docksiążka w wersji pdf
download 
Reklamacja Transkrypt
książka w wersji pdf
Piotr Piestrzyński W wielkim kręgu życia Monografia Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali i Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” W wielkim kręgu życia Zespół Obrzędowy „Kowalanki” kontynuuje tradycje Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali, które zostało założone w 1964 roku. To nie tylko jeden z najdłużej działających zespołów w województwie świętokrzyskim, ale także jeden z najprężniejszych zespołów. Wielowątkowa działalność pań z Kowali – prezentacja obrzędów, śpiew, rękodzieło, gawędy, pielęgnowanie tradycji kulinarnych – sprawia, że znaczenie zespołu dla kultury i tradycji nie tylko Kielecczyzny, ale także Polski jest ogromne. 2 Piotr Piestrzyński W wielkim kręgu życia Monografia Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali i Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” 3 Sponsorzy publikacji: Urząd Gminy Sitkówka-Nowiny www.nowiny.com.pl Bank Spółdzielczy w Kielcach www.bskielce.com.pl Redakcja: Piotr Piestrzyński Korekta: Katarzyna Standerska Copyright by Piotr Piestrzyński Wydawca: Vena Info Piotr Piestrzyński ul. B. Chrobrego 20, 25-607 Kielce tel. 601 091 172 Prepress: Andrzej Jędrychowski tel. 603 114 695 Druk i oprawa: Drukarnia PANZET Kielce Oddano do druku 22 maja 2014 r. Wydanie I ISBN 978-83-931736-2-4 4 Zdjęcia na okładce: Dariusz Krajewski Zdjęcia: archiwa prywatne „Kowalanek” Dariusz Krajewski Wiesława Kulińska Piotr Piestrzyński Krystyna Janiec Grzegorz Pabian Iza Lesik archiwum Szkoły Podstawowej w Woli Morawickiej Od autora – Jak Piestrzyński jest taki mądry, to niech sam sobie śpiewa – powiedziała kiedyś Stefania Golenia z „Kowalanek”, gdy zobaczyła opublikowane na łamach Głosu Nowin zdjęcie zespołu z występu na Przeglądzie Pieśni Maryjnych w Nowinach. Na zdjęciu, które zostało zrobione „z prawej”, widać wyraźnie tylko 5 z 10 pań występujących tego dnia (zdjęcie drukujemy na stronie 45). Zdjęcie zostało wybrane do publikacji z punktu widzenia kompozycji strony. Jednak widząc święty gniew pani Stefanii, postanowiłem z „Kowalankami”, a raczej o „Kowalankach” naprawdę zaśpiewać. Ale zaśpiewać na swój sposób. W maju 2014 roku Koło Gospodyń Wiejskich w Kowali i Zespół Obrzędowy „Kowalanki” obchodzi 50-lecie istnienia. To najważniejszy powód do zebrania historii zespołu/koła i napisania niniejszej monografii. Kolejny pretekst to fakt, iż jako dziennikarz Głosu Nowin, miesięcznika samorządowego gminy Sitkówka-Nowiny, mogłem śledzić dokonania „Kowalanek” przez ostatnie 10 lat. Pań z Kowali słuchałem, fotografowałem je i filmowałem na wielu scenach. W książce znajdą Państwo nie tylko historię zespołu, ale także historię życia poszczególnych pań. Życie ma ogromny wpływ na twórczość zespołu. Prawdziwe życie można wyłowić w śpiewie, obrzędach i gawędach „Kowalanek”. Dzięki temu znaczenie zespołu dla kultury i tradycji, nie tylko świętokrzyskiej, ale także narodowej, jest ogromne. W monografii znajdą Państwo także opinie osób współpracujących z zespołem. Tym swoim „śpiewem”, z okazji 50-lecia, życzę „Kowalankom” przede wszystkim zdrowia. Piotr Piestrzyński 5 OSTATKI NA POCZĄTEK Jest czwartek, 27 lutego 2014 r. Na parterze remizy Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowali trwa remont. Od kilku dni malowane są pomieszczenia, które zajmują panie z Zespołu Obrzędowego „Kowalanki”. Wszędzie unosi się zapach świeżej farby. Na czas remontu zostały zdjęte drzwi. Nie da się więc spokojnie porozmawiać na osobności. Tego dnia zaczynam pisać monografię zespołu. „Kowalanki” właśnie ćwiczą pieśni, które mają zaprezentować na eliminacjach przed X Festiwalem Pieśni Wielkopostnych, który 6 kwietnia odbędzie się w kościele pw. św. Michała Archanioła w Daleszycach. Feliks Korban, kierownik muzyczny zespołu i akompaniator, cierpliwie tłumaczy paniom, jak mają śpiewać. 27 lutego 2014 r. to nie tylko czwartek, ale przede wszystkim tłusty czwartek. Jako że w tym dniu dozwolone jest objadanie się słodkościami, „Kowalanki” zapraszają! Na stół trafiają faworki smażone przez Barbarę Misztal – jedną z najmłodszych w zespole i pączki przewodniczącej Jadwigi Brzozy, która z zespołem jest od pół wieku. – Faworki smażyłam razem z mężem – mówi Barbara Misztal. Wszyscy chwalą wypieki przy szklance gorącej herbaty. Podczas przerwy pączkowo-faworkowej panie dyskutują o pracy, zdrowiu, rodzinie. Na spotkaniach „Kowalanek” można rozmawiać o wszystkim. Praca „Kowalanek” przypomina wielki krąg życia. W marcu panie będą uczyły dzieci, jak robić ozdoby wielkanocne. Po kwietniowych świętach rozpoczną przygotowania do majowych pieśni maryjnych. W czerwcu będzie można je podziwiać na Dniu Nowin – święcie gminy Sitkówka-Nowiny. Potem zaczynają zbierać zboża do wieńca dożynkowego, by był gotowy na połowę sierpnia, na dożynki gminne. Wrzesień i początek października to czas udziału w konkursach kulinarnych. Nadchodzi 11 listopada i uroczystości związane ze Świętem Odzyskania Niepodległości. Wreszcie zbliża się Boże Narodzenie. Trzeba zacząć robić ozdoby choinkowe i piec placki. Pan Feliks zaczyna ćwiczyć z paniami kolędy i pastorałki, które będą śpiewać do końca stycznia na przeglądach w gminie, powiecie i województwie. Każdego roku paniom musi starczyć sił na co najmniej kilkadziesiąt występów. Tak zamyka się jeden z kręgów życia, których „Kowalanki” mają już za sobą pięćdziesiąt. Gotowanie, śpiewanie, pokazywanie obrzędów, gawędy ludowe, wykonywanie rękodzieła – to najważniejsze sfery życia zespołu, którymi panie zachwycają widzów z całego kraju. A przecież głównym torem toczy się ich życie rodzinne, które jest najważniejsze. I temu wszystkiemu trzeba podołać, wszystko pogodzić. I przetrwać… „Kowalanki” podczas próby 27 lutego 2014 r. Od prawej: Feliks Korban, Małgorzata Adach, Zofia Zegadło, Helena Pękalska i Henryka Brzoza 6 ZAŁOŻYCIELKA Zespół Obrzędowy „Kowalanki” i Koło Gospodyń Wiejskich w Kowali – obecnie tych określeń używamy zamiennie. Co było pierwsze? Oczywiście Koło Gospodyń Wiejskich w Kowali, które swoją działalność rozpoczęło w 1964 roku. W Świętokrzyskim Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych nie zachowały się żadne dokumenty związane z początkami koła. Obecnie KGW w Kowali jest jednym z ponad 90 kół działających na terenie powiatu kieleckiego i jednym z ponad 500 działających na terenie województwa świętokrzyskiego. Same członkinie zespołu, które pytałem o historię, twierdzą, że kobiety w Kowali spotykały się już znacznie wcześniej. – W Kowali mieszkam od 1965 roku, ale pochodzę z sąsiedniej Bilczy i słyszałam, że kobiety w Kowali kilka lat wcześniej ze sobą współpracowały. Wtedy, w 1965 roku, Koło Gospodyń Wiejskich w Kowali pomogło mi załatwić kuchenkę gazową, której nie można było normalnie dostać. Koło załatwiało także paszę dla kur i inne rzeczy – mówi Krystyna Kaczor. O Mariannie Janik, nauczycielce i założycielce Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali, jest dostępnych niewiele informacji. W Szkole Podstawowej w Kowali nie zachowały się niestety kroniki, które dokumentowały jej pracę. Te, które są, zaczynają się dopiero od 1994 roku. Po pracy w Kowali Marianna Janik przeniosła się do Woli Morawickiej. Jak wynika z danych Urzędu Gminy w Morawicy, od 1 września 1964 r. do 31 sierpnia 1978 roku była najpierw kierowniczką, a potem dyrektorką Szkoły Podstawowej w Woli Morawickiej. Marianna Janik ze swoimi uczniami, a obok świadectwo Publicznej Szkoły Powszechnej w Kowali z roku 1946 należące do „Kowalanki” Stanisławy Pabian z domu Porzucek 7 Nie zdążyłem porozmawiać z panią Marianną. Nie udało mi się jej oczami odtworzyć wydarzeń sprzed 1 września 1964 roku. A w roku powołania do życia KGW Kowala – 1964 r. - jego założycielka pracowała już w Woli Morawickiej. Marianna Janik zmarła 22 lutego 2014 roku w wieku 91 lat. Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Bodzentynie. Jak mówili uczestnicy pogrzebu, wielu z nich dopiero na cmentarzu dowiedziało się, iż Marianna Janik była założycielką koła gospodyń, które działa nieprzerwanie od 50 lat. Na uroczystościach pogrzebowych gminę Sitkówka-Nowiny reprezentowali: wójt Stanisław Barycki, delegacja pań z Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” i strażacy z OSP Kowala. Rok 1974. Górny rząd od lewej: Jadwiga Szot, radny Ludwik Pyk w kobiecym przebraniu, Genowefa Nosek, Zofia Zegadło, Helena Bentkowska, Stefania Golenia 8 Marianna i Józef Janikowie to niezwykle zasłużone osoby dla społeczności Kowali. O swoich rodzicach opowiedział syn – Krzysztof, absolwent Szkoły Podstawowej w Kowali. – Moi rodzice mieli przedwojenną maturę, więc po wojnie zostali skierowani do pracy w charakterze nauczycieli. Ich pierwszą placówką była szkoła w Piaskach koło Mniowa, zaś drugą – od 1952 roku – Kowala. Mój ojciec – Józef (ur. 1921 r.) był dyrektorem Szkoły Podstawowej w Kowali do 1956 roku. Na początku tego roku został aresztowany i osadzony w więzieniu pod zarzutem wykonania wyroku śmierci przez oddział AK na kolaborantce. Potem został uznany za niewinnego. Wrócił do zawodu, ale funkcję dyrektora szkoły objęła już moja mama – Marianna (ur. 1923 r.). Była nim do 1964 roku, a potem przenieśliśmy się do Woli Morawickiej. Tato ciężko chorował od wyjścia z więzienia i to przede wszystkim zostało w mojej pamięci. Zmarł w 1965 r. – wspomina Krzysztof Janik. – Pamiętam rodziców jako aktywnych społeczników. Tato pełnił funkcje w Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowali, której był założycielem, a potem pierwszym naczelnikiem. Straż pożarną powołał do życia w 1952 roku po pożarze Kowali, w którym spłonęło doszczętnie 11 gospodarstw. Mama zakładała Koło Gospodyń Wiejskich. Wtedy KGW to przede wszystkim kursy krawieckie, kursy gotowania oraz zajęcia z pieśni i tańca. Krzysztof Janik ukończył Szkołę Podstawową w Kowali w 1963 roku. Warto wspomnieć, że w latach 19961997 był podsekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta RP, a od 2001 do 2004 roku ministrem spraw wewnętrznych i administracji w rządzie Leszka Millera. Rok 1974. Od lewej: Stefania Golenia, Henryka Brzoza, Genowefa Prędotka, Helena Przygodzka, Zofia Zegadło 1974 rok. Od lewej: Helena Przygodzka, Marianna Brzoza, Stefania Golenia, Zofia Zegadło, Julia Krzysztofek, Jadwiga Szot, Henryka Brzoza, Helena Bentkowska Od lewej: Helena Przygodzka, Stefan Krzysztofek, Marianna Brzoza, Stefania Golenia, Władysława Zawadzka, Julia Krzysztofek, Jadwiga Szot, Genowefa Prędotka, Henryka Brzoza, Helena Bentkowska KGW Kowala ok. 1974 roku. Od lewej: Genowefa Nosek, Marianna Brzoza, Władysława Zawadzka, Jadwiga Szot, Stefania Golenia 9 Kowalanki niosą różaniec w czasie procesji Bożego Ciała w Brzezinach. W tle widoczny park przy plebanii w Brzezinach. Według Grzegorza Pabiana każdego roku w czasie rocesjii Bożego Ciała „Kowalanki” niosą różaniec. Od lewej: Henryka Brzoza, Irena Gola, Zofia Zegadło, Olga Kaczor, Janina Grzegorczyk, Stefania Nosek KGW w Kowali w klubie „Prasa, Książka, Ruch” w Kowali: Janina Grzegorczyk, Halina Barwinek, Helena Bentkowska, Henryka Brzoza, Jadwiga Brzoza, Zofia Zegadło 10 Modliszewice 1978 r. Panie z KGW Kowala podczas występu: Helena Daleszak, Maria Wieczorek, Genowefa Prędotka, Julia Krzysztofek, Janina Grzegorczyk, Henryka Brzoza 1 maja 1975 r. Ludwik Pyk, Anna Krzysztofek, Władysława Zawadzka, Helena Przygodzka, Julia Krzysztofek, Stanisława Sabat, Henryka Brzoza, Stefania Nosek, Marianna Brzoza, Jadwiga Brzoza, Helena Adamczyk, Zofia Zegadło, Beata Zegadło (córka) KGW Kowala w klubie w Kowali, który mieścił się w tzw. Domu Brzozy obok starej szkoły – koniec lat 70. Jak mówi Grzegorz Pabian zdjęcie wykonano w głównej sali klubu. – Były tam stoliki z krzesełkami, przy których można było wypić herbatę i przeczytać gazetę. Pod ścianą stały regały ze słodyczami, przyborami szkolnymi, prasą. W klubie można było założyć specjalna teczkę na gazety i po opłaceniu prenumeraty odkładać tam gazety. Za paniami widoczna jest lada ze starą, analogową wagą – opowiada Grzegorz Pabian. Stoją od lewej: Janina Grzegorczyk, Genowefa Nosek, Genowefa Prędotka, Zofia Zegadło, Stefania Golenia, Jadwiga Brzoza, Władysława Zawadzka, Maria Wieczorek, Julia Krzysztofek, Helena Bentkowska, Henryka Brzoza, Helena Przygodzka, Helena Daleszak 11 Przed sukiennicami w Krakowie. Wycieczka – KGW w Kowali ze swoimi rodzinami. W trzecim rzędzie, trzeci od lewej nauczyciel Roman Napieracz. Dziewiąty od lewej – Tadeusz Król – późniejszy nauczyciel akademicki Politechniki Świętokrzyskiej. – Pan Król zawsze powtarzał, że zależy mu, by jak największa liczba mieszkańców Kowali miała wyższe wykształcenie – wspomina Grzegorz Pabian. 12 Występ w szkole w Nowinach. Prawdopodobnie koniec lat 70. Henryka Brzoza, Stefania Golenia, Zofia Zegadło, Helena Bentkowska, Janina Grzegorczyk, Helena Przygodzka, Maria Wieczorek, Jadwiga Brzoza, Genowefa Prędotka, Genowefa Nosek Pochód pierwszomajowy – połowa lat 80. Janina Daleszak, Genowefa Krzyszkowska, Zofia Zegadło, Helena Kozakowska, Stanisława Sabat, Maria Wieczorek, Stanisława Pabian Kowalanki podczas uroczystości Nawiedzenia Krzyża w kościele parafialnym w Brzezinach, 17 czerwca 1986 roku 13 Pranie ręczne przy stoczku w Nowej Słupi: Genowefa Nosek, Danuta Piotrowska, Teresa Król, Stefania Golenia, Zofia Zegadło, Barbara Więcek, Halina Barwinek, Anna Więcek, Jadwiga Brzoza, Tadeusz Krzysztofek, Helena Adamczyk „Kowalanki” z radnym Ludwikiem Pykiem podczas wizyty w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie – 1979 r. W tym drewnianym budynku mieścił się klub „Prasa – Książka – Ruch” w Kowali. Zdjęcie z 1991 roku. 14 „Kowalanki” to, czy „Filipinki”? Panie z Kowali w strojach nowoczesnych gospodyń końca lat 70. KGW w Kowali w tzw. Domu Brzozy – 1974 rok. Od lewej: Genowefa Prędotka, Marianna Brzoza, Henryka Brzoza, Ludwik Pyk (radny), Helena Przygodzka, Julia Krzysztofek, Jadwiga Szot Ukraina 2002: Halina Barwinek, Zofia Zegadło, Stefania Golenia, Danuta Piotrowska, Helena Adamczyk, Teresa Król, Jadwiga Brzoza, pani z Ukrainy, Genowefa Piotrowska, pani z Ukrainy 1974 rok. Panie z KGW w Kowali z nauczycielem Romanem Napieraczem i radnym Ludwikiem Pykiem 15 Kowalanki w Tokarni z Grażyną Tosnowiec z Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Nowinach. Od prawej: Jadwiga Brzoza, Janina Grzegorczyk, Genowefa Piotrowska, Jadwiga Szot, Helena Adamczyk, Genowefa Nosek 16 KOWALA 50 LAT TEMU By zrozumieć fenomen Zespołu Obrzędowego „Kowalanki”, warto poznać miejscowość, z której się on wywodzi. Kowala to duża wieś leżąca obecnie na terenie gminy Sitkówka-Nowiny, w odległości 10 kilometrów od Kielc. Wieś ze wszystkich stron jest otoczona kopalniami. Największe z nich należą do Zakładów Przemysłu Wapienniczego „Trzuskawica” i Cementowni Dyckerhoff. Kowala i Kowala Mała liczą obecnie ponad 900 mieszkańców. A dlaczego w Kowali ludzie są tak aktywni na niwie kultury? – Kowala jest pewną enklawą na terenie gminy Sitkówka-Nowiny, m.in. ze względu na odległość od centrum gminy. Od Nowin dzieli nas kilka kilometrów, kilka torów i rzeka Bobrza. A ponieważ Kowala była taką enklawą, mieszkańcy dążyli do tworzenia projektów kulturalnych. Ludzie oprócz drogi i oświetlenia oczekują celów wyższych – lepszego dostępu do kultury i oświaty. I to na terenie Kowali jest realizowane – mówi Grzegorz Pabian, mieszkaniec Kowali i przewodnik świętokrzyski PTTK. O Kowali sprzed pół wieku opowiada Stanisław Barycki, wójt gminy Sitkówka-Nowiny. Wójt Barycki, który swoją funkcję pełni już trzecią kadencję, od 2002 roku, reprezentuje jednostkę aktywnie wspierającą zespół „Kowalanki” – Urząd Gminy Sitkówka-Nowiny. Wójt bardzo często wyjeżdża na występy zespołu. Jego żona – Teresa – jest honorową członkinią „Kowalanek”. Stanisław Barycki urodził się i wychował w Kowali. – W latach 50. i 60. życie kulturalne wsi skupiało się wokół szkoły. Dyrektorzy szkół czuli się współodpowiedzialni za rozwój kultury. W Kowali ogromny wkład w rozwój tego życia wnieśli państwo Marianna i Józef Janikowie. Pan Józef był na początku dyrektorem szkoły, a żona jego zastępcą. Oni rozpoczęli budowę szkoły. Znalazła się tam m.in. sala gimnastyczna ze sceną, gdzie odbywały się różnego rodzaju przedstawienia Siedziba zespołu „Kowalanki” znajduje się w remizie Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowali. Panie spotykają się tutaj, mają próby, a także gotują 17 szkolne i teatrzyki. Starsza młodzież prezentowała sztuki teatralne. Tam działało także kino objazdowe. Raz w tygodniu odbywał się seans filmowy. Na ścianie wieszało się prześcieradło. Dzieci siadały bliżej ekranu, dorośli – dalej. Pamiętam, jak oglądaliśmy „Kanał” Andrzeja Wajdy. Pokazywane też były inne filmy wojenne i takie mówiące o odbudowie Polski. Szkoła była także miejscem, gdzie zaczęły funkcjonować Ludowe Zespoły Sportowe, które wspierane były przez Gminne Spółdzielnie „Samopomoc Chłopska”. Potem zaczęły powstawać kluby RSW „Prasa, Książka, Ruch”, i taki klub powstał także w Kowali. Kowala podlegała wtedy administracyjnie pod Gromadzką Radę Narodową w Sitkówce. Inicjatorką i założycielką Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali była Marianna Janik. Wspomagała ją Władysława Zawadzka, którą można uznać za współzałożycielkę koła i lokalną aktywistkę. Przedstawicielki KGW najpierw spotykały się w szkole, a potem w Klubie Ruch. Były prelekcje, szkolenia w zakresie rolnictwa. Po wojnie występowała krzywica. Powszechnie rozprowadzano i stosowano tran, którego każde dziecko musiało wypić łyżkę przed jedzeniem. Nie było to zbyt smaczne, ale skuteczne. Szkolenia kół gospodyń dotyczyły m.in. żywienia, ale także zasad higieny sanitarnej. Kobiety z Kowali od najdawniejszych lat brały udział w dożynkach, które odbywały się w kościele parafialnym w Brzezinach. Przygotowywały wieniec i brały udział w procesji. Stroje, którymi dzisiaj posługuje się zespół „Kowalanki”, wzorowane są na tych, których od najdawniejszych lat używały mamy i babcie członkiń. W miejsce obecnej remizy OSP Kowala przeniesiono baraki z Sitkówki, które wykorzystywano do robienia Wójt Stanisław Barycki z żoną Teresą (honorową „Kowalanką”) jest częstym gościem festynów i konkursów z udziałem zespołu. Na zdjęciu podczas konkursu kulinarnego w Dębnie – wrzesień 2013 r. Obok radne: Krystyna Janiec i Elżbieta Antoniak 18 zabaw ludowych i innych spotkań. Wśród nauczycieli, którzy wspierali życie kulturalne Kowali i Kowali Małej, należy wymienić: Romana Napieracza, Tadeusza Króla i Genowefę Zygadlewicz. W domu rodzinnym było nas ośmioro i wszyscy skończyliśmy Szkołę Podstawową w Kowali. Przez wieś prowadziła droga usypana z kamienia i żwiru. Domy w większości były kryte słomą. Dopiero jak rozwinęły się zakłady Trzuskawica, a potem cementownia, powstały miejsca pracy dla ludzi, zasobność społeczeństwa się poprawiła i powstały domy murowane. Często w Kowali były wtedy pożary. Do płonącego domu strach się było zbliżać, gdyż ludzie przechowywali szereg militarnych pozostałości po wojnie. Nawet dla strażaków było to ryzykowne. Płonące wykrotki słomy, niesione wiatrem, powodowały zapłon kolejnych dachów i kolejnych domów. W moim domu w Kowali prąd podłączono w 1955 roku. Pamiętam, jak byliśmy dziećmi, to radia słuchaliśmy do północy, do momentu emisji hymnu. Pierwszy telewizor w Kowali pojawił się w latach 60., u Władysława Króla. Wszyscy garnęli się, by obejrzeć program telewizyjny. Potem telewizor pojawił się w szkole. Dzięki szkołom i osobom krzewiącym oświatę na terenach wiejskich pojawiał się postęp. Woda zawsze była w Kowali towarem deficytowym. Dopiero w 1976 roku zbudowany został wodociąg. Nie było także komunikacji. Najbliższa stacja była w Sitkówce. Ode mnie z domu było 6,5 km pieszo. W latach 70. pojawiła się droga przez wieś. Pomału rozpoczęła się też rozbudowa komunikacji miejskiej. Pierwsza była linia autobusu nr 19. Problemów było wiele, ale ludzie jakoś optymistycznie podchodzili do sprawy, byli dla siebie życzliwi, pozbawieni zazdrości. Był niesamowity szacunek dla osób starszych. Z tego entuzjazmu zrodził się ruch Koła Gospodyń Wiejskich. Wiele z tych pań pracowało w zakładach Trzuskawi- ca. Były oddanymi i odpowiedzialnymi pracownikami. Mam dużą satysfakcję, że mogę pomóc tej społeczności. Z perspektywy przemysłu Kowala miała przestać istnieć. W miejscu, gdzie stał mój rodzinny dom, już jest kopalnia. Grzegorz Pabian, syn „Kowalanki”, Stanisławy Pabian, wspomina tamte czasy: – Mama należała do Koła Gospodyń Wiejskich w Kowali. Spotkania koła odbywały się w klubie „Prasa, Książka, Ruch”. Pamiętam, jak przy okazji świąt albo np. andrzejek panie robiły wypieki. Wyczekiwałem z utęsknieniem, aż mama wróci z tego spotkania, przynosząc świeżo smażone pączki, oponki czy inne ciasto. W klubie panie nie tylko siadały i rozmawiały, ale także zawsze coś przygotowywały. Klub w Kowali pełnił rolę prężnego ośrodka kultury. Osobą prowadzącą klub była Julia Krzysztofek, na którą mówiliśmy „klubowa”. W większej sali klubu były stoliki i lada. Tam można było kupić gazetę, coś słodkiego, można było zrobić herbatę, wypożyczyć gry lub książki. Jako młodzi chłopcy często tam się spotykaliśmy, żeby pograć w szachy, warcaby. Były także organizowane konkursy z nagrodami. Pamiętam projekcje filmów w klubie. Przyjeżdżał pan z Kielc z projektorem i filmami na taśmie. Były to przeważnie filmy czarno-białe. W nowym klubie był telewizor kolorowy, co było nie lada atrakcją. Na przełomie lat 70. i 80. do klubu został zakupiony sprzęt muzyczny. Powstały wtedy zespoły muzyczne, a ja grałem w jednym z nich na gitarze basowej. Ja, Krzysiek Kaczor i Janusz Zawadzki graliśmy pod kierunkiem Mirka Gąsiorka, który był pełnoletni i skończył szkołę muzyczną. Klub to było takie centrum kultury w Kowali. Cała młodzież z Kowali na pewno miło wspomina ten klub i tamte czasy. Zdaniem Grzegorza Pabiana w okresie, gdy do koła należała jego mama, celem koła nie było przekazy19 wanie tradycji, ale spotkania nowoczesnych gospodyń domowych. – Dlatego na jednym ze zdjęć widzimy „Kowalanki” w eleganckich, współczesnych strojach. Koło Gospodyń Wiejskich uczyło nowoczesnego prowadzenia domu. Potem dopiero pojawiły się tradycje ludowe i obrzędy – tłumaczy Grzegorz Pabian. PRZEWODNICZĄCA – To koło przetrwało 50 lat dzięki tolerancji i zrozumieniu. I nas trzyma – tłumaczy Jadwiga Brzoza, przeJadwiga Brzoza – przewodnicząca 20 wodnicząca „Kowalanek”. Pani Jadwiga swoją funkcję sprawuje od 1985 roku, czyli od 29 lat. – Pamiętam, że pierwszy raz przyszłam do koła, jak były obchody Dnia Kobiet. To było 55 lat temu, ale nie jest w żaden sposób udokumentowane. Wcześniej takie spotkania prowadziła moja mama Genowefa. Na początku było Koło Gospodyń Wiejskich. Były robione prelekcje na temat zdrowia, gotowania, bezpieczeństwa na wsi w czasie prac polowych. Najpierw zbierałyśmy się w tzw. Domu Brzozy, potem w klubie. Pamiętam, jak na początku uczyłyśmy się robić różne sałatki i ozdoby ze sznurka. Jeździłyśmy na występy do mleczarni i do wojskowości. Pani Jadwiga jest bardzo skromną osobą i nie lubi się chwalić. Krystyna Kaczor: – Jadzia Brzoza jest ogromną podporą zespołu. Ciężko sobie wyobrazić zespół bez niej. Ona na próbę zespołu upiecze drożdżówkę albo inne ciasto, zrobi herbatę. Jest jak dobry gospodarz, który dba o wszystkich. Jadwiga Brzoza dodaje, że starsze kobiety to koło trzyma. – Ważne, że się spotkamy, posiedzimy, porozmawiamy jedna z drugą, trochę pośpiewamy, gdzieś pojedziemy. To dla nas duża rozrywka i przyjemność. Jest bardzo miło. Jak się przyjdzie raz, drugi, trzeci – to potem do koła ciągnie. Skąd się wzięły obrzędy? Miałyśmy w domach sprzęty, poznosiłyśmy i przygotowałyśmy obrzędy. Na początku śpiewałyśmy same. Potem doszedł do nas pierwszy instruktor muzyczny – Tadeusz Krzysztofek, a następnie drugi – obecny – Krzysztof Korban. Teksty, które śpiewałyśmy i wygłaszałyśmy, były w nas. Zebrałyśmy je od rodziców i dziadków. Dzięki temu „Kowalanki” są oryginalne i odróżniają się od innych zespołów. 8 sierpnia 2010 r., podczas XI Powiatowego Przeglądu Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmiel- niku, Jadwiga Brzoza otrzymała Nagrodę Powiatu Kieleckiego „Za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony Kultury” za 2009 r. w kategorii indywidualnej. SOLISTKA Krystyna Kaczor do „Kowalanek” trafiła w 2003 roku po zakończeniu pracy w Zakładach Przemysłu Wapienniczego „Trzuskawica” i po przejściu na emeryturę. Od pięciu lat opiekuje się chorym mężem Józefem. – Przyszłam do zespołu, bo bardzo lubię śpiewać. On też mnie namawiał. Mąż lubił śpiewać i tańczyć – wspomina Krystyna Kaczor. – Ojciec męża był muzykantem z dziada, pradziada. Miał pięciu braci, którzy grali na wszystkich instrumentach i tworzyli kapelę ludową. Próby „Kowalanek” często robiliśmy w domu. Moja sąsiadka Danuta Piotrowska siadała, ćwiczyłyśmy teksty i melodię. Mąż też śpiewał z nami. Muzyka i śpiew w naszym domu były na porządku dziennym. Nasi synowie też grali: jeden na akordeonie, a drugi na saksofonie. Wnuki też grają. Lubiłam chodzić na próby do remizy raz w tygodniu i śpiewać. Żyłam tym. W domu zawsze było dużo pracy, ale człowiek czekał na ten jeden dzień w tygodniu, kiedy była próba, żeby spotkać się i pośpiewać. Jak choroba męża nie pozwalała na zostawienie Krystyna Kaczor w czasie koncertu „Kowalanek” w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach. Z lewej mąż pani Krystyny – Józef go samego w domu, często zabierałam go ze sobą. Jeździł też z zespołem na występy, np. do Domu Pomocy Społecznej w Kielcach czy na Wojewódzki Przegląd Kolęd i Pastorałek do Włoszczowy. Jak jest muzyka, radość, to nie ma problemów i nienawiści. Lepiej sobie zaśpiewać niż się pokłócić. Czasem kupowaliśmy kasety, płyty i tańczyliśmy z mężem w domu, do przewrotki. Wszystko było: polki, oberki i tanga. To trzeba lubić, żeby tak się zachowywać – uśmiecha się pani Krystyna. – Wiadomo, różnie może być między kobietami, ale żyjemy nawzajem swoimi problemami. Jak nie mogę przyjść, to dzwonią do mnie, pytają, jak pomóc. Pani Krystyna często śpiewała solo całe utwory podczas występów „Kowalanek”, np. kolędy „Gdy się rodziłeś, Panie” i „Nie masz ci, nie masz, nad tę gwiazdeczkę”. – Kiedy pierwszy raz przyszłam na próbę „Kowalanek”, trafiłam na wizytę Jerzego Gumuły, instruktora z Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach. – Usłyszał mnie i powiedział: Pani to sama będzie śpiewała. Broniłam się, że nie znam tekstu, ani gwary. A on kazał dać mi zeszyt z tekstem i śpiewać. Tak zostałam wytypowana – mówi Krystyna Kaczor. – Podczas występów można było choć na chwilę zapomnieć o życiu, odprężyć się, poznać nowe osoby. Na koncertach w Domu Pomocy Społecznej pensjonariusze tańczyli i bawili się razem z nami. Bardzo to lubię. Wstaję przed 5 rano, żeby w radio posłuchać muzyki ludowej. Czasem widzę, jak jadą na występ, patrzę i ciężko mi. Brak mi jest tego. Czy „Kowalanki” powinny się zmieniać? – Nie powinny się zmieniać, ale „Kowalanki” zmienia czas. Jak się ma 80 lat, to ciężko jest zapamiętać tekst. Zmienia je także zdrowie. Mimo to „Kowalanki” są wszędzie i zawsze można na nich polegać. Folklor tkwi w „Kowa21 lankach”. One mają w sobie gwarę i mowę. U nas na ręcznik mówiło się np. „ucieracz”, a na lusterko „przejżotko”. Tego języka, gwary brakuje młodym zespołom – dodaje Krystyna Kaczor. GAWĘDZIARKA Gdy na moje biurko co miesiąc trafia zwykła biała koperta, odręcznie zaadresowana, to już wiem, że przyszła korespondencja od Henryki Brzozy. Pani Henryka należy do zespołu od 1964 roku. Śpiewa, ale przede wszystkim wygłasza gawędy i recytuje wiersze – własne wiersze. – Panie Piotrze, deszcz padał, i padał. Nudziło mi się. To wysłałam panu trochę więcej wierszy – tłumaczyła się kiedyś pani Henryka. A wena jej nie opuszcza. Henryka Brzoza przyszła do Kowali z Zawady, za mężem Piotrem. – Był 1954 rok. I pamiętam, jak w Kowali szkołę budowali. Miałam ze dwadzieścia lat, jak Janikowa zapisała mnie do koła – mówi. Pani Henryka zajmowała się transportem baniek z mlekiem od gospodarzy w Kowali do zlewni mleka w Bilczy. To były ciężary. Pusta bańka ważyła 15 kg, a do tego dochodził ciężar 30 litrów mleka. Czyli całość ważyła z pół metra – opowiada Henryka Brzoza. Boże drogi! Miałam wóz ciągnięty przez konia. Było we mnie wtedy tyle siły, że potrafiłam zeskoczyć z wozu, podnieść bańkę i wrzucić na wóz, który cały czas jechał. I tak świątek piątek – po kilkadziesiąt baniek dziennie. Mleko wydojone wieczorem musiało być przecedzone i odparowane, a potem wystudzone. Ponieważ nie było chłodziarek, to bańkę z mlekiem wpuszczało się na noc do studni i rano wyciągało zimną. Bańki były wystawiane od 4 rano, a o 6 już byłam z nimi w Bilczy. Tak pani Henryka pracowała do 1979 roku. Potem była wagową w ZPW Trzuskawica. Henryka Brzoza – gawędziarka 22 Henryka Brzoza wychowała czworo dzieci. Życie jej nie oszczędzało. Syn pani Henryki – Ryszard – zginął w stanie wojennym, 4 stycznia 1981 roku. Był działaczem Solidarności w zakładzie. Miał 24 lata. Według wersji władz, zginął w wypadku samochodowym. W rzeczywistości został zastrzelony. Ryszard Brzoza w zaplombowanej trumnie spoczął na cmentarzu w Brzezinach. Pani Henryka ociera łzy. Wspomina pierwszy wiersz, który napisała 40 lat temu, a który związany jest z następnym przeżyciem: Pan Jezus chodząc szukał w oddali Wreszcie wstąpił do wsi Kowali Zapukał do drzwi: czy mnie słyszycie? Czy mi oddacie najstarsze dziecię? Rodzice na to nic nie gadali Z radości tylko łzami się zalali. Terenia nasza gdy to usłyszała Szybciutko Bogu podziękowała Uklękła szybko, tak się modliła Że świętej rodzinie będzie służyła Biegnie do kościoła i tak reaguje Pyta się księdza, gdzie ją pokieruje? A ksiądz jej daje adres do Cieszyna, Ale cierniami usłana drożyna. A gdy z Cieszyna list otrzymuje Z radości cała podskakuje. Cieszy się bardzo, że jest przyjęta Żegna rodzinę, odjeżdża, jest uśmiechnięta. Ten wiersz mówi o Teresie – córce pani Henryki, która poszła do zakonu Sióstr Elżbietanek. Wątki osobiste i religijne bardzo często pojawiają się w utworach pani Henryki. Jej teksty brzmią prawdziwie. Są prostolinijne, ale czytelnik/słuchacz ma zawsze przed sobą słowa płynące prosto z serca. Często w jej tekstach przedstawiane są aktualne wydarzenia, np. dożynki, Dzień Kobiet, Dzień Babci i Dziadka czy rocznica śmierci Jana Pawła II. Pani Henia przez 10 lat była przewodniczącą Koła Gospodyń Wiejskich. – Zrezygnowałam, bo praca, rodzina i gospodarstwo. Po mnie funkcję przewodniczącej pełniła Helena Kozakowska, a po niej Jadwiga Brzoza. Chodziło się do pracy, ziemniaki, żniwa. Po 22 szłam do klubu na próby – opowiada. Gawędy zaczęła mówić już w latach 70. Henryka Brzoza ma bardzo dobrą pamięć. Choć teraz narzeka, że coraz trudniej jest się jej uczyć tekstów. – Jestem zadowolona z tych 50 lat w zespole. Ten zespół mnie trzyma. Czekam na próby. Specjalnie uczę się wiersza, pijemy herbatę, rozmawiamy… i takie inne to życie. Mimo podeszłego wieku Henryka Brzoza cały czas jest bardzo aktywna. Od 5 lat pomaga w opiece nad swoją 96-letnią stryjenką. Henryka Brzoza bierze udział w konkursach gawędziarzy organizowanych zarówno w regionie jak i na terenie kraju. Jest laureatką kilku edycji Sabałowych Bajań w Bukowinie Tatrzańskiej. W regionie także często nie ma sobie równych w „godaniu”. Tak było np. 11 grudnia 2011 roku, kiedy wygrała Regionalny Przegląd Gawędziarzy „Toto nase ludowe godanie”, który odbył się w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. Celem przeglądu było zachowanie gwary regionalnej, popularyzacja gawędziarstwa, rozbudzanie wrażliwości na kulturę żywego słowa, rozwijanie uzdolnień twórczych i doskonalenie umiejętności scenicznych. Pani Henryka zapewniła sobie zwycięstwo w gronie 12 wykonawców, przedstawiając „Godki własne”. Dlaczego warto słuchać gawęd pani Henryki? Oprócz treści, którą zwykle dokładnie opracowuje, 23 podczas jej prezentacji warto zwrócić uwagę na gwarę, sposób mówienia, świetny kontakt wzrokowy ze słuchaczami, gestykulację i energię płynącą z każdej strofy. Tytuły niektórych gawęd Henryki Brzozy: „Na Dzień Niepodległości”, „Gawęda o czarownicach”, „Przyjechały z miasta…”, „Kasia”, „Myśloł sobie wiejski chłopok”, „Gawęda o burzy”. Z BIBUŁY ZROBI KAŻDY KWIATEK Stefania Golenia śpiewa w zespole, bierze udział w obrzędach, wykonuje rękodzieło i mówi gawędy. Jest kowalanką z urodzenia, a w kole/zespole działa od początku, od 1964 roku. – Na początku przyjeżdżały do nas dwie panie z Kielc i uczyły śpiewać. Śpiewu uczył nas też pan Gajda z Dębskiej Woli. Z piosenkami jeździłyśmy na występy do Chęcin, do Nowin, do Kielc do spółdzielni mleczarskiej Radostowa. Potem zaczęłyśmy odtwarzać obrzędy. Pierwszy obrzęd, którego się nauczyłyśmy, to było „Darcie pierza”. Za ten obrzęd otrzymałyśmy pierwsze miejsce w Pińczowie. Z rękodziełem ludowym zetknęłam się już w dzieciństwie. Moja mama Aniela robiła kwiatki z bibuły. Mama miała dwie krowy. Jak tatuś zmarł, to chodziła do Kielc i sprzedawała masło, śmietanę i sery. Było skromnie i biednie, ale nie żałuję tej młodości – wspomina Stefania Golenia. – Dawniej to pięknie śpiewałyśmy. Teraz mamy grubsze głosy. Pani Stefania pracowała w ZPW Trzuskawica na tzw. wadze. – Ważyłyśmy samochody z kamieniem i wapnem. Jak koleżanka mnie zastąpiła, to mogłam się urwać z pracy i przez pola biegłam do klubu. Teraz, na emeryturze, mam więcej czasu – mówi. Ostatnim z dokonań pani Stefanii w zespole „Kowalanki” jest udział w konkursach gawędziarskich. 24 Stefania Golenia ze swoimi kwiatkami - Zaczynałam kiedyś z Henryką Brzozą. To była gawęda na dwa głosy. Gawędziłyśmy m.in. o tym, jak żeśmy na Trzuskawicy krowy paśli, za którego ja wyjdę, za jakiego ona. A teraz namówiły mnie i spróbowałam sama – mówi Stefania Golenia. Pierwsze samodzielne gawędy wygłosiła podczas konkursów recytatorskich w Starachowicach i Kielcach. Stefania Golenia znana jest z ręcznego wykonywania kwiatów, którego nauczyła się od mamy. To najbar- dziej lubi robić. Róże wykonuje z krepiny i bibuły karbowanej. W rękach pani Stefanii powstają także piękne maki i inne kwiaty. Robi kamizelki na drutach. Z ozdób choinkowych wykonuje łańcuchy i ozdabiane cekinami bombki styropianowe. – Cieszę się, że zespół trwa już tyle lat, choć chciałoby się przywrócić te młode lata. Chciałabym także inne panie z zespołu nauczyć robienia kwiatów, przekazać swoją wiedzę. Bardzo dobrze czuję się w tym kole – przyznaje Stefania Golenia. MARTA BRZOZA Najmłodsza „Kowalanka”, Marta Brzoza, jest wnuczką przewodniczącej koła Jadwigi Brzozy. Urodziła się we Włoszech i przyjechała do Kowali w wieku 2 lat. – Marta na początku znała tylko język włoski, ale w ciągu 2 tygodni nauczyła się języka polskiego. Jak była większa, zabierałam ją na spotkania zespołu i nauczyła się z nami śpiewać – tłumaczy Jadwiga Brzoza. Z „Kowalankami” po raz pierwszy wystąpiła w wieku 6 lat, w styczniu 2007 roku, podczas koncertów w sanatoriach Buska-Zdroju. Marta skończyła Państwową Szkołę Muzyczną I stopnia im. Ludomira Różyckiego w Kielcach. Potrafi grać na skrzypcach i na fortepianie. Razem z zespołem śpiewa, gra na skrzypcach, wykonuje palmy wielkanocne, pisanki i inne ozdoby. Widzowie szczególnie zapamiętali wykonywane przez nią kolędy na skrzypcach. Marta Brzoza otrzymała szereg nagród i wyróżnień, m.in. na IX Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku w 2008 roku. „KOWALANKI” SAME O SOBIE Genowefa Piotrowska jest od początku w kole/zespole. Do Kowali przyszła z Posłowic w 1955 roku, za mężem. – Skrzyknęła nas dyrektorka szkoły. Jedne kobiety wciągały do koła inne. Na początku przyjeżdżały panie z Kielc i uczyły nas gotować – opowiada pani Genowefa. – Śpiewam, występuję w obrzędach, m.in. na kołowrotku. Za czasów mojej młodości ludzie siali len, czyścili – stąd kolejny obrzęd – czesania lnu, w którym też biorę udział. Te 50 lat zleciało nie wiadomo kiedy. A przecież praca na gospodarce była. Ale obrobiło się Marta Brzoza – nadzieja zespołu 25 w domu i ciągnęło tu do kobiet. Co ciągnęło? Trochę radości. Tak było dawniej i jest teraz. Helena Adamczyk skończyła 80 lat i ma sześcioro prawnuków. – Siódmy prawnuk jest w drodze – śmieje się pani Helena. – Po jubileuszu zespołu, w maju, chcę odejść. Czasu nie da się zatrzymać. Nie mam już głosu. Pani Helena w zespole działa od chwili założenia. – Na początku uczyłyśmy się śpiewu, pomagałyśmy strażakom w organizowaniu imprez, zabaw. Brałam udział w obrzędach, w gotowaniu i śpiewie. Najbardziej pamiętam pieśni religijne. Jakby młodzież chciała przychodzić, toby się od nas wielu rzeczy nauczyła. Komu my przekażemy nasz dorobek? Lubimy się spotykać. Bo co? Mamy siedzieć w czterech ścianach? Jak człowiek wychodzi do ludzi, to widzi, że jest potrzebny. Helena Pękalska pochodzi z okolic Nowego Sącza, a do „Kowalanek” przyszła w 2009 roku. – Dzieci wychowałam, mam więcej czasu, to przyszłam do zespołu. Lubię tańczyć, śpiewać i gotować. Uczę się także rękodzieła od starszych koleżanek. W maju 2013 roku Od prawej: Helena Adamczyk, Genowefa Piotrowska i Zofia Zegadło 26 dostałam wyróżnienie w Tokarni za rogaliki z nadzieniem różanym. Pani Helena ma 5 dzieci i 6 wnuków. Wkrótce na świat przyjdzie jej 7 wnuk. W zespole jest miło i przyjemnie. Szkoda, że młode nie chcą do nas przychodzić. A przecież warto, to takie urozmaicenie życia. Krystyna Kowalska jest w zespole od 2011 roku. – Widziałam wcześniej występy „Kowalanek” i bardzo mi się podobały. Schodzimy się co tydzień, śpiewamy, lepimy pierogi, gotujemy kapustę, pomagamy pani Jadzi i jeździmy z występami. Ta praca w zespole wciąga. Zofia Zegadło przyszła do zespołu w 1972 roku. – Przede mną do koła chodziła moja teściowa, potem ja. Na początku, gdy zespół miał siedzibę w szkole, miałyśmy kursy gotowania i pieczenia na potrzeby domowe. Potem spotykaliśmy się w tzw. Domu Brzozy i wreszcie w klubie. Pamiętam ten występ z obrzędem „Darcie pierza”, który był prezentowany w Słowie Ludu z 1984 roku. Bardzo się cieszyłyśmy, jak zdobyłyśmy pierwsze miejsce. Brałam udział we wszystkich obrzędach: w darciu pierza, praniu, czesaniu lnu i prządkach. Nie gotuję na konkursy. Nie robię też rękodzieła. To robią inne koleżanki. W zespole każda z nas może realizować swoje pasje. Kiedyś nie było tak dobrze, np. z wyjazdami. Trzeba było pisać podanie, np. do Trzuskawicy, o samochód. Teraz gmina dba o nas, samochód podstawia i jedziemy. Jadwiga Betka jest od 8 lat w „Kowalankach”. Mieszka w Kielcach. – Wcześniej byłam w innym zespole, działającym na terenie gminy Zagnańsk. Zespół „Kowalanki” działał o wiele prężniej od tamtego, dlatego tu przyszłam. Panie mnie zaprosiły, zaakceptowały i tak już jestem 8 lat. Pani Jadwiga włącza się w śpiew, recytację i rękodzieło. – Rodzice nauczyli mnie robić ozdoby choinkowe. Robiłam je od dziecka. Pokazałam te swoje zabawki choinkowe w chwili przyjścia do zespołu i od tego się zaczęło. Razem z „Kowalankami” robimy bombki, jeżyki, gwiazdki, pawie oczka, aniołki, szyszki i inne ozdoby, które można wymyślić na choinkę. Od 6 lat, każdego roku choinka z moimi ozdobami jest wystawiana w gablocie w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. To moja autorska choinka. Podczas warsztatów uczę dzieci i młodzież wykonywania ozdób choinkowych. Dopiero w zespole „Kowalanki”, od koleżanek, nauczyłam się robić kwiaty. Każda z nas ma swój styl. Zdaniem pani Jadwigi, „Kowalanki” pracują z zaangażowaniem. Jadwiga Betka od zawsze interesowała się recytacjami, dlatego w 2013 roku podjęła się udziału w konkursach gawędziarskich. Z zespołem „Kowalanki” przygotowuje także obrzędy. - Siłą „Kowalanek” jest to, że im się chce. One tu przychodzą z radością w myśl słów piosenki: „Piosenka oddali starość, nawet odejmie nam lat”. Ewa Więcek ma bardzo krótki staż w Zespole Obrzędowym „Kowalanki”. Przyszła w październiku 2013 r. Do Kowali trafiła 25 lat temu z Bolechowic, za mężem. – Przede mną w zespole była moja teściowa – Anna Więcek – dlatego stwierdziłam, że trzeba kultywować tę tradycję. Wiadomo, że nasze koło jest bardzo stare. Człowiek dojrzewa i z wiekiem zaczynają go te rzeczy interesować. Mam nadzieję, że za mną przyjdzie więcej młodych osób i będziemy mogli coś więcej zrobić dla kobiet. Na wsi jest stagnacja, większość kobiet nie pracuje. A mogły by tu przyjść, chociażby po to, by się oderwać od obowiązków domowych. Na początku może to nie jest takie ciekawe, ale wielu rzeczy musimy się od starszych koleżanek nauczyć. Tę wiedzę matki przekazywały córkom latami. Mimo różnicy wieku między nami, panie są bardzo otwarte. Nie eliminują mnie ze swoich kręgów, dlatego tu przyszłam. Panie są zżyte Od prawej: Ewa Więcek i Barbara Misztal podczas kiermaszu bożonarodzeniowego w Dworku Laszczyków z sobą, jest między nimi silna więź, co jest bardzo naturalne i prawdziwe. Ponieważ pani Ewa jest z zawodu dietetykiem, włącza się w kulinarną działalność zespołu, a także w śpiew. – Myślę, że rękodzieła też się nauczę, ale mam na to czas. Podziwiam panie za to, że w tamtych czasach miały odwagę wyjść z domu i założyć ten zespół. Tworzyć coś dla siebie i dla innych. Dla współczesnych kobiet jest to o wiele łatwiejsze. Moje córki śmieją się ze mnie, gdy widzą, jak się przebieram w strój ludowy. Ale dzięki temu wiedzą, jak tn strój wygląda. Każdy powinien wiedzieć, skąd pochodzi, kim jest i kultywować tradycje. Maria Klisik przyszła do „Kowalanek” trzy lata temu. – Chciałam się rozweselić, żeby czas mi szybciej płynął. To bardzo pożyteczna działalność. Lubię śpiewać, a przy tym trzeba się uczyć tekstów, co jest bardzo 27 Wiesława Kulińska bardzo aktywnie zajmuje się promocją zespołu. Na zdjęciu z Aleksandrem Piekarskim – fotoreporterem Echa Dnia podczas konkursu w Tokarni pożyteczne dla rozruszania mózgu. Moje paluszki pracują przy robieniu pierożków z mięsem oraz kapustą i grzybami. Brałam także udział w przygotowaniu obrzędu „Prządki”. Lubię spędzać czas w zespole. Barbara Misztal trafiła do „Kowalanek” razem z Ewą Więcek w październiku 2013 r. – Lubię śpiewać. Fajnie jest coś robić poza pracą zawodową i patrzeniem w telewizor. Miło jest mi także zintegrować się ze wsią. Mieszkam w Kowali Małej od 19 lat i mało znam ludzi. Nie mamy żadnych powiązań z miejscowością, a chcemy mieć. Podziwiam „Kowalanki” za tyle lat pracy i chęci. Na razie piekłam placki na kiermasze. Miło jest sobie pośpiewać i przychodzę tu z przyjemnością. MENADŻERKA Wiesława Kulińska przyszła do Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” jako młoda emerytka, w 2004 roku. – Menadżer jest zespołowi bardzo potrzebny. Ona ma wszystkie kontakty, wszystko pozałatwia w związku 28 z naszymi występami. Pyta mnie, czy to zrobimy, czy tamto, wszystko uzgadnia i planuje. Dzięki niej praca zespołu przebiega dużo sprawniej. Odkąd Wiesia jest z nami, koło znacznie lepiej się rozwinęło – przyznaje Jadwiga Brzoza, przewodnicząca zespołu. Zdaniem Wiesławy Kulińskiej, prowadzenie zespołu jest bardzo miłe. – Panie są zgrane, bardzo szczere, konkretne i obowiązkowe. Każdą pracę wykonują solidnie i przykładają się do niej z sercem. Bardzo je za to podziwiam – mówi Wiesława Kulińska. – „Kowalanki” są skarbnicą wiedzy i tradycji ludowych. Wszystkie kierunki działań wychodzą od członkiń zespołu. Praca z paniami odbywa się w serdecznej i rodzinnej atmosferze. KIEROWNIK MUZYCZNY, AKOMPANIATOR Feliks Korban od 2004 roku jest kierownikiem muzycznym zespołu „Kowalanki”. Akompaniuje paniom na akordeonie podczas prób i występów. Feliks Korban to bardzo utytułowany muzyk, wywodzący się z sąFeliks Korban w czasie próby zespołu siedniej gminy Morawica, założyciel znanej w regionie i w Polsce rodzinnej Kapeli Korbanów. – „Kowalanki”, mimo podeszłego wieku, uczą się nowych pieśni. Każdego roku wprowadzam nowe kolędy, pastorałki, pieśni wielkopostne, biesiadne – repertuar zespołu jest bardzo bogaty. Siłą zespołu jest zamiłowanie pań do śpiewania. Lubią śpiewać, spotykać się ze sobą, a potem zaprezentować to, czego się nauczą na zewnątrz – mówi Feliks Korban. – Cieszę się, że młodsze panie przychodzą do zespołu. Przy młodszych głosach moc śpiewu zespołu rośnie. Krystyna Kaczor: – Ja oceniam bardzo wysoko pana Feliksa. Bardzo dobrze nam się współpracowało. Wspólnie udawało nam się dyscyplinować panie i namawiać do śpiewu. DOBRY DUCH Dariusz Krajewski współpracuje z „Kowalankami” od chwili, kiedy został radnym w 2002 roku. A w radzie gminy Sitkówka-Nowiny działa już trzecią kadencję. – Darek jest takim dobrym duchem zespołu. Wspiera panie swoją obecnością podczas występów. Podpowiada. Jest obiektywnym recenzentem – mówi Wiesława Kulińska. Dziełem Dariusza Krajewskiego, który ma ogromne zdolności plastyczne, są elementy scenografii poszczególnych obrzędów. OPINIE O ZESPOLE Stanisław Barycki, wójt gminy Sitkówka-Nowiny: – „Kowalanki” promują gminę, a gmina wspiera „Kowalanki”, to taki system naczyń połączonych. Mieszkańcy gminy często nie zdają sobie sprawy, jak wielki efekt promocyjny osiągamy dzięki działalności tego zespołu. Jestem niezmiernie wdzięczny paniom za pracę wykonywaną od 50 lat. Dobrze, że są liderzy czy menadżerowie, którzy wskazują zespołowi drogę. Mówią, gdzie pojechać, gdzie wystąpić. „Kowalanki” wcześnie i dobrze to zrozumiały. Dla gminy wspieranie działalności zespołu „Kowalanki” to inwestycja w przyszłe pokolenia. Staramy się upowszechniać tradycje. W Kowali już działa zespół złożony z uczniów o nazwie „Mali Kowalanie”. „Kowalanki” powinny się zmieniać jedynie poprzez przyciągnięcie do zespołu nowych osób. Jestem dumny, że te kobiety mają ochotę występować, że się starają, że się szkolą i doskonalą. Mają dobry repertuar śpiewaczy, dobre pomysły kulinarne i trzeba je w tej działalności wspierać. Cieszymy się z tego, co jest, i odwdzięczamy za to, co robią w miarę możliwości naszego samorządu. Na 50-lecie życzę „Kowalankom” jak najlepszej kondycji, zdrowia, wiary w ludzi i sympatii ze strony społeczeństwa. Beata Piotrowska-Wróbel, kierownik Referatu Kultury Starostwa Powiatowego w Kielcach: – Z zespołem „Kowalanki” zetknęłam się 10 lat temu podczas codziennej pracy w Starostwie Powiatowym. Moje oko29 licznościowe kontakty z członkiniami zespołu przekonują mnie o niezwykłym zaangażowaniu w każdą organizowaną imprezę czy akcję. Od kilku lat panie aktywnie działają przy organizacji finałów Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Bez przypominania i przekonywania o słuszności celu, zawsze są i przygotowują na ten dzień wiele niespodzianek. Słyną nie tylko z niekłamanej gry aktorskiej, prezentując obrzędy ludowe, ale także z doskonałej kuchni, magicznych ozdób choinkowych i bibułkowych kwiatów. Na szczególną uwagę zasługuje wysoki kunszt prezentowanych obrzędów i autentyczny przekaz czasów przeszłych. Pani Henryka Brzoza zapisała się w mojej pamięci jako czuła i wrażliwa poetka życia codziennego. Zespół łączy pokolenia, czego dowodem jest Marta – wnuczka pani Jadwigi Brzozy, która pięknie śpiewa, gra na skrzypcach i z godnością prezentuje strój ludowy. Kultywowanie tradycji ludowej i zwyczajów życia codziennego wsi ma znaczący wpływ na dorobek kultury ludowej powiatu kieleckiego, a tym samym świętokrzyskiego folkloru. Warto dodać, że Beata Piotrowska-Wróbel każdego roku prowadzi Powiatowy Przegląd Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku, mając na głowie wianek przygotowany przez Jadwigę Brzozę. Jerzy Gumuła, etnomuzyk z Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach: – „Kowalanki” poznałem w ubiegłym stuleciu, około 1994 roku, podczas Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem, które organizuje WDK. W Busku zespoły prezentują swój program. Wtedy był to bardziej zespół ob30 rzędowy niż śpiewaczy. Obrzędy przedstawiane przez „Kowalanki” były wysoko oceniane. Zespół bardzo fajnie się na scenie prezentował. Szkoda tylko, że były to same kobiety, trochę brakowało mężczyzn. W związku z tym możliwości repertuarowe też są ograniczone. Nie można wystawić np. wesela, bo nie ma pana młodego. Dlatego „Kowalanki” pokazywały to, co robiły kobiety na wsi: darcie pierza, pranie, prządki czy czesanie lnu. Podczas obrzędów panie używają gwary i cała produkcja, np. pieczenia chleba, jest zachowana tak, jak to się dawniej robiło. Jeżeli stracimy te wspominki prezentowane przez „Kowalanki”, to nie będzie tożsamości regionalnej i narodowej. „Kowalanki” powinny w sobie odtwarzać to, czego nauczyły się w dzieciństwie, i przekazywać młodszym. Alicja Trukszyn, główny instruktor ds. promocji dziedzictwa kulturowego Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach: – Działania zespołu „Kowalanki” mają wartość ponadczasową. Nie zbudujemy jutra, nie pamiętając o wczoraj. Korzenie są bardzo ważne. To co chcemy przekazać naszym dzieciom i wnukom, to „Kowalanki” pokazują na scenie. Ten zespół wiernie naśladuje i oddaje dawne czasy. To jeden z niewielu zespołów, który stara się sięgać do korzeni i źródeł. Występy pań na scenie są przygotowywane bardzo dobrze. Zespół był laureatem wielu nagród, które jury przyznaje za profesjonalizm i merytoryczne podejście do tematu, za rzetelność, wiarygodność i czysty przekaz. Takie zespoły trzeba wspierać. Grzegorz Pabian, mieszkaniec Kowali, przewodnik świętokrzyski, prowadzi Punkt Informacji Turystycznej w Nowinach: – Znaczenie zespołu obrzędowego działającego od pół wieku jest ogromne. Nawet nasza gmina nie może się poszczycić tak długą historią. Coś, co istnieje 50 lat, jak zespół „Kowalanki”, czy Ochotnicza Straż Pożarna w Kowali – ponad 60 lat, buduje tożsamość. To są tradycje dziedzictwa kulturowego tych terenów. Trzeba je szanować, pielęgnować i dalej kultywować. Musimy pamiętać o naszych tradycjach: skąd jesteśmy i skąd pochodzimy. Bo jak zapomnimy o tradycjach, to tak, jak byśmy zapomnieli, kim jesteśmy. Według mnie najlepszą formą rozwoju zespołu byłoby napływanie nowych osób. Jak spojrzymy na archiwalne zdjęcie na rynku w Krakowie, to oprócz członkiń zespołu widzimy mężczyzn, widzimy dzieci – to byłby ideał zespołu. Wtedy można by oddać cały charakter Kowali. Faktem jest, że tradycję i kulturę tworzą ludzie. Ktoś musiał wszystko zainicjować, ktoś musiał ciągnąć przez lata. W kulturze nie ma tak, że coś powstanie i będzie żyło. Zawsze ktoś musi to rozwijać, propagować, monitorować – być liderem. Jak braknie takiej osoby, to wszystko zaczyna się chylić ku upadkowi. Moim zdaniem dopływ młodych ludzi, a także panów spowodowałby pełniejszy rozwój zespołu. Krystyna Janiec, radna gminy Sitkówka-Nowiny: – Od 1998 roku jako radna pracuję w Komisji Zdrowia, Kultury i Bezpieczeństwa i mam na uwadze działanie naszych zespołów. W październiku 2004 roku z mojej inicjatywy powstał Chór „Nowina”, którego jestem menadżerem oraz sekcja plastyczna Klubu Seniora. Pierwszy kontakt z zespołem „Kowalanki” nawiązałam rok później, po wspólnym występie na wieczornicy niepodległościowej. Wtedy poznałam panią Wiesławę Kulińską, menadżerkę zespołu „Kowalanki”. Ponieważ zaczęłyśmy nadawać na tych samych falach, zawiązała się między nami nić przyjaźni. Ja mówiłam o rozwoju chóru, a pani Wiesia o rozwoju „Kowalanek”. Właśnie w 2005 roku postanowiłyśmy razem występować. Dlaczego razem, chór i zespół? Podczas występów możemy przedstawić różnorodny przekaz, odmienną interpretację utworów. Chór śpiewa utwory czterogłosowe o różnorodnej tematyce. Zespół ludowy prezentuje tematykę ludową, obrzędową, nawiązującą do dawnych pokoleń. To zespół przypomina, jak było dawniej. Chór tego nie ma. Razem z nami na występy jeździła także Kapela „Andrusy”. Jako menadżerki nawiązałyśmy kontakty z dyrektorami sanatoriów w Busku i Solcu Zdroju. Naszym celem była promocja gminy, a do sanatoriów przyjeżdżają ludzie z całej Polski. Pierwszy wspólny koncert Chóru „Nowina” i „Kowalanek” odbył się w sanatorium Nida Zdrój 29 grudnia 2005 roku. Pojechała z nami wtedy także sekcja plastyczna, zabierając swoje obrazy. „Kowalanki” miały ze sobą stroiki i ozdoby świąteczne. Stroiki, kwiaty, koszyczki były rozchwytywane przez kuracjuszy. Każdy występ przeplatany był opowieściami o gminie Sitkówka-Nowiny, o jej mieszkańcach, atrakcjach, bogactwach, o pływalni. Potem były wspólne występy w sanatoriach Marconi i Włókniarz. Nasze kontakty coraz bardziej się zacieśniały. Koncertowaliśmy w DPS-ach, w Piekoszowie, Dobrzyniówce, Klubie „Uroczysko”, w Muzeum Miasta Kielce. Scenariusz koncertu przygotowujemy razem. Zwykle ja prowadzę, ale na zakończenie wychodzimy z panią Wiesią i przedstawiamy nasze zespoły. Jestem bardzo dumna, że poznałam panie z zespołu „Kowalanki”. Spełniają ogromną rolę edukacyjną i przypominają młodym, jak było dawniej. 31 JEDNO Z NAJLEPSZYCH KGW W POWIECIE KIELECKIM Pewnym ukoronowaniem pracy koła/zespołu było nagrodzenie „Kowalanek” 26 listopada 2013 r. w plebiscycie dziennika Echo Dnia na Najlepsze Koło Gospodyń Wiejskich. Panie z Kowali zajęły bardzo dobre – 5. miejsce w powiecie kieleckim – na 90 kół gospodyń wiejskich. Patronat nad tym plebiscytem objęła Pani Prezydentowa Anna Komorowska. Na galę, która odbyła się w hali Targów Kielce, panie przygotowały specjalne stoisko, na którym znalazło się nie tylko wykonywane przez nie rękodzieło, ale także dania do degustacji. Potem wystąpiły na scenie razem z kierownikiem muzycznym Feliksem Korbanem. Powyżej „Kowalanki” z dyplomami, a poniżej... z przyjaciółmi 32 INSTYTUCJE, Z KTÓRYMI WSPÓŁPRACUJĄ „KOWALANKI” 1. 2. 3. 4. 5. 6. Urząd Gminy Sitkówka-Nowiny Bank Spółdzielczy w Kielcach Wodociągi Kieleckie Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach Muzeum Wsi Kieleckiej Instytut Innowacji i Biznesu Magdalena i Tomasz Gołdzińscy 7. Zespół Szkół nr 17 w Kielcach, ul. Szkolna 8. Dom Pomocy Społecznej przy ul. Jagiellońskiej w Kielcach 9. Klub Seniora przy ul. Jana Nowaka Jeziorańskiego w Kielcach 10. Przedszkole Samorządowe im. Pluszowego Misia w Nowinach 11. Szkoła Podstawowa im. gen. Antoniego Hedy ps. Szary w Kowali 12. Przedszkole w Kowali 13. Sanatorium Nida i Sanatorium Marconi w Busku Zdroju 14. Zakłady Przemysłu Wapienniczego „Trzuskawica” SA 15. Firma transportowa PPHU „Omega” z Dębskiej Woli Wiesławy i Ryszarda Grudniów „Kowalanki” razem z Chórem „Nowina” wzięły udział w jubileuszu 110-lecia Banku Spółdzielczego w Kielcach. Na zdjęciu Wiesława Kulińska wręcza kosz kwiatów wykonanych przez „Kowalanki” Stanisławowi Matejkiewiczowi, prezesowi banku 33 OBRZĘDY Ciężko byłoby wymienić wszystkie dyplomy i nagrody, które panie z Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” otrzymały w czasie 50-lecia istnienia. Jeszcze większym wyczynem byłaby prezentacja zdobytych trofeów na łamach niniejszej monografii. Za śpiew, za obrzędy, za rękodzieło, za kulinaria, za gawędy – we wszystkich nurtach działania zespół odnosi sukcesy. Panie otrzymują nagrody zespołowe i indywidualne. Jednak są występy/wydarzenia/nagrody, które same „Kowalanki” uważają za fundamentalne w swojej dziaNotatka o wystawieniu przez „Kowalanki” obrzędu „darcie pierza” w dzienniku Słowo Ludu z 22 listopada 1984 roku łalności artystycznej. Głównym celem zespołu jest pielęgnowanie i przekazywanie następnym pokoleniom dawnych zwyczajów i obyczajów ziemi kieleckiej. By zrealizować ten cel, panie przygotowały cztery obrzędy, które były systematycznie wystawiane w czasie ich 50-letniej działalności na terenie całego kraju: „Darcie pierza”, „Pranie”, „Czesanie lnu”, „Prządki”. Wśród obrzędów „Kowalanki” wymieniają także „Pieczenie chleba”, które odbywa się w piecu chlebowym w Tokarni. W celu łatwiejszego kontaktu z odbiorcą zespół zachował tradycyjne stroje ludowe oraz posługuje się podczas występów rekwizytami z dawnych lat, które pomagają zrozumieć wystawiane obrzędy. Tobie ojczyzno pieśń śpiewamy Najstarszym archiwalnym zachowanym źródłem mówiącym o dokonaniach „Kowalanek” jest notatka w dzienniku Słowo Ludu z 22 listopada 1984 roku. 30 lat temu gazeta była organem Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W notatce pt. „Tobie Ojczyzno Pieśń Śpiewamy” jest relacja z VI Przeglądu Amatorskich Zespołów Artystycznych, który odbył się w Pińczowie. „Wśród plejady barwnych grup, które przewinęły się przez scenę Pińczowskiego Domu Kultury, uwagę naszego fotoreportera zwrócił zespół z Kowali gmina Sitkówka-Nowiny prezentujący ludowy zwyczaj darcia pierza”. Notatka opatrzona była zdjęciem „Kowalanek”. Tak więc darcie pierza było pierwszym obrzędem prezentowanym przez panie z Kowali. „Pranie” wysoko ocenione w Tarnogrodzie Obrzęd „Pranie” był drugim z kolei obrzędem prezentowanym przez panie z zespołu „Kowalanki”. Oto jak oceniła „Pranie” Komisja Artystyczna XXXVI Międzywojewódzkiego Sejmiku Wiejskich Zespołów Te34 atralnych w Tarnogrodzie, który odbywał się od 28 do 30 stycznia 2011 roku. Komisję, pod przewodnictwem teatrologa prof. Lecha Śliwonika, tworzyli: dr Katarzyna Smyk – folklorystka, dr Bożena Suchocka – reżyserka i Marian Glinkowski – reżyser. „Zespół Obrzędowy KOWALANKI z Kowali (woj. świętokrzyskie, pow. kielecki) zaprezentował na Sejmiku spektakl pod tytułem »Pranie«. Oto raz w tygodniu nad strumień przychodzą kobiety wiejskie z praniem. Okoliczność ta sprzyja towarzyskim rozmowom, żartom, plotkom, wspominkom i śpiewom. Wydawałoby się, że nie ma w takim zdarzeniu niczego specjalnie atrakcyjnego, jednak 8 wykonawczyń udowadnia, że nawet zwyczajne sąsiedzkie spotkanie może wzbudzić zainteresowanie i aplauz widzów. Kobiety – tworząc pogodną, przyjazną atmosferę – bez trudu wciągają obserwatorów w prosty, acz ciekawy i dowcipny dialog. Scenografia jest skromna: rzeką jest niebieski materiał rozpostarty na całej szerokości sceny; nad wodą widnieje kilka kępek kaczeńców i stokrotek (kwiaty z bibuły i krepiny wykonane przez członkinie zespołu »Kowalanki«); po lewej stronie sceny i po prawej po dwa prawdziwe drzewka. Ten ładnie zakomponowany wiosenny obrazek dopełniają pojawiające się nad wodą wiejskie kobiety. Przychodzą nad strumień w codziennych, domowych ubraniach. Sześć z nich z kijankami i cebrzykami w rękach zajmuje miejsce bezpośrednio nad wodą, dwie pozostałe – piorące bieliznę na tarkach w cynowych baliach – ustawiają się w drugim rzędzie. Spotkanie jest pretekstem do opowiedzenia kilku historii: o kowalównie, która »cnoty nie pilnowała«, o małżeńskich i matrymonialnych perypetiach jednej z kum (w tym zabawna historia o kominiarzu), o południcy. Opowiadania i plotki przeplatane są pieśniami, które zgrabnie nawiązują do poruszanych w rozmowie tematów. Dialog płynie wartko i swobodnie. Jedynie opowieść »o jedynaczce kowala« wypada blado i umyka uwadze widza, przykryta atrakcyjnością opowieści »o kominiarzu«. Spektakl przynosi wysokie walory poznawcze (odtworzenie zwyczaju prania przy strumieniu, przywołanie wierzenia w południce, wykorzystanie starego sprzętu do prania, przypomnienie kilku pieśni z regionu świętokrzyskiego), muzyczne (pięknie brzmiące i zestrojone głosy wykonawczyń połączone Obrzęd „Pranie” wystawiony na Festiwalu Teatrów Wiejskich „ZWYKI”, który 27 listopada 2011 r. odbył się w Teatrze Polskim w Warszawie 35 Panie z Kowali pojechały do Warszawy 27 listopada. „Zwyki” to wydarzenie, podczas którego mieszkańcy Warszawy i Mazowsza oglądają najwybitniejsze przedstawienia teatru wiejskiego w Polsce. Wśród nich znalazł się kowalański obrzęd „Pranie”. Jak relacjonował obecny na festiwalu Dariusz Krajewski – „imprezę zainaugurował Andrzej Seweryn – wybitny aktor, a zarazem dyrektor teatru, twierdząc, że teatr wiejski powinien być lekturą obowiązkową każdego aktora, bo to na „Kowalanki” z Andrzejem Sewerynem – aktorem i dyrektorem Teatru Polskiego tuż po zakończeniu Festiwalu Teatrów Wiejskich „ZWYKI” z rytmicznym wybijaniem bielizny kijankami) i wysokie walory plastyczne: pomysłowe rozwiązanie strumienia, elementy rękodzieła ludowego w scenografii (kwiaty), trójplanowa kompozycja sceny: strumień i dwa rzędy praczek. Na wyróżnienie zasługuje również scenariusz tego przestawienia: zręcznie zakomponowane wejście postaci, wybór ciekawych opowieści i pieśni w części zasadniczej widowiska oraz proste, niewymuszone zakończenie zapowiadające następne spotkanie za tydzień”. Na warszawskich salonach Po takiej recenzji nie należy się dziwić, że 16 października 2011 roku zespół „Kowalanki” wraz z obrzędem „Pranie” po raz kolejny wystąpił w Tarnogrodzie, ale tym razem na XXVIII Ogólnopolskim Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej. Za prezentację zespół otrzymał dyplom honorowy „w uznaniu wybitnych dokonań artystycznych” wraz z nagrodą pieniężną oraz nominację na Festiwal Teatrów Wiejskich „Zwyki”, który odbywa się w Teatrze Polskim w Warszawie. 36 prowincji sztuka ma swoje źródło i jest bliższa prawdy niż gdziekolwiek indziej. Swoją wypowiedź oparł na słowach poety romantycznego C. K. Norwida. Na ulotkach festiwalowych zacytowano Leona Schillera: „A teatr ludowy… Cóż za widowiska! Jakie barwne! Jakie tu rytmy się słyszy! …Na chwilę nie wątpię, że te widowiska będą podwalinami sceny narodowej, że z tych obrzędów, zwyczajów, tańców i pieśni rozwinie się w przyszłości nowa, swoista forma dramatu polskiego. Festiwal stanowił intensywny przegląd obrzędów, zwyczajów i gwar różnych części Polski, pokazując wieś znaną i nieznaną, prostą, pełną ludowej mądrości”. Podczas „Zwyków” „Kowalanki” prowadziły także kurs bukieciarstwa dla warszawiaków. Tworzenie bibułowych kwiatów i ozdób choinkowych spotkało się z bardzo dużym zainteresowaniem. W warsztatach udział wzięły rodziny z dziećmi, pracownicy naukowi, a nawet pracownicy teatru – pisał Dariusz Krajewski. W czasie przerw między przedstawieniami – na schodach sceny kameralnej Teatru Polskiego śpiewano i gawędzono. „Kowalanki” przedstawiły wiązankę pieśni świętokrzyskich, a pani Henryka Brzoza swoje gawędy. Czas oczekiwania na spektakle skocznymi melodiami umiliła, wszechobecna podczas festiwalu, kapela Andrusy (…) Do Kowali wróciliśmy zmęczeni, ale z poczuciem dobrze spędzonego czasu i godnego reprezentowania naszej małej Kowalańskiej Ojczyzny – dodał Dariusz Krajewski”. Osiągnięcia w kategorii obrzędy: • 2002 r. - II miejsce za obrzęd „Czesanie lnu” w Busku • 2003 r. - I miejsce za obrzęd „Pranie” - w Busku • 18 luty 2005 r. - Dwukrotne wystawienie obrzędu „Czesanie Lnu” dla mieszkańców miasta Kielce na ul. Sienkiewicza – relacjonowane w Radiu Kielce przez red. Magdalenę Smorzewską-Wójcikiewicz. Całe przedstawienie było również transmitowane za pośrednictwem telewizji regionalnej. „Kowalanki” z obrzędem „Prządki” podczas Targów Agrotravel 2013 w Kielcach 37 • 2 grudnia 2006 r. – II miejsce za obrzęd „Czesanie lnu” w konkursie „Ocalić okruchy tradycji” w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach • 7 października 2007 r. – Udział zespołu w I Międzynarodowym Przeglądzie Folkloru w Szydłowie zorganizowanym w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego – prezentacja obrzędu „Prządki”. • 30 marca 2007 r. – Udział w Targach Turystycznych VOYAGER w Centrum Targowym Kielce – wystawienie obrzędu „Prządki”. • 23 września 2007 r. – Wyróżnienie za obrzęd „Prządki” w IV edycji konkursu „Leśne Jadło” w Pustelni Złotego Lasu w Rytwianach. • 14 grudnia 2007 r. – II miejsce za prezentację obrzędu „Prządki” w Przeglądzie Tradycyjnych Obrzędów Ludowych w Piekoszowie. 38 • 29 listopada 2009 r. – Wyróżnienie za obrzęd „Kądziele” w IV Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Obrzędowych w WDK Kielce. • 27 listopada 2010 r. – II miejsce za obrzęd „Pranie” w Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Obrzędowych w Kielcach. Zespół otrzymał nominacje na Przegląd Teatrzyków Wiejskich w Tarnogrodzie. • 28 stycznia 2011 r. – Udział zespołu w Wojewódzkim Przeglądzie Sejmików Wiejskich Teatrzyków w Tarnogrodzie z obrzędem „Pranie”. Zespół otrzymał nominację do udziału w Przeglądzie Ogólnopolskich Teatrzyków Wiejskich w Tarnogrodzie. • 16 października 2011 r. – Udział zespołu z obrzędem „Pranie” w finale XXVIII Ogólnopolskiego Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej w Tarnogrodzie. Zespół otrzymał Dyplom Honorowy w uznaniu wybitnych dokonań artystycznych wraz z nagrodą. Nominacja dla Zespołu na imprezę „Zwyki” w Teatrze Polskim w Warszawie. • 27 listopada 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w imprezie „Zwyki” zorganizowanej przez Teatr Polski w Warszawie. Zespół zaprezentował na scenie Teatru dla miejscowej publiczności obrzęd „Pranie”. Panie z zespołu prowadziły kurs bukieciarstwa dla mieszkańców Warszawy. • 10 luty 2013 r. – Udział zespołu w XXXVII Ogólnopolskim Sejmiku Wiejskich Zespołów Teatralnych w Tarnogrodzie. Zespół prezentował obrzęd „Prządki”. • 2 maja 2013 r. – obrzęd „Pranie” podczas XX Międzynarodowego Przeglądu Zespołów Regionalnych „Złoty Kłos” Euro-Folklor 2013 w Zebrzydowicach. • 2 maja 2014 r. – III miejsce dla zespołu za obrzęd „Prządki” podczas XXI Międzynarodowego Przeglądu Zespołów Regionalnych „Złoty Kłos” Euro-Folklor 2014 w Zebrzydowicach. KULINARIA Podczas pracy w kuchni niewielu byłoby w stanie dotrzymać kroku „Kowalankom”. Panie zaczęły prezentacje kulinariów w 2007 roku. Poprzez tradycyjne potrawy kieleckie przekazują tradycje ludowe. Walory smakowe potraw prezentowane są na konkursach organizowanych na terenie województwa świętokrzyskiego oraz w województwach ościennych. Poza tym potraw „Kowalanek” można często skosztować na festynach, dożynkach, w Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni oraz w Dworku Laszczyków w Kielcach. Najbardziej utytułowane ich potrawy to: grycoki, kapusta pieczarska, nalewka orzechowa, krupnik na zieleniatkach, pierogi, rzodkie z betkami, czyli z majówką, żurek „Kowalanek”, zarzucajka, rogaliki z konfiturą z róży i krupnik na żołądkach. Poniżej publikuję informacje o przygotowanych przez panie potrawach, miejscach ich prezentacji oraz niektóre przepisy. Kapusta pieczarska Smakowite grycoki Grycoki przyrządzone przez panie z Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” zdobyły III miejsce podczas finału Wojewódzkiego Konkursu na Świąteczną Potrawę Regionalną, który 12 grudnia 2009 roku rozstrzygnięto w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. Mimo iż na konkurs panie przygotowały kilkaset tych wyśmienitych pierogów, nie dla wszystkich chętnych starczyło. Potrawa przyrządzona przez „Kowalanki” reprezentowała Powiat Kielecki podczas wojewódzkiego finału Konkursu na Świąteczną Potrawę Regionalną. Grycoki to potrawa skromna, ale bardzo dobra. Ich walory smakowe oraz sposób prezentacji sprawiły, że „Kowalanki” zdobyły III miejsce w tym bardzo trudnym konkursie. Potrawa z gminy Sitkówka-Nowiny wygrała rywalizację z potrawami z mięs, ryb i drobiu wszelakiego. Wszyscy, którzy spróbowali kowalańskich specjałów, byli zachwyceni ich specyficznym smakiem i zabierali przepis. Należy dodać, że także przewodniczący jury – Robert Sowa, szef kuchni hotelu Sobieski – zabrał jeden egzemplarz przepisu. Jadwiga Brzoza i Danuta Piotrowska przygotowały na konkurs kilkaset tych wyśmienitych pierogów. Panie serwowały grycoki na glinianych talerzach pośród dawnego, świątecznego wystroju stoiska. Zachwyt budziła choinka ubrana w ludowe stroiki autorstwa Jadwigi Betki i Barbary Więcek. Wszystkie „Kowalanki” zaangażowały się w przygotowanie prezentacji. Jedne panie gotowały, inne robiły zakupy potrzebnych składników, a jeszcze inne prasowały obrusy i przygotowywały wystrój stoiska. Menadżer zespołu – Wiesława Kulińska – mimo natłoku obowiązków rodzinnych, każdą wolną chwilę poświęcała na pomoc w przygotowaniach do konkursu – pisał Dariusz Krajewski. 39 Grycoki Składniki: Ciasto: 1 kg mąki pszennej, ciepła woda Farsz: 1 szklanka kaszy gryczanej, 2 łyżki masła, 10 dag borowików, 1 mała cebula, sól, pieprz, oliwa Do gotowania: woda, sól, olej Sposób wykonania: Grzyby namoczyć, odlać wodę i gotować w nowej wodzie przez około 15 minut. Następnie odsączyć borowiki, pozostawiając wodę. W tej wodzie ugotować kaszę z dodatkiem soli i masła. Cebulę pokroić i usmażyć na złoty kolor. Borowiki razem z cebulą przepuścić przez maszynkę do mięsa, wymieszać z kaszą, doprawić farsz solą i pieprzem. Z mąki i ciepłej wody zagnieść elastyczne ciasto. Rozwałkować, wycinać kółka. Na kółku ciasta nałożyć farsz, przykryć drugim kółkiem i łączyć warstwy ciasta tak jak pierogi. Okrągłe grycoki gotować przez 5-6 minut w wodzie z dodatkiem soli i oleju. Grycoki podawać z cebulką usmażoną na złoto lub z tartą bułką przyrumienioną na maśle. Podpłominie, syrop sosnowy i rogaliki różane Podpłominie wyrobione i wypieczone przez Jadwigę Brzozę, syrop sosnowy i sosnówka przygotowane przez Stefanię Golenię oraz rogaliki z nadzieniem różanym Heleny Pękalskiej reprezentowały gminę Sitkówka-NoZ lewej Stefania Golenia podczas prezentacji syropu sosnowego, a poniżej Helena Pękalska z rogalikami z nadzieniem różanym podczas finału wojewódzkiego XIII Edycji Konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo - Smaki Regionów”, który 16 czerwca 2013 r. odbył się w Parku Etnograficznym w Tokarni 40 winy podczas finału wojewódzkiego XIII Edycji Konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo - Smaki Regionów”, który 16 czerwca 2013 r. odbył się w Parku Etnograficznym w Tokarni. Jury konkursowe przyznało wyróżnienie Helenie Pękalskiej – pisałem na łamach Głosu Nowin. Podczas prezentacji konkursowych, oprócz Jadwigi Brzozy, Stefanii Goleni i Heleny Pękalskiej, zespół reprezentowały także Henryka Brzoza i Maria Klisik, które zachwalały kowalańskie przysmaki na specjalnym stoisku. Pełne ręce roboty miała menadżerka „Kowalanek” Wiesława Kulińska, która jak mogła wspomagała swoje „zawodniczki” w prezentacjach potraw. Jadwiga Brzoza piekła podpłominie w piecu chlebowym w ośmioraku. Potem o wypiekaniu chleba opowiadała na scenie. Henryka Brzoza docierała do publiczności okolicznościową gawędą. Kulinaria z Kowali znalazły się wśród 52 z województwa świętokrzyskiego zgłoszonych do konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo - Smaki Regionów”. Jak poinformowała po zakończeniu konkursu Wiesława Kulińska, jury przyznało wyróżnienie Helenie Pękalskiej za rogaliki z nadzieniem różanym. – Ale wszystkie panie i ich potrawy zostały tak naprawdę nagrodzone. Stefania Golenia i Jadwiga Brzoza otrzymały nagrody rzeczowe, m.in. patelnie i fartuchy, oraz dyplomy – mówiła Wiesława Kulińska. Stefania Golenia wystawiała w konkursie syrop sosnowy i nalewkę sosnówkę. W jaki sposób je przygotowała? – Na początku maja zbierałam bazie sosnowe. Następnie układałam je w czystych i suchych słoikach i zasypywałam cukrem. Wypełnione słoiki stawiałam w nasłonecznionym miejscu. Mniej więcej po miesiącu pojawiał się gęsty sok – syrop, który zlewałam do butelek. Syrop sosnowy jest bardzo dobry dla dzieci na przeziębienia – opowiadała Stefania Golenia. – Słodkie bazie, które zostały po zlaniu syropu zalewa się następnie wódką lub spirytusem i po pewnym czasie powstaje nalewka sosnówka. Sosnówka jest bardzo dobra dla dorosłych na przeziębienia. Wyróżnione przez jury rogaliki z nadzieniem różanym były dziełem Heleny Pękalskiej. – Na przełomie maja i czerwca trzeba zebrać płatki róży cukrowej. Te płatki ucieramy następnie z cukrem drewnianą pałką w kamionce. Pod koniec dodajemy sok z cytryny. Tak powstaje konfitura różana, która stanowi nadzienie. Rogaliki wycinamy z tradycyjnego ciasta drożdżowego, nadziewamy, zwijamy i pieczemy około 20 minut w temperaturze 180 stopni Celsjusza – wyjaśniała pani Helena. Podpłominie to dzieło Jadwigi Brzozy. Z wyglądu przypominają małe chlebki z posypką kminkową. – Chleb wiejski i podpłominie piekła moja babcia, a potem moja mama. Ja zaczęłam je samodzielnie i systematycznie wypiekać, raz na tydzień, gdy wyszłam za mąż w 1955 roku, czyli ponad pół wieku temu – opowiadała Jadwiga Brzoza. W niedzielę panią Jadwigę można było spotkać w tzw. ośmioraku w Tokarni, gdzie przy piecu chlebowym samotnie przygotowywała, a następnie wypiekała podpłominie. Pani Jadwiga podała nam przepis na podpłominie. Z jednego pieczenia na drugie zostawia się ciasto w dzieży, które powinno schnąć 1-2 tygodnie, ale nie dłużej. Z ciasta robię tzw. zacynkę. Ciasto trzeba namoczyć w wodzie, dodać drożdże, na maślance lub na serwatce. Zacynka musi zakisnąć i wyrosnąć. Na drugi dzień formuje się podpłominie, posypuje kminkiem i wypieka. Powinny przebywać w piecu chlebowym około 20-30 minut. W celu utrwalenia w naszej kulturze znaczenia chleba oraz pokazania mieszkańcom woj. świętokrzyskie41 Jadwiga Brzoza przygotowuje i wypieka podpłominie w piecu chlebowym w Tokarni 42 Osiągnięcia w kategorii kulinariów • 2 lutego 2007 r. – Wyróżnienie specjalne i zajęcie II miejsca za kapustę pieczarską w konkursie na przepisy tradycyjnych potraw świątecznych i obrzędowych przyrządzanych na Kielecczyźnie • 10 sierpnia 2008 r. – II miejsce za kapustę pieczarską w konkursie na najsmaczniejszą potrawę powiatu kieleckiego • 2008 r. – „Kowalanki” przygotowały tradycyjne potrawy regionalne na „Wesele Świętokrzyskie” zorganizowane przez Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach • 18 września 2008 r. – Wyróżnienie za potrawy regionu świętokrzyskiego w II konkursie Gmin Małopolskich Potraw i Wyrobów Regionalnych w Krakowie • 12 grudnia 2009 r. – III miejsce za grycoki w IV edycji konkursu Świętokrzyska Potrawa Świąteczna • 23 maja 2010 r. – II miejsce za nalewkę orzechową w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” Smaki Regionów w Tokarni Podczas konkursów kulinarnych każdą z potraw, trzeba nie tylko przygotować, ale także w efektowny sposób zaprezentować go, a także turystom tradycyjnej procedury pieczenia chleba Jadwiga Brzoza kilka razy w roku piecze chleb w zabytkowym piecu chlebowym w Tokarni. Chleb przygotowywany jest według receptury przekazywanej z pokolenia na pokolenie, a efektów pracy można zawsze skosztować na miejscu. 43 Najbliżsi często wspomagają i wspierają „Kowalanki” podczas prezentacji konkursowych. Na zdjęciu Małgorzata Adach z mężem Januszem na konkursie „Przez żołądek do serca”, który odbył się 22 września 2013 r. w Dębnie • 23 września 2010 r. – I miejsce za krupnik na zieleniatkach w konkursie na najsmaczniejszą potrawę Jarmarku Twórczości Ludowej „Perełka Czarnej Nidy” w Kowali • 26 listopada 2010 r. – I miejsce za pierogi w konkursie na najsmaczniejszą potrawę regionalną w Szewcach • 1 stycznia 2011 r. – Kowalańskie grycoki w TVP. Widzowie na żywo śledzili, jak przygotować ciasto i farsz – gotował prezenter kulinarny Marcin Budynek • 8 maja 2011 r. – II miejsce za rzodkie z betkami, czyli majówką w IV Konkursie na Najsmaczniejszą Tradycyjną Potrawę Powiatu Kieleckiego Kiedy jedne „Kowalanki” przygotowują potrawy na konkurs, inne zachęcają do degustacji na stoisku zespołu. Na zdjęciu Henryka Brzoza i Maria Klisik 16 czerwca 2013 r. w Tokarni. 44 • 19 czerwca 2011 r. – Wyróżnienie za żurek Kowalanek w konkursie na najsmaczniejszą potrawę organizowanym przez Urząd Wojewódzki w Kielcach -Tokarnia • 17 lipca 2011 r. – Wyróżnienie za żurek „Kowalanek” w konkursie na najsmaczniejszą potrawę na III Pikniku Artystycznym w Brzezinach • 29 września 2011 r. – I miejsce za zarzucajkę w konkursie na najsmaczniejszą potrawę podczas Jarmarku Twórczości Ludowej „Perełka Czarnej Nidy” organizowanym w Kowali • 16 czerwca 2013 r. – Wyróżnienie dla zespołu za rogaliki z konfiturą z róży w Konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” – Smaki Regionów w Tokarni. • 22 września 2013 r. – II miejsce dla zespołu za krupnik na żołądkach w Konkursie „Przez żołądek do serca” w Dębnie. ŚPIEW Kowalanka jestem, Chodze staromodnie Zapasecki nosę Bo mi tak wygodnie – śpiewają Kowalanki w utworze pt. „Kowalanka jestem”. Członkinie zespołu są autorkami wielu pieśni i przyśpiewek. Inne teksty panie odgrzebują w domowych archiwach czy starych śpiewnikach. Pomaga im w tym Feliks Korban, który od 10 lat jest kierownikiem muzycznym zespołu. Feliks Korban akompaniuje także paniom na akordeonie podczas śpiewu. Po próbach, które odbywają się w każdy czwartek w remizie w Kowali, zespół prezentuje przygotowane pieśni na występach. We wrześniu 2003 roku Zespół Obrzędowy „Kowalanki”, wraz z innymi zespołami z gminy Sitkówka- -Nowiny, koncertował na Marie Teresia Platz w samym sercu Wiednia. W lipcu 2005 roku zespół śpiewał na okręcie – muzeum ORP „Błyskawica” zacumowanym w gdyńskim porcie. Koncerty w Wilnie (lipiec 2009 r.) i we Lwowie (maj 2013 r.) także zostały zapamiętane przez słuchaczy. Pełną listę występów publikujemy w ostatnim rozdziale monografii. Mimo podeszłego wieku „Kowalanki” śpiewają z ogromną energią, jakiej często brakuje młodszym zespołom. Nagranie płyty CD Podsumowaniem dokonań śpiewaczych zespołu „Kowalanki” było wydanie płyty CD we wrześniu 2013 roku. Produkcja płyt współfinansowana była z funduszy unijnych, które do gminy Sitkówka-Nowiny trafiły za pośrednictwem Lokalnej Grupy Działania „Perły Czarnej Nidy”. Fundusze unijne zasiliły produkcję płyty „Kowalanki” podczas Przeglądu Pieśni Maryjnych w Nowinach w maju 2013 roku. Na akordeonie akompaniuje kierownik muzyczny zespołu Feliks Korban 45 w ramach projektu „Oj dana, dana, płyta wydana”. Nagranie płyty to marzenie każdego artysty. To docenienie jego pracy, a w przypadku zespołu „Kowalanki” – to przede wszystkim docenienie pasji. Członkinie zespołu od lat nieodpłatnie poświęcają swój prywatny czas na próby i koncerty. Nagranie płyty to także powód do ogromnej satysfakcji dla kierownika muzycznego i akompaniatora zespołu – Feliksa Korbana. Dzięki nagraniom dorobek zespołu został zapisany na nośniku cyfrowym, co pozwoli zachować go dla przyszłych pokoleń. Nagrania płyty „Kowalanek” rozpoczęły się pod koniec kwietnia 2013 r. w studiu Wojewódzkiego Domu Kultury. Płyty CD ukazały się po pięciu miesiącach w nakładzie 850 sztuk. Na pierwszej płycie „Kowalanek” znalazło się 19 utworów: „Kowalanka jestem”, „Zielone Jaworze”, „Jak jo se zaśpiewom”, „A te moje buciki”, „Jednego miłego”, „Tam za lasem jest domecek”, „Wysoki las, niskie pole”, „Nas domek drewniany”, „W kieleckiej ziemi mieszkam”, „Wszystkie kwiatki ładne”, „Pod lasem, pod lasem”, „Oj siano, siano”, „Za górą, za lasem”, „Mało jo se mało”, „Przy dolinie strumyk płynie”, „W moim ogródecku”, „Zosieńko nadobna”, „Nie chodź koło róży”, „Zachodź se słonecko”. „Kowalanki” ze swoją pierwszą płytą wydaną przez Urząd Gminy Sitkówka-Nowiny. Płytę uroczyście wręczył zespołowi wójt gminy Stanisław Barycki. Od prawej: Maria Klisik, Zofia Zegadło, Helena Pękalska, Genowefa Piotrowska, Henryka Brzoza, Stefania Golenia, wójt Stanisław Barycki, Piotr Buras z UG Sitkówka-Nowiny 46 Osiągnięcia zespołu w śpiewie: • 19 maja 2002 r. – Nominacja do udziału w XXVI Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem • 17 stycznia 2004 r. – Nominacja do finału XI Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek • 11 sierpnia 2004 r. – Udział w ogólnopolskim konkursie gawędziarzy i śpiewaków w XXXVIII Sabałowych Bajaniach w Bukowinie Tatrzańskiej • 8 stycznia 2005 r. – Nominacja do finału XII Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek we Włoszczowie • 8 maja 2005 r. – Nominacja do udziału w XXIX Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem • 22 stycznia 2006 r. – Nominacja do finału XIII Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek – Jędrzejów • 25 marca 2006 r. – II miejsce w przeglądzie „Pieśń wielkopostna” w Kielcach • 7 maja 2006 r. – Nominacja do udziału w XXX Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem • 7 stycznia 2007 r. – Nominacja do finału XIV Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek – Jędrzejów • 28 stycznia 2007 r. – udział w finale XIV Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek we Włoszczowie • 6 maja 2007 r. – Nominacja do finału XXXI Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem • 2 maja 2007 r. – Wyróżnienie w II Przeglądzie Pieśni Maryjnej w Nowinach • 14 sierpnia 2007 r. – Wyróżnienie dla zespołu w XXXIX Sabalowych Bajaniach w Bukowinie Tatrzańskiej • 19 sierpnia 2007 r. – Wyróżnienie dla najmłodszej solistki Marty Brzozy w VIII Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku • 19 stycznia 2008 r. – Nominacja do finału XV Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek – Skarżysko-Kamienna • 4 maja 2008 r. – Nominacja do finału XXXII Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem • 18 maja 2008 r. – Wyróżnienie w III Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnej w Nowinach • 17 sierpnia 2008 r. – Wyróżnienie dla solistki Marty Brzozy w IX Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku • 16 sierpnia 2009 r. – Wyróżnienie dla zespołu oraz solistki Marty Brzozy w X Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku • 31 stycznia 2010 r. – III miejsce w XVII Świętokrzyskim Konkursie Kolęd i Pastorałek we Włoszczowie • 2 maja 2010 r. – Nominacja do finału XXXIV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem w Korczynie • 8 sierpnia 2010 r. – Wyróżnienie w XI Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku • 22 maja 2011 r. – Wyróżnienie w VI Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnych w Nowinach. Nomi47 nacja do finału XXXV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem w Busku • 5 czerwca 2011 r. – III miejsce w Finale XXXV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem w Busku • 27 grudnia 2012 r. – Wyróżnienie w Świętokrzyskim Festiwalu Kolęd i Pastorałek „Oj Maluśki, maluśki” Podczas koncertu w kościele Św. Jadwigi w Kielcach 48 • 11 sierpnia 2013 r. – Wyróżnienie w XVI Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku RĘKODZIEŁO Panie z Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” od lat zajmują się rękodziełem ludowym. Zespół słynie z pięknych róż, maków i innych kwiatów, które tworzy przez cały rok. Ręce „Kowalanek” tworzą także ozdoby choinkowe: pająki dekoracyjne, bombki i łańcuchy. Choinka przystrojona ręcznie robionymi ozdobami przez „Kowalankę” Jadwigę Betkę każdego roku jest wystawiana w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. Wśród ozdób wielkanocnych warto zwrócić uwagę na piękne palmy, pisanki zdobione różnymi technikami oraz koszyczki wielkanocne. Umiejętność wykonywania rękodzieła „Kowalanki” przekazują młodszym podczas zajęć warsztatowych. Takie zajęcia, np. z bibułkarstwa, są systematycznie prowadzone przez „Kowalanki” w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 17 w Kielcach. Dzieci z przedszkoli i szkół z terenu gminy Sitkówka-Nowiny przed każdymi świętami odwiedzają „Kowalanki” w remizie w Kowali i także biorą udział w zajęciach warsztatowych. „Kowalanki” znane są ze swojej działalności edukacyjnej i społecznej. Przykładem rękodzieła mogą być także wieńce dożynkowe, które panie z zespołu przygotowują każdego roku. Zbieranie zbóż do wieńca rozpoczynają już na początku czerwca. Premiera wieńca odbywa się zwykle około 15 sierpnia, w czasie dożynek gminnych. Wiele wieńców z Kowali było nagradzanych na dożynkach gminnych, a potem powiatowych. 49 STROJE LUDOWE Z FUNUSZY UNIJNYCH Zespół Obrzędowy „Kowalanki” potrafił wykorzystać szansę, jaka pojawiła się wraz z przyjęciem Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Projekt o dotację z funduszy unijnych Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 na zakup strojów ludowych przygotowali dla zespołu Magdalena i Tomasz Gołdzińscy z Instytutu Innowacji i Biznesu w Kielcach. 50 Dzięki projektowi pt. „Zakup strojów ludowych oraz rekwizytów obrzędowch szansą na zachowanie dziedzictwa kulturowego” w 2009 roku „Kowalanki” za pieniądze unijne kupiły nowe stroje. Poniżej z osobami, które pomogły w realizacji projektu Rekwizyty niezbędne do prezentacji obrzędów, które zostały zakupione w ramach projektu unijnego prezentuje przewodnicząca Jadwiga Brzoza 51 WYSTĘPY ZESPOŁU OBRZĘDOWEGO „KOWALANKI” W LATACH 2005-2012 Styczeń 2005 r. Luty 2005 r. 8 stycznia 2005 r. – Przegląd Regionalny Kolęd i Pastorałek w Jędrzejów 16 stycznia 2005 r. – Udział w VI Koncercie Kolęd i Pastorałek w kościele pw. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach 22 stycznia 2005 r. – „Jubileusz Jubileuszy” – Koncert w WDK – Kielce 29 stycznia 2005 r. – XII Świętokrzyski Konkurs Kolęd i Pastorałek we Włoszczowie 31 stycznia 2005 r. – Przekazanie wozów bojowych dla jednostek OSP z naszego regionu przez Władze Państwowe. Występom naszych pań przyglądali się posłowie i senatorowie 1 luty 2005 r. – Spotkanie opłatkowe w WDK Kielce z Demokratyczną Unią Kobiet Marzec 2005 r. 20 marca 2005 r. – I miejsce na Przeglądzie Pieśni Wielkanocnych w WDK – Kielce Maj 2005 r. 8 maja 2005 r. – Udział w XXIX Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem 8 maja 2005 r. – Dyplom za udział w przeglądzie rejonowym zespołów śpiewaczych, pieśni i tańca, obrzędowych kapel ludowych i solistów „Kowalanki” z Feliksem Korbanem podczas występów jasełkowych w Szkole Podstawowej w Kowali w 2005 roku 52 Czerwiec 2005 r. 23 czerwca 2005 r. – Jubileusz 15-lecia Demokratycznej Unii Kobiet – Kielce – występ zespołu z repertuarem ludowym oraz występ pani Henryki Brzozy z gawędami Lipiec 2005 r. 18 lipca 2005 r. – Wizyta w wakacyjnej „Harcówce” Radia Kielce na ulicy Sienkiewicza – wywiad z panią Jadwigą Brzozą. Występ zespołu na ul. Sienkiewicza „na żywo” dla słuchaczy Radia Kielce – przyśpiewki i pieśni ludowe. Dwukrotne wystawienie obrzędu „Czesanie lnu” dla mieszkańców miasta na ul. Sienkiewicza – relacjonowane w Radiu Kielce przez red. Magdalenę Smożewską-Wójcikiewicz 20 lipca 2005 r. – Występ na plaży w Gdyni – dla wczasowiczów 20 lipca 2005 r. – Występ na statku ORP „Błyskawica”. Sierpień 2005 r. 10-14 sierpnia 2005 r. – Dyplom za udział w imprezie XXXIX Sabałowe Bajania w Bukowinie Tatrzańskiej 10-14 sierpnia 2005 r. – Wyróżnienie dla pani Henryki Brzozy w ogólnopolskim konkursie gawędziarzy – podczas imprezy XXXIX Sabałowe Bajania w Bukowinie Tatrzańskiej 21 sierpnia 2005 r. – Szewce – Dożynki Gminne – Zajęcie I miejsca w konkursie na najładniejszy wieniec dożynkowy (nagroda rzeczowa – telefon komórkowy) 21 sierpnia 2005 r. – Przewodnicząca Koła pełni funkcję gospodyni Dożynek 21 sierpnia 2005 r. – Artykuł w gazecie regionalnej pt. „Pierwsze dożynki od 30 lat” 28 sierpnia 2005 r. – Dożynki w Tokarni. Prezentacja wieńca – nagroda pieniężna. Regionalna prasa drukuje artykuł „Żeby chleba starczyło wszystkim” i „Kłos do kłosa” Listopad 2005 r. 10 listopada 2005 r. – Wieczornica w Nowinach z okazji 84. rocznicy odzyskania niepodległości. Zespół śpiewa pieśni wojenne i narodowowyzwoleńcze przy akompaniamencie Feliksa Korbana. Henryka Brzoza wygłosiła przygotowaną specjalnie na tę okazję autorską gawędę ukazującą uczucia opuszczonych matek i żon w trudnym okresie wojny 11 listopada 2005 r. – Udział w mszy św. w Domu Opieki Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej 76. Zespół wykonał pieśni wojenne i międzynarodowe przy akompaniamencie pana Feliksa Korbana. Henryka Brzoza wygłosiła gawędę o bohaterskiej postawie Polaków oraz o trosce matek i ojców po śmierci najbliższych 30 listopada 2005 r. – Sanatorium „Nida Zdrój” w Busku-Zdroju. „Ludowe Andrzejki dla kuracjuszy” Od końca 2005 roku „Kowalanki” bardzo często występowały razem z Chórem „Nowina” i kapelą „Andrusy”, m.in. w sanatoriach i domach pomocy społecznej 53 1. Opowiadania sięgające do dawnych tradycji „Dnia Św. Andrzeja Apostoła”, opowiadania o tradycjach, zwyczajach i wróżbach andrzejkowych opracowała pani Wiesława Kulińska, a wygłosiła pani Krystyna Kaczor 2. Ludowe piosenki w wykonaniu zespołu przy akompaniamencie pana Feliksa Korbana 3. Gawędy i opowiadania o dawnych obyczajach z naszego regionu wygłosiła sama autorka pani Henryka Brzoza 4. Ludowe melodie przygrywali dla pań Feliks Korban oraz Kapela „Andrusy”. Od kierownictwa sanatorium zespół „Kowalanki” otrzymał pisemne podziękowanie. Podziękowanie za występ zespołu „Kowalanki” otrzymał również wójt gminy Sitkówka-Nowiny Stanisław Barycki Wspólne występy „Kowalanek”, Chóru „Nowina” i kapeli „Andrusy” w sanatoriach cieszyły się ogromnym powodzeniem wśród kuracjuszy z całego kraju. Na zdjęciu zabawa taneczna w Solcu-Zdroju przy dźwiękach zespołów z gminy Sitkówka-Nowiny w 2005 r. 54 Grudzień 2005 r. 11 grudnia 2005 r. – Tokarnia „Park Etnograficzny” – „Przysmaki w Skansenie”. Koło Gospodyń serwowało: 1. Śledzie „Czarci oddech”, 2. Placek „Ananasowy smak”, 3. Racuchy po Kowalsku, 4. Parowce, 5. Sałatkę Kowalanek 6. Pawie jajka, 7. Pieczarską kapustę, 8. Kaszę z polską węgierką, 9. Pieżuchę. Dania cieszyły się wielkim zainteresowaniem. Wśród degustujących były pochwały i prośby o przepisy. 12 grudnia 2005 r. – Regionalne gazety drukują artykuły o wigilijnych i świątecznych potrawach. • Echo Dnia - artykuł pt. „Przysmaki w skansenie”, • Słowo Ludu • Gazeta Wyborcza – Kiermasz wigilijny w Tokarni’, „Smak tradycji”. 15 grudnia 2005 r. – Konkurs Recytatorski „Nasze Dziedzictwo” w Miejskim Centrum Kultury im. Leopolda Staffa w Skarżysku-Kamiennej. Henryka Brzoza za recytację swoich utworów zdobyła I miejsce i otrzymała najwyższą nagrodę pieniężną 16 grudnia 2005 r. – „Nocne czytanie Reja” – WDK Kielce. Występ zespołu z programem bożonarodzeniowym oraz regionalnym. Henryka Brzoza wygłosiła gawędy o tematyce świątecznej i wigilijnej 18 grudnia 2005 r. – Występ zespołu w KCK w Kielcach – wystawienie obrzędu „Czesane lnu”. Całe przedstawienie było transmitowane w telewizji polskiej TVP za pośrednictwem telewizji regionalnej TVP3 (3 wejścia na antenę). „Kowalanki” otrzymały kasetę z nagraniem programu, który został wyemitowany w telewizji 20 grudnia 2005 r. – Występ zespołu „Kowalanki” w Szkole Podstawowej w Kowali. Henryka Brzoza wygłosiła 3 swoje utwory o tematyce świątecznej, wigilijnej i noworocznej. Zespół wykonał 5 kolęd przy akompaniamencie Feliksa Korbana. Renata Posłowska, sołtys Kowali, wystąpiła ze swoją poezją 21 grudnia 2005 r. – „Wigilia dla samotnych mieszkańców gminy” w Gimnazjum w Nowinach. Zespół zaśpiewał 3 najstarsze kolędy. Henryka Brzoza wygłosiła gawędy o tematyce świątecznej i noworocznej, zaś sołtys Renata Posłowska własne poezje 29 grudnia 2005 r. – Występ zespołu w Sanatorium „Nida Zdrój” w Busku Zdroju z prastarymi kolędami i pastorałkami. Henryka Brzoza wygłosiła 3 gawędy o tematyce wigilijnej, bożonarodzeniowej i noworocznej 30 grudnia 2005 r. – Artykuł w Echu Dnia – „Sylwestrowa ludowa przekąska”. Danie na weekend – pawie jajka polecała Danuta Piotrowska. 28 stycznia 2006 r. – Koncert dla kuracjuszy w Sanatorium „Marconi” – Busko-Zdrój. Luty 2006 r. 5 luty 2006 r. – XIII Świętokrzyski Konkurs Kolęd i Pastorałek – Włoszczowa – dyplom 13 luty 2006 r. – Koncert w Busku w Sanatorium „Nida Zdrój” z okazji „Walentynek” 15 luty 2006 r. – Spotkanie z przedstawicielami Rady Gminy: radną Krystyną Janiec i radnym Dariuszem Krajewskim 28 luty 2006 r. – Koncert w Domu Opieki Społecznej – Kielce, ul. Tarnowska. Marzec 2006 r. 8 marca 2006 r. – Dzień Kobiet w gminie Sitkówka-Nowiny 25 marca 2006 r. – Przegląd Pieśni Wielkopostnych – WDK (Zespół zajął II miejsce) Styczeń 2006 r. 8 stycznia 2006 r. – Udział w finale Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 14 stycznia 2006 r. – Występ Zespołu w Domu Opieki Społecznej – Kielce, ul. Jagiellońska. Recytacja gawęd i wierszy przez Henrykę Brzozę 15 stycznia 2006 r. – Udział w VII Koncercie Kolęd i Pastorałek w kościele parafialnym w Nowinach 21 stycznia 2006 r. – Występ zespołu w Sanatorium „Nida Zdrój” z programem z okazji Dnia Babci i Dziadka 22 stycznia 2006 r. – XIII Świętokrzyski Konkurs Kolęd i Pastorałek – eliminacje w Jędrzejowie. Zespół otrzymał nominację do Włoszczowy 55 Kwiecień 2006 r. Czerwiec 2006 r. 7 kwietnia 2006 r. – Koncert Pieśni Wielkopostnych w Kaplicy w Domu Opieki Społecznej – Kielce, ul. Tarnowska 7 czerwca 2006 r. – Udział w obchodach milenijnych na Świętym Krzyżu - prezentacja pieśni religijnych i maryjnych 12 czerwca 2006 r. – Koncert w Sanatorium „Świteź” w Solcu-Zdroju 18 czerwca 2006 r. – Udział w festynie z okazji Dnia Gminy Sitkówka-Nowiny pn. „Cudze chwalicie, swego nie znacie” 18 czerwca 2006 r. – Udział w konkursie na „Przebój muzyczny Gminy Sitkówka-Nowiny” - utwór pt. „Hej, Góry Świętokrzyskie” 20 czerwca 2006 r. – Udział w przedstawieniu pt. „Wesele ludowe” zorganizowanym wspólnie z dziećmi z przedszkola w Nowinach 24 czerwca 2006 r. – Udział w imprezie pt. „Dni Wody”Kielce, ul. Sienkiewicza Maj 2006 r. 7 maja 2006 r. – XXX Międzynarodowe Buskie Spotkania z Folklorem – w Nowym Korczynie eliminacje rejonowe – nominacja zespołu do Buska 21 maja 2006 r. – XXX Międzynarodowe Buskie Spotkania z Folklorem - dyplom 26 maja 200 r. – Koncert z okazji Dnia Matki w Domu Opieki Społecznej 28 maja 2006 r. – Koncert w Sanatorium „Marconi” w Busku 31 maja 2006 r. – Spotkanie z przedstawicielami przedszkola z Nowin w celu wspólnego przygotowania przedstawienia pt. „Wesele ludowe” 15 sierpnia 2006 r. – Dożynki Gminne w Kowali – zajęcie I miejsca za wykonanie i ośpiewanie wieńca dożynkowego 56 Lipiec 2006 r. 2 lipca 2006 r. – Uczestnictwo zespołu w otwarciu przyrodniczej ścieżki dydaktycznej Klubu 4 H - prezentacja ludowego programu dla amerykańskich gości Sierpień 2006 r. 15 sierpnia 2006 r. – Dożynki Gminne w Kowali – zajęcie I miejsca za wykonanie i ośpiewanie wieńca dożynkowego 20 sierpnia 2006 r. – Udział w VII Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku 27 sierpnia 2006 r. – Dożynki Powiatowe w Tokarni zajęcie II miejsca za wykonanie i ośpiewanie wieńca dożynkowego Wrzesień 2006 r. 27 września 2006 r. – Koncert w Busku w Sanatorium „Marconi” wrzesień 2006 r. – Występ zespołu na placu artystów w Kielcach – organizatorem był WDK i Echo Dnia Październik 2006 r. 1 października 2006 r. – Uczestnictwo w imprezie pt. „Dary Jesieni” zorganizowanej przez muzeum Wsi Kieleckiej 15 października 2006 r. – Udział w imprezie pt. „Jesienny spacer po skansenie” – degustacja potraw i prezentacja obrzędu pieczenia chleba w tradycyjnym piecu chlebowym Listopad 2006 r. 10 listopada 2006 r. – 85. rocznica wyzwolenia - akademia w Szkole Podstawowej w Kowali - prezentacja pieśni narodowych i wyzwoleńczych Każdego roku „Kowalanki” biorą udział w wieczornicy i akademii z okazji kolejnej rocznicy odzyskania niepodległości. Na zdjęciu akademia w Szkole Podstawowej w Kowali – listopad 2006 25 listopada 2006 r. – Występ zespołu oraz prezentacja potraw zapomnianych, a także pokaz ozdób choinkowych w WDK dla uczestników Międzynarodowego Festiwalu Piosenkarzy Dziecięcych i Młodzieżowych im. H. Morysa 30 listopada 2006 r. – Spotkanie z przedszkolakami z Nowin w remizie w Kowali. Nauka wykonywania ozdób choinkowych. Przekazywanie tradycji związanych z obrzędami, zwyczajami bożonarodzeniowymi Grudzień 2006 r. 2 grudnia 2006 r. – Przedstawienie obrzędu w imprezie w WDK pt. „Ocalić okruchy tradycji” – zajęcie II miejsca 10 grudnia 2006 r. – Prezentacja zespołu oraz stroików i ozdób choinkowych na kiermaszu świątecznym organizowanym w WDK 57 14 grudnia 2006 r. – Udział Przewodniczącej Zespołu „Kowalanki „ w konkursie pt. „Świętokrzyska potrawa świąteczna” – otrzymanie Certyfikatu Wojewody Świętokrzyskiego za zgłoszone potrawy – otrzymanie nagrody rzeczowej (kuchenka mikrofalowa) 17 grudnia 2006 r. – Udział w imprezie pt. „Przyszliśmy tu po kolędzie” – prezentacja potraw postnych oraz świątecznych 17 grudnia 2006 r. – Koncert Kolęd i Pastorałek w Dworku Laszczyków w Kielcach 22 grudnia 2006 r. – Spotkanie opłatkowe w Szkole Podstawowej w Kowali – występ zespołu z programem bożonarodzeniowym 28 grudnia 2006 r. – Udział przedstawicieli zespołu w spotkaniu w WDK „Ocalić okruch tradycji” wyręczenie dyplomów i nagród dla laureatów Styczeń 2007 r. 7 stycznia 2007 r. – Otrzymanie Nominacji do finału XIV Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek podczas eliminacji w Jędrzejowie 19 stycznia 2007 r. – Występ zespołu w Sanatorium Nida-Zdrój w Busku z okazji Dnia Babci i Dziadka. Podczas spotkania Henryka Brzoza wygłosiła 3 gawędy własnego autorstwa. Występ najmłodszej Kowalanki - Marty Brzozy 21 stycznia 2007 r. – Udział zespołu w VIII Koncercie Kolęd i Pastorałek Zespołów Artystycznych w Nowinach 28 stycznia 2007 r. – Udział zespołu w finale XIV Świętokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek, Włoszczowa 2007 r. Luty 2007 r. Kiermasz świąteczny w dworku Laszczyków w Kielcach. Od lewej: Jadwiga Betka, Henryka Brzoza, Helena Adamczyk, Stefania Golenia, Jadwiga Brzoza, Zofia Zegadło, Wiesława Kulińska 2 lutego 2007 r. – Zajęcie II miejsca w finale odbywającym się w Tokarni – za potrawę „Kapusta pieczarska” oraz otrzymanie Nagrody Specjalnej od Radia Kielce za przygotowanie największej ilości przepisów w „Konkursie na przepisy tradycyjnych potraw świątecznych i obrzędowych przyrządzanych na Kielecczyźnie” 14 lutego 2007 r. – Występ Zespołu w Sanatorium Nida Zdrój w Busku z okazji Dnia Świętego Walentego. Pani Henryka Brzoza wygłosiła 3 gawędy Marzec 2007 r. 25 marca 2007 r. – Udział w Festiwalu Pieśni Wielkopostnych w Kaczynie 30 marca 2007 r. – Udział w Targach Turystycznych VOYAGER w Centrum Targowym Kielce (Wystawienie obrzędu pt. „Prządki” oraz degustacja potraw przygotowanych przez zespół) 58 Kwiecień 2007 r. 1 kwietnia 2007 r. – Udział w imprezie „Kwietna Niedziela” w Dworku Laszczyków w Kielcach (prezentacja potraw wielkanocnych) 21 kwietnia 2007 r. – Udzielenie wywiadu w Radiu Kielce na temat tradycyjnych potraw serwowanych w okresie świąt Wielkiej Nocy. Wywiad z najmłodszą „Kowalanką” Martą Brzozą. Marta zaśpiewała na żywo „Zachodźze słoneczko” Maj 2007 r. 6 maja 2007 r. – Otrzymanie Nominacji do udziału w konkursie finałowym XXXI Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem 20 maja 2007 r. – Wyróżnienie za udział w „Przeglądzie Pieśni Maryjnych” w Nowinach 24 maja 2007 r. – Występ Zespołu podczas festynu „Rodzinne śpiewogranie w ogrodzie” w ramach V Świętokrzyskich Dni Profilaktyki „Dziadkowie, rodzice, dzieci” 26 maja 2007 r. – Udział w XXXI Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem 27 maja 2007 r. – Udział w obchodach 55. rocznicy powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowali. Otrzymanie dorocznej nagrody za aktywną działalność w 2006 r. przyznaną przez Starostwo Powiatowe w Kielcach Czerwiec 2007 r. 3 czerwca 2007 r. – Udział w festynie „XV Wytopki ołowiu” w Tokarni. Pokaz tradycyjnego pieczenia chleba oraz degustacja potraw regionalnych 3 czerwca 2007 r. – Udział „Kowalanek” w Forum Kobiet, które odbyło się w WDK Kielce 9 czerwca 2007 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz pokaz wykonywania kwiatów z bibuły w kieleckim parku podczas uroczystości finału XXXI Buskich Spotkań z Folklorem 17 czerwca 2007 r. – Występ Zespołu w Nowinach z okazji obchodów „Dni Nowin”. Występ Marty Brzoza jako najmłodszej „Kowalanki” 30 czerwca 2007 r. – Udział Zespołu w uroczystościach przywitania obrazu Matki Boskiej w Kieleckiej Katedrze Podczas występu w Domu Kultury w Piekoszowie, z udziałem najmłodszej „Kowalanki” Marty Brzozy i Feliksa Korbana, zespół miał swoją wierną widownię (od prawej): wójt Stanisław Barycki, Teresa Barycka, Krystyna Janiec, Wiesława Kulińska. 59 30 czerwca 2007 r. – Udział w „Konkursie na najlepszą potrawę regionalną województwa świętokrzyskiego” Lipiec 2007 r. 1 lipca 2007 r. – Udział Zespołu w II Świętokrzyskim Jarmarku Agroturystycznym - prezentacja potraw regionalnych. 20 lipca 2007 r. – Przedstawienie Regionalnej Izby Pamięci zlokalizowanej w Kowali w programie telewizyjnym „Wakacyjne Imperium TVP3 Kielce” Sierpień 2007 r. 10-14 sierpnia 2007 r. – Wyróżnienie w imprezie XXXIX Sabałowe Bajania w Bukowinie Tatrzańskiej. Wyróżnienie dla p. Henryki Brzozy w ogólnopolskim konkursie gawędziarzy - podczas imprezy XXXIX Sabałowe Bajania w Bukowinie Tatrzańskiej. Udział Marty Brzozy w Bukowinie Tatrzańskiej 15 sierpnia 2007 r. – Zajęcie I miejsca w konkursie na najładniejszy wieniec dożynkowy podczas Gminnych Dożynek w Woli Murowanej. W uroczystościach dożynkowych bierze udział jako solistka 7-letnia Marta Brzoza. Gawędy wygłasza pani Henryka Brzoza 19 sierpnia 2007 r. – Udział w VIII Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku. Wyróżnienie dla najmłodszej „Kowalanki” Marty Brzoza w śpiewie solowym Wrzesień 2007 r. 8 września 2007 r. – Występ zespołu w kieleckim parku dla emerytów. Pani Henryka Brzoza wygłasza gawę60 dy. Marta Brzoza śpiewa dwie piosenki ludowe 9 września 2007 r. – Zajęcie I miejsca w konkursie na najpiękniejszy wieniec dożynkowy powiatu kieleckiego podczas imprezy folklorystycznej Niedziela w Skansenie – Święto Plonów – Tokarnia 2007 16 września 2007 r. – Wyróżnienie w konkursie na najładniejszy wieniec w VIII Świętokrzyskich Dożynek Wojewódzkich Kielce 2007. Zespół reprezentuje Starostwo Powiatowe z nagrodzonym wieńcem w podczas dożynek w Tokarni 23 września 2007 r. – Wyróżnienie za występ oraz przedstawienie obrzędu „Prządki” w IV edycji konkursu „Leśne Jadło”, organizowanej podczas kiermaszu naturalnych produktów zdrowotnych i leczniczych pt. LEŚNA APTEKA w Pustelni Złotego Lasu w Rytwianach Październik 2007 r. ... października 2007 r. – Uczestnictwo zespołu w ślubowaniu pierwszaków w Szkole Podstawowej w Kowali. Udział w imprezie miał na celu zaprezentowanie dorobku kulturowego naszego regionu oraz zachęcenie młodych osób do kultywowania tradycji regionalnej 6-7 października 2007 r. – Udział zespołu w I Międzynarodowym Przeglądzie Folkloru w Szydłowie zorganizowanym w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Henryka Brzoza wygłosiła przygotowaną specjalnie na tę okazję autorską gawędę. Marta Brzoza zaprezentowała trzy utwory. Prezentacja obrzędu „Prządki” 14 października 2007 r. – Występ zespołu w Szkole Podstawowej w Kowali z okazji Dnia Nauczyciela Listopad 2007 r. 9 listopada 2007 r. – Występ zespołu w Szkole Podstawowej w Kowali z okazji Dnia Niepodległości. Henryka Brzoza recytowała swoje wiersze i gawędy, opowiadające o tęsknocie walczących żołnierzy za rodziną, o płaczu matek i dzieci za tymi, co zginęli 11 listopada 2007 r. – Występ Zespołu w Piekoszowie z okazji Dnia Niepodległości. Henryka Brzoza recytowała swoje wiersze i gawędy. Występ najmłodszej Kowalanki Marty Brzozy Grudzień 2007 r. 7 grudnia 2007 r. – Zajęcie II miejsca za prezentację obrzędu „Prządki” w Przeglądzie Tradycyjnych Obrzędów Ludowych w Piekoszowie 16 grudnia 2007 r. – Udział w imprezie „Świąteczny kiermasz” w Dworku Laszczyków w Kielcach (prezentacja potraw bożonarodzeniowych oraz ręcznie wykonanych ozdób świątecznych) 19 grudnia 2007 r. – „Wigilia dla samotnych mieszkańców gminy” w Gimnazjum w Nowinach. Henryka Brzoza wygłosiła gawędy o tematyce świątecznej i noworocznej, zaś sołtys Kowali Renata Posłowska własne poezje Styczeń 2008 r. 13 stycznia 2008 r. – Udział w finale Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – przekazanie na licytację kilkunastu koszyczków ludowych. Dochód z licytacji był przeznaczony na pomoc dzieciom ze schorzeniami laryngologicznymi 13 stycznia 2008 r. – Udział Zespołu w IX Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w Kościele Parafialnym pw. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach 19 stycznia 2008 r. – Nominacja do Finału XV Świę- Wojewódzki Przegląd Pieśni Maryjnych w Nowinach – maj 2008 r. Od lewej: Anna Więcek, Helena Dyraga, Jadwiga Brzoza tokrzyskiego Konkursu Kolęd i Pastorałek podczas eliminacji w Skarżysku-Kamiennej 21 stycznia 2008 r. – Koncert z okazji Dnia Babci i Dziadka w Sanatorium „Nida-Zdrój” w Busku. Występ najmłodszej „Kowalanki” Marty Brzozy ze specjalnym programem z tej okazji 27 stycznia 2008 r. – Udział w Finale XV Konkursu Kolęd i Pastorałek we Włoszczowe Marzec 2008 r. 8 marca 2008 r. – Koncert Zespołu Kowalanki wraz z Młodzieżową Orkiestrą Dętą z Nowin z okazji Dnia Kobiet w Sanatorium „Nida-Zdrój” w Busku. Występ najmłodszej „Kowalanki” Marty Brzozy ze specjalnym programem z tej okazji 16 marca 2008 r. – Udział Zespołu w IV Festiwalu Pieśni Wielkopostnych w Daleszycach 61 17 marca 2008 r. – Pokaz zwyczajów wielkanocnych dla przedszkolaków z Kowali i Nowin, zorganizowany w Izbie Regionalnej w Kowali 18 marca 2008 r. – Występ Zespołu w Telewizji Regionalnej TVP3 Kielce („Informacje”) z pokazem tradycyjnego malowania i zdobienia jaj wielkanocnych 19 marca 2008 r. – Opublikowanie w Gazecie Wyborczej materiału fotograficznego przedstawiającego „Kowalanki” przy wykonywaniu tradycyjnych zwyczajów wielkanocnych (fotoreporter Jarosław Kubalski). Materiał fotograficzny został również umieszczony na stronie internetowej wydawnictwa w dziale „Foto-galeria” Warsztaty wielkanocne dla przedszkolaków. Stefania Golenia prezentuje technikę wykonywania pisanek Kwiecień 2008 r. 30 kwietnia 2008 r. – Udział zespołu w uroczystości patriotycznej pod hasłem „Gawęda o tej, co nie zginęła” zorganizowanej w Szkole Podstawowej w Kowali. „Kowalanki” zaprezentowały utwory patriotyczne przy akompaniamencie pana Feliksa Korbana. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy patriotyczne Maj 2008 r. 4 maja 2008 r. – Otrzymanie nominacji do finału XXXII Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem – Jędrzejów 15 maja 2008 r. – Udział zespołu w Rodzinnym Czytaniu w ramach VI Kampanii Społecznej „Cała Polska czyta dzieciom”. Pani Jadwiga Brzoza otrzymała dyplom 18 maja 2008 r. – Udział zespołu w Festynie Strażackim w Tokarni. Zaprezentowanie przez zespół potraw regionalnych 18 maja 2008 r. – Udział zespołu w III Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnej w Kościele Parafialnym pw. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach 24 maja 2008 r. – Udział zespołu w finale XXXII Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem – Busko-Zdrój. 30 maja 2008 r. – Zaproszenie zespołu na Wieczór Poezji i Tradycji w Szkole Podstawowej w Kowali Czerwiec 2008 r. 1 czerwca 2008 r. – Wytopki ołowiu w Tokarni. Zaprezentowanie przez zespół potraw regionalnych i kwiatów z bibuły 8 czerwca 2008 r. – Odbiór nagrody za uzyskanie wyróżnienia w Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem w Muszli Koncertowej w Kieleckim Parku 62 15 czerwca 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w gminnej imprezie „Dni Nowin” 22 czerwca 2008 r. – Udział zespołu w imprezie – III Świętokrzyski Jarmark Agroturystyczny w Parku Etnograficznym w Tokarni Lipiec 2008 r. 1 lipca 2008 r. – Występ zespołu dla amerykańskiej grupy przebywającej w Nowinach. Przekazanie gościom regionalnych pamiątek 30 lipca 2008 r. – Udział zespołu w uroczystościach związanych z przyjęciem obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w kościele pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Brzezinach 31 lipca 2008 r. – Udział zespołu w pożegnaniu Matki Bożej w Kościele w Brzezinach. Wygłoszenie przez Martę Brzozę wiersza pożegnalnego Sierpień 2008 r. 10 sierpnia 2008 r. – Udział zespołu w I Powiatowym Konkursie na Najsmaczniejszą Tradycyjną Potrawę Powiatu Kieleckiego podczas Festynu Rodzinnego w Tokarni. Zespół otrzymuje II miejsce. Przepisy potraw zostały zamieszczone w specjalnej książce wydanej przez Starostwo Powiatowe w Kielcach pt. „Drągolle... i inne potrawy” 15 sierpnia 2008 r. – Udział zespołu w prezentacji wieńca dożynkowego wsi Kowala w kościele w Brzezinach podczas uroczystości odpustowych 17 sierpnia 2008 r. – Udział zespołu w IX Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku - wyróżnienie dla Marty Brzozy 30 sierpnia 2008 r. – Dożynki w Nowinach – zespół otrzymuje I miejsce w konkursie na „Najpiękniejszy wieniec”. Marta Brzoza wyrecytowała okolicznościowy wiersz Dożynki w Nowinach – zespół otrzymuje I miejsce w konkursie na „Najpiękniejszy wieniec”. Korowód dożynkowy prowadzi najmłodsza „Kowalanka” Marta Brzoza. Wieniec niosą strażacy z OSP Kowala 63 Dożynki w Nowinach 2008 r. (od lewej): Helena Adamczyk, Henryka Brzoza, Helena Dyraga, Jadwiga Brzoza, Krystyna Kaczor, Stefania Golenia, Teresa Król, Jadwiga Betka, Zofia Zegadło. W środku Marta Brzoza 64 Wrzesień 2008 r. 6 września 2008 r. – W obchodach 10-lecia istnienia województwa świętokrzyskiego. Marta Brzoza reprezentuje zespół, dając koncert gry na skrzypcach i śpiewając piosenki z repertuaru „Kowalanek” 14 września 2008 r. – Udział zespołu w ramach Lokalnej Grupy Działania „Perły Czarnej Nidy” w II Konkursie Gmin Małopolskich Potraw i Wyrobów Regionalnych w plebiscycie tTelewidzów „Telewizja od Kuchni” w „Dniu Otwartym Telewizji Polskiej SA” zorganizowanej przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski i Oddział Terenowy TVP SA w Krakowie. Zespół prezentował 14 potraw świętokrzyskich – otrzymał wyróżnienie. Występ Marty Brzozy ze świętokrzyskim repertuarem na krakowskiej estradzie z Kapelą „Andrusy” 21 września 2008 r. – Udział zespołu w imprezie pt. „Wesele Świętokrzyskie” organizowanej przez WDK w Kielcach. Zespół witał zaproszonych gości i serwował własnoręcznie przygotowane regionalne dania 23 września 2008 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach z okazji 30-lecia istnienia. „Kowalanki”otrzymują tytuł „Przyjaciela Domu”. 26 września 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Październik 2008 r. 3 października 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 10 października 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK Podczas występu w Szkole Podstawowej w Kowali. Od lewej: Barbara Więcek, Jadwiga Brzoza, Krystyna Kaczor, Henryka Brzoza, Helena Dyraga, Stefania Golenia w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 11 października 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu „Obrzęd gospodarski” organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 13 października 2008 r. – Występ zespołu z okazji Dnia Nauczyciela w Szkole Podstawowej w Kowali 19 października 2008 r. – Uczestnictwo przedstawicieli zespołu w uroczystym spotkaniu z okazji obchodów 10-lecia Uczniowskiego Klubu Sportowego w Kowali 24 październik 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 25 października 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu „Zrękowiny” organizowanym przez WDK 65 w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie zespołu „Leśna” Listopad 2008 r. 7 listopada 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 11 listopada 2008 r. – Udział zespołu w szkoleniu – Zajęcia gospodarskie w inscenizacji Zespołów Ludowych 14 listopada 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w szkoleniu folklorystycznym organizowanym przez WDK w Kielcach oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 25 listopada 2008 r. – Udział zespołu w akademii z okazji 90. rocznicy niepodległości. Marta Brzoza recytuje wiersz pt. „Modlitwa polskiej dziewczynki” „Kowalanki” podczas licytacji ozdób choinkowych, z której dochód był przeznaczony dla Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (od prawej): Jadwiga Betka, Danuta Piotrowska, Jadwiga Brzoza i Dariusz Krajewski Grudzień 2008 r. 7 grudnia 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w III Przeglądzie Obrzędów Ludowych. Zespół otrzymuje III miejsce za obrzęd „Pranie” 13 grudnia 2008 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu opłatkowym w Szkole Podstawowej w Kowali. Zespół prezentuje najstarsze kolędy i pastorałki. Pani Henryka Brzoza wygłasza gawędy o tradycji świąt Bożego Narodzenia 14 grudnia 2008 r. – Udział zespołu w Ogólnopolskim Kiermaszu Świątecznym w WDK w Kielcach. Zespół prezentuje ozdoby choinkowe 17 grudnia 2008 r. – Spotkanie opłatkowe z władzami Gminy i Radnymi w siedzibie Koła 20 grudnia 2008 r. – Przekazanie tradycji i zwyczajów z okazji wigilii oraz Świąt Bożego Narodzenia oraz pokaz sposobu wykonywania tradycyjnych potraw i ozdób choinkowych z bibuły i słomy dla Telewizji TVP 3 Kielce – program emitowany w Informacjach w dniu 23 grudnia Styczeń 2009 r. 4 stycznia 2009 r. – Otrzymanie nominacji do Finału XVI Przeglądu Kolęd i Pastorałek podczas eliminacji w Jędrzejowie 8 stycznia 2009 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Wielkiej Orkiestrze Świątecznej Pomocy – Kielce – Licytowane były prace rękodzielnicze wykonane przez członkinie koła 11 stycznia 2009 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej. Kolędy i pieśni regionalne. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy 18 stycznia 2009 r. – Udział zespołu w Jubileuszowy Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w Nowinach. Pani 66 Henryka Brzoza wygłosiła okolicznościową gawędę 25 stycznia 2009 r. – Udział w XVI Przeglądzie Kolęd i Pastorałek we Włoszczowie Luty 2009 r. 16 lutego 2009 r. – Złożenie gratulacji dla pana Wójta z okazji otrzymania nominacji w plebiscycie „Wójt Roku 2008” i znalezienia się w pierwszej dziesiątce. Pani Henryka Brzoza wyrecytowała specjalnie ułożony na tę okoliczność wiersz Marzec 2009 r. 28 marca 2009 r. – Udział zespołu w Przeglądzie Pieśni Wielkopostnych w Stąporkowie 6 marca 2009 r. – Uczestnictwo w akademii z okazji Dnia Kobiet w Nowinach Kwiecień 2009 r. 17 kwietnia 2009 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na Targach Kielce w ramach LGD „Perły Czarnej Nidy” 24 kwietnia 2009 r. – Koncert zespołu w WDK Kielce z okazji 50-lecia Spółdzielni Mieszkaniowej „Armatury” Maj 2009 r. 9 maja 2009 r. – Uroczystość z okazji 45-lecia istnienia Zespołu Obrzędowego „Kowalanki” w remizie w Kowali 24 maja 2009 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na Pikniku Strażackim w Tokarni 24 maja 2009 r. – Udział zespołu w IV Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnej w Kościele Parafialnym pw. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach. Zespół Jubileuszowy Przegląd Kolęd i Pastorałek w Nowinach. Akompaniował Feliks Korban. Marta Brzoza śpiewała z zespołem otrzymał wyróżnienie. Pani Henryka Brzoza wyrecytowała wiersz o Matce Bożej. Marta Brzoza zagrała pieśni maryjne na skrzypcach Czerwiec 2009 r. 6 czerwca 2009 r. – Przygotowanie potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na X Ogólnopolski Zlot Klubów 4H w Nowinach 7 czerwca 2009 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego w Tokarni - Wytopki ołowiu 9 czerwca 2009 r. – Odbiór nagrody za uzyskanie wyróżnienia w Międzynarodowych Buskich Spotkaniach z Folklorem w Muszli Koncertowej w Kieleckim Parku 10 czerwca 2009 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu, na którym odbył się II Wieczór Poezji i Tradycji pod hasłem „Matka, Ojciec, Dziecko – Rodzina” 15 czerwca 2009 r. – Uczestnictwo zespołu w gminnej imprezie „Dni Nowin”. Pani Henryka Brzoza wygło67 „Kowalanki” systematycznie reprezentują gminę na targach agroturystyki Agrotravel. Podczas targów prezentują swoje rękodzieło oraz serwują zwiedzającym dania do degustacji. Na zdjeciu z lewej: Wiesława Kulińska, Jadwiga Brzoza i Barbara Więcek. Z prawej: Stefania Golenia i Barbara Więcek siła gawędę, a Marta Brzoza zaśpiewała piosenki ludowe 21 czerwca 2009 r. – Przygotowanie poczęstunku dla wszystkich uczestników III Powiatowego Przeglądu Orkiestr Dętych w Nowinach 28 czerwca 2009 r. – Pokazowe pieczenie chleba oraz podpłomyków na imprezie organizowanej przez Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni „Jarmark Świętokrzyski” Lipiec 2009 r. 12-13 lipca 2009 r. – Występ Zespołu w Dobrzynówce k. Białegostoku podczas warsztatów muzycznych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 12 lipca 2009 r. – Udział zespołu w Powiatowym Konkursie na Najsmaczniejszą Tradycyjną Potrawę Powiatu Kieleckiego. Serwowano potrawę „Królik pieczony” 68 Sierpień 2009 r. 2 sierpnia 2009 r. – Udział zespołu w Pikniku Rodzinnym w Brzezinach. Występ zespołu oraz prezentacja kwiatów bibułowych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 8 sierpnia 2009 r. – Pokazowe wicie wieńca dożynkowego dla młodzieży w Kowali 12-13 sierpnia 2009 r. – Udział zespołu w XLIII Sabałowych Bajaniach w Bukowinie Tatrzańskiej. Udział pani Henryki Brzozy – kategoria gawędy. Udział pani Marty Brzozy – kategoria soliści 15 sierpnia 2009 r. – Dożynki w Szewcach – zespół otrzymuje II miejsce w konkursie na najpiękniejszy wieniec. Marta Brzoza wyrecytowała okolicznościowy wiersz. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 16 sierpnia 2009 r. – Wyróżnienie dla zespołu oraz Marty Brzozy w X Powiatowym Przeglądzie Folklorystycznych i Solistów 16 sierpnia 2009 r. – Zajęcie I miejsca przez panią Henrykę Brzozę w Konkursie na Doroczną Nagrodę za osiągnięcia w Dziedzinie Twórczości Artystycznej, Upowszechniania i Ochrony Kultury za 2008 r. – kategoria indywidualna 27 sierpnia 2009 r. – Spotkanie z dziećmi z Domu Dziecka ze Stąporkowa w Izbie Regionalnej w Kowali. Lekcja tradycji ludowej: pokazowe robienie kwiatów z bibuły, nauka gwary i gawędy ludowej, historia wsi Kowala Wrzesień 2009 r. 18września 2009 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach Październik 2009 r. 11 listopada 2009 r. – 5-lecie chóru Nowina - pani Henryka recytuje wiersz na tę okoliczność 11 listopada 2009 r. – Udział zespołu w obchodach poświęcenia sztandaru oraz nadania szkole imienia gen. Antoniego Hedy „Szarego” w Szkole Podstawowej w Kowali 23 listopada 2009 r. – Zorganizowanie warsztatów pt. „Dzień Tradycji Ludowej u Kowalanek” dla uczniów Szkoły Podstawowej w Kowali 26 listopada 2009 r. – Zorganizowanie imprezy andrzejkowej w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach, ul. Jagiellońska, wraz z Kapelą „Andrusy” 29 listopada 2009 r. – Wyróżnienie dla zespołu w IV Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Obrzędowych w Kielcach za obrzęd „Kądziele” 23 października 2009 r. – 15-lecie Pływalni „Perła” w Nowinach - uczestnictwo przedstawicieli zespołu Listopad 2009 r. 10 listopada 2009 r. – Udział zespołu w akademii z okazji rocznicy odzyskania niepodległości. Marta Brzoza recytuje wiersz okolicznościowy „Konkurs na najsmaczniejszą potrawę powiatu kieleckiego”, który odbył się w Piekoszowie. „Kowalanki” serwowały królika pieczonego, którego przyrządziła Jadwiga Brzoza. Nagrodę za udział w konkursie odebrały Danuta Piotrowska i Marta Brzoza 69 Grudzień 2009 r. 3 grudnia 2009 r. – Uczestnictwo zespołu w Akademii Barbórkowej w Zakładach Przemysłu Wapienniczego „Trzuskawica” SA 4 grudnia 2009 r. – Udział zespołu w powiatowym konkursie na najsmaczniejszą potrawę świąteczną – zespół zakwalifikował się do konkursu wojewódzkiego 5 grudnia 2009 r. – Uczestnictwo pani Henryki Brzozy w I Powiatowym Przeglądzie Gawędziarzy pt. „Gadki spod Łysicy” 12 grudnia 2009 r. – Zajęcie III miejsca w IV Edycji konkursu Świętokrzyska Potrawa Świąteczna za potrawę „Grycoki” 15 grudnia 2009 r. – Uczestnictwo zespołu w świątecznym spotkaniu z członkami Klubu Seniora w WDK Kielce organizowanym przez Sejmik 17 grudnia 2009 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu opłatkowym w Szkole Podstawowej w Kowali. Zespół prezentował najstarsze kolędy i pastorałki. Warsztaty wielkanocne w przedszkolu w Kowali (od lewej): Barbara Więcek, Helena Pękalska, Henryka Brzoza, Jadwiga Brzoza 70 Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy o tradycji świąt Bożego Narodzenia 18 grudnia 2009 r. – Spotkanie opłatkowe z władzami gminy Sitkówka-Nowiny i radnymi 18 grudnia 2009 r. – Przekazanie tradycji i zwyczajów z okazji wigilii i świąt Bożego Narodzenia oraz pokaz sposobu wykonywania tradycyjnych potraw i ozdób choinkowych z bibuły i słomy dla dzieci i młodzieży z Klubu Osiedlowego na Uroczysku w Kielcach na imprezie „Gawęda o świętach” 20 grudnia 2009 r. – Udział zespołu w Ogólnopolskim Kiermaszu Świątecznym w WDK w Kielcach. Zespół prezentuje ozdoby choinkowe Styczeń 2010 r. 10 stycznia 2010 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Wielkiej Orkiestrze Świątecznej Pomocy – Kielce – Licytowane były prace rękodzielnicze wykonane przez członkinie koła 10 stycznia 2010 r. – Udział zespołu w Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w Nowinach. Pani Henryka Brzoza wygłosiła okolicznościową gawędę 14 stycznia 2010 r. – Nagranie programu telewizyjnego przez TVP KIELCE do programu „Praca wiejskiej kobiety w domu” 19 stycznia 2010 r. – Zorganizowanie warsztatów dla harcerzy Hufca Kielce - Powiat pn. „Raz na ludowo” propagujących tradycje ludowe, przekazanie umiejętności przygotowania potraw regionalnych, wykonywania ozdób choinkowych, haftów i przędzenia 21 stycznia 2010 r. – Zorganizowanie dla mieszkańców Kowali prelekcji Alicji Śmiech ze Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach pt. „Identyfikacja i promocja produktu regionalnego – Nasze Kulinarne Dziedzictwo” 23 stycznia 2010 r. – Otrzymanie Nominacji do Finału XVI Przeglądu Kolęd i Pastorałek podczas eliminacji w Skarżysku - Kamiennej. 25 stycznia 2010 r. – Zorganizowanie warsztatów dla dzieci z Klubu „Uroczysko” Świętokrzyskiej Spółdzielni Mieszkaniowej pn. „Kwiaty z bibuły”. 26 stycznia 2010 r. – Występ Zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej. Kolędy i pieśni regionalne. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy. 31 stycznia 2010 r. – Finał XVII Świętokrzyskiego Przeglądu Kolęd i Pastorałek we Włoszczowe - zespół zdobył III miejsce. kanocnych dla mieszkańców Kielc zorganizowanych w Klubie „Uroczysko” 25 marca 2010 r. – Udział zespołu w Kiermaszu Wielkanocnym zorganizowanym przez Starostwo Kieleckie. Zespół prezentował ozdoby świąteczne związane z Wielkanocą 29 marca 2010 r. – Spotkanie z grupą przedszkolaków i przekazanie dzieciom tradycji wielkanocnych Luty 2010 r. 8 lutego 2010 r. – Uroczyste obchody Dnia Babci i Dziadka zorganizowane przez Szkołę Podstawową w Kowali. 15 lutego 2010 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej z okazji karnawału. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy, zaś Marta Brzoza dała koncert skrzypcowy 16 lutego 2010 r. – Zapusty w Domu Opieki Społecznej przy ul. Tarnowskiej. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy 22 lutego 2010 r. – Udział zespołu w programie telewizyjnym promującym Gminę Sitkówka-Nowiny Kwiecień 2010 r. 9 kwietnia 2010 r. – Prezentacja potraw regionalnych Marzec 2010 r. 5-7 marca 2010 r. – Udział zespołu w warsztatach artystycznych zorganizowanych w Lanckoronie w ramach projektu „Integracja dla aktywnych w gminie Sitkówka-Nowiny”. Dnia 6 marca 2010 r. zespół dał koncert dla mieszkańców Lanckorony 15 marca 2010 r. – Przeprowadzenie Warsztatów Wiel- Jadwiga Brzoza i Marta Brzoza z wykonaną własnoręcznie palmą wielkanocną o wysokości 3,5 m 71 oraz rękodzieła ludowego na Targach Kielce w ramach LGD „Perły Czarnej Nidy” 24 kwietnia 2010 r. – Zajęcie II miejsca przez Martę Brzozę w Dziecięcej Estradzie Folkloru zorganizowanej w WDK Kielce Maj 2010 r. 2 maja 2010 r. – Udział w eliminacjach oraz uzyskanie nominacji do XXXIV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem – Jędrzejów 2 maja 2010 r. – Przeprowadzenie warsztatów z wykonywania kwiatów z bibuły i krepiny dla uczestników biorących udział w eliminacjach do XXXIV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem – Jędrzejów 2 maja 2010 r. – Udział w Przeglądzie Rejonowym Zespołów Śpiewaczych Pieśni i Tańca Kapel Ludowych i Solistów – Jędrzejów 7 maja 2010 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na Targach Kielce w ramach LGD „Perły Czarnej Nidy” (Targi AGROTRAVEL) 72 16 maja 2010 r. – Udział Zespołu w V Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnej w Kościele Parafialnym pw. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach. Pani Henryka Brzoza wyrecytowała wiersz o Matce Bożej. Marta Brzoza zagrała pieśni Maryjne na skrzypcach 19 maja 2010 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej z repertuarem pieśni maryjnych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy, zaś Marta Brzoza dała koncert skrzypcowy 23 maja 2010 r. – Zajęcie II miejsca w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów” za nalewkę orzechową – Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni. 28 maja 2010 r. – Udział zespołu w uroczystościach z okazji 10-lecia działalności zespołu „Bolechowiczanki” Czerwiec 2010 r. 5-6 czerwca 2010 r. – Udział zespołu w konkursie finałowym XXXIV Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem w Busku-Zdroju 13 czerwca 2010 r. – Uczestnictwo zespołu w gminnej imprezie „Dni Nowin”. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę, a Marta Brzoza zaśpiewała piosenki ludowe 24 czerwca 2010 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej podczas imprezy „Janki”. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy 30 czerwca 2010 r. – Spotkanie w Izbie Regionalnej z delegacją z Gruzji. Prezentacja potraw oraz rękodzieła ludowego Lipiec 2010 r. 1 lipca 2010 r. – Przygotowanie potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na Ogólnopolski Zlot Klubów 4H w Nowinach 18 lipca 2010 r. – Udział Zespołu w III Konkursie na Najsmaczniejszą Tradycyjną Potrawę Powiatu Kieleckiego. Serwowano potrawę „Kudłatki” Sierpień 2010 r. 8 sierpnia 2010 r. – Wyróżnienie dla zespołu za udział w XI Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku. Wyróżnienie dla Marty Brzozy za udział w XI Powiatowym Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych i Solistów w Chmielniku 8 sierpnia 2010 r. – Zajęcie I miejsca przez panią Jadwigę Brzozę w Konkursie na Doroczną Nagrodę „Za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony Kultury” za 2009 r. – kategoria indywidualna 13-15 sierpnia 2010 r. – Udział zespołu w XLIV Sabałowych Bajaniach w Bukowinie Tatrzańskiej 22 sierpnia 2010 r. – Dożynki w Bolechowicach – Zespół otrzymuje I miejsce w konkursie na „Najpiękniejszy wieniec”. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę Wrzesień 2010 r. 16 września 2010 r. – Pokaz wieńców dożynkowych zorganizowany dla przedszkolaków z Nowin – Grupa „Motylki” 19 września 2010 r. – Udział zespołu w Pikniku Rodzinnym w Brzezinach. Występ zespołu oraz prezentacja kwiatów bibułowych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 19 września 2010 r. – Udział zespołu w Pikniku w Chęcinach w ramach LGD „Perły Czarnej Nidy”. Prezentacja rękodzieła ludowego oraz potraw kulinarnych Degustacja potraw wykonanych przez „Kowalanki” podczas Dnia Nowin 25 września 2010 r. – Występ Zespołu podczas jarmarku twórczości ludowej „Perełka Czarnej Nidy” w Kowali oraz zajęcie I miejsca w konkursie „Na Najlepszą Potrawę Promującą Obszar LGD Perły Czarnej Nidy” – potrawa „Krupnik na zieleniatkach” 26 września 2010 r. – Udział zespołu w imprezie „Mała Ojczyzna” – Kielce. Prezentacja rękodzieła ludowego oraz potraw kulinarnych 29 września 2010 r. – Udział w uroczystości poświęcenia wozu strażackiego zakupionego dla OSP Kowala Październik 2010 r. 3 października 2010 r. – Udział w imprezie plenerowej „Dary Jesieni” w Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni 7 października 2010 r. – Występ zespołu w Domu Seniora w Kielcach. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy 20 października 2010 r. – Występ w Domu Pomocy Społecznej w Kielcach przy ul. Jagiellońskiej. W występie wzięła również udział najmłodsza „Kowalanka” Marta Brzoza. Pani Henryka Brzoza wygłosiła kilka własnych gawęd 73 26 listopada 2010 r. – Udział zespołu w Gminnym Konkursie Kulinarnym pt. „Najsmaczniejsza potrawa świąteczna”, który odbył się w Szewcach - zespół otrzymał I miejsce za potrawę zwaną „Grycoki” 27 listopada 2010 r. – Udział zespołu w Przeglądzie Obrzędów w Kielcach – II miejsce za obrzęd „Pranie”. Zespół został nominowany na Przegląd Teatrzyków Wiejskich w Tarnogrodzie Grudzień 2010 r. Wójt Stanisław Barycki wręcza „Kowalance” Helenie Adamczyk dyplom ukończenia szkolenia finansowanego z funduszy unijnych 28 października 2010 r. – Spotkanie z przedstawicielami z Państwowej Inspekcji Pracy i Agencji Restrukturyzacji rolnictwa. Prelekcja „Jak zachować zdrowie i bezpieczeństwo na wsi” Listopad 2010 r. 7 listopada 2010 r. – Uczestnictwo w otwarciu nowo powstałego Przedszkola Samorządowego im. Kubusia Puchatka w Nowinach 4 listopada 2010 r. – Spotkanie z dziećmi ze Szkoły Podstawowej w Kowali –wygłoszenie pogadanki pt. „Jak zachować zdrowie i bezpieczeństwo na wsi” – dzieci wykonały prace plastyczne 16 listopada 2010 r. – Udział w podsumowaniu konkursu pt. „Jak zachować zdrowie i bezpieczeństwo na wsi” – zespół został wyróżniony nagrodą rzeczową 74 3 grudnia 2010 r. – Uczestnictwo zespołu w imprezie barbórkowej w Zakładach Przemysłu Wapienniczego Trzuskawica SA 10 grudnia 2010 r. – Dzień tradycji ludowej w Szkole Podstawowej w Kowali – przekazanie sposobu wykonywania ozdób choinowych, jak również tradycji obrzędowej i kulinarnej 13 grudnia 2010 r. – Dzień tradycji ludowej w Punkcie Przedszkolnym w Kowali. Przekazanie tradycji ludowej związanej ze świętami Bożego Narodzenia 16 grudnia 2010 r. – Wigilia w Domu Kultury w Kielcach – Zespół wystąpił z repertuarem najstarszych kolęd i pastorałek. Przygotował również potrawy wigilijne 18 grudzień 2010 r. – Koncert kolęd i pastorałek zespołu w Muzeum Historii Kielc dla mieszkańców Kielc 17 grudzień 2010 r. – Udział Zzspołu w wigilii w Szkole Podstawowej w Kowali z koncertem kolęd i pastorałek. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 20 grudzień 2010 r. – Udział przedstawicieli zespołu w wigilii dla samotnych organizowanej przez wójta gminy Sitkówka-Nowiny. Pani Henryka Brzoza wygłosiła okolicznościową gawędę Styczeń 2011 r. 9 stycznia 2011 r. – Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy – Kielce 15 stycznia 2011 r. – Przegląd Kolęd i Pastorałek w Skarżysku 16 stycznia 2011 r. – Koncert kolęd i pastorałek w kościele pod wezwaniem Chrystusa Odkupiciela w Nowinach 19 stycznia 2011 r. – Występ w Klubie Seniora Kielce-Wichrowe Wzgórze 28 stycznia 2011 r. – Przegląd Obrzędów – Tarnogród Wojewódzki Sejmik Teatrów nominacja dla zespołu Luty 2011 r. 3 luty 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu z Feliksem Korbanem – „Człowiekiem Miesiąca Gminy Morawica” 11 luty 2011 r. – Światowy Dzień Chorego Kielce DPS, ul. Jagiellońska 14 luty 2011 r. – Spotkanie zespołów z okazji Walentynek – Nowiny Marzec 2011 r. 5 marca 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w imprezie w Auli w Nowinach z okazji Dnia Kobiet 19 marca 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w Koncercie Tańców Ludowych w wykonaniu polskich i norweskich artystów – Kielce WDK 27 marca 2011 r. – Przegląd Pieśni Wielkanocnych w Stąporkowie. Finał konkursu Jawor 2010 – Twórców Ludowych – uczestnictwo zespołu Kwiecień 2011 r. 8 kwiecień 2011 r. – Występ w Domu Pomocy Społecznej, Kielce ul. Jagiellońska 75 13 kwiecień 2011 r. – Kiermasz świąteczny – Wielkanocny – Starostwo Powiatowe Kielce 17 kwietnia 2011 r. – Dziecięca Estrada Folkloru Kielce WDK – Marta Brzoza otrzymała wyróżnienie 29 kwiecień 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w posadzeniu Jodły Papieskiej w Szkole Podstawowej w Kowali Maj 2011 r. 3 maja 2011 r. – Nowy Korczyn – Przegląd Pieśni Folklorystycznych – zespół otrzymał nominacje do Buska 8 maja 2011 r. – Konkurs na Najsmaczniejszą Potrawę Powiatu Kieleckiego w Szklanej Hucie – „Rzodkie z majówką”- otrzymują II miejsce 21 maja 2011 r. – „Majówka” w Tokarni –Zespół prezentuje potrawy regionalne 21 maja 2011 r. – Warsztaty Bibułowe w Nowinach dla uczestników Stowarzyszenia Barwa z województwa Podlaskiego 22 maja 2011 r. – Koncert Pieśni Maryjnych w Kościele w Nowinach - wyróżnienie dla zespołu W Teatrze Polskim w Warszawie 22 maja 2011 r. – Międzynarodowe Buskie Spotkania z Folklorem w Busku 29 maja 2011 r. – V Jarmark Świętokrzyski – Święty Krzyż 29.maja 2011 r. – Samorządowcy Dzieciom – Kielce. Zespół prezentuje rękodzieło ludowe: kwiaty z krepiny i bibułki oraz ciasta regionalne 30 maja 2011 r. – Warsztaty rękodzieła dla dzieci z Turcji i Hiszpanii w Szkole Podstawowej w Kowali. Prezentacja potraw regionalnych Czerwiec 2011 r. 5 czerwca 2011 r. – Finał Buskich Spotkań z Folklorem – Koncert Galowy w Tokarni – Zespół zajął III miejsce 12 czerwca 2011 r. – „Dzień Gminy”- występ zespołu 12 czerwca 2011 r. – Udział w gminnym konkursie na „Najsmaczniejszą zalewajkę” 16 czerwca 2011 r. – Nagranie dla telewizji w Izbie regionalnej „Kowalanek” 19 czerwca 2011 r. – Konkurs na najsmaczniejszą potrawę. Organizowany przez Urząd Wojewódzki w Tokarni. Zespół otrzymuje -wyróżnienie za „Żurek Kowalanek” 24 czerwca 2011 r. – Nagranie dla słuchaczy Radia Kielce – wywiady z członkiniami zespołu „Kowalanki” czerwiec 2011 r. – Wizyta przedstawicieli z Chin w Izbie Regionalnej – Degustacja potraw regionalnych, pokaz rękodzieła ludowego Lipiec 2011 r. 17 lipca 2011 r. – Udział zespołu w III Brzezińskim Pikniku Artystycznym organizowanym przez Stowarzyszenie Przyjaciół Brzezin i Podwola. Pani Henryka Brzoza wygłosiła własne gawędy. Marta Brzoza wy76 konała kilka utworów na skrzypcach 17 lipca 2011 r. – Udział w konkursie na najsmaczniejszą potrawę – w Brzezinach zespół otrzymał wyróżnienie za „Żurek Kowalanek” Sierpień 2011 r. 18 sierpnia 2011 r. – Przegląd Pieśni Folklorystycznych w Chmielniku – Występ zespołu 21 sierpnia 2011 r. – Dożynki Gminne w Kowali – Zespół otrzymał I miejsce w konkursie na najpiękniejszy wieniec dożynkowy Wrzesień 2011 r. 29 września 2011 r. – Udział w konkursie na najlepszą potrawę promującą obszar LGD „Perły Czarnej Nidy” – Zespół otrzymał I miejsce za „Zarzucajkę” Październik 2011 r. 3 października 2011 r. – Występ zespołu dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach podczas obchodów Dnia Seniora. Pani Henryka wygłosiła kilka gawęd 4 października 2011 r. – Uczestnictwo zespołu wraz z Kapelą „Andrusy” w WDK w Kielcach w imprezie zorganizowanej dla seniorów 14 października 2011 r. – Zespół uczestniczy w dożynkach w przedszkolu w Nowinach z nagrodzonym wieńcem dożynkowym 16 października 2011 r. – Udział zespołu z obrzędem „Pranie” w finale XXVIII Ogólnopolskiego Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej w Tarnogrodzie . Zespół otrzymał Dyplom Honorowy w uznaniu za wybitne dokonania artystyczne wraz z nagrodą pieniężną. Nominacja dla zespołu na imprezę „Zwyki”, która odbędzie się w Teatrze Polskim w Warszawie Listopad 2011 r. 10 listopada 2011 r. – Występ zespołu w Nowinach – z repertuarem pieśni patriotycznych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę 11 listopada 2011 r. – Występ zespołu w Domu Pomocy Społecznej, ul. Jagiellońska, z repertuarem pieśni patriotycznych oraz ludowych. Marta Brzoza na skrzypcach wykonała wiązankę pieśni patriotycznych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędy 14 listopad 2011 r. – Występ zespołu dla kuracjuszy Sanatorium Nida-Zdrój w Busku-Zdroju 18 listopada 2011 r. – Występ zespołu w Klubie Seniora w Kielcach, ul. Jeziorańskiego 23 listopada 2011 r. – Występ zespołu w Sanatorium „Włókniarz” w Busku-Zdroju 27 listopada 2011 r. – Uczestnictwo zespołu w imprezie „Zwyki” zorganizowanej przez Teatr Polski w Warszawie. Zespół prezentuje na scenie teatru dla miejscowej publiczności obrzęd „Pranie”. Panie W Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach 77 z zespołu prowadzą kurs bukieciarstwa dla mieszkańców Warszawy Grudzień 2011 r. 2 grudnia 2011 r. – Udział przedstawicieli zespołu w „Karczmie piwnej” w ZPW „Trzuskawica” - prezentacja potraw regionalnych dla uczestników karczmy 11 grudnia 2011 r. – Udział w konkursie pt. „Toto nase ludowe godanie” w WDK Kielce. Pani Henryka Brzoza otrzymała I miejsce 15 grudnia 2011 r. – Uczestnictwo przedstawicieli zespołu w Wigilii dla Samotnych zorganizowanej przez Urząd Gminy w Nowinach 18 grudnia 2011 r. – Prezentacja ozdób choinkowych przez przedstawicielki zespołu w Dworku Laszczyków w Kielcach Henryka Brzoza podczas konkursu gawędziarzy „Toto nase ludowe godanie” 19 grudnia 2011 r. – Spotkanie opłatkowe w Szkole Podstawowej w Kowali. Wspólne śpiewanie kolęd. Pani Henryka Brzoza wygłosiła okolicznościowe gawędy 20 grudnia 2011 r. – Występ zespołu oraz prezentacja potraw wigilijnych na „Wieczorze Kolędowym” w Zameczku w Kielcach, ul. Słowackiego Styczeń 2012 r. 8 stycznia 2012 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Wielkiej Orkiestrze Świątecznej Pomocy – Kielce – zespół licytował ciasto oraz rękodzieło ludowe wykonane przez członkinie zespołu 20 stycznia 2012 r. – Występ zespołu w Sanatorium Nida-Zdrój w Busku-Zdroju z okazji Dnia Babci i Dziadka. Podczas występu p. Henryka Brzoza wygłosiła gawędy swojego autorstwa. Marta Brzoza i Agata Korban wykonały utwory na skrzypcach 21 stycznia 2012 r. – Udział w XIX Świętokrzyskim Konkursie Kolęd i Pastorałek w Skarżysku-Kamiennej 22 stycznia 2012 r. – Udział zespołu w XIII Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w kościele parafialnym w Nowinach Luty 2012 r. 3 lutego 2012 r. – Uroczyste przekazanie „Kowalankom” strojów ludowych oraz rekwizytów współfinansowanych ze środków unijnych. Kowala – Remiza 14 lutego 2012 r. – Udział zespołu w spotkaniu pn. „Bawmy się” w Nowinach. Spotkanie zorganizowano dla seniorów z Klubu Seniora z Kielc, mieszczącego się przy ul. J. Nowaka-Jeziorańskiego 28-29 lutego 2012 r. – Spotkanie ze studentką z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. Członkinie zespołu przekazały studentce szczegółowe informacje 78 Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy o zwyczajach i obyczajach ludowych. Dane posłużyły do napisania pracy magisterskiej Marzec 2012 r. 8 marca 2012 r. – Udział zespołu w uroczystym spotkaniu z okazji Dnia Kobiet w Nowinach 11 marca 2012 r. – Występ zespołu w Przeglądzie Pieśni Wielkopostnych w Pińczowie 22 marca 2012 r. – Warsztaty artystyczne z okazji „Powitania wiosny” dla dzieci z grupy „Motylki” z Przedszkola Samorządowego im. Pluszowego Misia w Nowinach. Dzieci wykonywały kwiaty z bibuły, którymi dekorowały palmy wielkanocne. 27 marca 2012 r. – Warsztaty Tradycji Wielkanocnych dla przedszkolaków ze Szkoły Podstawowej im. Antoniego Hedy „Szarego” w Kowali. Dzieci wykonywały tradycyjne palmy wielkanocne 28 marca 2012 r. – Uczestnictwo w Kiermaszu Świąteczno-Wielkanocnym w Starostwie Powiatowym w Kielcach. Członkinie Zespołu prezentowały palmy wielkanocne oraz wiosenne kwiaty Wspólny koncert „Kowalanek” i Chóru „Nowina” w sanatorium w Busku-Zdroju Maj 2012 r. 1 maja 2012 r. – Występ zespołu dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach. Podczas występu p. Henryka Brzoza i p. Stefania Golenia wygłosiły wiersze i gawędy swojego autorstwa 2 maja 2012 r. – Występ zespołu na Majówce w Pińczowie zorganizowanej przez Świętokrzyski Urząd Marszałkowski oraz Wojewódzki Dom Kultury z Kielc 3 maja 2012 r. – Występ zespołu w eliminacjach rejonowych do XXXVI Buskich Spotkań z Folklorem w Nowym Korczynie 11 maja 2012 r. – Występ zespołu dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach. Pani Henryka Brzoza i pani Stefania Golenia wygłosiły gawędy własnego autorstwa 23 maja 2012 r. – Udział zespołu w poetyckim wieczorze „O chlebie i matce” w Szkole Podstawowej im. Antoniego Hedy „Szarego” w Kowali. Pani Henryka Brzoza recytowała wiersze swojego autorstwa 26 maja 2012 r. – Wystawienie obrzędu „Pieczenie 79 Warsztaty dla uczniów Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Nowinach chleba” dla młodzieży ze Szkoły Podstawowej z Kowali oraz delegacji z Turcji i Hiszpanii 27 maja 2012 r. – Koncert dla mieszkańców DPS przy ul. Jagiellońskiej zorganizowany przez „Kowalanki” oraz Chór „Nowina” z okazji Dnia Matki. Marta Brzoza zagrała utwory na skrzypcach, zaś p. Henryka Brzoza wygłosiła wiersze i gawędy Czerwiec 2012 r. 1 czerwca 2012 r. – Warsztaty artystyczne – nauka wykonywania kwiatów z bibuły – dla młodzieży z Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Nowinach. 3 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w Jarmarku Świętokrzyskim w Tokarni. „Kowalanki” otrzymały od Muzeum Wsi Kieleckiej tytuł „Niezawodnych Kobiet”. Podczas Jarmarku Zespół wziął udział w Konkursie Kulinarnym, w którym zaprezentował „Kowalańską drożdżówkę” 80 3 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w obchodach 60-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowali 11 czerwca 2012 r. – Warsztaty artystyczne – nauka wicia korony z jedliny – dla młodzieży z Kowali 16 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w imprezie pn. „Budzenie Sienkiewki”. Zespół prezentował rękodzieło ludowe oraz potrawy regionalne 17 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w uroczystościach z okazji Dnia Gminy. Występ zespołu oraz prezentacja dań regionalnych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła wiersz o gminie 21 czerwca 2012 r. – Występ zespołu podczas festynu „Świętojanki 2012” w Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach. Panie Henryka Brzoza oraz Stefania Golenia wygłosiły gawędy i wiersze swojego autorstwa, Marta Brzoza wykonała utwory na skrzypcach 23 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w „Konkursie na najsmaczniejszą potrawę powiatu kieleckiego” w Zagnańsku. Zespół przygotował „Soczewioki” Lipiec 2012 r. 5 lipca 2012 r. – Prezentacja zespołu w audycji Radia Kielce „Świętokrzyskie na fali – Kapsuła czasu” w Nowinach. Zespół zaprezentował swój repertuar muzyczny oraz opowiadał o swoich osiągnięciach w działalności kulturalnej 10 lipca 2012 r. – Udział zespołu w projekcie współfinansowanym ze środków szwajcarskich w ramach projektu pn. „Góry Świętokrzyskie naszą przyszłością”. Członkinie zespołu przekazały ważne informacje na temat dawnych i obecnych zwyczajów i obyczajów oraz zaprezentowały sztukę ludową 19 lipca 2012 r. – Prezentacja zespołu w audycji Radia Kielce „Świętokrzyskie na fali – Kapsuła czasu” w Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni. Zespół zaprezentował dawne zwyczaje i obyczaje ludowe oraz opowiadał o sztuce ludowej 22 lipca 2012 r. – Udział zespołu w Brzezińskim Pikniku Artystycznym zorganizowanym przez Stowarzyszenie Przyjaciół Brzezin i Podwola. Zespół prezentował rękodzieło ludowe, potrawy regionalne oraz nalewki. Udział zespołu w „Konkursie nalewek regionalnych” Gminnych w Nowinach. Zespół zdobył II miejsce w konkursie „Na najpiękniejszy wieniec dożynkowy”. Panie Henryka Brzoza i Stefania Golenia wygłosiły wiersze własnego autorstwa. 3 sierpnia 2012 r. – Udział zespołu w obchodach „Święta Chleba” w Tokarni. Zespół przedstawił obrzęd pieczenia chleba oraz podpłomyków w tradycyjnym piecu chlebowym Sierpień 2012 r. Wrzesień 2012 r. 5 sierpnia 2012 r. – Udział zespołu w XIII Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych powiatu kieleckiego w kategorii zespoły śpiewacze w Chmielniku 5 sierpnia 2012 r. – Zdobycie nagrody przez Martę Brzozę w konkursie na „Doroczną Nagrodę w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury za 2011 rok” ufundowaną przez Starostwo Powiatowe w Kielcach 19 sierpnia 2012 r. – Udział zespołu w Dożynkach 2 września 2012 r. – Udział zespołu w obchodach „Święta Chleba” w Tokarni. Zespół przedstawił obrzęd pieczenia chleba i podpłomyków w tradycyjnym piecu chlebowym w chałupie z Daleszyc 9 września 2012 r. – Udział zespołu w mszy świętej w Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej w Częstochowie 26 września 2012 r. – Wizyta przedstawicieli zespołu w Wodociągach Kieleckich z gratulacjami dla preze- sa Henryka Milcarza z okazji otrzymania odznaczenia „Krzyż Kawalerski Odrodzenia Polski” Październik 2012 r. 1 października 2021 r. – Występ zespołu dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Kielcach podczas obchodów Dnia Seniora. Pani Henryka Brzoza wygłosiła kilka gawęd 4 października 2012 r. – Prezentacja potraw regionalnych dla uczestników VI Zjazdu Stowarzyszeń Ziemi Świętokrzyskiej – WDK w Kielcach 11 października 2012 r. – Występ zespołu oraz pokaz tańca ludowego (polki, oberka) przez członkinie zespołu w przedszkolu w Nowinach 14 października 2012 r. – Udział członkiń zespołu w warsztatach recytatorskich w WDK w Kielcach 16 października 2021 r. – „Hubertus” w Tokarni. Zaprezentowanie przez zespół potraw regionalnych i kwiatów z bibuły 16 października 2012 r. – Występ zespołu z okazji Dnia Nauczyciela w Szkole Podstawowej w Kowali Listopad 2012 r. 9 listopada 2012 r. – Występ zespołu podczas akademii 82 z okazji 94. rocznicy odzyskania niepodległości. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę okolicznościową. Marta Brzoza wykonała trzy utwory na skrzypcach 21 listopada 2012 r. – Przekazanie gratulacji dla wójta Stanisława Baryckiego z okazji otrzymania odznaczenia - „Krzyż Kawalerski Odrodzenia Polski” 17 listopada 2012 r. – Udział członkiń zespołu, tj. pani Jadwigi Betki, Henryki Brzozy, Stefanii Goleni, w Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim Literatury Regionalnej w Starachowicach. Pani Jadwiga Betka otrzymała II miejsce, pani Henryka Brzoza otrzymała wyróżnienie I stopnia 27 listopada 2012 r. – Uczestnictwo przedstawicieli zespołu w Szkole Podstawowej w Kowali podczas inauguracji programu „Cyfrowa Szkoła” Grudzień 2012 r. 2 grudnia 2012 r. – Udział w konkursie pt. „Toto nase ludowe godanie” w WDK Kielce. Pani Henryka Brzoza otrzymała II miejsce 7 grudnia 2012 r. – Przekazanie tradycji, kultury i zwyczajów świątecznych naszego regionu z okazji Wigilii oraz świąt Bożego Narodzenia oraz pokaz sposobu wykonania ozdób choinkowych z bibuły i słomy dla dzieci z Zespołu Szkół Ogólnokształcących Specjalnych nr 17 im. Karola Wojtyły – Papieża Polaka w Kielcach 15 grudnia 2012 r. – Udział w eliminacjach do Międzynarodowego Festiwalu Kolęd i Pastorałek w Będzinie - Kielce 16 grudnia 2012 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Ogólnopolskim Kiermaszu Świątecznym w Dworku Laszczyków. Zespół prezentował ozdoby choinkowe oraz ciasta wg tradycyjnych przepisów ludowych 16 grudnia 2012 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Kiermaszu Świątecznym na Pływalni zorganizowany przez Gminny Ośrodek Kultury „Perła” w Nowinach. Zespół przygotował 12 tradycyjnych ludowych potraw wigilijnych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę o narodzeniu Chrystusa. Marta Brzoza, najmłodsza „Kowalanka”, zagrała trzy kolędy na skrzypcach 17 grudnia 2012 r. – Uczestnictwo członkiń zespołu w „Wigilii dla samotnych” zorganizowanej przez Urząd Gminy w Nowinach 18 grudnia 2012 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu opłatkowym w Szkole Podstawowej w Kowali. Zespół prezentuje najstarsze kolędy i pastorałki. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę o tradycji świąt Bożego Narodzenia. Marta Brzoza wykonała dwie kolędy na skrzypcach 21 grudnia 2012 r. – Występ zespołu oraz prezentacja potraw regionalnych podczas spotkania pt. „Obchody Świąt Bożego Narodzenia w kulturze ludowej regionu świętokrzyskiego” w DK „Zameczek” w Kielcach Marta Brzoza podczas prezentacji kolęd i pastorałek w budynku Krytej Pływalni „Perła” w Nowinach 27 grudnia 2012 r. – Udział zespołu w konkursie galowym na Świętokrzyskim Festiwalu Kolęd i Pastorałek „Oj Maluśki, Maluśki” w kościele św. Józefa Robotnika w Kielcach. Zespół otrzymał wyróżnienie. Pani Henryka za wygłoszoną gawędę o narodzeniu Jezusa Chrystusa otrzymała dyplom uznania „Niech Pani poezja chwali Jezusa w szopie Narodzonego, a ludziom radość przynosi” - napisali organizatorzy. Gawęda została nagrana przez organizatorów i dwukrotnie odtwarzana na antenie Radia Maryja Styczeń 2013 r. 8 stycznia 2013 r. – Udział zespołu w koncercie Świętokrzyski Przegląd Kolęd i Pastorałek „Oj Maluśki Maluśki” im. ks. bpa Mieczysława Jaworskiego 83 w kościele Św. Józefa Robotnika w Kielcach. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę o narodzeniu Chrystusa. 12 stycznia 2013 r. – Udział w XIX Świętokrzyskim Konkursie Kolęd i Pastorałek w Skarżysku-Kamiennej. 12 stycznia 2013 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Wielkiej Orkiestrze Świątecznej Pomocy. Zespół licytował ciasto drożdżowe oraz rękodzieło ludowe wykonane przez członkinie zespołu. 13 stycznia 2013 r. – Udział zespołu w XIII Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w Kościele Parafialnym w Nowinach. 18 stycznia 2013 r. – Uczestnictwo zespołu w spotkaniu Klubu Przyjaciół Ziemi Kieleckiej w Warszawie. Zespół prezentował dania regionalne oraz rękodzieło ludowe. W styczniu 2013 r. zespół wziął udział w spotkaniu Klubu Przyjaciół Ziemi Kieleckiej w Warszawie. Zespół prezentował dania regionalne oraz rękodzieło ludowe. Od lewej: Wiesława Kulińska, Jadwiga Brzoza, wójt Stanisław Barycki, Marta Brzoza, Małgorzata Adach 84 22 stycznia 2013 r. – Występ zespołu wraz z Chórem „Nowina” w Klubie Seniora z okazji Dnia Babci i Dziadka. Podczas występu Henryka Brzoza wygłosiła gawędy własnego autorstwa. Marta Brzoza wykonała utwory na skrzypcach. 27 stycznia 2013 r. – Koncert kolęd w kościele Św. Jadwigi w Kielcach z okazji 110 rocznicy istnienia Banku Spółdzielczego. Luty 2013 r. 10 lutego 2013 r. – Udział zespołu w XXXVII Ogólnopolskim Sejmiku Wiejskich Zespołów Teatralnych w Tarnogrodzie. Zespół prezentował obrzęd „Prządki”. Marzec 2013 r. 7 marca 2013 r. – Udział zespołu w uroczystym spotkaniu z okazji Dnia Kobiet w Nowinach. 12 marca 2013 r. – Zajęcia warsztatowe – przekazanie tradycji, kultury i zwyczajów wielkanocnych dla uczniów Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 17 w Kielcach. W ramach projektu edukacyjnego ETNOLOG – „Świętokrzyskie na ludowo”. 14 marca 2013 r. – Warsztaty Tradycji Wielkanocnych dla przedszkolaków ze Szkoły Podstawowej im. Antoniego Hedy „Szarego” w Kowali. Dzieci wykonywały tradycyjne palmy wielkanocne. 17 marca 2013 r. – Udział zespołu w Przeglądzie Pieśni Wielkopostnych w Stąporkowie. 21 marca 2013 r. – Uczestnictwo w Kiermaszu Świąteczno-Wielkanocnym w Starostwie Powiatowym w Kielcach. Członkinie zespołu prezentowały palmy wielkanocne oraz wiosenne kwiaty. 22 marca 2013 r. – Warsztaty artystyczne z okazji „Powitania wiosny”dla dzieci z grupy „Jagódki” z Przedszkola Samorządowego im. „Pluszowego Misia” w Nowinach. Dzieci uczyły się wykonywać kwiaty z bibuły, którymi dekorowały palmy wielkanocne. 24 marca 2013 r. – Prezentacja rękodzieła ludowego na kiermaszu Świąteczno-Wielkanocnym w Dworku Laszczyków w Kielcach. Kwiecień 2013 r. 7 kwietnia 2013 r. – Prezentacja potraw regionalnych oraz rękodzieła ludowego na Targach AGROTRAVEL – Kielce w ramach LGD „Perły Czarnej Nidy”. Zespół przedstawił obrzęd „Prządki”. 13-14 kwietnia 2013 r. – Uczestnictwo przedstawicieli zespołu w seminarium organizowanym w ramach projektu pt. „Spółdzielnie w Programie Leader i Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich” – Kraków. 25 kwietnia 2013 r. – Uczestnictwo przedstawiciel zespołu w Szkole Podstawowej w Kowali w uroczystości nadaniu Złotego Krzyża dla szkoły, jako opiekuna miejsc pamięci narodowej. 26 kwietnia 2013 r. – Warsztaty pieczenia chleba w tradycyjnym piecu chlebowym w Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni dla uczniów Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 17 w Kielcach w ramach projektu edukacyjnego ETNOLOG – „Świętokrzyskie na ludowo”. Maj 2013 r. 1 maja 2013 r. – Występ zespołu w Muzeum Wsi Kieleckie w Tokarni. Zespół przedstawił obrzęd „Pranie” który był dedykowany dla aktora Andrzeja Seweryna. 3 maja 2013 r. – Udział zespołu w Międzynarodowych Przeglądach Zespołów Ludowych „Złoty Kłos” w Zebrzydowicach. Zespół przedstawił obrzęd „Pranie” – otrzymał III miejsce. Pan Feliks Korban w kategorii Soliści – otrzymał I miejsce. „Kowalanki” ze Stanisławem Matejkiewiczem, prezesem Banku Spółdzielczego w Kielcach – Tokarnia 15 września 2013 r. 5 maja 2013 r. – Występ zespołu w eliminacjach rejonowych do XXXVI Buskich Spotkań z Folklorem w Nowym Korczynie. 11 maja 2013 r. – Występ zespołu dla mieszkańców Krasiczyna podczas warsztatów muzycznych. Pani Henryka Brzoza wygłosiła gawędę własnego autorstwa. Udział zespołu w warsztatach artystyczncznych – „Spotkanie dwóch kultur” – ukończenie warsztatów haftu łemkowskiego. 23 maja 2013 r. – Wystawienie obrzędu „Pieczenie chleba” dla młodzieży ze Szkoły Podstawowej z Kowali oraz delegacji z 8 krajów. Zespół prezentował również sposób wykonywania kwiatów z bibuły. 27 maja 2013 r. – Udział zespołu w VII Wojewódzkim Przeglądzie Pieśni Maryjnych w Kościele Parafialnym p. w. Chrystusa Odkupiciela w Nowinach. Pani 85 Henryka Brzoza wyrecytowała wiersz o Matce Bożej. Marta Brzoza zagrała pieśni Maryjne na skrzypcach. Czerwiec 2013 r. 2 czerwca 2013 r. – Warsztaty artystyczne – nauka wykonywania kwiatów z bibuły – dla dzieci młodzieży w Pacanowie z okazji Dnia Dziecka. 11 czerwca 2013 r. – Warsztaty artystyczne – nauka wicia korony z jedliny – dla młodzieży z Kowali. 16 czerwca 2012 r. – Udział zespołu w konkursie „Nasza Kulinarne Dziedzictwo” – Smaki Regionów w Tokarni. Zespół prezentował: „Syrop sosnowy”, „Sosnówkę”, „Rogaliki z nadzieniem różanym” oraz „Podpłominie” które były pieczone w piecu chlebowym w chałupie „Czworaki”. „Rogaliki z nadzieniem różanym” otrzymały Wyróżnienie. 30 czerwca 2013 r. – Uczestnictwo przedstawicieli zespołu w imprezie organizowanej przez Wodociągi Kieleckie pt. „Święto Wody”. Pani Henryka Brzoza napisała wiersz na tę okoliczność. „Święta Chleba” w Tokarni. Zespół przedstawił obrzęd pieczenia chleba i podpłomyków w tardycyjnym piecu chlebowym w chałupie z Daleszyc. Zespół prezentował tradycyne potrawy regionalne oraz rękodzielo ludowe. 17 września 2013 r. – Udział zespołu w zakończeniu wyjazdowego projektu do Krasiczyna. Zespół przygotował potrawy regionalne. 22 września 2013 r. – Udział zespołu w konkursie „Przez żołądek do serca” w Dębnie. Zespół zdobył II miejsce za potrawę „Krupnik na żolądkach”. 27 września 2013 r. – Udział zespołu w uroczystym zakończeniu projektu „Oj dana dana płyta wydana”. Październik 2013 r. 6 października 2013 r. – Udział zespołu w uroczystym pożegnaniu odchodzącego na emerytuę proboszcza Jana Pragnącego z parafii Brzeziny. Pani Henryka Brzoza wygłosiła wiersz na tę okoliczność. Listopad 2013 r. Sierpień 2013 r. 11 sierpnia 2013 r. – Udział zespołu w XVI Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych Powiatu Kieleckiego w kategorii Zespoły Śpiewacze w Chmielniku. Zespół otrzymał Wyróżnienie. 14 sierpnia 2013 r. – Udział zespołu w Dożynkach Gminnych w Szewcach. Zespół zdobył II miejsce w konkursie „Na najpiękniejszy wieniec dożynkowy”. Pani Henryka Brzoza wygłosiła wiersz. 23 listopada 2013 r. – Udział zepołu w Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim Literatury Regionalnej w Starachowicach. 26 listopada 2013 r. – Udział zepołu w uroczystej Gali posumowującej konkurs na Najlepsze Koło Gospodyń Wiejskich Województwa Świętokrzyskiego 2013 organizowany przez Echo Dnia. Zespół otrzymał 5 miejce w powiecie. Grudzień 2013 r. Wrzesień 2013 r. 1 września 2013 r. – Udział zespołu w Ogólnopolskich dożynkach w Częstochowie. 15 września 2013 r. – Udział zespołu w obchodach 86 24 grudnia 2013 r. – Udział przedstawicieli zespolu w Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim Literatury Regionalnej w Starachowicach. Henryka Brzoza otrzymała wyróżnienie, a Jadwiga Betka i Stefania Golenia – dyplomy. Trzy gawędziarki po konkursie recytatorskim w Starachowicach (od lewej): Stefania Golenia, Henryka Brzoza i Jadwiga Betka 87 14 grudnia 2013 r. – Udział w eliminacjach do Międzynarodowego Festiwalu Kolęd i Pastorałek w Będzinie – Kielce. 11 grudnia 2013 r. – Przekazanie tradycji, kultury i zwyczajow światecznych naszego regionu z okazji Wigilii oraz Świąt Bożego Narodzenia. Pokaz sposobu wykonywania ozdob choinkowych z bibuły i słomy dla dzieci z Samorzadowego Przedszkola w Nowinach. 15 grudnia 2012 r. – Udział w konkursie pt. „Toto nase ludowe godnanie” w WDK Kielce. Pani Henryka otrzymała wyróżnienie. 15 grudnia 2012 r. – Udział przedstawicieli zespołu w Ogolnopolskim Kiermaszu Świątecznym w Dwor- 88 ku Laszczyków. Zespół prezentował ozdoby choinkowe oraz ciasta wg tradycjinych przepisów ludowych. 17 grudnia 2012 r. – Uczestnictwo członkiń zespołu w „Wigilii dla samotnych” zorganizowanej przez Urząd Gminy Sitkówka-Nowiny. 18 grudnia 2012 r. – Uczestnictowo zespołu w spotkaniu opłatkowym w Szkole Podstawowej w Kowali. Zespół zaprezentował najstarsze kolędy i pastorałki. Pani Henryka Brzoza wyglosiła gawędę o tradycji Świąt Bożego Narodzenia. Zespół „Kowalanki” z Feliksem Korbanem podczas Świętokrzyskiego Przeglądu Kolęd i Pastorałek w kościele Św. Józefa Robotnika w Kielcach – eliminacje do Będzina LISTA CZŁONKÓW KGW W KOWALI I ZESPOŁU OBRZĘDOWEGO „KOWALANKI” 1. Adach Janusz 2. Adach Małgorzata 3. Adamczyk Helena 4. Barycka Teresa – członek honorowy 5. Barwinek Halina 6. Bentkowska Helena 7. Betka Jadwiga 8. Brzoza Henryka 9. Brzoza Jadwiga – przewodnicząca 10.Brzoza Marta 11.Daleszak Helena 12.Daleszak Janina 13.Dyraga Helena 14.Głogowska Genowefa 15.Golenia Stefania 16.Grzegorczyk Janina 17.Janik Marianna – założycielka 18.Jędrocha Stefania 19.Kij Irena 20.Klisik Cecylia 21.Klisik Marianna 22.Kowalska Krystyna 23.Kozakowska Helena 24.Krajewska Wanda 25.Krajewski Dariusz 26.Król Teresa 27.Krzyszkowska Helena 28.Krzyszkowska Genowefa 29.Krzysztofek Julia 30.Krzysztofek Grażyna 31.Krzysztofek Stefan 32.Kubicka Franciszka 33.Kwiecińska Stefania 34.Kubicka Stanisława 35.Kulińska Wiesława 36.Misztal Barbara 37.Nosek Genowefa 38.Nosek Jadwiga 39.Nosek Stefania 40.Pabian Stanisława 41.Pędzik Władysława 42.Pękalska Helena 43.Piotrowska Danuta 44.Piotrowska Genowefa 45.Prędotka Genowefa 46.Przygodzka Helena – przewodnicząca 47.Pyk Leokadia 48.Pyk Ludwik 49.Sabat Stanisława 50.Szot Jadwiga 51.Wieczorek Maria 52.Wierzbicka Krystyna 53.Wierzbicka Franciszka 54.Więcek Anna 55.Więcek Barbara 56.Więcek Ewa 57.Wsół Genowefa 58.Zawadzka Genowefa 59.Zawadzka Janina 60.Zawadzka Władysława – przewodnicząca 61.Zegadło Aurel 62.Zegadło Genowefa 63.Zegadło Zofia 64.Żbikowska Janina 89 Spis treści Od autora....................................................................... 5 Śpiew............................................................................ 45 Ostatki na początek........................................................ 6 Rękodzieło.................................................................... 49 Założycielka................................................................... 7 Stroje ludowe z funuszy unijnych................................. 50 Kowala 50 lat temu...................................................... 17 Występy Zespołu Obrzędowego Przewodnicząca........................................................... 20 „Kowalanki” w latach 2005 – 2013............................ 52 Solistka......................................................................... 21 Lista członków KGW w Kowali Gawędziarka................................................................ 22 i Zespołu Obrzędowego „Kowalanki”......................... 89 Z bibuły zrobi każdy kwiatek........................................ 24 Marta Brzoza............................................................... 25 „Kowalanki” same o sobie.......................................... 25 Menadżerka.................................................................. 28 Kierownik muzyczny, akompaniator............................ 28 Dobry duch................................................................... 29 Opinie o zespole........................................................... 29 Jedno z najlepszych KGW w powiecie kieleckim......... 32 Instytucje, z którymi współpracują „Kowalanki”........ 33 Obrzędy........................................................................ 34 Kulinaria...................................................................... 39 90 91 92 93 94 Sitkówka-Nowiny gmina z przyszłością, która dba o tradycję Zespół Bolechowiczanie Zespół Kowalanki Chór „Nowina” Zespół Szewczanki Gminno-Szkolna Orkiestra Dęta „Sitkówka-Nowiny” Sekcja Plastyczna Klubu Seniora www.nowiny.com.pl 95 96 ISBN 978-83-931736-2-4
