DPM czolowka - jednotomowy

Ukàszenia, u˝àdlenia i zadrapania
np. przez wtarcie zarazków tularemii do worka spojówkowego (choroba zawodowa myÊliwych). Czynnikiem zakaênym jest pa∏eczka Francisella tularensis, która ulega namna˝aniu w miejscu zaka˝enia i w najbli˝szych w´z∏ach ch∏onnych. Rozsiew
bakterii do ró˝nych narzàdów nast´puje przez krew
i ch∏onk´.
Okres wyl´gania tularemii wynosi 1–16 dni.
Objawy. W miejscu zaka˝enia powstaje grudka
przekszta∏cajàca si´ w krost´, a nast´pnie kraterowate owrzodzenie. Zmianom miejscowym towarzyszà nasilone objawy ogólne, jak wysoka goràczka,
dreszcze, bóle g∏owy i mi´Êni, wymioty.
Czasami na skórze pojawia si´ wysypka plamista
lub grudkowa, a tak˝e mo˝e wystàpiç zapalenie spojówek.
Mo˝e dojÊç do powi´kszenia wàtroby i Êledziony. Zale˝nie od miejsca wnikni´cia zarazka wyodr´bnia si´
kilka postaci klinicznych tularemii. Je˝eli zaka˝enie
dotyczy∏o skóry lub b∏on Êluzowych, w miejscu wnikni´cia zarazków tularemii tworzy si´ w kolejnym etapie wspomniane kraterowate owrzodzenie, a okoliczne w´z∏y ch∏onne powi´kszajà si´ i ulegajà zmianom zapalnym, a˝ do „zropienia” w∏àcznie.
Postaç w´z∏owa jest najcz´stszà postacià tularemii.
Jej szczególnà odmianà, przebiegajàcà dodatkowo
z zaj´ciem narzàdu wzroku jest postaç oczno-w´z∏owa.
Innà odmianà tularemii jest postaç trzewna (durowata), z bólami brzucha, biegunkà, nudnoÊciami,
a nawet wymiotami i wysokà goràczkà z ogólnà toksemià, a tak˝e postaç anginowa oraz najci´˝ej przebiegajàca postaç p∏ucna z objawami Êródmià˝szowego zapalenia p∏uc.
Bli˝sze szczegó∏y co do rozpoznania, leczenia i mo˝liwoÊci dzia∏aƒ profilaktycznych, zw∏aszcza co do
osób nara˝onych zawodowo na zaka˝enie pa∏eczkà
tularemii (myÊliwi, garbarze, weterynarze itp.), znajdzie zainteresowany czytelnik w rozdziale poÊwi´conym chorobom zakaênym (patrz rozdz. 11).
Goràczka po ukàszeniu przez szczura
Choroba wyst´puje na ca∏ym Êwiecie, a jej przyczynà
jest zaka˝enie przez Streptobacillus moniliformis,
bakteri´ stanowiàcà normalnà flor´ jamy ustnej dzikich zwierzàt, wydalajàcà si´ z ich moczem. Cz∏o684
wiek mo˝e zostaç zara˝ony po ukàszeniu, zadrapaniu przez szczury, spo˝yciu wody lub ˝ywnoÊci zanieczyszczonej ich odchodami, jak równie˝ przez
dotykanie pad∏ych zwierzàt.
Okres inkubacji wynosi 4–10 dni.
Objawy: goràczka, dreszcze, bóle g∏owy i mi´Êni.
W 2–3 dni po wystàpieniu goràczki na d∏oniach
i stopach mo˝e pojawiç si´ wysypka. Zwykle sà to
wykwity plamisto-grudkowe, które przekszta∏cajà
si´ w p´cherze, wybroczyny czy zmiany z∏uszczajàce. U cz´Êci chorych mo˝e wystàpiç zapalenie stawów, zapalenie wsierdzia i osierdzia, a tak˝e ropnie mózgu czy tkanek mi´kkich. JeÊli drobnoustrój
dosta∏ si´ do organizmu drogà pokarmowà, cz´Êciej
wyst´pujà objawy ˝o∏àdkowo-jelitowe w postaci bóli
brzucha, biegunki czy wymiotów.
Leczenie: antybiotykoterapia.
Ukàszenia przez kleszcze
Kleszczowe zapalenie mózgu
Jest to wirusowe zapalenie mózgu, nazywane tak˝e
wczesnoletnim zapaleniem mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych bàdê centralnoeuropejskim zapaleniem mózgu, wywo∏ywane najcz´Êciej przez wirusa
z grupy B, wnikajàcego do organizmu cz∏owieka
w nast´pstwie ukàszenia przez kleszcza.
Rezerwuarem wirusa w Polsce sà g∏ównie dziko ˝yjàce ma∏e gryzonie, zajàce, krety, je˝e, wiewiórki,
sarny, jelenie, ptaki, a tak˝e i zwierz´ta domowe,
np. krowy, owce, kozy, psy. Kleszcze, zaliczane do
paj´czaków z rz´du du˝ych roztoczy, paso˝ytujàce
zazwyczaj na skórze tych˝e zwierzàt, zamieszkujàce tak˝e najch´tniej krzewy i zaroÊla na skraju
lasów lub ∏àk, obszary zaroÊni´te je˝ynami, paprociami, leszczynà, wzd∏u˝ leÊnych dróg i Êcie˝ek lub
b∏onie nad rzekami, przenoszà zarazki kleszczowego zapalenia mózgu, ewentualnie tak˝e boreliozy,
zarówno pomi´dzy zwierz´tami, jak i na ludzi podczas ukàszenia. Kleszcze „wiszà” na drzewach, czyhajà w trawie, krzakach, na spodzie liÊci. Ich aktywnoÊç zale˝y od czynników klimatycznych – wilgotne lato i ∏agodna zima sprzyjajà ich rozwojowi.
Zwi´kszenie aktywnoÊci kleszczy nast´puje wraz ze
wzrostem temperatury (od marca do listopada).
W Polsce najcz´Êciej spotyka si´ kleszcza pastwiskowego. Jego wyglàd przedstawia ryc. 24.2.
Ukàszenia (ugryzienia)
a a)
ruje, pozostaje jego nosicielem na ca∏e ˝ycie (bowiem mo˝e byç przenoszony z jednego stadium rozwojowego kleszcza na drugie).
Wirus ten szybko traci zakaênoÊç przez wysuszenie, pasteryzacj´, ewentualnie przez poddanie go
dzia∏aniu Êrodków chemicznych lub enzymatycznych. W normalnych warunkach mo˝e jednak przetrwaç wiele miesi´cy, np. w mleku i maÊle. Przenoszony jest przez ró˝ne gatunki kleszczy, spoÊród których najbardziej rozpowszechniony jest kleszcz
pastwiskowy (∏àkowy).
b)
b
Do infekcji dochodzi w wyniku uk∏ucia cz∏owieka przez
zaka˝onego kleszcza. Mo˝liwe te˝ jest zaka˝enie drogà
pokarmowà przez picie surowego mleka kozy, owcy
lub krowy, b´dàcej nosicielkà tego˝ wirusa, oraz drogà
oddechowà przez wdychanie znajdujàcego si´ w kurzu
ka∏u zaka˝onych kleszczy (np. z siana).
Kleszcze najcz´Êciej wszczepiajà si´ w skór´ ràk
i nóg, stamtàd przenoszà si´ niezauwa˝one w zgi´cia du˝ych stawów. Poniewa˝ ich Êlina ma w∏aÊciwoÊci znieczulajàce, ukàszenia najcz´Êciej pozostajà
niezauwa˝one.
Wi´kszoÊç ludzi przechodzi zaka˝enie wirusem kleszczowego zapalenia mózgu skàpo- lub bezobjawowo,
a jedynym dowodem przebytego zaka˝enia jest potwierdzenie serologiczne. Jest to tzw. postaç poronna.
Ryc. 24.2. Kleszcze: a – wyglàd kleszcza (Rhipicephalus sanguineus) w mikroskopie elektronowym (wg firmy Bayer);
b – g∏owa kleszcza w powi´kszeniu (wg firmy Bayer).
Kleszcze sà szeroko rozpowszechnione w Êwiecie. Wyst´pujà w ró˝nym nat´˝eniu w poszczególnych rejonach geograficznych. W porównaniu z innymi krajami Europy w Polsce jest ich najwi´cej. Dotychczas
rozpoznano w Polsce a˝ 20 ró˝nych gatunków. Sà te˝
przenoszone do Polski z innych krajów.
W Europie kleszczowe zapalenie mózgu wyst´puje
na terenie: Austrii, Niemiec, Czech, S∏owacji, W´gier, Szwajcarii, dawnego ZSRR, Skandynawii i Wielkiej Brytanii. G∏ówne ogniska endemiczne w Polsce zlokalizowane sà w województwach pó∏nocno-wschodnich (pomorskie, warmiƒsko-mazurskie,
podlaskie, zachodniopomorskie) oraz w obr´bie województw: opolskiego i lubelskiego.
Wirusa mo˝na wyizolowaç z prawie wszystkich organów zainfekowanego kleszcza, który sam nie cho-
Objawy. JeÊli wyst´pujà objawy, to choroba przebiega w dwóch fazach i mo˝e byç nieuleczalna. Okres
inkubacji (utajenia) wynosi 2–28 dni, w tym czasie
wirus rozmna˝a si´ w komórkach w miejscu wnikni´cia, tzn. ukàszenia, i przez ch∏onk´ dostaje si´
do okolicznych w´z∏ów ch∏onnych i narzàdów bogatych w uk∏ad siateczkowo-Êródb∏onkowy.
Po okresie inkubacji wyst´puje pierwsze stadium choroby, tzn. klinicznie obraz infekcji grypopodobnej,
z takimi objawami, jak: ogólne z∏e samopoczucie, zm´czenie, goràczka, bóle g∏owy, stawów, „krzy˝a”, nie˝yt górnych dróg oddechowych, brak apetytu, nudnoÊci. Objawy te mogà trwaç 1–8 dni. W tym czasie
wirus drogà krwionoÊnà dostaje si´ do oÊrodkowego
uk∏adu nerwowego. Po okresie 1–20 dni od wystàpienia objawów wst´pnych, a po ok. 4 tygodniach od
momentu ukàszenia przez kleszcza wyst´puje drugie
stadium, które ma znacznie ci´˝szy przebieg i mo˝e
mieç postaç oponowà, mózgowà, mózgowo-rdzeniowà
lub mózgowo-oponowo-rdzeniowà. W tym okresie
chory bardzo wysoko goràczkuje, nawet do 41°C.
685
Ukàszenia, u˝àdlenia i zadrapania
Gdynia
S∏upsk
Gdaƒsk
Suwa∏ki
Koszalin
Elblàg
Olsztyn
Szczecin
Pi∏a
Gorzów
Wielkopolski
Bia∏ystok
Bydgoszcz
Toruƒ
Ciechanów
¸om˝a
Ostro∏´ka
P∏ock
Poznaƒ
Warszawa
Siedlce
Konin
Zielona Góra
Legnica
Bia∏a Podlaska
Skierniewice
Kalisz
¸ódê
Radom
Piotrków Trybunalski
Wroc∏aw
Jelenia Góra
Wa∏brzych
Lublin
Kielce
Cz´stochowa
Che∏m
ZamoÊç
Opole
Tarnobrzeg
Katowice
Rzeszów
Kraków
Obszary wyst´powania zachorowaƒ
na kleszczowe zapalenie mózgu
Bielsko-Bia∏a
Tarnów
Nowy Sàcz
Krosno
Obszary znacznego nara˝enia
na zachorowania
Obszary umiarkowanego nara˝enia
na zachorowania
Ryc. 24.3. Obszary wyst´powania w Polsce zachorowaƒ na kleszczowe zapalenie mózgu (wg M. Kruka; dzi´ki ˝yczliwoÊci firmy
IMMUNO AG, 1995 r.).
Najcz´stszà i najl˝ejszà postacià jest postaç oponowa, w której objawom oponowym towarzyszà bóle
g∏owy, wymioty, sztywnoÊç karku. Mogà wystàpiç
asymetryczne niedow∏ady koƒczyn, os∏abienie si∏y
mi´Êniowej, pora˝enie wiotkie koƒczyn z zanikami
mi´Êni. Odruchy g∏´bokie w tej postaci sà zaburzone. Mogà wyst´powaç odruchy patologiczne. Cz´sto pojawiajà si´ dokuczliwe bóle mi´Êniowe i kostno-stawowe oraz uczucie mrowienia i dr´twienia
w zakresie obola∏ych mi´Êni.
W postaci mózgowej dominujà objawy ze strony oÊrodkowego uk∏adu nerwowego, mó˝d˝ku. Chorzy skar˝à
si´ na bóle g∏owy, wymioty, nudnoÊci, mogà wystàpiç
zaburzenia ÊwiadomoÊci, snu i czucia, tendencje samobójcze lub podniecenie ruchowe i gonitwa myÊli.
Rzadko obserwuje si´ uogólnione, krótkotrwa∏e
686
drgawki czy dr˝enia ca∏ego cia∏a, mimowolne ruchy
palców, czasem zatrzymanie moczu i stolca, niewyraênà mow´, zaburzenia widzenia, zaburzenia psychiczne i charakterologiczne.
Leczenie. Rekonwalescencja trwa stosunkowo
d∏ugo, równie˝ d∏ugo mo˝e utrzymywaç si´ zmniejszona wydolnoÊç fizyczna i stan depresyjny. Brak
jest specyficznego leczenia kleszczowego zapalenia
mózgu, stosowane jest jedynie leczenie objawowe
(leki przeciwgoràczkowe, przeciwbólowe, przeciwobrz´kowe i witaminy).
Stàd te˝ bardzo wa˝na jest profilaktyka (zapobieganie), którà mo˝na podzieliç na:
• preekspozycyjnà,
• postekspozycyjnà.
Ukàszenia (ugryzienia)
Profilaktyka preekspozycyjna: zalecanà metodà
jest ochrona osobista, tzn. unikanie ekspozycji na
zaka˝enie, noszenie odpowiedniej odzie˝y (obcis∏e
spodnie, kalosze, skarpety) na terenach, które podejrzewa si´ o wyst´powanie kleszczy, wczesne
i ostro˝ne usuwanie kleszczy z powierzchni skóry,
a tak˝e gotowanie lub pasteryzowanie mleka pochodzàcego od kóz, krów, owiec z terenów endemicznego wyst´powania kleszczy.
dorferi. Rezerwuarem zarazka sà gryzonie (myszy,
nornice), zwierzyna p∏owa (sarny, ∏osie, jelenie) oraz
ptaki (szczególnie grzebiàce). Borelioza wyst´puje
w zasadzie we wszystkich rejonach pó∏kuli pó∏nocnej – w ogniskach endemicznych oraz jako zaka˝enie sporadyczne. Przebieg boreliozy w znacznym
stopniu zale˝y od odmiany chorobotwórczej kr´tka,
stàd te˝ ogromna ró˝norodnoÊç objawów tej choroby.
Aby usunàç kleszcza z powierzchni skóry, nale˝y
ujàç go pincetà jak najbardziej z przodu i wyciàgnàç
go wprost, bez kr´cenia, uwa˝nie, aby go nie zgnieÊç,
poniewa˝ mo˝na spowodowaç wyciÊni´cie jego zawartoÊci (a w niej tak˝e i chorobotwórczych wirusów) do cia∏a cz∏owieka.
Najcz´Êciej choroba przebiega w trzech etapach.
Zwi´kszenie odpornoÊci drogà czynnego uodpornienia (czyli szczepienia) zalecane jest osobom przebywajàcym na terenach o nasilonym wyst´powaniu
choroby – osobom zatrudnionym przy eksploatacji
lasów, stacjonujàcemu w lesie wojsku, rolnikom,
m∏odzie˝y, odbywajàcym praktyki oraz turystom,
uczestnikom obozów, kolonii itp.
Najlepszà porà do rozpocz´cia szczepienia podstawowego jest zima, ale mo˝liwe jest szczepienie
o ka˝dej porze roku. W celu uzyskania pe∏nej odpornoÊci podaje si´ 3 dawki szczepionki, z przerwà
1–2 miesi´cy mi´dzy dawkà pierwszà i drugà oraz
9–12 miesi´cy mi´dzy dawkà drugà i trzecià.
Profilaktyka postekspozycyjna polega na stosowaniu swoistej immunoglobuliny, jest to uodpornienie bierne. Mo˝na jà podaç w ciàgu 48–96 godzin
po ukàszeniu przez kleszcza. Okres ochronny wynosi 6 tygodni.
W przypadku ukàszenia, które nastàpi∏o wczeÊniej,
jest za póêno na stosowanie uodpornienia biernego.
W razie podejrzenia choroby konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarza i ewentualna hospitalizacja.
Nale˝y przy tym pami´taç, ˝e nie ka˝dy kleszcz jest
nosicielem wirusa zapalenia mózgu, boreliozy czy
te˝ innego typu zarazków chorobotwórczych. Stàd
te˝ nie ka˝de ukàszenie przez kleszcza musi wyzwoliç opisane stany chorobowe.
Borelioza (choroba z Lyme)
Kleszcze mogà przenosiç równie˝ chorob´ zwanà
boreliozà wywo∏ywanà przez kr´tek Borrelia burg-
Stadium pierwsze. Mo˝e byç bezobjawowe lub
charakteryzowaç si´ wyst´powaniem zmian skórnych o charakterze rumienia w´drujàcego. Jest to
najbardziej charakterystyczny objaw boreliozy, spostrzegany zazwyczaj po 1–3 tygodniach w miejscu
ukàszenia przez kleszcza. Rumieƒ wyst´puje zwykle na koƒczynach dolnych lub tu∏owiu, czasem na
g∏owie lub szyi. Zmiana jest niebolesna, nadmiernie ucieplona. Mogà towarzyszyç jej objawy ogólne
w postaci goràczki, nudnoÊci, zm´czenia, bóli g∏owy,
szyi czy mi´Êni. Czasami pojawiajà si´ wykwity
wtórne, z regu∏y mniejsze, wyst´pujàce w ka˝dej
okolicy cia∏a z wyjàtkiem b∏on Êluzowych, d∏oni
i stóp. Sà one wynikiem krwiopochodnego rozsiewu
kr´tków do narzàdów, dlatego u dzieci z mnogimi
wykwitami rumienia w´drujàcego ryzyko wystàpienia wielonarzàdowych powik∏aƒ jest wi´ksze.
Zwykle rumieƒ nie leczony blednie w ciàgu kilku
tygodni.
Po stwierdzeniu wy˝ej wymienionych zmian nale˝y udaç si´ do lekarza z informacjà o ukàszeniu przez kleszcze, w celu rozpocz´cia odpowiedniego leczenia.
Stadium drugie. Wyst´pujàce po up∏ywie kilku
miesi´cy od zaka˝enia – przebiega z dominujàcymi
objawami ze strony uk∏adu nerwowego, kostno-stawowego i krà˝enia. Najcz´Êciej wyst´pujàce objawy
ogólne to przewlek∏e os∏abienie i m´czliwoÊç.
Pomi´dzy doros∏ymi i dzieçmi istniejà ró˝nice dotyczàce obserwowanych objawów neurologicznych.
U doros∏ych dominuje zapalenie korzeni nerwowych, wieloogniskowe zapalenie pojedynczych nerwów, niedow∏ady nerwów obwodowych, zapalenie
opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Natomiast
u dzieci najcz´Êciej wyst´pujà jednostronne niedow∏ady nerwu twarzowego lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Obserwuje si´ równie˝ objawy
687
Ukàszenia, u˝àdlenia i zadrapania
rzekomego guza mózgu, przeczulic´ skóry czy ostrà
ataksj´. Objawy neurologiczne drugiego okresu mogà
trwaç kilka tygodni, cz´sto pojawiajà si´ wznowienia. Dominujàcym objawem ze strony uk∏adu krà˝enia jest zapalenie mi´Ênia sercowego, z towarzyszàcymi zaburzeniami rytmu.
We wszystkich postaciach klinicznych drugiego
okresu choroby cz´sto wyst´pujà w´drujàce bóle
mi´Êniowo-stawowe oraz spadek si∏ u chorych. Bóle
majà charakter napadowy, ust´pujàcy po up∏ywie
kilku godzin. Mogà si´ powtarzaç. Najcz´Êciej zaj´te sà du˝e stawy, zw∏aszcza kolanowy, ale tak˝e
ramienny, ∏okciowy, skroniowo-˝uchwowy oraz stawy
r´ki i stopy. Zmiany zapalne pojawiajà si´ kolejno
lub równoczeÊnie w kilku stawach.
Na skórze w tym okresie wyst´pujà wtórne zmiany
obràczkowate, cz´sto liczne, nie majàce tendencji
do rozprzestrzeniania si´, ze znacznie mniejszà komponentà zapalnà.
Stadium trzecie. Wyst´puje po wielu miesiàcach
lub latach od zaka˝enia i mo˝e ujawniaç si´ jako postaç skórna, stawowa lub neuroinfekcyjna. Zmiana
skórna w tym okresie przyjmuje form´ niebieskawoczerwonego przebarwienia z obrz´kiem naciekowym. Pojawia si´ w miejscu, w którym poprzednio znajdowa∏ si´ rumieƒ w´drujàcy, zdarza si´ te˝
u osób, u których rumieƒ nigdy nie wyst´powa∏.
Faza ta mo˝e trwaç wiele lat, prowadzàc stopniowo
do zaniku skóry. W przypadku zaj´cia stawów dochodzi do ich zesztywnienia i upoÊledzenia funkcji.
Cz´sto wyst´pujà nieodwracalne uszkodzenia nerwów obwodowych oraz zmiany w obr´bie narzàdu
wzroku o typie zapaleƒ nerwu wzrokowego, rogówki,
t´czówki, naczyniówki.
Wyst´powanie na terenie USA jednego genotypu
kr´tka boreliozy pozwoli∏o na opracowanie swoistej
szczepionki. Niestety w pozosta∏ych krajach Êwiata
kr´tek wyst´puje w kilku odmianach, nie powiod∏y
si´ wi´c tutaj próby jej wytworzenia. Poniewa˝ nie
stosuje si´ na tym obszarze czynnego ani te˝ biernego uodpornienia przeciw boreliozie, najlepszà
ochronà jest ochrona osobista (unikanie ekspozycji
na zaka˝enie, omijanie ognisk endemicznych, odpowiednia odzie˝, dok∏adna kontrola powierzchni
cia∏a po powrocie z pobytu w lesie, wczesne i ostro˝ne
usuwanie kleszczy).
W warunkach obozowych czy letniskowych skuteczne jest stosowanie Êrodków dezynsekcyjnych
688
o przed∏u˝onym dzia∏aniu lub odstraszajàcym kleszcze. Jeszcze raz nale˝y przypomnieç, i˝ w okresie
pierwszym, tj. po stwierdzeniu rumienia, nale˝y
niezw∏ocznie udaç si´ do lekarza, który zastosuje
odpowiednie leczenie bàdê profilaktyk´.
Babezjoza
Choroba ta mo˝e wyst´powaç równoczeÊnie z boreliozà. Wywo∏ywana jest przez pierwotniaka Babesia microti, przenoszonego przez ten sam gatunek kleszcza, który przenosi wirusy kleszczowego
zapalenia mózgu i kr´tki boreliozy.
Objawy choroby wyst´pujà po ok. 6-tygodniowym
okresie utajenia, dajà obraz infekcji grypopodobnej
z okresowym znacznym wzrostem temperatury cia∏a.
We krwi stwierdza si´ charakterystyczne pierÊcieniowate struktury wewnàtrz krwinek czerwonych.
Babezjoza zatem rzadko, ale tak˝e mo˝e byç wtórnym nast´pstwem ukàszenia przez kleszcza. W Polsce jest stosunkowo rzadko rozpoznawana.
Erlichioza
Choroba wyst´puje g∏ównie w Stanach Zjednoczonych. Wywo∏ywana jest przez bakterie Ehrlichia
przenoszone przez kleszcza czarnonogiego.
Okres inkubacji wynosi 5–11 dni.
Objawy: wysoka goràczka, bóle g∏owy i mi´Êni, z∏e
samopoczucie, niekiedy wysypka skórna.
Zaka˝enie mo˝e mieç zró˝nicowane nasilenie objawów – od przebiegu bardzo ∏agodnego a˝ do koƒczàcego si´ Êmiercià. W niewielkim procencie przypadków u pacjentów z erlichiozà obserwowano znaczne
spadki ciÊnienia krwi, zaburzenia oddychania, niewydolnoÊç nerek, krwawienie z przewodu pokarmowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu,
ci´˝kie zaka˝enia bakteriami oportunistycznymi.
W tych przypadkach rokowanie zale˝y od szybkoÊci
rozpoznania i wdro˝enia leczenia.
Goràczka plamista Gór Skalistych
Rzadko wyst´puje w Polsce, najcz´Êciej w Anglii
i Stanach Zjednoczonych. Drobnoustrój chorobotwórczy to Rickettsia ricketsii, przenoszona przez
kleszcza drzewnego, psiego i in.
Okres inkubacji wynosi od paru dni do dwóch tygodni.