), może mieć duże znaczenie dla średnich
ptaki są zawieszane w strzemionach zainstalo- i mniejszych rzeźni.
Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektryczn
wanych na linie , przenoszącej je do urządzeńskąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodnej dokonujących uboju i dalej - do przetworze- skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodn
nia tuszki. Zaletą tego systemu jest użycie w nim stałego prądu elektrycznego i elektronicznej rejestracji aktualnych wyników, które mogą być wykorzystane do kontroli przez
służbę weterynaryjną. Ptaki, które nie zostały
oszołomione lub tylko częściowo (np. na skutek złego przewodzenia prądu elektrycznego),
są identyfikowane światłem LED, synchronicznie oświetlającym każdego ptaka. System
ten ułatwia operatorowi linii ubojowej podję- cie decyzji dotyczącej usunięcia ze strzemionRyc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie prąde
Ryc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie
nie w pełni ogłuszonych ptaków lub zastoso- prądem elektrycznym głowy, World Poultry, 2011
wania zapasowego urządzenia do ogłuszania. Ryc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie prą
W małych ubojniach można oszałamiać drób,
przykładając mu ręcznie do głowy dwie elektrody (Ryc. 3).
ni wodnej z tym, że oszałamianie ptaków prądem o wyższym napięciu, może obniżać jakość
produktu, związaną głównie ze skurczem mięśni, krwawymi wybroczynami na skórze i złamaniami kończyn (Kranen i wsp., 2000).
Oszałamianie prądem elektrycznym od
głowy do steku
W wyniku niedogodności powodowanych dobrostanem drobiu przy jego uboju konwencjo nalną metodą porażenia prądem elektrycznym
w łaźni wodnej, w Holandii wdrożono udosko-Ryc. 3. Ogłuszanie ptaka przez przyłożenie mu do gło
naloną metodę elektrycznego oszałamianiamałej ubojni drobiu www.hsa.org.uk
Ryc. 3. Ogłuszanie ptaka przez przyłożenie mu do g
Ryc.
3. Ogłuszanie ptaka przez przyłożenie mu do
ptaków prądem elektrycznym od głowy do ste- głowy
dwu elektrod z prądem elektrycznym stosowa małej ubojni drobiu www.hsa.org.uk
ku. Odwróconego ptaka umieszcza się w łaźni ne w małej ubojni drobiu, www.hsa.org.uk
46
SPRZĘT I TECHNOLOGIE
OID (285) 6/2015
mieszanką , które mają właściwości znieczulaOszałamianie gazem
Ogłuszanie drobiu gazem w specjalnych komo- jące i wywołują u ptaków niedotlenienie. Ssaki
rach (Ryc. 4) , często określane jako ogłusza- i ptaki nie mają chemoreceptorów czułych na
nie „Kontrolowaną Atmosferą Oszałamiająca", obojętne gazy i dlatego nie wykazują w stosun- czyli systemami CAS (Controlled Atmosphe- ku do nich niechęci, dzięki czemu są zalecane
Ryc. 1. Schemat ogłuszania prądem elektrycznym w łaźni wodnej (przerobiony przeze m
re Stunning), upowszechniły się w ostatnim jako korzystne z punktu widzenia dobrostanu
skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodnej firmy australijskiej. 20-leciu głównie ze względu na dobrostan dro- ptaków. Wykazano, że u ptaków oszołomio biu i jakość pozyskiwanego produktu w porów- nych obojętnymi gazami, mogą wystąpić na
naniu z metodą oszałamiania ptaków prądem skutek niedotlenienia, niepożądane objawy
elektrycznym w łaźni wodnej. Oszałamiający w postaci energicznego machania skrzydłami
gaz nie wywołuje natychmiastowej utraty przy- i drgawek, przyczyniających się do powstania
tomności, która następuje stopniowo.
urazów (McKeegan i in.,2007).
W praktyce stosuje się wiele różnych kombi- Z punktu widzenia dobrostanu, oszałamianacji gazów. Dwutlenek węgla stosuje się dwu nie gazem ptaków znajdujących się na taśmie
etapowo. Najpierw ptaka poddaje się działa- transportowej , ma więcej zalet od ogłuszania
niu gazu o stosunkowo niskim stężeniu (<40% ich prądem elektrycznym w łaźni wodnej. Jedobjętości powietrza), a następnie, gdy ptaki są ną z głównych zalet oszałamiania drobiu gaprzytomne , poddaje się działaniu CO2 o wyż- zem jest fakt, nie zawieszania żywych ptaków
szym stężeniu (ok. 80- 90% objętości powie- w strzemionach lub traktowania ich paralizaRyc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie prądem elektrycznym głowy. World Poultry, 201
trza). Ssaki i ptaki mają chemoreceptory wraż- torem, a także nie trzeba wyjmować ptaków
liwe na CO2 i reagują na gaz drżeniem głowy z klatek transportowych. Komisja Europejnawet przy stosunkowo niskich stężeniach ska (2012) pozytywnie ocenia z punktu widze(Anton et al., 1992). Wg Raj (2006), drób od- nia środowiska pracy, nie zawieszanie żywych
czuwa ból i cierpienie przy poddaniu go dzia- ptaków w strzemionach. Ponadto gaz wykołaniu CO2 o wysokim stężeniu (np. > 40% ob- rzystywany do oszałamiania ptaków jest mniej
jętości) i dlatego dwufazowe stosowanie CO2, wrażliwy na ich różną masę i rozmiary oraz nie
jest uważane jako sposób minimalizujący dys- wpływa ujemnie na jakość końcowego produkkomfort ptaków, dzięki ich kontaktowi z ga- tu, a także umożliwia ubicie większej ilości ptazem o wysoki stężeniu (Anton, 2009).
ków/godzinę, w porównaniu z ogłuszaniem ich
CO2 można również stosować w połączeniu prądem elektrycznym w łaźni wodnej. Mimo
Ryc. 3. Ogłuszanie ptaka przez przyłożenie mu do głowy dwu elektrod z prądem elektrycznym st
z innymi gazami np. argonem, azotem lub ich dostępności oszałamiających gazów na rynmałej ubojni drobiu www.hsa.org.uk ku, metoda oszałamianie drobiu gazem, wymaga połączenia jej z odpowiednim systemem
transportu pojemników z kurczętami i dlatego koszty jej wdrożenia są stosunkowo wysokie i najczęściej metodę tę stosują duże ubojnie
drobiu (Ryc. 4).
Wykorzystanie niskiego ciśnienia atmosferycznego (LAPS)
System LAPS (Low atmosphere pressure sys tem) polega na usunięciu powietrza z zamknięRyc. 4. Komory gazowe do ogłuszania drobiu, www.nationalchickencounsil.com. tej szczelnie komory (Ryc.5), z transportowyRyc. 4. Komory gazowe do ogłuszania drobiu,
mi pojemnikami z ptakami, które pozbawia
www.nationalchickencounsil.com
48
SPRZĘT I TECHNOLOGIE
skąd) i urządzenia do ogłuszania w łaźni wodnej firmy australijskiej. OID (285) 6/2015
się przytomności przez stopniowe obniżenie ne i bezpieczne dla zdrowia obsługi. W literaciśnienia tlenu w komorze, co skutkuje u nich turze naukowej przedstawiono dwie metody
niedotlenieniem (McKeegan i in., 2013), po- ogłuszania drobiu, tj. przezczaszkową stymudobnie jak w przypadku oszałamiania gazem. lację magnetyczną i zastosowanie energii miMetoda LAPS ma w porównaniu z oszałamia- krofalowej. Przezczaszkowa stymulacja maniem gazem kilka zalet, m.in. możliwość ogłu- gnetyczna mózgu (Transcranial amgnetic
szenia ptaków bezpośrednio w transportowych stimulation -TMS) jest nieinwazyjną metodą
skrzynkach, eliminując ich łapanie i wieszanie ogłuszania różnych gatunków/rodzajów dro Ryc. 2. Ogłuszanie drobiu tylko przez porażenie prądem elektrycznym głowy. World Poultry, 2011. w strzemionach. System ten jest wykorzysty- biu. Indukcja elektromagnetyczna polega na
wany w jednej ubojni drobiu w USA, ale nie jest stworzeniu silnego pola magnetycznego przez
dopuszczony do stosowania w UE i wg. Komi- umieszczenie sondy TMS w postaci miedziasji Europejskiej (2012) może być przydatny w nej cewki w pobliżu czaszki ptaka i wywołaniu
średnich lub dużych rzeźniach drobiu (Ryc. 5). prądem elektrycznym magnetycznego impulWg EFSA (2013) na podstawie zachowania się su na powierzchni kory mózgowej (Lambooij
ptaków nie można ocenić metody ich ogłusza- i in.,2011). Procedura ta będąca jeszcze w fazie
nia i różnicy pomiędzy ptakami w długości doświadczalnej, choć nie wywołuje padaczkoczasu do utraty przez nie przytomności. Nie podobnej nieświadomości, może być wykorzystwierdzono również, czy tempo dekompresji stana w opracowaniu krótkotrwałej, odwracal stosowane w systemie LAPS, powoduje utratę
nej metody ogłuszania ptaków (Lambooij et al.,
Ryc. 3. Ogłuszanie ptaka przez przyłożenie mu do głowy dwu elektrod z prądem elektrycznym stosow
przytomności i śmierć ptaków, nie wywołując 2011).
małej ubojni drobiu www.hsa.org.uk
u nich niepotrzebnego bólu i cierpienia (EFSA, Innym sposobem ogłuszania nie tylko drobiu,
2014). Jeżeli system LAPS ma być objęty usta- ale także dużych zwierząt jest wykorzystanie
wodawstwem UE, potrzebne są dalsze badania mikrofal o częstotliwości między 300 MHz
nad jego pełną oceną.
i 300 GHz (Small i in., 2013), którymi napromieniowanie powoduje się wzrost temperatuPrzyszłość metod ogłuszania drobiu
ry w mózgu. By ogłuszyć ptaka, temperatura
Poza doskonaleniem ww. metod, należy tak- jego mózgu winna osiągnąć poziom hiperterże oczekiwać wprowadzenia nowych technik mii tj. 43°C - 50°C. Zaletą tej metody ogłuszaogłuszania pod warunkiem, że będą uwzględ- nia zwierząt przed ubojem jest nie uszkadzanie
niały dobrostan drobiu w co najmniej na takim jego tkanek i dlatego może być wykorzystana
w uboju religijnym (hallal lub koszer) jak i trasamym poziomie co istniejące metody, a z koRyc. 4. Komory gazowe do ogłuszania drobiu, www.nationalchickencounsil.com. mercyjnego punktu widzenia - będą opłacal- dycyjnym. Oszałamianie zwierząt przy pomo-
Ryc. 5 Komory niskiego ciśnienia atmosferycznego (do wyboru), World Poultry, 2012. Ryc. 5 Komory niskiego ciśnienia atmosferycznego (do wyboru), World Poultry, 2012
50
SPRZĘT I TECHNOLOGIE
OID (285) 6/2015
cy mikrofal jest jeszcze w fazie doświadczalnej i dotychczas badania koncentrowały się na
dużych zwierzętach jakkolwiek może być ona
także wykorzystywana do ogłuszania drobiu
przed ubojem.
Coraz większe zainteresowanie konsumentów
mięsa sposobem chowu i uboju drobiu oraz
ekonomiczne i praktyczne aspekty jego produkcji, wymuszają badania nad różnymi metodami ubijania ptaków przy zachowaniu ich
pełnego dobrostanu.
Prof. Dr hab. Stanisław Wężyk
Dr inż. Ryszard Gilewski
AVICONS
52