(HISTORIA KARTEK BO_257ONARODZENIOWYCH)

Jolanta Szczepan
Szkoła Podstawowa w Nowym Borku
REFERAT WYGŁOSZONY PODCZAS III EDYCJI GMINNEGO KONKURSU
„ŚWIĄTECZNA KARTKA BOŻONARODZENIOWA” 13 STYCZNIA 2004 R.
HISTORIA KARTEK BOŻONARODZENIOWYCH
Kartka pocztowa jest wynalazkiem wojskowego urzędnika – cenzora poczty polowej.
Kontrolując treść listów wysyłanych przez żołnierzy, wpadł na pomysł wprowadzenia
obowiązku pisania na odkrytej karcie, aby łatwo można było sprawdzić zapisaną
korespondencję. Z czasem pocztówki zaczęły się pojawiać także w korespondencji prywatnej.
Tak jest do dnia dzisiejszego. Wysyłamy pocztówki do krewnych, przyjaciół i znajomych z
różnych okazji. Zapewniamy ich w ten sposób o naszej pamięci i łączności z nimi w ważnych
dla nich momentach.
Kiedy ludzie listy piszą, a przynajmniej kartki? Apogeum korespondencji przypada potwierdzają to pocztowcy - na święta. Zwłaszcza Bożego Narodzenia. Kartka świąteczna,
dziś często z gotowymi życzeniami bywa jednak w niektórych przypadkach nadal - choć dość
rzadko - prawdziwym dziełem sztuki.
Pierwszą kartkę z życzeniami z okazji świąt Bożego Narodzenia wysłał w 1842 roku
szesnastoletni londyński artysta, ale jego pomysł nie został doceniony przez adresata. Polecił
wydrukować 50 kartek świątecznych według swojego projektu z krótkim życzeniem:
"Wesołych Świąt Bożego Narodzenia i Szczęśliwego Nowego Roku". Rok później w Anglii
pojawiają się kartki w nakładzie 1000 sztuk.
W 1875 roku kartki świąteczne pojawiły się w Ameryce. Wprowadzono wówczas typowo
bożonarodzeniowe wzory, a nawet ogłoszono konkurs na najpiękniejszą kartkę świąteczną.
Po kilku latach wybór był już spory: od najstarszych typowo religijnych scen Narodzenia
Dzieciątka po drzewka świąteczne, kompozycje z ozdób choinkowych oraz wizerunki św.
Mikołaja.
Zwyczaj wysyłania życzeń świątecznych na specjalnych kartonikach stał się popularny
na całym świecie dopiero w latach 20 XX wieku..
Kartka zawsze była formą publiczną, dlatego wpisy na nich są krótkie i proste.
„Żebyśmy zdrowi byli, weseli jak w niebie anieli, aby się rodziło w oborze, komorze zadaj
Boziu Amen” – to jedno z dłuższych życzeń jakie znaleziono na świątecznych kartkach
sprzed wieku. Dawne wpisy niewiele różnią się od współczesnych, jednak w wyglądzie
1
świątecznych kartek zmieniło się prawie wszystko. Motywy typowo religijne w początkach
kariery kartek pojawiały się sporadycznie. Najpopularniejsze były zimowe pejzaże ozdobione
gałązkami i elementami kwiatowymi. Chętnie przedstawiano szopki, na których trudno
znaleźć świętą rodzinę, za to tłumnie występują wszelkich odmian i barw aniołki. Szopki
często pokrywano lśniącym brokatem lub folią. Na kartkach sprzed pierwszej wojny
światowej pojawiał się Mikołaj i bombki.
Z czasów pierwszej wojny pochodzi inny rodzaj pocztówek świątecznych – pocztówki
frontowe. Postaci wojaków ze skromnymi życzeniami nie są specjalnie ładne, ale pełniły
ważną funkcję. Wysyłanie takiej pocztówki często było jedynym znakiem dla rodziny, że jej
autor żyje.
W latach 30 furorę na kartkach robią zdjęcia. Typowa pocztówka świąteczna jest czarno –
biała: na niewielkiej sofie leży dziewczynka, która przytula nieco pokraczną laleczkę. U jej
stóp leży skulony szary misiek. Trzeba pamiętać, że od tej pory bardzo zmienił się nie tylko
wygląd kartek, ale i zabawek. Pod międzywojenną choinką możemy najczęściej zobaczyć
bębenek, szabelkę i konika na biegunach.
Obecnie kartki świąteczne znane są we wszystkich krajach, a ich coroczna
produkcja liczona jest w miliardach sztuk. Prócz tradycyjnych motywów znaleźć można na
nich zimowe obrazki, romantyczne sceny stylizowane na minione czasy, a nawet żartobliwe
rysunki ze śmiesznymi podpisami.
2