Popliberalizm - zarys analizy kultury (Sum.) // Popliberalism: Outline

Popliberalizm - zarys analizy kultury (Sum.) // Popliberalism: Outline

ROCZNIKI KULTUROZNAWCZE
Tom IV, numer 1
MARIUSZ W=GRZYN
–
2013
*
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
Przedmiotem poniHszych analiz bPdzie nowy typ kultury, w której wolnoVW jest najwyHszym, najwaHniejszym i ostatecznym celem Hycia jednostek
i spoXeczeYstw. Temat artykuXu jest – jak to siP dziV mówi – kontrowersyjny.
ZdajP sobie z tego sprawP. Dlatego zacznP od zastrzeHeY. Przedmiotem
niniejszych badaY bPdzie popliberalizm, a wiPc nie liberalizm1 jako doktryna
filozoficzna (liberalizm intelektualistów), lecz zbiorowy wymiar tego, co
zostaXo nazwane „liberalizmem prymitywnym2” („liberalizm” mas). Analizie
poddany wiPc bPdzie popliberalizm jako typ kultury masowej, a nie liberalizm polityczny czy gospodarczy. Dlatego bPdP analizowaX nie doktryny
filozofów, a istotne treVci wspóXczesnego, kulturowego obrazu bytu3 i wynikajbcy z niego model postPpowania. Przedmiotem niniejszych badaY bPdzie wiPc nowy typ kultury (operacyjne unio4) charakterystyczny dla wspóXMgr MARIUSZ W=GRZYN – filozof kultury, absolwent WydziaXu Filozofii KUL, publicysta,
konsultant ds. public relations; adres do korespondencji – e-mail: [email protected]
1
O historii liberalizm jako doktryny filozoficznej: G.F. G a u s. Contemporary Theories of
Liberalism. SAGE 2003; J. S z a c k i. Historii my5li socjologicznej. Warszawa: PWN 2002
s. 144-152; G. G a u s, S.D. C o u r t l a n d. Liberalism. W: E.N. Z a l t a (ed.). The Stanford
Encyclopedia of Philosophy (Spring 2007 Edition). http://plato.stanford.edu/ archives/fall2007/
entries/ liberalism/
2
J a n P a w e X II. Pami>? i to@samo5?. Kraków: Wydawnictwo Znak 2005 s. 42.
3
Chodzi o „byt” nie jako przedmiot metafizyki, lecz jako kulturowy fakt spoXeczny.
4
PojPcie unio zostaXo teoretycznie zarysowane w: M. W P g r z y n. Polska w Unii Europejskiej, Unia Europejska w 5wiecie – analiza fundamentalna. W: Civitas. Studia z filozofii
polityki nr 9: Europa. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN 2006 s. 140-161. Unio to
kultura operacyjna spoXeczeYstwa. To funkcjonalne, nie muzealne elementy dziedzictwa kultury,
które realnie Xbczb jednostki w grupy, grupy w spoXecznoVci i spoXecznoVci w dane spoXeczeYstwo. PojPcie to wyjaVniam w: M. W P g r z y n. Religia – to@samo5? – polityka: ekscepcjonalizm
jako unio operacyjne Stanów Zjednoczonych Ameryki – casus polityki zagranicznej USA wobec
5wiata islamu. W: A.M. S o l a r z, H. S c h r e i b e r (red.). Religia w stosunkach mi>dzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2012 s. 119-122.
134
MARIUSZ W=GRZYN
czesnych spoXeczeYstw Zachodu (USA, Kanada, UE) oraz jego spoXeczno-kulturowy background („teoretyczne” podstawy, uzasadnienia i supozycje).
Dlatego w tekVcie przedstawiona bPdzie charakterystyka i analiza backgroundu popliberalizmu (liberalizmu „ludowego”, popularnego), artykuXowanego nie w elitarnym i technicznym jPzyku filozofii, ale w egalitarnym
jPzyku codziennej komunikacji. AnalizowaW bPdP wiPc popliberalny background formuXowany na poziomie popkultury, na co dzieY funkcjonujbcy
w VwiadomoVci spoXecznej i ksztaXtujbcy wspóXczesnb mentalnoVW w skali
masowej. Dlatego nie bPdP siP bezpoVrednio odnosiX do Hadnego z nurtów
samego liberalizmu ani do Hadnego z nurtów jego krytyki. Nie liberalizm
jako doktryna filozoficzna, artykuXowana w tekstach przez uczonych (liberalna episteme), jest bowiem przedmiotem poniHszych analiz, lecz dominujbcy wspóXczeVnie typ kultury odzwierciedlany w spoXecznej praxis: poglbdach, dziaXaniach i wierzeniach milionów ludzi (popliberalna doxa). Popliberalna doxa wydaje siP mieW genezP w masowej multiplikacji, przez
Vrodki masowego przekazu, niektórych bardzo uproszczonych tez liberalnej
episteme 5. Dlatego moHna chyba powiedzieW, He w niniejszym tekVcie analizowane bPdb ostateczne, kulturowe konsekwencje liberalnej filozofii w postaci nowego typu ateistycznej (vel agnostycznej) kultury lub nawet religii
i religijnoVci6, pojPtej jako unio operacyjna spoXeczeYstw Zachodu. Przedmiotem poniHszych analizy bPdzie wiPc popliberalizm jako gXówny nurt
wspóXczesnej kultury masowej (popkultury) a takHe – w bardzo ograniczonym, rozmiarami tekstu, zakresie – popliberalizm jako agnostyczna (vel
ateistyczna) religia.
P l a n a n a l i z jest nastPpujbcy: po pierwsze, scharakteryzujP popliberalizm, definiujbc jego trzy istotne aspekty: (1) aspekt idei, które propaguje
(ideologia popliberalna), (2) dziaXaY, które promuje (moralnoVW i etyka
popliberalna) i (3) wzorów postaw i zachowaY, które popliberalizm lansuje
(aksjologia/pedagogika popliberalna). Po drugie, wskaHP, jak spoXeczne skutki zasady permanentnej transgresji normy charakterystycznej dla popliberalizmu sb kompensowane funkcjonalnie dziPki absurdalnej istocie ideologii
popliberalizmu: konsekwentnej, programowej niekonsekwencji i paradoksalnoVW popliberalnej doktryny i praktyki. Na koniec przedstawiP analizP
popliberalnej koncepcji wolnoVci.
5
Relacje liberalnej episteme filozofów do popliberalnej doxa mas, choW jest istotnym tematem badaY, nie bPdzie jednak przedmiotem analizy w ramach niniejszego tekstu.
6
PojPcie religijnoVci omawia m.in. W. Piwowarski (Religijno5? jako przedmiot badaO socjologicznych. „Roczniki Filozoficzne” 23:1975 z. 2 s. 135-146).
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
135
Zanim przejdP do analiz, jeszcze jedna uwaga ontologiczna. Ontologicznie pojPcie popliberalizmu jest – oczywiVcie – konstrukcjb teoretycznb, ale popliberalizm jako trend kulturowy nie jest konstrukcjb myVlowb,
lecz realnym i dominujbcym prbdem wspóXczesnej kultury masowej 7. PoniHej poddam analizie sztandarowe przykXady popliberalizmu, szczególnie
w jego manifestacjach etycznych, takich jak masowa propaganda aborcji
i eutanazji oraz zalegalizowana w wielu paYstwach, i osibgajbca w kulturze
Zachodu status kulturowej normy, instytucja maXHeYstw jednopXciowych.
Trzeba podkreVliW, He te realne istniejbce manifestacje etyki popliberalnej
ufundowane sb na popliberalnej ideologii. Dlatego tak samo jak realna jest
moralnoVW i etyka popliberalna, tak teH realna jest ideologia i pedagogika
popliberalna. Bez popliberalnej ideologii bowiem moralnoVW popliberalna
nie jest moHliwa ani w swych praktycznych realizacjach (szczególnie pod
postacib paYstwowego lex) ani w teoretycznych czy kulturowych manifestacjach. Obie zaV wspierajb i promujb w kulturze popliberalnb pedagogikP. Popliberalizm jest wiPc dla spoXeczeYstw Zachodu (w USA, Kanadzie
i wielu krajach Unii Europejskiej) nie konstruktem myVlowym, ale realnym
faktem spoXecznym.
CHARAKTERYSTYKA TREpCI8
POPLIBERALIZMU
Popliberalizm ma trzy aspekty: (1) aspekt idei, które propaguje (ideologia
popliberalna), (2) dziaXaY, które promuje (moralnoVW i etyka popliberalna),
i (3) postaw oraz wzorów zachowaY, które szerzy (aksjologia i pedagogika
popliberalna). Te trzy komponenty popliberalizmu moHna ujbW krótko, ale
dokXadnie nastPpujbco:
◆ „MyVlP, co chcP – z supozycjb: i to jest rzetelne poznanie” (ideologia);
◆ „CzyniP, co chcP – z supozycjb: i to jest dobre. MogP wiPc wszystko”
(moralnoVW i etyka);
◆ „MogP wszystko, wiPc jestem ponad dobrem i zXem, poniewaH stanowiP
7
W dalszej czPVci tekstu zaprezentujP szczególnie jaskrawe, empiryczne manifestacje popliberalizmu w kulturze Zachodu. Tekst niniejszy nie jest jednak empirycznym studium popliberalizmu, lecz wstPpnb próbb teoretycznej deskrypcji i eksplantacji tego fenomenu kulturowego.
8
Dla popliberalizmu charakterystyczna jest takHe metoda (inHynieria spoXeczna), co jedynie
sygnalizujP, problematyka ta wymaga bowiem osobnego opracowania.
136
MARIUSZ W=GRZYN
o tym, co dobre i zXe – z supozycjb: nie tylko dla mnie 9, lecz w ogóle”
(aksjologia).
I D E O L O G I A 10 P O P L I B E R A L N A wydaje siP byW rezultatem dXugiego procesu (longue durée11) ideowo-historyczno-kulturowego12, którego skutkiem
jest skrajny subiektywizm kultur (pojPtych jako unio operacyjne) spoXeczeYstw Zachodu. Subiektywizm ten manifestuje siP w negacji teoretycznej
moHliwoVci przedmiotowego, obiektywnego poznania (szczególnie w dziedzinie spraw ludzkich, tzw. humaniora), a takHe w praktycznej afirmacji i spoXecznej absolutyzacji subiektywnego, podmiotowego myVlenia. Popliberalna
wolnoVW myVlenia (resp. wolnoVW myVli) jest wolnoVcib poznania „od” ograniczeY (prawdy), jakie ludzkiemu poznaniu w procesie poznania narzuca przedmiot poznania. WolnoVW myVli to dogmat popliberalizmu. MyVlenie dla popliberaXów nie ma bowiem Hadnych weryfikatorów vel falsyfikatorów. Dla
myVlenia o przedmiocie wzorem i punktem odniesienia nie jest bowiem przedmiot – jego struktura czy natura. Ideologia popliberalizmu utoHsamia myVlenie
z poznaniem, ale takHe myVlenie z prawdb. Same pojPcia „prawdy”, „obiectum” „natury” jako niesubiektywnej miary dla poznania ludzkiego podmiotu
staXy siP „opresywne” i „politycznie niepoprawne”. Dlatego wolnoVW myVlenia
o przedmiocie staje siP „wolnoVcib od” przedmiotu myVlenia. FaXsz i prawda
nie majb podstaw w bycie: transsubiektywnym ontologicznie oraz metodologicznie intersubiektywnie dostPpnym przedmiocie poznania. Transsubiektywny ontologicznie przedmiot (byt, natura) to, dla popliberaXów, tylko ludzka
kolektywna wola lub spoXeczna konwencja oraz zbiorowe wyobraHenie.
Dlatego wspóXczesny popliberaX, konsument supermarketu religii i ideologii,
jest twórcb nie tylko swojego Vwiatopoglbdu, ale wrPcz „stwórcb” swojego
wszechVwiata. Dlatego faXsz i prawda sb równoprawne i nieodróHnialne. WolnoVW poznania od przedmiotu poznania skutkuje deformacjb wolnoVci dzia9
Dobro jest zawsze dobrem dla kogoV i to tak, He coV dobre, np. dobry, syty obiad dla jednej
osoby, np. atlety, jest zXy dla innej osoby, np. niemowlPcia. A r y s t o t e l e s. Etyka Nikomachejska. II 6. 1106 a 28 – 1106 b 9.
10
M. S e l i g e r. Ideology and Politics. London: Allen & Unwin 1976; T. E a g l e t o n.
Ideology: An Introduction. London–New York: Verso 1991 s. 1-33; D. H a w k e s. Ideology.
London–New York: Routledge 2003.
11
F. B r a u d e l. On History. Chicago: The University of Chicago Press 1980 s. 25-54.
12
„To kartezjanizm daX podstawy teoretyczne do oderwania prawdy od rzeczywistoVci; filozofia, zamiast wyjaVniW rzeczywistoVW, staXa siP tylko koherentnym systemem logicznym, a nastPpnie, z uwagi na przeorientowanie w czasach nowoHytnych celu nauki z teoretycznego na
utylitarny, przyjPXa rolP ‘sXuHebnicy polityki’ i staXa siP ideologib]” (P. J a r o s z y Y s k i. Ideologia. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. http://www.ptta.pl/pef/pdf/i/Ideologia.pdf); M.A.
K r b p i e c. Realizm ludzkiego poznania. Lublin: RW KUL 1995.
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
137
Xania i staje siP vródXem rozlicznych indywidualnych i spoXecznych (kulturowych, ekonomicznych, politycznych, a nawet militarnych) konsekwencji doktryny popliberalnej13.
E T Y K A P O P L I B E R A L N A to (1) eksces jako norma, (2) konsekwentna
niekonsekwencja i (3) paradoksalnoVW. DziaXanie dla popliberaXa nie ma Hadnych nieprzekraczalnych granic. Dla kultury popliberalnej charakterystyczny
jest proces normalizacji ekscesu. Eksces w popliberalnej kulturze postrzegany jest jako propozycja (zmiany) normy. MoralnoVW (jakakolwiek), tradycja (czyjakolwiek) czy zasady (dowolne) nie wibHb popliberalnego dziaXacza.
Jedynb staXb zasadb postPpowania popliberaXa jest to, He nie ma Hadnych
staXych reguX postPpowania (zasada permanentnej transgresji). KaHdy eksces
normy – co do zasady – z góry jest spoXecznie akceptowany. Paradoks etyki
popliberalnej polega na tym, He eksces, który spowszedniaX, staje siP normb
(zwyczajem). Dlatego to, co kiedyV byXo ekscesem nie do pomyVlenia, dziV
jest monotonnb praktykb mas. Eksces transformowaX siP w spoXecznb normP
i jednoczeVnie przesunbX spoXecznb normP. Proces normalizacji ekscesu
transformuje aksjologiczny, religijny, postchrzeVcijaYski rdzeY kultury i deformuje (vel reformuje, przeksztaXca) ramy spoXecznego, normatywnego
odniesienia. Dlatego to, co jest normb („normalne”) dziV, jeszcze wczoraj
byXo „nienormalne”. Po akceptacji w kulturze jako normy aborcji, homoseksualizmu i eutanazji do transgresji w kolejce ustawiXy siP pedofilia, zoofilia i inne dziV penalizowane czyny ludzkie. Intymne sprawy jednostek sb
przedmiotem publicznego dyskursu na forum republiki – staXy siP res
publicae. Seks i jego róHnorodne formy staXy siP politykb. Wydaje siP, He
wkrótce politykb stanie siP nekrofilia, tak jak juH to siP dzieje – casus
holenderskiej sceny politycznej – z pedofilib14.
13
„JeHeli wolnoVW przestaje byW zwibzana z prawdb, a uzaleHnia prawdP od siebie, tworzy
logiczne przesXanki, które majb szkodliwe konsekwencje moralne. Ich rozmiary sb czasem nieobliczalne. W tym przypadku naduHycie wolnoVci wywoXuje reakcjP, która przyjmuje postaW
takiego czy innego systemu totalitarnego. Jest to jedna z form zniszczenia wolnoVci, której skutków doVwiadczyliVmy w wieku XX i nie tylko” (J a n P a w e X II. Pami>? i to@samo5?. Kraków:
Wydawnictwo Znak 2005 s. 51).
14
Partia DobroczynnoVW, WolnoVW i RóHnorodnoVW (Naastenliefde, Vrijheid en Diversiteit –
NVD), znana takHe pod angielskb nazwb Charity, Freedom and Diversity Party, zostaXa oficjalnie
zarejestrowana 31 maja 2006 r. „Dutch pedophiles are launching a political party to push for a cut
in the legal age for sexual relations to 12 from 16 and the legalization of child pornography and
sex with animals, sparking widespread outrage. The party wants to cut the legal age for sexual
relations to 12 and eventually scrap the limit altogether. The NVD party wants private possession
of child pornography to be allowed although it supports the ban on the trade of such materials,
and supports the broadcasting of pornography on daytime television, with only violent porno-
138
MARIUSZ W=GRZYN
Zasada permanentnej transgresji skutkuje dewiacjb „problemu liberalizmu” 15, o który „sXusznie moHna siP pytaW, czy to nie jest równieH inna
postaW totalitaryzmu, ukryta pod pozorami demokracji” 16. Dlatego popliberalizm wydaje siP wspóXczeVnie ideologib misyjnb ekspansywnego marginesu
kulturowego, który postulat tolerancji transformuje w praktykP spoXecznej
promocji i nobilitacji kultury marginesu. Margines promowany (afirmacyjnie
tolerowany) staje siP wieloVcib mniejszoVci, która zaczyna dyktowaW normP
kulturowb wiPkszoVci. WiPkszoVci spychanej przez publicznb promocjP
mniejszoVci na ledwo tolerowany margines17.
Granica wstydu wczorajszej „normalnoVW” zostaXa dawno przekroczona.
Kulturowej delegitymizacji wczorajszej „normalnoVci” dokonaXa masowa
propaganda „moralnego permisywizmu, rozwodów, wolnej miXoVci, przerywania cibHy, antykoncepcji, walki z Hyciem na etapie poczPcia, a takHe na
etapie schyXku Hycia18”. Przed nami inne, dziV jeszcze – wydawaXoby siP –
nieprzekraczalne granice, których przekroczenie jest jednak zarówno praktycznie pewne, jak i teoretycznie – w ramach popliberalnego paradygmatu
kultury – nieuniknione. Popliberalizm jest bowiem naczelnb zasadb organizacji (kulturb) globalnie dominujbcego (ekonomicznie, militarnie i politycznie) typu spoXeczeYstwa. Jest kulturb, której arche19 jest zasada permanentnej
transgresji (progresu) normy spoXecznej. Norma popliberalna jest, by tak
rzec, „nienormatywna”. Dlatego kultura popliberalna jest postulatywnie
aksjologicznie uniwersalnie inkluzyjna. Jej celem jest bowiem ekskludowaW
ekskluzjP (wykluczyW wykluczenie) i zrównaW (znieVW) aksjologiczne róHnice
(miPdzy dobrem i zXem, jakkolwiek pojPtym). Cel ten jest jednak teoretyczgraphy limited to the late evening. The party advocates that toddlers should be given sex education and youths aged 16 and up should be allowed to appear in pornographic films and prostitute themselves. In addition, sex with animals should be allowed although abuse of animals
should remain illegal, everyone should be allowed to go naked in public, all soft and hard drugs
should be legalized, and there should be free train travel for all” (Reuters, May 30, 2006). Program „partii”: http://www.pnvd.nl/DE_Prog_Mai_2006.html
15
J a n P a w e X II. Pami>? i to@samo5? s. 50.
16
TamHe s. 55.
17
„Prokuratorzy powinni wXbczyW siP do walki z wszelkimi przejawami nacjonalizmu, homofobii, dyskryminacji, równieH wobec mniejszoVci seksualnych. To fragment zarzbdzenia, jakie
zastPpca prokuratora generalnego przesXaX swoim podwXadnym” (T. P i e t r y g a w „Rzeczpospolita” z 12 czerwca 2012. http://www.rp.pl/artykul/757643,890840-Prokuratorzy-powinniwalczyc-z-wszelkimi-przejawami-nacjonalizmu-homofobii-dyskryminacji.html).
18
J a n P a w e X II. Pami>? i to@samo5? s. 55.
19
Arche gr. !"#$. W: Perseus 4.0 (Perseus Hopper). http://www.perseus.tufts.edu/hopper/
morph?l=a%29rxh\&la=greek&prior=f#Perseus:text:1999.04.0057:entry=a%29rxh/-contents
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
139
nie absurdalny (sprzeczny sam w sobie), a praktycznie nieosibgalny. KaHda
kultura bowiem musi mieW jakieV normatywne granice. Bez granicy nie ma
bowiem toHsamoVci. Ograniczenie bowiem konieczne jest dla okreVlonoVci.
OkreVliW (zdefiniowaW coV) to znaczy ograniczyW20. Bez normatywnych
ograniczeY nie jest moHliwa konstrukcja indywidualnej i zbiorowej toHsamoVci 21. Bez toHsamoVci nie moHna istnieW. Aby byW, trzeba byW czymV.
Dlatego uniwersalnie inkluzyjna kultura nie ma – i mieW nie moHe – relatywnie trwaXej toHsamoVci. A uniwersalnie inkluzyjna aksjologicznie kultura
nie tylko nie moHe realnie istnieW, ale – w swej istocie – nie moHe byW nawet
niesprzecznie pomyVlana.
Praktycznb inkarnacjb teoretycznych zasad kultury jest porzbdek spoXeczny.
Gdyby kultura popliberalna miaXa byW uniwersalnie inkluzyjna, to musiaXaby –
na mocy swych wXasnych postulatów – zawieraW takHe caXy antyliberalny porzbdek spoXeczny, np. inkludowaW doktrynP i praktykP faszystów, antysemitów,
terrorystów, fundamentalistów religijnych i tzw. homofonów, a takHe wszystkie inne moHliwe niepoprawne politycznie personifikacje „obcego” i „wroga”
popliberalnej kultury. Jest to praktycznie i teoretycznie niemoHliwe. Kultura
uniwersalnie inkluzyjna musiaXaby bowiem inkludowaW swoje wXasne przeciwieYstwo. Kultura taka byXaby kulturb autoanihilacji – teoretycznie i praktycznie musiaXaby akceptowaW swoje wXasne unicestwienie.
Praxis popliberalna ujawnia takHe liczne manifestacje totalitarnych i ekskluzywnych spoXecznie skutków postulatywnie uniwersalnie inkluzyjnej kultury popliberalnej. PostPp transgresji normy transformuje bowiem zaXoHenia
utopii popliberalnej w rzeczywistoVW quasi-totalitarnb22. Dlatego konsekwentna akceptacja zasady uniwersalnej inkluzji to postulat zgody na samobójstwo europejskiej kultury i zmierzch cywilizacji Zachodu.
20
Etymologia „definicji” pochodzi bowiem od Xac. definitivus ‘okreVlajbcy; wyjaVniajbcy’
z Xac. definire ‘ograniczaW; wyznaczaW; wyjaVniaW, okreVlaW’. Przy tym finire to ‘ograniczyW;
koYczyW’, z Xac. finis ‘granica; kres; koniec; cel’. W. K o p a l i Y s k i. SUownik wyrazów obcych
i zwrotów obcoj>zycznych, pierwsze wydanie w Internecie. De Agostini Polska, Sp. z o.o., Warszawa.
http://www.slownik-online.pl/ kopalinski/753DD9910BD6A51A412565B7003CA3C2.php
21
Z zasady uniwersalnej inkluzyjnoVci pXynb teoretyczne i praktyczne trudnoVci z utrzymaniem toHsamoVci i samego istnienia popliberalnych spoXeczeYstw wielokulturowych, np. USA
czy Kanady.
22
„SPdziowe z Europejskiego TrybunaXu Praw CzXowieka uznali, He wsadzanie do wiPzienia
za krytykP homoseksualizmu nie jest naruszeniem prawa o wolnoVci wypowiedzi, gwarantowanego przez Europejskb KonwencjP Praw CzXowieka. Kary wiPzienia w zawieszeniu czekajb
czterech Szwedów, którzy publicznie skrytykowali homoseksualizm” (Fronda.pl, Portal poVwiPcony, Do wiPzienia za krytykP homoseksualizmu. http://www.fronda.pl/news/czytaj/ tytul/
do_wiezienia_za_krytyke_homoseksualizmu_19241 (21 lutego 2012).
140
MARIUSZ W=GRZYN
Czy jednak popliberalizm nie zna Hadnych wyjbtków, skrupuXów czy
ograniczeY od wyHej zarysowanych dogmatów popliberalizmu? (Jest to pytanie o to, czy popliberalizm jest fundamentalizmem.) Pytanie to ujawnia konsekwentnb, programowb niekonsekwencjP i paradoksalnoVW popliberalnej
doktryny. Sb to istotne atrybuty popliberalizmu, dziPki którym postulatywnie
uniwersalnie inkluzyjne spoXeczeYstwa popliberalne, pomimo autodestrukcyjnych mechanizmów (arche permanentnej transgresji), jednak cibgle istniejb i funkcjonujb.
K O N S E K W E N T N A N I E K O N S E K W E N C J A I D E O L O G I I : „MyVlP, co chcP”,
o ile moje myVli nie majb supozycji „niepoprawnych politycznie”, np. religijnych, patriotycznych czy moralnych. “MyVlP, wiPc co chcP, o ile to, co
chcP, aprobuje polityczna poprawnoVW. MyVlP, co chcP, ale nie wszystko
mogP myVleW”, albowiem polityczna poprawnoVW, jako kulturowa cenzura,
wyznacza granicP akceptowanych publicznie idei. „MyVlP wiPc, co chcP”,
o ile moje myVli afirmujb popliberalny paradygmat kultury.
KONSEKWENTNA NIEKONSEKWENCJA ETYKI, AKSJOLOGII I PEDAG O G I K I P O P L I B E R A L N E J : „CzyniP, co chcP, ale nie wszystko mogP
chcieW”, albowiem polityczna poprawnoVW – jako kulturowa cenzura –
wyznacza granicP akceptowanych publicznie dziaXaY. „CzyniP wiPc nie to,
co chcP, lecz to, co spoXecznie mogP, czyli to, na co pozwala mi kultura, w
której HyjP. Nie czyniP wiPc tego, co chcP, lecz to, co czyniW wypada. MyVlP
wiPc i czyniP, co chcP, o ile moje myVli i czyny afirmujb popliberalny paradygmat kultury. Praktyczna granica wolnoVci to granica popliberalnej
doktryny. Jestem wiPc wolny, o ile jestem liberaXem (a jeVli nie jestem popliberaXem, to o ile bPdP popliberaXem).
P A R A D O K S A L N O p  D O K T R Y N Y I P R A K T Y K I P O P L I B E R A L N E J: WolnoVW w popliberalizmie to wolnoVW negatywna (np. od przemocy fizycznej)
pozytywnie limitowana zmiennymi w czasie wymogami tzw. poprawnoVci
politycznej. SpoXecznie to „wolnoVW od” normatywnych wymogów kolektywnych jednostek spoXecznych: rodziny, narodu, paYstwa, KoVcioXa, ale
takHe „wolnoVW do” normatywnych wymogów kultury popliberalnej: tolerancji
(normalizacji ekscesu) oraz pseudo-indywidualistycznego, antyspoXecznego
kosmopolityzmu. WolnoVW popliberalna nie jest wiPc wolnoVcib od presji
kolektywu i kontroli spoXecznej. WolnoVW popliberalna to jednak wolnoVW
aspoXeczna, wyzwalajbca od relacji ze wspólnotb bliskb i realnb do wspólnoty odlegXej i urojonej; „od” rzeczywistych ludzi, ale „do” postulowanej
ludzkoVci. WolnoVW popliberalna jest antyspoXeczna, postulatywnie anihiluje
wszelkie miPdzyludzkie relacje spoXeczne. Relacjb bowiem jest wiPzib, która
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
141
zniewala (wibHe) ludzi. Relacje sb fundamentem konkretnych powinnoVci
(np. bycie mPHem i ojcem niesie z sobb prawa, ale i obowibzki). Dlatego
relacje – w mniemaniu popliberaXów – niszczb wolnoVW. Kultura jest porzbdkiem spoXecznych relacji miPdzyludzkich. Dlatego popliberalizm, deklaratywnie wyzwalajbc ludzi od opresji relacji spoXecznych, realnie niszczy
kultury i spoXeczeYstwa Zachodu. Dlatego popliberalne pojPcie wolnoVci jest
oksymoroniczne. Popliberalna „wolnoVW” to niemetaforyczna, a pojPciowa
antylogia (contradictio in adiecto); to teoretyczny absurd, a praktycznie
geneza ziemskiego pandemonium. Konsekwencjb konsekwentnej implementacji popliberalnej „wolnoVci” spoXeczeYstwom byXaby bowiem caXkowita destrukcja kultury oraz caXkowita anarchia spoXeczna, polityczna i ekonomiczna.
PA R A D O K S S A M O O D N I E S I E N I A ( P O S T U L O WA N E J ) R E G U ‚ Y U N I W E R S A L N E J: Popliberalizm jest doktrynb uniwersalnej inkluzji. Doktrynb, wedle
której ludzka wolnoVW nie ma, i mieW nie powinna, Hadnych ograniczeY spoXecznych, szczególnie w postaci norm religijnych lub moralnych. Jedyna
uniwersalna reguXa postPpowania proklamuje, He nie istniejb Hadne uniwersalne reguXy ludzkiego postPpowania 23. ReguXa uniwersalna delegitymizujbca
(ekskludujbca) reguXy uniwersalne znosi sama siebie. Jest bowiem wewnPtrznie sprzeczna. Stwierdza to, czemu przeczy, i przeczy temu, co stwierdza.
Popliberalna doktryna uniwersalnej spoXecznej inkluzji (totalnej antyekskluzji) jest wiPc absurdalna.
A N A L I Z A P O P L I B E R A L N E J K O N C E P C J I W O L N O p C I: WolnoVW to naczelna zasada (arche) kultury i organizacji (spoXecznej, ekonomicznej i politycznej) spoXeczeYstw popliberalnych 24. WolnoVW jest najwyHszb zasadb
ksztaXtujbcb Hycie ludzkie indywidualne i zbiorowe, prywatne i publiczne.
Popliberalne pojPcie wolnoVci jest holistyczne, niejako totalitarne, postulatywnie obejmuje bowiem wszystkie dziedziny kultury25: speculabile (pozna-
23
Polityczna poprawnoVW bowiem jest normb dowolnb, pXynnb, niejako nomadycznb – zmiennb w treVci i zakresie obowibzywania oraz stosowanb ad hoc.
24
„This might be called the Fundamental Liberal Principle: freedom is normatively basic,
and so the onus of justification is on those who would limit freedom, especially through coercive
means. It follows from this that political authority and law must be justified, as they limit the
liberty of citizens. Consequently, a central question of liberal political theory is whether political
authority can be justified, and if so, how” (G a u s, C o u r t l a n d. Liberalism).
25
Klasycznb teoriP trzech dziedzin ludzkiego poznania: speculabile – agibile – factibile,
tworzbcych podstawy ludzkiej kultury, prezentuje M.A. Krbpiec (Metafizyka, Lublin: TN KUL
1978 s. 41-49).
142
MARIUSZ W=GRZYN
nie, teoriP, ideologiP popliberalnb), agibile (dziaXanie, praxis, etykP i aksjologiP), i factibile26 (wytwarzanie).
Realnie jednak popliberalne pojPcie wolnoVci liberalizuje wszystkie dziedziny kultury, lecz nie wszystkie w jednakowym stopniu. Sfera factibile
minimalizuje bowiem roszczenia liberalistyczne popliberalnej kultury.
W sferze factibile wolnoVW nie aspiruje do wyzwolenia np. ekonomii czy
specjalnoVci inHynierskich od przedmiotowych ograniczeY np. matematyki.
I to minimalizowanie totalitarnych, holistycznych aspiracji popliberalnej
wolnoVci nie jest ani przypadkowe, ani nie pozostaje bez teoretycznych
i praktycznych konsekwencji. Sfera factibile jest bowiem piPtb Achillesowb
popliberalizmu. Factibile jest sferb kultury, która ujawnia fundamentalne
teoretyczne bXPdy i praktyczne wady popliberalizmu. Dlatego sfera factibile
jest gXównym polem implementacji zasady konsekwentnej niekonsekwencji
w aplikowaniu popliberalnych dogmatów. W edukacji bowiem popliberaXowie postulujb wolnoVW i równoVW uczniów i nauczycieli w aspekcie nauczania i wychowania. Postulat popliberalnej wolnoVci nie obejmuje jednak
swym zakresem instytucji ufundowanych na prawie wXasnoVci (firm, przedsiPbiorstw, korporacji). WXasnoVW to sfera, gdzie wolnoVW pracowników
i wolnoVW wXaVcicieli róHni siP zasadniczo. RóHnica w wolnoVci „do-i-od
wXasnoVci” nie jest kulturowo – w ramach paradygmatu popliberalnego –
kontestowana. Podobnie dyscyplina w procesie edukacji jest przejawem
„faszyzacji” wychowania, ale na gruncie wXasnoVci jest spoXecznie akceptowana, propagowana, wymagana i egzekwowana.
Popliberalizm wolnoVW umieVciX na sztandarze. Ale popliberalna koncepcja wolnoVci jest nierealistyczna etycznie 27. Zdaje siP bardziej opisywaW
wolnoVW anioXa niH decyzjP czXowieka28. Popliberalna wolnoVW nie ma wiele
wspólnego z ludzkb decyzjb. Ludzka, realna wolnoVW konkretyzuje siP
26
Popliberalne pojPcie wolnoVci jest aplikowane gXównie do tego, co marksiVci nazywali kiedyV nadbudowb. PopliberaXowie zdajb siP bowiem dobrze pamiPtaW, He aplikowanie niedorzecznych ideologii do tzw. bazy koYczy siP zaXamaniem ideologicznej nadbudowy.
27
„Specyficzne pojmowanie wolnoVci, które szeroko rozpowszechnia siP dziV w opinii publicznej, odsuwa uwagP czXowieka od odpowiedzialnoVci etycznej. To, na czym dziV koncentruje
siP uwaga, to sama wolnoVW. Mówi siP: waHne jest, aHeby byW wolnym i wykorzystaW tP wolnoVW
w sposób niczym nieskrPpowany, wyXbcznie wedXug wXasnych osbdów, które w rzeczywistoVci sb
tylko zachciankami. To jasne: jest to forma liberalizmu prymitywnego. Jego wpXyw tak czy owak
jest niszczbcy” (J a n P a w e X II, Pami>? i to@samo5? s. 42).
28
Ojcowie liberalizmu wierzyli, He naturalnym stanem ludzi jest „a State of perfect Freedom
to order their Actions … as they think fit … without asking leave, or depending on the Will of
any other Man” (J. L o c k e. The Second Treatise of Government in Two Treatises of Government.
Ed. P. Laslett. Cambridge: Cambridge University Press 1960 s. 287).
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
143
w decyzji jako – mówibc jPzykiem liberaXów – „wolnoVW pozytywna” –
„wolnoVW do”. Ludzka decyzja to wybór celu i Vrodków prowadzbcych do
jego realizacji. „WolnoVW negatywna” – „wolnoVW od” (przemocy, opresji) to
tylko konieczny, ale idealny warunek ludzkiej autonomii. CzXowiek jako byt
przygodny, nigdy nie jest wolny od ograniczeY. Ograniczenie to conditio
sine qua non bytu. OkreVlonoVW to warunek istnienia. Ale przede wszystkim
ograniczenie to la condition humaine. CzXowiek jest bowiem fundamentalnie
zaleHny zarówno od „obiectum” przyrodniczego kosmoglobu, jak i od „subiectum” ludzkiej socjosfery29.
Popliberalizm pojmuje wolnoVW wyXbcznie jako wolnoVW negatywnb:
„wolnoVW od” – od przemocy, od ograniczeY. Pomija teoretycznb i praktycznb doniosXoVW wolnoVci „do”30. „WolnoVW do” wymaga ograniczenia „do”
tego lub owego. Sama natura dziaXania ogranicza dziaXanie: wybór celu,
skierowanie dziaXania w pewnym kierunku, ogranicza dziaXanie. Cel (jego
natura) wyznacza bowiem moHliwe Vrodki do jego osibgniPcia. Samo dziaXanie zaV zawsze jest zdeterminowane. Po ustaniu przymusu (zaistnieniu
wolnoVci negatywnej) nie ma bowiem próHni. Po wyzwoleniu z koniecznoVci
niewoli wolnoVW zawsze wypeXnia czyn (jakieV dziaXanie lub niedziaXanie).
Niewolnicy marzb o wolnoVci od opresji przemocy (wolnoVW w niewoli).
Wolni zaV zawsze sb wolni wolnoVcib „do”. WolnoVW wolnych jest „do”
czegoV, co wolnoVW wypeXnia. WolnoVW wolnych realizuje siP bowiem
poprzez wybór celu dziaXania i realizacjP sekwencji dostPpnych Vrodków
prowadzbcych do jego osibgniPcia.
WolnoVW dziaXania to w rzeczywistoVci swoboda wyboru celu dziaXania
i dysponowanie Vrodkami prowadzbcymi do jego osibgniPcia. Postulowana
popliberalna wolnoVW absolutna to caXkowita dowolnoVW (niezdeterminowanie) celu i dowolnoVW Vrodków dziaXania. Cel dziaXania jednak nie moHe
byW absolutnie dowolny, po pierwsze bowiem musi byW zdeterminowany,
okreVlony, po drugie zaV wybór celu zawsze jest ograniczony: przez kulturowy i indywidualny obraz rzeczywistoVci oraz przez indywidualne charakterologiczne dyspozycje, np. maXodusznoVW. DowolnoVW Vrodków dziaXania
jest ograniczona z racji kulturowego i indywidualnego obrazu rzeczywistoVci
29
O pojPciach kosmoglobu i socjosfery zob. M. W P g r z y n. Unia Europejska jako globalny
gracz. Szanse i zagro@enia dla Polski. W: J.M. F i s z e r (red.). Polska w Unii Europejskiej.
Aspekty polityczne, mi>dzynarodowe, spoUeczno-gospodarcze i wojskowe. Warszawa: Instytut
Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk 2009 s. 217-265.
30
I. B e r l i n. ‘Two Concepts of Liberty’ in his Four Essays on Liberty. Oxford: Oxford University Press 1969 s. 118-172.
144
MARIUSZ W=GRZYN
oraz przez indywidualne charakterologiczne dyspozycje, np. skbpstwo i
przez ograniczonoVW materialnych zasobów stojbcych do dyspozycji
dziaXacza. JeHeli wiPc przez wolnoVW absolutnb rozumiemy caXkowitb
dowolnoVW (niezdeterminowanie) celu i dowolnoVW Vrodków dziaXania, to tak
pojPta wolnoVW absolutna jest dla czXowieka praktycznie nieosibgalna i teoretycznie niemoHliwa.
Popliberalna koncepcja wolnoVci jest takHe nierealistyczna prakseologicznie. Popliberalizm ufundowany na zasadzie transgresji normy (normalizacji ekscesu) nie tylko bowiem nie uznaje obowibzywania powinnoVci
moralnej, ale wydaje siP takHe negowaW istnienie powinnoVci prakseologicznej, instrumentalnej. „Wszystko mogP”, mogP wiPc jechaW z GdaYska
do Torunia przez Zakopane. JeHeli jednak chcP celu, np. zdbHyW na konferencjP, to powinienem chcieW Vrodków prowadzbcych do celu. Wtedy
jednak nie czyniP tego, czego chcP, ale to, co muszP, aby cel osibgnbW.
Popliberalizm popadXby w sprzecznoVW z wXasnymi zaXoHeniami i postulatami (autoherezjP), gdyby przyjbX, He cel dziaXania i struktura rzeczywistoVci
wyznaczajb powinnoVW ludzkiemu dziaXaniu. PowinnoVW – nawet prakseologiczna – jest bowiem ograniczeniem postulowanej niczym nieograniczonej
swobody dziaXania. PowinnoVW, nie tylko moralna, ale takHe prakseologiczna,
podwaHa dogmat (etyczny ideaX, spoXeczny oraz polityczny cel) popliberalizmu – promocjP absolutnej, niczym nieograniczonej wolnoVci jednostki.
Dlatego naleHy stwierdziW, He popliberalne pojPcie wolnoVci jest paradoksalne. Prowadzi bowiem do teoretycznych wniosków i spoXecznych,
praktycznych skutków sprzecznych z sobb i z przyjPtymi zaXoHeniami.
Dzieje siP tak dlatego, He popliberalne pojPcie wolnoVci jest wewnPtrznie
sprzeczne, niedorzeczne oraz oczywiVcie faXszywe 31.
PODSUMOWANIE
Popliberalizm to zespóX arbitralnych i logicznie sprzecznych przekonaY,
których indywidualna afirmacja nie jest aktem poznania i racjonalnej decyzji, lecz aktem irracjonalnej wiary, opierajbcym siP na spoXecznej presji
pXynbcej z kulturowej „oczywistoVci” oraz spoXecznej, konformistycznej
autolegitymizacji popliberalizmu jako kultury wspóXczeVnie hegemonistycz31
Logiczny status popliberalnego pojPcia wolnoVci – niestety – raczej zwiPksza niH zmniejsza
jego propagandowb noVnoVW, spoXecznb atrakcyjnoVW i kulturowy wpXyw.
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
145
nej. Popliberalizm jest ideologib absolutyzujbcb (tj. deifikujbcb) niektóre
elementy doczesnoVci: wolnoVW (pozytywnie limitowanb cenzurb poprawnoVci politycznej) i indywidualnoVW (odrPbnoVW) poszczególnych jednostek
oraz czas, a w zasadzie jego spoXecznie stymulowanb cyklicznoVW jako tzw.
„nowoVW” lub „modP”. Dlatego moHna mówiW o popliberalizmie jako Vwieckiej religii. Jest to jednak religia subiektywnego irracjonalizmu. GXówna
narracja popliberalnej religii bowiem – transgresyjny, normalizujbcy wszelki
eksces, uniwersalnie inkluzyjny logos – jest zasadniczo arbitralna, niedorzeczna, paradoksalna i absurdalna. AlogicznoVW i arbitralnoVW logosu
popliberalnej religii wolnoVci uniemoHliwia – z jednej strony – wykrystalizowanie siP dogmatyki popliberalnej, a z drugiej strony wyklucza racjonalnb dyskusjP z wyznawcami tej nowej globalnej i Vwieckiej (ateistycznej
vel agnostycznej) religii32. (Warunkiem minimalnym racjonalnoVci jest bowiem poszanowanie przez dyskutantów w rozmowie podstawowych praw
logiki klasycznej).
Popliberalizm skXada siP z komponentu transgresywnego (etyka popliberalna) i mesjanistyczno-ekstatycznego (aksjologia/pedagogika popliberalna):
„CzyniP, co chcP – z supozycjb: i to jest dobre. I mogP wszystko, jestem
bowiem ponad dobrem i zXem”. Religie ekskluzywne etycznie stawiajb
wymagania i normami okreVlajb granice ludzkiego dziaXania. Popliberalizm
jest moralnie uniwersalnie inkluzyjny. Jedynb reguXb ograniczajbcb normP
spoXecznb jest polityczna poprawnoVW. Transgresywnie pojPty postulat wolnoVci umoHliwia bowiem dowolne (ad hoc) ksztaXtowanie – np. za pomocb
kampanii medialnych – treVci i zakresu „norm” poprawnoVci politycznej.
Dlatego polityczna poprawnoVW jest „normb nomadycznb”, mobilnb, czyli…
modb.
KIERUNKI DALSZYCH BADA„
Popliberalizm jest obecnie dominujbcb subkulturb zunifikowanych globalizacjb spoXeczeYstw Zachodu. Jest istotnb treVcib ich spoXecznej „wiPzi”
(unio33). Przy tym unio popliberalna jest poligenetyczna (atomizujbca i ani32
„Liberalism is understood as the immanent salvation of man and the society” (E. V o e g e l i n. The New Science of Politics. W: The Collected Works. Vol. 5. Columbia–London: University
of Missouri Press 2000 s. 230).
33
Zarys teorii unio i poli jako podstawowych i analogicznych aspektów caXoVci spoXecznych
(zbiorowych jednostek spoXecznych) zob. W P g r z y n. Polska w Unii Europejskiej s. 145-150.
146
MARIUSZ W=GRZYN
hilizujbca caXoVci spoXeczne). Unio bowiem to jest to, co wspólne uczestnikom spoXecznych caXoVci. W popliberalizmie jednak to, co wspólne –
np. skrajny indywidualizm wynikajbcy z postulatu absolutnej wolnoVci – jest
tym, co dzieli, atomizuje i niszczy caXoVci spoXeczne (grupy, rodziny, spoXeczeYstwa). Dlatego pierwszym kierunkiem dalszych badaY powinno byW
rozwaHenie socjologicznych skutków kultury i kultu popliberalnej wolnoVci
dla struktury i dynamiki spoXeczeYstw. Popliberalizm wydaje siP bowiem
doktrynb i praktykb spoXecznie gXPboko dysfunkcyjnb i w konsekwencji
antyspoXecznb. AntyspoXeczne skutki popliberalizmu wyravnie dziV widaW we
wskavnikach demograficznych krajów Europy.
BadaY wymagajb takHe mechanizmy transformacji normy kulturowej i sposoby aplikacji spoXeczeYstwom „norm” politycznej poprawnoVci oraz rytuaXy
popliberalnej religii, w tym celebracje „Vwibt” popliberalnych, np. love parade. Interdyscyplinarnego opracowania wymagajb takHe ideologie poszczególnych denominacji religii popliberalizmu, np. w postaci fallicznych i waginalnych kultów charakterystycznych dla ruchów mniejszoVci seksualnych
oraz spoXeczne, ekonomiczne i polityczne oraz cywilizacyjno-kulturowe
skutki ich propagowania.
Popliberalizm jest dziV gXównym vródXem wewnPtrznej anarchii spoXecznej i chaosu miPdzynarodowego. WolnoVW popliberalna jako naczelna zasada
(arche) kultury prowadzi do atrofii wewnPtrznego Xadu spoXeczeYstw. Pozory
wewnPtrznego Xadu w spoXeczeYstwach popliberalnych utrzymuje jedynie
maXe zawansowanie procesu „reformacji popliberalnej”, która polega na –
zwibzanej z rozwojem nowych technologii komunikacji elektronicznej –
indywidualizacji „politycznej poprawnoVci”: masowej jednostkowej indywidualizacji (subiektywnego dookreVlenia) indywidualizmu kulturowego. JeVli
jednostki, nie media bPdb w skali masowej decydowaXy o treVci mobilnej
normy „politycznej poprawnoVci”, to spoXeczeYstwa popliberalne stracb
zdolnoVW samosterowania i autokontroli.
Popliberalizm wydaje siP nowb globalnb religib „mesjanistycznb” (prometejskb) z ambicjami uniwersalistycznymi i silnym pierwiastkiem misyjnym
(niewahajbcym siP przed nawracaniem niewiernych mieczem34). Dlatego dalszych35 badaY wymaga takHe rola popliberalizmu na wieloreligijnej i wielo34
M. W P g r z y n. Afganistan, czyli czy NATO jest jeszcze sojuszem wojskowym. Portal
Geopolityka.org, czwartek, 20 pavdziernika 2011. http://www.geopolityka.org/analizy/1119afganistan-czyli-czy-nato-jest-jeszcze-sojuszem-wojskowym.
35
WpXyw „freedomizmu” – amerykaYskiej odmiany popliberalizmu – na stosunki miPdzynarodowe zarysowany zostaX w: W P g r z y n. Religia – to@samo5? – polityka s. 119-122.
POPLIBERALIZM – ZARYS ANALIZY KULTURY
147
kulturowej arenie miPdzynarodowej, gdzie popliberalizm prezentuje siP jako
jedynego i jedynie sXusznego arbitra w sporach politycznych i miPdzykulturowych, a jest on nie bezstronnym sPdzib, lecz stronb sporu. Popliberalizm sprawuje dziV na Zachodzie ideowy „rzbd dusz”. Jest nawet bliski
uzyskania statusu ideowego „rzbdu Vwiatowego”. Dlatego sam powinien staW
siP przedmiotem wielu interdyscyplinarnych badaY.
BIBLIOGRAFIA
Arche, gr. !"#$. W: Perseus 4.0, (Perseus Hopper). http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l
=a%29rxh\&la=greek&prior=f#Perseus:text:1999.04.0057:entry=a%29rxh/-contents
A r y s t o t e l e s: Etyka Nikomachejska. TX. D. Gromska. Warszawa: PWN 1982.
B e r l i n Isaiah: Two Concepts of Liberty. W: Four Essays on Liberty. Oxford: Oxford University Press 1969 s. 118-72.
B r a u d e l Fernand: On History. Chicago: The University of Chicago Press 1980.
E a g l e t o n Terry: Ideology: An Introduction. London–New York: Verso 1991.
Fronda.pl, Portal poVwiPcony, Do wiPzienia za krytykP homoseksualizmu, http://www.fronda.pl/
news/czytaj/tytul/do_wiezienia_za_krytyke_homoseksualizmu__19241 (21 lutego 2012).
G a u s Gerald F.: Contemporary Theories of Liberalism. SAGE 2003.
G a u s Gerald and S h a n e D. Courtland: Liberalism. W: E.N. Z a l t a (ed.). The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2007 Edition). http://plato.stanford.edu/ archives/fall2007/
entries/liberalism/.
H a w k e s David: Ideology. London and New York: Routledge 2003.
J a n P a w e X II: PamiPW i toHsamoVW. Kraków: Wydawnictwo Znak 2005.
J a r o s z y Y s k i Piotr: Ideologia. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. http://www.ptta.pl/
pef/pdf/i/Ideologia.pdf
K o p a l i Y s k i WXadysXaw: SXownik wyrazów obcych i zwrotów obcojPzycznych. Pierwsze wydanie w Internecie. De Agostini Polska, Sp. z o.o., Warszawa. http://www.slownik-online.pl/
kopalinski/753DD9910BD6A51A412565B7003CA3C2.php
K r b p i e c MieczysXaw A.: Ja – czXowiek. Lublin: RW KUL 1991.
— Metafizyka. Lublin: TN KUL 1978.
— Realizm ludzkiego poznania. Lublin: RW KUL 1995.
— U podstaw rozumienia kultury. Lublin: RW KUL 1991.
L o c k e John: The Second Treatise of Government in Two Treatises of Government. Ed. Peter
Laslett. Cambridge: Cambridge University Press 1960.
M u n c h Richard, S m e l s e r Neil J. (eds.): Theory of Culture. Berkeley: University of California Press 1992.
Partia DobroczynnoVW, WolnoVW i RóHnorodnoVW – Naastenliefde, Vrijheid en Diversiteit (NVD),
angielska nazwa: “Charity, Freedom and Diversity Party”. Strona internetowa partii
z programem w jPzyku angielskim: http://www.pnvd.nl/EN_Prog_May_2006.html
P i e t r y g a Tomasz: Prokuratorzy czy poHyteczni idioci? „Rzeczpospolita” z 12 czerwca 2012.
http://www.rp.pl/artykul/757643,890840-Prokuratorzy-powinni-walczyc-z-wszelkimiprzejawami-nacjonalizmu-homofobii-dyskryminacji.html
P i w o w a r s k i WXadysXaw: ReligijnoVW jako przedmiot badaY socjologicznych. „Roczniki Filozoficzne” 23:1975 z. 2 s. 135-146.
148
MARIUSZ W=GRZYN
S e l i g e r Martin: Ideology and Politics. London: Allen & Unwin 1976.
S z a c k i Jerzy: Historia myVli socjologicznej. Warszawa: PWN 2002.
V o e g e l i n Eric: The New Science of Politics. W: The Collected Works. Vol. 5. Columbia and
London: University of Missouri Press 2000.
W P g r z y n Mariusz: Afganistan, czyli czy NATO jest jeszcze sojuszem wojskowym?, Portal
Geopolityka.org, czwartek, 20 pavdziernika 2011. http://www.geopolityka.org/analizy/1119afganistan-czyli-czy-nato-jest-jeszcze-sojuszem-wojskowym
— Polska w Unii Europejskiej, Unia Europejska w Vwiecie. Analiza fundamentalna. W: Civitas.
Studia z filozofii polityki. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN 2006 s. 140-161.
— Religia – toHsamoVW – polityka: ekscepcjonalizm jako unio operacyjne Stanów Zjednoczonych Ameryki – casus polityki zagranicznej USA wobec Vwiata islamu. W: A.M. S o l a r z,
H. S c h r e i b e r (red.). Religia w stosunkach miPdzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwo
Uniwersytetu Warszawskiego 2012 s. 106 – 134.
— Unia Europejska jako globalny gracz. Szanse i zagroHenia dla Polski. W: J.M. F i s z e r
(red.). Polska w Unii Europejskiej. Aspekty polityczne, miPdzynarodowe, spoXeczno-gospodarcze i wojskowe. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk 2009
s. 217-265.
POPLIBERALISM: OUTLINE OF AN ANALYSIS OF A CULTURE
Summary
The subject of the text is a new type of culture in which freedom is the highest, the most
important and ultimate goal of life for individuals and societies (popliberalism). The text
examines popliberalism, understood as a sociological phenomenon, as the mainstream of contemporary mass culture (opposed to liberalism as a philosophical doctrine). Analyses have the
following structure: first, the author has defines three important aspects of popliberalism: (1) the
ideas, which promotes (popliberal ideology), (2) activities which propagates (popliberal morality
and ethics), and (3) discusses the attitudes and behavior patterns that popliberalism recommends
(popliberal axiology and pedagogy). The author also shows how the social effects of the principle
of permanent transgression characteristic for popliberalism are functionally offset by the absurdly
essence of popliberal ideology: consistent, programmed inconsistencies and paradoxical essence
of popliberal doctrine and practice. At the end, author presents an analysis of the popliberal
concept of freedom.
Translated by Mariusz W>grzyn
S"owa kluczowe: popliberalizm, wolnoVW, transgresja, inkluzja, kultur.
Key words: popliberalism, freedom, transgression, inclusion, culture.