Części oryginalne i nieoryginalne przy ustalaniu

Części oryginalne i nieoryginalne
przy ustalaniu odszkodowania z OC
p.p.m.
Paweł Wawszczak
Wydział Prawny Biura Rzecznika Ubezpieczonych
Szkolenie dla brokerów ubezpieczeniowych
Dyrektywa GVO
W dniu 31.082002 r. zostało wydane rozporządzenie KE
nr 1400/2002 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3
Traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk
uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym.
Jego celem było zwiększenie konkurencyjności na
rynku motoryzacyjnym, głównie w zakresie napraw
pojazdów silnikowych.
Dyrektywa GVO
Zakazywało dystrybutorom części, głównie producentom
pojazdu wprowadzanie ograniczeń dla nabywania przez
stacje naprawcze od osób trzecich części zapasowych, w
tym części nieoryginalnych o porównywalnej jakości.
Zakazywało producentom pojazdu na wprowadzenie
ograniczeń dla producentów części zamiennych w ich
sprzedaży dla autoryzowanych lub niezależnych stacji
naprawczych.
Dyrektywa GVO
Rozporządzenie dopuściło do
nieoryginalne części zamienne.
napraw
serwisowych
Wprowadziło definicje:

oryginalnych części zamiennych (art. 1 ust. 1 lit. t
rozp.),

nieoryginalnych części o porównywalnej jakości (art. 1
ust. 1 lit. u rozp.).
Rodzaje części zamiennych
„Oryginale części zapasowe” to części zapasowe o tej samej
jakości jak elementy stosowane w montażu pojazdu oraz
które są produkowane zgodnie ze specyfikacjami i normami
produkcji, dostarczonymi przez producenta tych pojazdów.
Części stanowią oryginalne części zapasowe, jeśli producent
części zaświadczy, że części te jakościowo odpowiadają
częściom stosowanym w montażu danych pojazdów, iż że
zostały wyprodukowane zgodnie ze specyfikacjami i
normami produkcji producenta pojazdów.
Rodzaje części zamiennych
Część oryginalna to:

Część wyprodukowana bezpośrednio przez producenta
pojazdu i sygnowana jego logo.

Część producenta części zapasowej, który dostarcza ją
producentowi pojazdów i stosowana jest na pierwszy
montaż.

Część producenta części zapasowej, który znając
technologię produkcji wymaganą przez producenta
pojazdów wytwarza ją zgodnie z technologią i określa
jako oryginalną część zapasową.
Rodzaje części zamiennych
„Części zapasowe porównywalnej jakości” to wyłącznie
części
zapasowe,
produkowane
przez
każde
przedsiębiorstwo, które może w każdej chwili
zaświadczyć, że części, których to dotyczy odpowiadają
pod względem jakości elementom, które są lub były
zastosowane w montażu danych pojazdów silnikowych.
Nie muszą być produkowane zgodnie ze specyfikacjami
i normami przyjętymi lub zalecanymi przez producenta
pojazdu.
Rodzaje części zamiennych

Oryginalne
części
zamienne
pochodzące
bezpośrednio od producenta pojazdów.

Oryginalne części zamienne nie pochodzące
bezpośrednio od producenta pojazdów.

Nieoryginalne części zamienne o porównywalnej
jakości.

Inne, nieoryginalne części zamienne.
Rodzaje części zamiennych
Polskim „odpowiednikiem” rozporządzenia KE było
rozporządzenie RM z dn. 28.01.2003 r. w sprawie
wyłączeń określonych porozumień wertykalnych w
sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu
porozumień ograniczających konkurencję.
Aktualnie obowiązuje rozp. RM z dn. 8.10.2010 r.
Rozporządzenie KE nr 1400/2002 zastąpione zostało
rozp. z dn. 31.05.2010 r.
Klasyfikacja części zamiennych

„O” – oryginalna część zamienna pochodząca
bezpośrednio od producenta pojazdów i oznakowana
jego logo;

„Q” - oryginalna część zamienna oznakowana logo
producenta części, dostarczającego dany element na
pierwszy montaż;

PC/PT”
–
nieoryginalna
część
zamienna
o
porównywalnej
jakości
posiadająca
dodatkowo
certyfikat jakości;
Klasyfikacja części zamiennych

„PJ” – nieoryginalna część zamienna o porównywanej
jakości,
szczególnie
polecana
przed
dostawę
(dystrybutora) tej części (ale nie przez producenta
pojazdów);

„P” – nieoryginalna część o porównywalnej jakości;

„ZJ” – zwykły nieoryginalny zamiennik o podwyższonej
jakości, polecany przez dostawcę (dystrybutora) tej
części, nie spełniających kryteriów części grupy P
(części nieoryginalnych o porównywalnej jakości);

„Z” – pozostałe nieoryginalne zamienniki.
Praktyki rynkowe do 2011 r.
Powszechność przyjmowania części nieoryginalnych w
kosztorysowym lub fakturowym rozliczeniu szkody, ale
różnie uzasadniana:

Podstawą do stosowania części nieoryginalnych są akta
prawa wspólnotowego i krajowego regulującego
porozumienia
wertykalne
w
sektorze
napraw
powypadkowych.

Naprawa powinna zostać dokonana w sposób
racjonalny, tzn. z użyciem najmniejszych nakładów sił i
kosztów.
Praktyki rynkowe do 2011 r.

Przy kosztorysowym rozliczeniu szkody można stosować części
alternatywne, a części oryginalne tylko pod warunkiem
przeprowadzenia faktycznej naprawy.

Stosowanie części nieoryginalnych wynika z obowiązku
współdziałania poszkodowanego z zakładem ubezpieczeń (art.
354 k.c.).

Żądanie ustalenia odszkodowania wg cen części oryginalnych
(droższych) w sytuacji występowania części alternatywnych jest
nadużyciem prawa podmiotowego (art. 5).

Stosownie części oryginalnych dla pojazdu kilkuletniego lub
starszego prowadziłoby do bezpodstawnego wzbogacenia się
poszkodowanego.
Orzecznictwo sądów powszechnych
W orzecznictwie sądów powszechnych istniała rozbieżność w
ocenie jak powinna kształtować się restytucja pojazdu w
sytuacji, gdy uszkodzeniu uległy części oryginalne a w obrocie
znajdowały się ich nieoryginalne zamienniki.
Generalną linią było przyznawanie poszkodowanemu prawa do
naprawienia szkody według cen części oryginalnych
bezpośrednio pochodzących od producenta pojazdu. Orzekane
były jednak wyroki zasądzające odszkodowanie, które ustalone
było według cen części alternatywnych, nawet jeśli uszkodzony
pojazd mechaniczny przed wypadkiem posiadał
części
oryginalne.
Orzeczenia te można podzielić na następujące grupy:
Orzecznictwo sądów powszechnych

Przyznające
poszkodowanemu
prawo
do
ustalenia
odszkodowania według cen oryginalnych części zamiennych
pochodzących bezpośrednio od producenta bez żadnych
ograniczeń.

Przyznające poszkodowanemu prawo do odszkodowania
według cen części oryginalnych części zamiennych lub części
im równoważnym (części „Q”).

Zezwalające na ustalenie odszkodowania według cen części
nieoryginalnych (głównie w przypadku pojazdów kilkunastoletnich
i o złym stanie technicznym albo o nieznanej historii serwisowania
lub w przypadku kosztorysowego rozliczenia szkody dla pojazdu
nie objętego już gwarancją producenta)
Części zamienne czy alternatywne
Z treści uzasadnienia postanowienia SN z dn. 20.06.12 r. (III CZP 85/11)
można wyprowadzić pewne wytyczne:

Nie jest naprawieniem szkody w pojeździe naprawa pojazdu za
pomocą części używanych lub ustalenie odszkodowania według
cen tych części.

Brak podstaw do automatyzmu w stosowaniu części
nieoryginalnych przy obliczaniu wysokości odszkodowania.

Prymat prawa poszkodowanego do pełnego naprawienia szkody.

Dobór części zamiennych
poszkodowanego.
nie
może
pogarszać
sytuacji
Części zamienne czy alternatywne

Akty prawne, które odnoszą się do porozumień
wertykalnych i praktyk uzgodnionych w przemyśle
motoryzacyjnym nie mogą być traktowane jako
upoważnienie do każdorazowego zwolnienia się z
obowiązku naprawienia szkody według cen części
oryginalnych.

Oryginalność części zamiennych jest zasadniczym
kryterium decydującym o rodzaju, jakości i źródle
pochodzenia części zamiennych, które należy
zastosować do naprawy lub do obliczenia wysokości
odszkodowania.
Części zamienne czy alternatywne

Jeżeli
uszkodzeniu
uległy
części
pochodzące
bezpośrednio od producenta pojazdu mechanicznego i
zachodzi konieczność ich wymiany na nowe, regułą
powinno
być
stosowanie
części
oryginalnych
pochodzących od producenta pojazdu mechanicznego
lub równoważnych oryginalnym, (części Q).

Częściami równoważnymi częściom oryginalnym w
rozumieniu SN – nie są nieoryginalne części o
porównywalnej jakości lub inne zamienniki.
Części zamienne czy alternatywne
Części oryginalne bezpośrednio pochodzące od producenta
pojazdu w miejsce uszkodzonych części tego samego
rodzaju, powinny być bezwzględnie stosowane, jeżeli:
1.
pojazd jest jeszcze objęty gwarancją producenta i w
okresie gwarancji był serwisowany w oparciu o części
oryginalne bezpośrednio pochodzące od producenta;
2.
przemawia za tym szczególny interes poszkodowanego.
Części zamienne czy alternatywne
Do przykładów szczególnego interesu poszkodowanego SN zaliczył
następujące sytuacje:

pojazd nie znajduje się już na gwarancji producenta, ale
poszkodowany serwisował pojazd w oparciu o części oryginalne,
a kontynuacja takiej „historii” może wpłynąć na wartość
handlową pojazdu;

poszkodowany naprawi pojazd mechaniczny z wykorzystaniem
części oryginalnych i przedstawi fakturę lub rachunek za
naprawę;
SN nie zamknął
oryginalnych.
katalogu
sytuacji
uprawniających
do
części
Części zamienne czy alternatywne
Powyższe
warunki
wyłączają
możliwość
jednostronnego
ustalenia
przez
ubezpieczyciela
odszkodowania w oparciu o ceny części równoważnych
częściom
oryginalnym
lub
o
ceny
części
nieoryginalnych.
W sytuacji, gdy nie zachodzą konieczne warunki do
wymiany w miejsce uszkodzonych części, części
oryginalnych
bezpośrednio
pochodzących
od
producenta pojazdu, o których mowa powyżej, istnieje
możliwość
zastosowania
części
równoważnych
częściom oryginalnym (tzw. części Q).
Części zamienne czy alternatywne

W sytuacji, gdy nie zachodzą konieczne warunki do
wymiany w miejsce uszkodzonych części, części
oryginalnych bezpośrednio pochodzących od
producenta pojazdu, o których mowa powyżej,
istnieje
możliwość
zastosowania
części
równoważnych częściom oryginalnym (tzw. części
Q).

SN nie wykluczył możliwości stosowania części
nieoryginalnych, ale tylko części nieoryginalnych o
porównywalnej jakości.
Części zamienne czy alternatywne

Tego rodzaju części muszą być objęte gwarancją producenta tych
części.

Dopuszczalność stosowania do naprawy lub obliczenia wysokości
odszkodowania tego rodzaju części ma charakter warunkowy i
dotyczy szczególnie uzasadnionych sytuacji (pojazd przestarzały i o
złym stanie technicznym, wymiana części prostych przy zachowaniu
zupełności restytucyjnej).

Jeżeli w powyższych sytuacjach zajdzie przesłanka
poszkodowanego należy stosować części oryginalne.

Jeżeli powstaną wątpliwości co do jakości części nieoryginalnych o
porównywalnej jakości, których nie da się usunąć bez badań
laboratoryjnych należy stosować co najmniej części „Q”

SN w swoich rozważaniach pominął całkowicie dopuszczalność
stosowania innych nieoryginalnych części zamiennych.
interesu
Aktualne praktyki likwidacji szkód
komunikacyjnych

W przypadku kosztorysowego rozliczenia szkody przyjmowanie
cen części nieoryginalnych o porównywalnej jakości, gdy
zachodzą bezwzględne warunki do stosowania części
oryginalnych.

W przypadku kosztorysowego rozliczenia szkody przyjmowanie
cen części oryginalnych, lecz pomniejszanie (urealnienie) cen
tych części o arbitralnie przyjęty wskaźnik (od 30% do 70%).

Przyjmowanie dla potrzeb wyliczenia wysokości należnego
odszkodowania za szkodę w pojeździe ceny części
nieoryginalnych o porównywalnej jakości bez udowodnienia
istnienia warunków do ich stosowania.

Przyjmowanie dla potrzeb wyliczenia wysokości należnego
odszkodowania za szkodę w pojeździe ceny części używanych
lub zwykłych nieoryginalnych zamienników.
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ
Paweł Wawszczak
Wydział Prawny Biura Rzecznika Ubezpieczonych
Szkolenie dla brokerów ubezpieczeniowych, Warszawa 17.01.2014 r.