FULL TEXT - Antropomotoryka

NR 30
AN TRO PO MO TO RY KA
2005
ZMIENNOŚĆ ONTOGENETYCZNA PREDYSPOZYCJI
MORFOLOGICZNO-STRUKTURALNYCH
KOSZYKARZY NA RÓŻNYCH
ETAPACH SZKOLENIA SPORTOWEGO
ONTOGENETICAL VARIABILITY OF MORPHOLOGICAL
AND STRUCTURAL PREDISPOSITION OF BASKETBALL
PLAYERS AT DIFFERENT STAGES OF DEVELOPMENT
Litkowycz Ryszard*, Zając Adam**, Waśkiewicz Zbigniew***
* dr, Katedra Gier Zespołowych AWF, Katowice, Mikołowska 72a
** dr hab., Katedra Gier Zespołowych AWF, Katowice, Mikołowska 72a
*** dr hab., Katedra Gier Zespołowych AWF, Katowice, Mikołowska 72a
Słowa kluczowe: koszykówka, predyspozycje somatyczne, ontogeneza
Key words: basketball, somatic predispositions, ontogenesis
STRESZCZENIE • SUMMARY
STRESZCZENIE • SUMMARY
Introduction. Current data allows to pinpoint the main factors determining game effectiveness in basketball.
They include: body size and body proportions, muscle structure, anaerobic power and mental traits. Among motor abilities speed, agility, explosive and maximal strength of the lower and upper limbs are most often listed as
crucial for success in basketball.
The purpose of the work. Morphological predispositions are among the most important determinants
of success of many sport disciplines. Current data indicate that basketball players are significantly taller than the
average population. It thus seems very important to determine which morphological and structural traits significantly differentiate young basketball players from the general population thus giving them high predictability in
the selection process.
-
-
-
-
Wstęp. Nie ulega wątpliwości, iż ogromną rolę w koszykówce odgrywają predyspozycje osobnicze, rozumiane jako względnie elementarne właściwości strukturalne i funkcjonalne organizmu w znacznym stopniu
uwarunkowane genetycznie [1], wśród których najważniejszymi są cechy długościowe, ich wzajemne proporcje,
budowa i struktura wewnętrzna mięśni.
Cel pracy. Celem pracy było właściwe rozpoznanie potencjału morfologiczno-strukturalnego u chłopców
uprawiających koszykówkę, co może się przyczynić do skuteczniejszego procesu naboru i selekcji oraz celowego
planowania i stosowania środków treningowych.
Materiał i metody. Badaniom poddano 126 koszykarzy w trzech grupach wiekowych (13-15, 15-17, 17-18 lat).
Grupy kontrolne stanowiło 105 chłopców z losowo wybranych szkół gimnazjalnych i średnich z Katowic i Sosnowca. Dokonano pomiaru 24 cech somatycznych, na podstawie których obliczono 9 wskaźników somatycznych.
Wyniki. Analiza porównawcza pomiarów antropometrycznych wskazuje, że budowa koszykarzy znacznie
odbiega od budowy nietrenujących rówieśników; wszystkie wymiary długościowe są istotnie większe u koszykarzy w kolejnych kategoriach wieku. Młodzież uprawiająca koszykówkę jest wyższa i cięższa niż nietrenująca.
Koszykarze w wieku 13,5 dorównują wysokością ciała młodzieży nietrenującej w wieku 17,5 roku. Różnice
w wymiarach szerokościowych (stopy, bioder, klatki piersiowej, barków), które uwidaczniają się w wieku 13,5
i 15,5 roku, zacierają się w wieku 17,5 roku.
-
– 39 –
Ryszard Litkowycz, Adam Zając, Zbigniew Waśkiewicz
Material and methods. The man objective of this research was to evaluate the morphological and structural
potential of young basketball players what can significantly improve the selection and training process. The
research material included 3 age groups of basketball players (13-14, 15-16, 17-18 years old) with egual control
groups composed of non athletes. All subjects were submited to anthropometric measurements from which
several indices were calculated.
Results. The results indicate that basketball players differ significantly in most anthropometric variables from
the general population. This data should be applied in the selection process of young talents in basketball.
Obecny stan wiedzy pozwala określić czynniki determinujące wynik sportowy w koszykówce,
wśród których najczęściej wymienia się: wymiary
ciała, jego proporcje, budowę i strukturę wewnętrzną mięśni, moc anaerobową, a także predyspozycje psychiczne. Wśród zdolności motorycznych
eksponuje się znaczenie: szybkości, zwinności, siły
eksplozywnej kończyn dolnych i górnych, siły maksymalnej [2, 3, 4, 5].
Prawidłowy nabór i selekcja są podstawą działań
w wielu dyscyplinach sportu, stąd zainteresowanie
badaczy, a szczególnie praktyków problematyką
predyspozycji strukturalno-morfologicznych, które
warunkują uprawianie wielu dyscyplin sportu. Publikacje i rzeczywistość przekonują, że w obecnych
czasach koszykarze odznaczają się znaczną wysokością ciała, zatem zasadne wydaje się ograniczenie
problemu badawczego do predyspozycji strukturalno-morfologicznych u młodych koszykarzy. Szczególnie ważne jest określenie etapowych charakterystyk w trzech młodzieżowych kategoriach rozgrywkowych: młodzik, kadet, junior.
Przeglądając publikacje sportowe, łatwo się
zorientować, że dotyczą one głównie osób, uprawiających sporty indywidualne lub gry zespołowe
i zawężają problematykę badawczą do osobników
pełnoletnich. Nie spotyka się zwłaszcza publikacji
naukowych na temat koszykówki młodzieżowej.
Dotychczasowe badania pozwoliły określić strukturę zdolności motorycznych i ich predyspozycji
w poszczególnych przedziałach wieku. Dostrzegając w predyspozycjach strukturalno-morfologiczych czynniki determinujące potencjał motoryczny, nadal otwarty pozostaje problem ich struktury
oraz wzajemnych związków na poszczególnych etapach szkolenia w koszykówce. Ważnym problemem
zatem jest określenie wiodących zdolności i ich
predyspozycji u koszykarzy do 18 roku życia. Szczególnie przydatne w praktyce trenerskiej w procesie naboru i selekcji sportowej mogą się okazać
etapowe charakterystyki chłopców uprawiających
koszykówkę.
Celem pracy było właściwe rozpoznanie potencjału morfologiczno-strukturalnego u chłopców
uprawiających koszykówkę, co może się przyczynić do skuteczniejszego procesu naboru i selekcji
oraz celowego planowania i stosowania środków
treningowych. Postawiono następujące pytania badawcze:
1. Czy występują istotne różnice w poziomie badanych predyspozycji strukturalno-morfologicznych w poszczególnych etapach rozwoju ontogenetycznego pomiędzy koszykarzami a osobami nietrenującymi?
2. Jaka jest dynamika zmian cech somatycznych
u koszykarzy i osób nietrenujących?
Materiał badawczy i metody badań
Dobór zawodników do badań, które przeprowadzono w latach 1999-2002, nie był przypadkowy.
Opierał się na klubach prezentujących najwyższy
poziom sportowy na Śląsku: „MKKS” Rybnik, „Basket 2000” Sosnowiec (złoty medalista MP 1999,
srebrny medalista MP 2000, IV miejsce MP 2001).
Materiał badawczy uzupełniono kadrą makroregionu śląskiego i wojewódzką. Podziału na grupy
wiekowe dokonano na podstawie powszechnie
stosowanych w koszykówce kategorii rozgrywkowych, tj. 13-14 lat (młodzicy), 15-16 lat (kadeci),
17-18 lat (juniorzy). Grupy kontrolne stanowili
uczniowie Szkoły Podstawowej nr 40 w Katowicach
oraz Zespołu Szkół Techniczno-Ogólnokształcących
w Katowicach i Sosnowcu (tab. 1). Jednym z kryteriów doboru koszykarzy do grup badawczych był
staż treningowy: młodzicy 2-2,5 roku, kadeci 4-4,5
roku, juniorzy 6-6,5 roku. Drugim kryterium selekcji była liczba jednostek treningowych w tygodniu.
Najmłodsi trenowali 3 razy, kadeci i juniorzy 4 razy,
natomiast raz w tygodniu odbywały się zawody.
W pomiarach antropometrycznych wykorzystano powszechnie stosowane narzędzia badawcze
(antropometr, cyrkiel kabłąkowy, taśmę mierniczą,
fałdomierz), wagę lekarską [6, 7, 8]. Pomiarów dokonano z dokładnością do: antropometr i cyrkiel
kabłąkowy – 0,5 cm, masa ciała – 0,5 kg, fałdomierz
– 0,05 cm.
Pomiary antropometryczne uwzględniały: wysokość ciała (B-v), zasięg ramienia (B-daIII), długość
kończyny górnej (daIII-a), długość tułowia (sy-sst),
-
-
-
-
Wstęp
-
– 40 –
Wiek i staż treningowy a poziom rozwoju somatycznego młodych koszykarzy
Tabela 1. Liczebność, wiek, cechy somatyczne i staż treningowy badanych grup
Grupa
Kategoria
Liczebność
Wiek
Wysokość
ciała
Masa
Ciała
Staż
treningowy
Makroregion śląski
młodzicy
64
13,7
174,3
61,1
2,2
Grupa kontrolna
młodsza
35
13,7
161,8
47,9
–
Makroregion śląski
kadeci
35
15,5
186,5
71,8
4,2
Grupa kontrolna
średnia
35
15,5
170,8
60,5
–
„Basket 2000” Sosnowiec,
„MKKS” Rybnik
juniorzy
27
17,5
188,3
79,6
6,4
Grupa kontrolna
starsza
35
17,6
176,1
66,8
–
długość kończyn dolnych (B-sy), długość uda (ti-sy),
długość podudzia (sph-ti, B-ti), szerokość barków (a-a),
szerokość bioder (tro-tro), szerokość (thl-thl) i głębokość klatki piersiowej (xi-ths), długość stopy (pte-ap),
szerokość stopy (mtt-mtf), długość ręki (sty-daIII), obwód
podudzia (największa wypukłość łydki) i uda (pod fałdą
pośladkową i powyżej kolana na mięśniu czworogłowym przy równomiernym obciążeniu kończyn dolnych), długość ścięgna Achillesa (pte-btr), rozpiętość
ramion (daIII-daIII), fałdy skórno-tłuszczowe na mięśniu
czworogłowym uda i mięśniu dwugłowym w połowie
długości oraz podudziu z tyłu poniżej kolana.
Na podstawie cech antropometrycznych obliczono wskaźniki: uda, podudzia, smukłości, międzykończynowy, spłaszczenia klatki piersiowej, barkowo-wzrostowy, barków, tułowia, długości kończyn
dolnych.
Uzyskane dane opracowano uwzglęniając
podstawowe miary statystyczne. Poziom istotności
różnic określono na podstawie analizy wariancji
(ANOVA) z wykorzystaniem testów post-hoc Tukey’a, opartych na standaryzowanym rozstępie, umożliwiającym grupowanie średnich [9]. Oceniano różnice wewnątrz populacji koszykarzy, nietrenujących
oraz pomiędzy nimi w poszczególnych kategoriach
wiekowych (13,5, 15,5, 17,5 roku). Przyjęto poziom
istotności statystycznej p ≤ 0,05.
Wyniki i dyskusja
Na podstawie zmian w budowie somatycznej
chłopców nietrenujących w wieku 13,5-17,5 roku
można stwierdzić, że najwięcej istotnych różnic wystąpiło między kategoriami najmłodszą i najstarszą,
najmłodszą i średnią, a najmniej między średnią
i najstarszą (tab. 2). Szczególnie małe zróżnicowanie między 15 a 17-latkami wskazuje na okresowość
przyspieszonego wzrastania cech długościowych
i szerokościowych (13-14, 14-15 roku) [10, 11]. Potwierdzeniem są największe przyrosty średniej długości i masy ciała u chłopców 13,5-15,5 lat. Spośród
wszystkich pomiarów (tab. 2) tylko dwa (a-a, thl-thl) istotnie różnicowały chłopców w wieku 15,5
i 17,5 lat. Może to wskazywać na rozrost dystalnych
odcinków szkieletu. W pierwszej kolejności wzrastają najdalsze odcinki ciała, czyli kończyny dolne
i górne, a następnie centralne (tułów). Tanner [12]
określa szczyt wzrastania szerokości barków i klatki
piersiowej na 15 lat.
Analiza wskaźników antropometrycznych (tab.
3) chłopców nietrenujących wskazuje tylko na 4
istotne różnice: wskaźnik smukłości (13,5-17,5 roku),
wskaźnik tułowia (13,5-15,5 roku), wskaźnik międzykończynowy (13,5-15,5 i 13,5-17,5 roku), wskaźnik
barkowo-wzrostowy (13,5-17,5 roku).
Wskaźniki smukłości chłopców we wszystkich
kategoriach wieku mieszczą się w przedziale 41,55-44,87 i świadczą o budowie średnio smukłej. Niewątpliwie cechą znamienną chłopców w wieku 9,5-12,5 roku jest budowa krępa, w następnym okresie
życia obserwuje się wzrost wskaźnika, który zbliża
do wskaźnika budowy leptosomatycznej, jedynie
powyżej 18 roku życia budowa ciała może być atletyczna [20, 19, 15, 16, 18, 17, 13, 22, 14, 8, 21 i inni].
-
-
-
-
Table 1. Numbers, age, somatic features and the treaning practice of the reserched groups
-
– 41 –
Ryszard Litkowycz, Adam Zając, Zbigniew Waśkiewicz
Tabela 2. Istotność różnic cech somatycznych między koszykarzami (B) i grupami kontrolnymi (K)
Table 2. The essential of the somatic features differences between the basketball players and the controlled groups
Zmienne
B1-B2
B2-B3
B1-B3
K1-K2
K2-K3
K3-K1
B1-K1
B2-K2
B3-K3
Wysokość ciała (B-v)
0,001
0,982
0,001
0,001
0,133
0,001
0,001
0,001
0,001
Masa ciała
0,001
0,112
0,001
0,001
0,158
0,001
0,001
0,001
0,001
Rozpiętość ramion (daIII-daIII)
0,001
0,999
0,004
0,001
0,687
0,001
0,001
0,001
0,04
Zasięg ramienia
0,001
0,980
0,001
0,001
0,744
0,001
0,001
0,001
0,001
Długość kończyn dolnych (B-sy)
0,001
0,970
0,001
0,109
0,438
0,001
0,001
0,001
0,001
Długość podudza (B-ti)
0,077
0,590
0,001
0,002
0,781
0,001
0,001
0,009
0,002
Wysokość stopy (B-sph)
0,998
0,512
0,138
0,995
0,966
0,001
0,147
0,290
0,931
Długość kończyny górnej (a-daIII)
0,001
0,999
0,001
0,001
0,859
0,001
0,001
0,001
0,003
Długość tułowia (sy-sst)
0,001
0,829
0,001
0,001
0,983
0,001
0,001
0,05
0,001
Długość uda (ti-sy)
0,001
0,878
0,001
0,999
0,244
0,088
0,023
0,001
0,004
Długość podudzia (sph-ti)
0,590
0,978
0,741
0,186
0,999
0,050
0,001
0,001
0,007
Szerokość barków (a-a)
0,001
0,954
0,002
0,001
0,004
0,001
0,001
0,001
0,723
Szerokość bioder (tro-tro)
0,001
0,699
0,197
0,071
0,348
0,001
0,005
0,002
0,998
Szerokość klatki piersiowej (thl-thl)
0,003
0,768
0,001
0,001
0,008
0,001
0,001
0,031
0,805
Głębokość klatki piersiowej (xi-ths)
0,960
0,068
0,001
0,022
0,517
0,001
0,001
0,327
0,011
Długość stopy (pte-ap)
0,119
1,000
0,106
0,109
0,988
0,010
0,001
0,001
0,002
Szerokość stopy (mtt-mtf)
0,421
0,998
0,236
0,001
0,872
0,002
0,001
0,088
0,001
Długość ścięgna Achillesa (pte-btr)
0,001
0,934
0,102
0,915
0,998
0,646
0,311
0,001
0,102
Obwód uda
0,016
0,119
0,001
0,003
0,974
0,001
0,041
0,727
0,010
Obwód uda
0,583
0,579
0,009
0,012
0,985
0,001
0,001
0,242
0,013
Obwód podudzia
0,628
0,050
0,001
0,001
0,937
0,001
0,001
0,976
0,001
Fałd na udzie
1,000
0,997
0,976
0,838
0,997
0,278
0,318
1,000
0,999
Fałd na udzie
1,000
1,000
1,000
0,838
0,997
0,969
0,998
0,987
1,000
Fałd na podudziu
1,000
1,000
1,000
0,311
0,227
1,000
1,000
0,350
1,000
Wskaźniki barkowy i barkowo-wzrostowy zwiększają się, świadcząc o rozroście szerokości barków.
Stwierdzono istotne różnice pomiędzy najmłodszymi i najstarszymi chłopcami we wskaźniku barkowo-wzrostowym (zjawisko „pełnienia”). Pozostałe
wskaźniki dowodzą o budowie średniotułowiowej
nietrenujących we wszystkich kategoriach wieku.
Wskaźnik spłaszczenia klatki piersiowej chłopców
we wszystkich kategoriach wieku mieści się w przedziale 69,8-75,5 (brak istotnych różnic), świadcząc
o płaskiej budowie klatki piersiowej.
Również wskaźnik długości kończyn dolnych
nie wykazał różnic międzygrupowych, lokując się
w przedziale 50,13-52,84, wskazując na średnią długość kończyn dolnych. Zmniejszanie się wskaźnika
(13,5 a 15,5 roku) wskazuje na wzrost wysokości
ciała, a dokładniej długości tułowia w badanym
okresie (tab. 3). Wartość wskaźnika międzykończynowego określa proporcje pomiędzy kończyną
górną i dolną. Odnotowane istotne różnice między
grupami najmłodszą i średnią oraz najmłodszą i najstarszą sugerują zmianę proporcji pomiędzy długo-
-
-
-
-
W tabelach 2-6 poziomy istotności oznaczono: grubą kursywą p ≤ 0,001, grubym drukiem p ≤ 0,01, zwykłą kursywą p ≤ 0,05
-
– 42 –
Wiek i staż treningowy a poziom rozwoju somatycznego młodych koszykarzy
Tabela 3. Istotność różnic wskaźników antropometrycznych pomiędzy koszykarzami (B) i grupami kontrolnymi (K)
Table 3. The essential of the antropometrical indexes differences betwen the basketball players and the controlled groups
B1-B2
B2-B3
B1-B3
K1-K2
K2-K3
K3-K1
B1-K1
B2-K2
B3-K3
Smukłości
0,848
0,360
0,805
0,092
1,000
0,050
0,884
0,082
0,993
Tułowia
0,963
0,903
0,354
0,017
0,764
0,301
0,636
0,829
0,866
Międzykończynowy
0,850
0,940
1,000
0,001
0,644
0,001
0,026
0,539
0,796
Długości kończyn dolnych
0,999
0,989
0,904
0,550
1,000
0,576
1,000
0,808
0,998
Barkowy
0,990
0,515
0,097
0,657
0,227
0,989
1,000
0,941
0,037
Barkowo-wzrostowy
1,000
0,555
0,367
0,744
0,392
0,009
0,422
1,000
0,010
Spłaszczenia klatki piersiowej
0,247
0,316
0,998
1,000
0,946
0,992
0,171
1,000
0,057
Uda
0,018
0,293
0,999
0,125
0,891
0,609
0,524
0,003
0,998
Podudzia
0,722
1,000
0,615
0,848
0,953
0,999
0,006
0,996
0,913
ścią kończyny górnej i dolnej w wieku 15,5 roku.
Należy podkreślić, że właśnie w tym wieku zmiany
długości kończyn dolnych i górnych były największe. Wskaźniki uda i podudzia zmieniały się w trzech
kategoriach wieku, lecz brak istotnych różnic nie
pozwala na ich interpretację (tab. 3).
Spośród 24 cech somatycznych koszykarzy
stwierdzono istotne statystycznie różnice między
młodzikami i kadetami w 13 przypadkach, w jednym między kadetami i juniorami oraz w 15 między młodzikami i juniorami (tab. 2). Zastanawiający
jest fakt, że nie uwidoczniły się różnice w obwodach
mięśniowych pomiędzy wszystkimi kategoriami wieku. Istotne różnice zauważono jedynie w obwodzie
podudzia (pomiędzy młodzikami i juniorami, kadetami i juniorami) i uda (pomiędzy młodzikami i juniorami oraz młodzikami i kadetami).
Najczęstsze różnice odnotowano między grupami młodzików i kadetów. Szczególnie długość
podudzia wskazywałaby na osiągnięcie wymiaru docelowego, a różnice istotne w długości uda
i tułowia mogą sugerować wkroczenie w etap,
w którym rozwijają się bliższe odcinki kostne [6, 8].
Stwierdzenie tylko jednej istotnej różnicy między
kadetami a juniorami wskazywałoby, że chłopcy
rekrutują się z frakcji wysokorosłych (x+1s) o przyspieszonym tempie rozwoju. Może to utwierdzać
w przekonaniu, że największe zmiany strukturalne
dokonują się w wieku młodzika i kadeta [23, 24].
Praktyka często dowodzi, że chłopcom grającym
w zespołach młodzików jest bardzo trudno spro-
stać wymaganiom w kategorii kadetów, natomiast
niejednokrotnie kadet z powodzeniem występuje
w roli juniora.
We wskaźnikach antropometrycznych (tab. 3)
ujawnia się tylko jedna istotna różnica wśród koszykarzy, mianowicie we wskaźniku uda między 13,5
a 15,5 rokiem życia. Jest to efektem większego wymiaru uda w stosunku do długości kończyn dolnych.
Wskaźniki antropometryczne uda (tendencje rosnące) i podudzia (tendencje malejące) są przykładem
kolejności wydłużania się poszczególnych odcinków
ciała. Pozostałe wskaźniki (barkowy, barkowo-wzrostowy) też są tego dowodem. Mogłoby się wydawać,
że skok pokwitaniowy i specyficzna budowa ciała
koszykarzy ujawnią więcej różnic we wskaźnikach
antropometrycznych.
Analiza porównawcza pomiarów antropometrycznych potwierdza hipotezę, że budowa koszykarzy znacznie odbiega od budowy nietrenujących rówieśników; wszystkie wymiary długościowe są istotnie większe u koszykarzy w kolejnych kategoriach
wieku (tab. 2). Młodzież uprawiająca koszykówkę
jest wyższa i cięższa niż nietrenująca. Koszykarze
w wieku 13,5 roku dorównują wysokością ciała młodzieży nietrenującej w wieku 17,5 roku (tab. 1).
Inaczej przedstawiają się różnice w wymiarach
szerokościowych (stopy, bioder, klatki piersiowej,
barków), które uwidaczniają się w wieku 13,5
i 15,5 roku, a zacierają w wieku 17,5 roku (tab. 2).
Panek i Stawiarski [24] wśród cech różnicujących
koszykarzy od nietrenujących (13,5, 15,5, 17,5 roku)
-
-
-
-
Wskaźniki
-
– 43 –
Ryszard Litkowycz, Adam Zając, Zbigniew Waśkiewicz
wymieniają w kolejności czynniki: długościowy, szerokościowy, tęgości i otłuszczenia.
Pomiary obwodów kończyny dolnej pokazują
istotne różnice w obwodzie uda i podudzia między
koszykarzami a nietrenującymi w wieku 13,5 i 17,5
roku. Przewaga koszykarzy nad nietrenującymi
rówieśnikami w wieku 13,5 roku utrzymuje się do
pełnoletności i może sugerować, że „wcześnie dojrzewający (koszykarze) są bardziej mezomorfami,
a późno dojrzewający endomorfami” [12].
Wskaźniki antropometryczne, określające proporcje poszczególnych odcinków ciała, były podobne w grupach koszykarzy i chłopców nietrenujących. Na ich podstawie można stwierdzić, że zarówno koszykarze, jak i nietrenujący odznaczali się
budową średnio smukłą; wyjątek stanowili koszykarze w wieku 15,5 roku (budowa smukła). Zaobserwowane różnice dotyczyły większego spłaszczenia
klatki piersiowej u nietrenujących. Istotne różnice
pomiędzy najstarszymi grupami sugerują wcześniejszy okres u koszykarzy. Wymiary tułowia ujawniły
budowę średniotułowiową, wskaźnik „pełnienia”,
międzykończynowy i długości kończyn dolnych
mieszczą się w średnim przedziale.
Większy wskaźnik tułowia, a mniejszy długości kończyn dolnych w obu populacjach świadczy o wzroście,
czyli wydłużaniu się tułowia (tab. 3). Wskaźniki barkowy
i barkowo-wzrostowy również potwierdzają powyższe
spostrzeżenia. Stwierdzone istotne różnice pomiędzy
najstarszymi grupami podkreślają opóźnione wzrastanie tułowia w stosunku do kończyn dolnych i górnych.
Regres wskaźników u koszykarzy jest dowodem większego rozrostu tułowia (sy-sst), a mniejszego szerokości (a-a). Odwrotne zjawisko obserwujemy w grupach
kontrolnych (tab. 3).
Wskaźniki podudzia (13,5 i 15,5 roku) oraz uda
(15,5 roku) istotnie różniące koszykarzy i nietrenu-
jących są zgodne z podanymi przez wielu badaczy
i odzwierciedlają zmiany w układzie kostnym podczas rozwoju osobniczego [12, 6]. Analiza długości
kończyn dolnych pomiędzy koszykarzami i nietrenującymi ujawnia największe różnice w wieku 15,5
roku, najmniejsze w wieku 13,5 roku. W związku
z tym logiczny wydaję się większy wskaźnik międzykończynowy u nietrenujących w wieku 15,5 i 17,5
roku, co świadczy o budowie średniorękiej.
Podsumowując, należy podkreślić, że struktura
predyspozycji somatycznych u dzieci i młodzieży
determinowana jest wiekiem. Długość i masa ciała
oraz długość kończyn dolnych, szerokość barków
i klatki piersiowej mogą być traktowane jako mierniki dojrzałości sylwetki [12].
Wnioski
1. Predyspozycje strukturalno-morfologiczne istotnie różnicują koszykarzy i osoby nietrenujące
we wszystkich kategoriach wiekowych. Najwyraźniej obrazuje to wysokość ciała w wieku 13,5
roku, potwierdzając fakt, że koszykarze należą
do frakcji wysokorosłej.
2. Stwierdzono istotne różnice pomiędzy poszczególnymi kategoriami wieku zarówno u koszykarzy, jak i osób nietrenujących – jednak u koszykarzy w wieku 15,5-17,5 roku odnotowano
ich najmniej (jedna), co wskazuje na wczesny
rozwój tych zawodników.
3. Zdecydowanie wyższy poziom predyspozycji
strukturalno-morfologicznych koszykarzy w najmłodszej grupie sugeruje, że ich rozwój nastąpił
znacznie wcześniej, dlatego warto w dalszych
poszukiwaniach badawczych skupić się na początkowych latach szkolenia.
[1] Szopa J, Mleczko E, Żak S: Podstawy antropomotoryki.
Warszawa-Kraków, PWN, 1996.
[2] Gomelskij A, Luničkin V, Gomelskij V: Fundament
masterstva. Sportivnye Igry, 1984; 6.
[3] Raczek J: Podstawy szkolenia sportowego dzieci
i młodzieży. RCMSKFiS, 1991.
[4] Zając A: Poziom sprawności motorycznej a efektywność
w grze w koszykówce mężczyzn. Wrocław, AWF, 1992
(praca doktorska).
[5] Nikituszkin W.G: Sistema kompleksnowo kontrola
w podgotowkie junych sportsmenow; w Nikituszkin
WG (red.): Sistema podgotowki sportiwnowo rezerwa.
Moskwa, 1994: 180-192.
[6] Drozdowski Z: Antropologia sportowa. Monografie,
Poznań, AWF, 1984.
[7] Łaska-Mierzejewska T: Ćwiczenia z antropologii.
Warszawa, AWF, 1997.
[8] Łaska-Mierzejewska T: Antropologia w sporcie
i wychowaniu fizycznym. Warszawa, COS, 1999.
[9] Stanisz A: Przystępny kurs statystyki. Kraków, 1998.
[10] Żak S: Zdolności koordynacyjne dzieci i młodzieży z populacji wielkomiejskich na tle wybranych uwarunkowań
somatycznych i aktywności ruchowej. Wydawnictwo
Monograficzne, Kraków, AWF, 1991; 43.
[11] Burdukiewicz A: Zmienność budowy ciała dzieci
wrocławskich w wieku od 7 do 15 lat w badaniach
-
-
-
-
PIŚMIENNICTWO • LITERATURE
-
– 44 –
Wiek i staż treningowy a poziom rozwoju somatycznego młodych koszykarzy
[12]
[13]
[14]
[15]
[16]
[18] Nowicka M: Normy wybranych cech somatycznych.
Monografie, Poznań, AWF, 1987; 76.
[19] Skibińska A., Ziemilska A.: Udział budowy ciała w wyniku sportowym. W: Geneza i działalność problemu 105
w latach 1970-1974. AWF, Warszawa, 1975.
[20] Ziemilska A: Budowa somatyczna zawodników wysoko kwalifikowanych. Warszawa, AWF, 1973.
[21] Ziółkowska-Łajp E: Studia tendencji przemian cech
morfologicznych uwarunkowania i skutki w świetle
badań wieloletnich. Monografie, Poznań, AWF, 1999;
336.
[22] Żarów R: Analiza dorastania wysokości ciała chłopców.
Wychowanie Fizyczne i Sport, 1995, 4. [23] Panek S,
Stawiarski W: Budowa ciała i sprawność fizyczna
młodzieży w wieku 13,5–18,5 lat jako czynnik naboru
i selekcji w piłce koszykowej i siatkowej. Prace naukowo-badawcze. Kraków, AWF, 1978.
[24] Panek S, Stawiarski W: Budowa ciała i sprawność
fizyczna młodzieży w wieku 13,5-18,5 lat jako czynnik wyboru i selekcji w piłce koszykowej, siatkówce
i ręcznej. Rocznik Naukowy, Kraków, AWF 1979;
16.
-
-
-
-
[17]
longitudinalnych. Studia i Monografie, Wrocław, AWF,
1995; 46.
Tanner JM: Rozwój w okresie pokwitania. Warszawa,
PZWL, 1963.
Bożiłow W: Porównanie wybranych cech somatycznych chłopców i dziewcząt Bydgoszczy i Łodzi.
Zmienność biologiczna człowieka. 1995; 2.
Ignasik Z, Sławińska T, Zalewski A: Rozwój morfofunkcjonalny dzieci miejskich i wiejskich z Polski
południowo-zachodniej w ujęciu relatywnym. Wychowanie Fizyczne i Sport, 1997; 1-2.
Łaska-Mierzejewska T.: Budowa ciała jako jeden z elementów selekcji i adaptacji zawodniczek i zawodników
do koszykówki. Wychow. Fiz. Sport, 1977, 3.
Łaska-Mierzejewska T.: Wpływ naturalnej selekcji
i oddziaływania treningu na budowę ciała zawodników
gier zespołowych. Sport Wyczyn., 1979, 3-4: 39-46.
Migasiewicz J, Paliga Z, Stodółka J: Somatyczne
i motoryczne uwarunkowania osiągnięć w wybranych
konkurencjach lekkoatletycznych młodzieży studiującej
w AWF, w Socha S (red.): Materiały pokonferencyjne
I Krajowej Konferencji Naukowej. Problemy dymorfizmu płciowego w sporcie. Katowice, AWF, 1994.
-
– 45 –