od roku akad. 2015/2016

filologia polska
studia II stopnia (stacjonarne), rok pierwszy (rok akad. 2015/2016)
PROGRAMY SEMINARIÓW MAGISTERSKICH
(OD ROKU AKAD. 2015/2016)
Studenci zapisują się do wybranej grupy bezpośrednio u kierownika seminarium podczas
dyżurów pracowniczych, poczynając od 16 września 2015.
Do każdej grupy może się zapisać nie więcej niż 5-6 studentów. O przyjęciu na
seminarium (w ramach limitu) decyduje promotor. Każde odstępstwo od limitu przyjęć musi
zostać zaakceptowane przez dyrekcję Instytutu Nauk o Literaturze Polskiej (jako jednostki
odpowiedzialnej za dydaktykę na kierunku filologia polska – studia stacjonarne).
Wybór seminarium nie jest uzależniony od specjalności, jaką Państwo wybiorą/wybrali.
Jest jednak oczywiste, że w wypadku seminariów dydaktycznych pierwszeństwo mają
studenci specjalności nauczycielskiej.
spis opiekunów seminariów
SEMINARIA DYDAKTYCZNE
1. prof. Bernadeta Niesporek-Szamburska (Katedra Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego)
2. prof. Helena Synowiec (Katedra Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego)
SEMINARIA JĘZYKOZNAWCZE
1. prof. Ewa Jędrzejko (Zakład Lingwistyki Tekstu i Dyskursu, IJP)
2. prof. Aldona Skudrzyk (Zakład Socjolingwistyki i Społecznych Praktyk Komunikowania, IJP)
3. dr hab. prof. UŚ Artur Rejter (Zakład Historii Języka Polskiego, IJP)
4. dr hab. prof. UŚ Aleksandra Janowska (Zakład Leksykologii i Semantyki, IJP)
5. dr hab. prof. UŚ Joanna Sobczyk (Zakład Leksykologii i Semantyki, IJP)
6. dr hab. Aleksandra Niewiara (Zakład Leksykologii i Semantyki, IJP)
SEMINARIA LITERATUROZNAWCZE
1. dr hab. Teresa Banaś-Korniak (Zakład Historii Literatury Średniowiecza i Renesansu, INoLP)
2. dr hab. Magdalena Bąk (Zakład Historii Literatury Oświecenia i Romantyzmu, INoLP)
3. dr hab. Joanna Dembińska-Pawelec (Zakład Teorii Literatury, INoLP)
4. dr hab. prof. UŚ Elżbieta Dutka (Zakład Literatury Współczesnej, INoLP)
5. dr hab. Wacław Forajter (Zakład Historii Literatury Poromantycznej, INoLP)
2
6. prof. Barbara Gutkowska (Zakład Literatury Współczesnej, INoLP)
7. dr hab. Anna Kałuża (Zakład Literatury Współczesnej, INoLP)
8. prof. Krzysztof Krasuski (Katedra Literatury Porównawczej)
9. prof. Jacek Lyszczyna (Zakład Historii Literatury Oświecenia i Romantyzmu, INoLP)
10. dr hab. Bożena Mazurek (Zakład Historii Literatury Baroku i Dawnej Książki, INoLP))
11. prof. Józef Olejniczak (Zakład Teorii Literatury, INoLP)
12. dr hab. Magdalena Piekara (Zakład Historii Literatury Poromantycznej, INoLP)
13. prof. Janusz Ryba (Zakład Historii Literatury Oświecenia i Romantyzmu, INoLP)
14. dr hab. prof. UŚ Anna Szawerna-Dyrszka (Zakład Teorii Literatury, INoLP)
15. dr hab. Alina Świeściak (Zakład Literatury Współczesnej, INoLP)
16. dr hab. Marta Tomczok (Zakład Literatury Współczesnej, INoLP)
17. dr hab. Maciej Tramer (Zakład Teorii Literatury, INoLP)
SEMINARIA DYDAKTYCZNE
1/ prof. Bernadetta Niesporek-Szamburska
seminarium Dziecko w świecie języka i tekstów
Serdecznie zapraszam do udziału
w seminarium wszystkich
zainteresowanych
problematyką języka dzieci i młodzieży oraz tekstów dla dzieci. Tematy prac i materiał
stanowiący podstawę do badań będą uwzględniały zarówno teksty tworzone przez dzieci, jak i
te, które są dla nich przeznaczone. W opracowaniu tematów prac proponuję odwołanie się do
metodologii językoznawczych (kognitywizm, JOS, stylistyka), a także do metod
pedagogicznych (sondaż diagnostyczny, testy, eksperyment dydaktyczny).
Problematyka proponowana w ramach seminarium magisterskiego:
— opis fragmentów językowego obrazu świata dzieci i młodzieży (na podstawie tekstów
swobodnych i wypowiedzi ankietowych);
— opis ekspresji językowej dzieci (na podstawie twórczości językowej dzieci i
młodzieży);
— najnowsza literatura dla dzieci – jej język i styl, prezentowany w niej obraz świata;
możliwości wykorzystania tekstów tej literatury w edukacji polonistycznej;
— procesy nabywania języka przez dzieci (począwszy od okresu wczesnoszkolnego);
3
— komunikacja językowa dzieci i młodzieży w dobie kultury medialnej i komunikacji
elektronicznej;
— dyskurs dydaktyczny (np. badanie sprawności językowej uczniów; jakość interakcji
nauczyciel – uczeń).
Istnieje możliwość modyfikacji/poszerzenia zarysowanych kręgów zagadnień w zależności
od zainteresowań Państwa seminarzystów. Zapraszam do udziału.
Zapisy na seminarium:
drogą elektroniczną: [email protected], [email protected]
lub bezpośrednio w Katedrze Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej (V p., p. 505).
Bernadeta Niesporek-Szamburska
2/ prof. Helena Synowiec
Problematyka seminarium magisterskiego (2015/2016)
Zapraszam studentów I roku filologii polskiej MU do udziału w seminarium magisterskim
o profilu językowo-dydaktycznym. Przygotowane w ramach seminarium prace magisterskie
będą uwzględniać zagadnienia sprawności językowej dzieci i młodzieży oraz edukacji
polonistycznej – językowej i regionalnej w szkole (tradycji i współczesności). Prace będą
mieć charakter badawczy (analiza wypowiedzi uczniowskich, ankiet i testów, materiałów
dydaktycznych i podręczników), a ich podbudowę teoretyczną stanowić będą publikacje
językoznawcze i dydaktycznojęzykowe.
Problematyka seminarium obejmuje następujące kręgi badań:
1. Umiejętności językowe i ortograficzne uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i
liceów.
2. Stan wiedzy o języku gimnazjalistów i licealistów (diagnoza i postulaty dydaktyczne).
3. Edukacja językowa w liceum (tradycja i współczesność). 4. Stylistyka w szkole.
5. Popularyzowanie utworów polszczyzny pięknej i poprawnej wśród młodzieży (m.in.
publikacje J. Miodka, J. Bralczyka, K. Kłosińskiej). 6. Dialekt śląski w edukacji szkolnej.
Problematyka ta może zostać poszerzona lub zmodyfikowana zależnie od zainteresowań
uczestników seminarium. Zapraszam do refleksji badawczej nad polszczyzną uczniów i jej
kształceniem.
Zapisy na seminarium: drogą elektroniczną: [email protected]
lub bezpośrednio w Katedrze Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej (V p., p. 505).
Helena Synowiec
4
SEMINARIA JĘZYKOZNAWCZE
1/ prof. Ewa Jędrzejko
W tym roku proponuję Państwu temat ogólny: Śmiech to zdrowie/ lek/ broń, czyli
wspólną refleksję na temat kultury ludycznej (łac. ludus = zabawa) dawniej i dziś,
mechanizmami komizmu i roli śmiechu w komunikacji społecznej (literatura, satyra
społeczna, kabarety, reklama, dyskurs publiczny itp. – do wyboru). Uznaje się, ze ludyczność
to jeden z charakterystycznych rysów współczesnej kultury popularnej, ale przecież zabawa i
śmiech towarzyszą człowiekowi „od zawsze”, bo to jedna z podstawowych ludzkich potrzeb.
Kultura śmiechu ma wiele wymiarów i zależy od wielu złożonych czynników, przejawia się
też jednak rozmaicie. Śmiech ma wiele funkcji – terapeutyczne, dydaktyczne itp. (por.
„Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej”, „Śmiech to zdrowie”, „I śmiech głupiemu może być
nauką”), służy zabawie i rozrywce, ale bywa też bronią w walce o coś lub przeciw czemuś.
Mechanizmy komizmu, style humoru i środki komizmotwórcze bywają więc różne i w różny
sposób są wykorzystywane w tekstach rozmaitych odmian i gatunków. Ich znajomość
pozwala lepiej zrozumieć nas samych i współczesne społeczeństwo (z czego się śmiejemy, co
uważamy za śmieszne, zabawne, ośmieszające lub warte ośmieszenia, a kiedy śmiech jest
krzywdzący, por. „Powiedz, co cię bawi, a powiem ci, kim jesteś”; „Poznać głupiego po
śmiechu jego”). Myślę więc, że warto się zainteresować tym zagadnieniem, które od wieków
przyciągało uwagę filozofów, etyków, artystów, psychologów, a od niedawna także badaczy
języka i tekstów.
Przykładowe tematy prac:
Humor memów i ich funkcja
Humor w reklamie
Humor zeszytów szkolnych
Stereotypy i uprzedzenia w popularnych „kawałach” tematycznych
Elementy satyry w dyskursie politycznym
Humor i dowcip w kabarecie
Elementy komiczno-satyryczne w wybranych utworach literackich.
Oczywiście możliwe są też własne propozycje tematów.
Ewa Jędrzejko
5
2/ prof. Aldona Skudrzyk
Polszczyzna w mediach
Proponuję tematykę seminarium związaną z badaniem współczesnej polszczyzny w obiegu
publicznym. Przyjmując perspektywę socjo- i pragmalingwistyczną, badaniem objęto by dwa
aspekty języka w mediach:
1. zachowania językowe Polaków, czyli badanie wieloaspektowych przemian polszczyzny
na tle przemian kulturowych i społecznych;
2. świadomość językową współczesnych Polaków, czyli stosunek do języka macierzystego
jako wyznacznika tożsamości w kontekście zmian kulturowych, stosunek do normy i
poprawności językowej, społeczna ocena stanu współczesnej polszczyzny.
Przykładowe zakresy obserwacji i badań:
Kreowanie rzeczywistości w prasie na podstawie nagłówków
Gra z normą językową na przykładzie tytułów prasowych
Słownictwo wartościujące w prasie kobiecej; w prasie dla mężczyzn
Młodzieżowe słownictwo wartościujące
Językowy obraz rodziny w przekazie medialnym
Błędy językowe w prasie
Współczesne przestrzenie językowego tabu na przykładzie wybranych programów
telewizyjnych typu talk-show
Przemiany modelu grzeczności językowej na przykładzie wybranych programów
telewizyjnych
Świadomość językowa dziennikarzy
Kody komunikatu radiowego
Opinia społeczna wobec przemian polszczyzny
Internetowe poradnie językowe – najczęściej zadawane pytania (wybrany zakres)
Postawy wobec języka przejawiane przez młodzież szkolną (np. na forach internetowych)
Tłumaczenia obcojęzycznych tytułów filmowych
Prowokacja językowa w prasie
Aldona Skudrzyk
6
3/ dr hab. prof. UŚ Artur Rejter
W ramach proponowanego seminarium proponuję następujące obszary tematyczne:
1. Nazwa własna – kultura – komunikacja: nazwy i ich funkcje w procesie komunikacji,
pragmatyczny
wymiar
tytułów
medialnych
(prasa,
telewizja,
Internet),
promocja,
indywidualizm i kreatywność, moda nazewnicza;
— nazwy własne w przestrzeni miasta, np. nazwy lokali usługowych, klubów, pubów,
sklepów, firm itd. w danym mieście (także w ujęciu porównawczym dwóch miast) oraz ich
związek z kulturą regionu, tendencjami globalizacyjnymi, modą itp.;
— nazwy własne (imiona, nazwiska, nazwy miejscowe i in.) w literaturze różnych epok.
2. Słownictwo w ujęciu historycznym (wybrane pola semantyczne) – na materiale
słowników i tekstów.
3. Męskość w kulturze: nowe wzory męskości wobec tradycji – w różnych tekstach
kultury, wizerunek mężczyzny w tekstach różnych epok;
— męskości „alternatywne” – np. drag queen, postaci transgenderowe, androgyniczne w
kulturze popularnej i masowej.
4. Wokół dyskursu posthumanizmu: poszerzenie i reinterpretacja pojęcia podmiotu –
zwierzęta, rośliny i byty nieorganiczne (roboty, cyborgi i in.) w kulturze i szeroko pojętej
komunikacji (nazywanie, wartościowanie, metaforyka itd.);
— posthumanizm wobec antropocentryzmu – ideologizacja dyskursu (analiza tekstów
publicystycznych, naukowych, popularnonaukowych poświęconych tej problematyce).
Artur Rejter
4/ dr hab. prof. UŚ Aleksandra Janowska
Na seminarium proponuję tematykę historycznojęzykową, przede wszystkim związaną z
leksykalnymi i semantycznymi przeobrażeniami, np. zmianami pojęciowymi, ewolucją
semantyczną wyrazów, zmianami w zasobach słownictwa, także z zanikaniem leksemów.
Oczywiście, interesować nas też będą przemiany na innych poziomach języka. Dobrym polem
obserwacyjnym jest okres ostatnich 100 lat. Czy zmiany obyczajowe, mentalne znalazły
odzwierciedlenie w języku? Jeśli tak, to czy tylko na poziomie leksykalnym?
7
Na seminarium stawiane też będą pytania ogólniejszej natury: dotyczące przyczyn
zachodzących w języku procesów, problemu stabilności zjawisk językowych. Warto również
dyskutować nad teleologicznym aspektem języka.
Tematyka prac magisterskich zostanie uzgodniona wspólnie, tak aby każdy z uczestników
seminarium mógł wybrać zagadnienie, które najbardziej go interesuje.
Aleksandra Janowska
5/ dr hab. prof. UŚ Joanna Sobczyk
Proponowane kręgi tematyczne:
Myślenie religijne w różnych stylach, nie tylko religijnym
Język kazań, homilii, modlitw, świadectw
Teksty nurtu nowej ewangelizacji
Język przekładów biblijnych, w tym skierowanych do młodego odbiorcy; do
użytkowników slangu; przemiany stylu biblijnego;
Funkcje biblizmów w różnych tekstach
Język wartości w tekstach prasy religijnej i świeckiej
Słownictwo religijne w dyskursie publicznym
Sacrum, sakralizacja, desakralizacja w języku
Joanna Sobczykowa
6/ dr hab. Aleksandra Niewiara
Seminarium magisterskie z zakresu etnolingwistyki, podczas którego będziemy się
zajmować poszukiwaniem tzw. słów kluczy do kultury polskiej, tj. słów, które wyrażają
ważne dla Polaków wartości. W zależności od zainteresowań studenta poszczególne tematy
mogą dotyczyć badań tekstów dawnych bądź współczesnych (samodzielnie opracowywanych
lub już przygotowanych w postaci dostępnych w sieci korpusów tekstów); analiz materiału
słownikowego, a także – pochodzącego z samodzielnie przeprowadzanych ankiet. Do opisu,
analizy i interpretacji danych wykorzystane zostaną metody lingwistyki kulturowej.
Aleksandra Niewiara
8
SEMINARIA LITERATUROZNAWCZE
1/ dr hab. Teresa Banaś-Korniak
Seminarium magisterskie na lata 2015–2017
Proponuję, aby problematyka, nad którą będą pracować przyszli magistranci na
prowadzonym przeze mnie seminarium, skupiała się wokół tematu centralnego, który brzmi:
Kultura literacka dawnych wieków oraz jej tradycja w epokach późniejszych.
Przewiduję kilka kręgów zagadnień: — etos rycerski w literaturze dawnej oraz jego literackie
parodie; — kobieta minionych epok w literaturze i kulturze (od średniowiecza po wiek
XVIII); — staropolski obyczaj biesiadny w literaturze i kulturze polskiej; — komizm i
groteska oraz środki ich wyrazu w literaturze dawnej Polski (XV-XVII w.); — Nawiązanie
polskich autorów XX wieku do literatury i kultury przeszłych epok.
Przykładowe tematy prac:
Etos rycerski w historiografii średniowiecza i renesansu ( na wybranych przykładach);
Prezentacja życia żołnierskiego i dokonań rycerskich w dziełach staropolskich twórców —
żołnierzy (Wespazjan Kochowski, Zbigniew Morsztyn, Jan Ch. Pasek);
Parodie etosu rycerskiego w literaturze sowizdrzalskiej;
Status kobiety oraz jej wizerunek w staropolskich epitalamiach;
Kreacje kobiece i ich literackie źródła w twórczości Jana Kochanowskiego;
Erotyk sarmacki i erotyk dworski — w twórczości polskich poetów barokowych;
Literaci barokowi o małżeństwie i rodzinie ( na podstawie „Złotego jarzma
małżeńskiego”, „Gorzkiej wolności młodzieńskiej” A. Żydowskiego i utworów anonimowych);
Sowizdrzalskie „satyry białogłowskie” i ich odniesienie do siedemnastowiecznych realiów
Rzeczypospolitej szlacheckiej;
Jedzenie, picie, palenie — pomiędzy literacką gloryfikacją a deprecjacją( na podstawie
wybranych tekstów z XVI i XVII stulecia);
Fantastyka i groteska w nowinach sowizdrzalskich;
Tradycja literacka trenu (jako gatunku literackiego)w polskiej poezji XX w. (na wybranych
przykładach).
Przewiduję też możliwość samodzielnego sformułowania tematu przez studenta, o ile
temat ów będzie się wiązał z zaproponowaną problematyką seminarium.
Teresa Banaś–Korniak
9
2/ dr hab. Magdalena Bąk
Tematyka seminarium magisterskie od roku 2015/2016
Tematyka seminarium związana będzie z szeroko rozumianą romantyczną antropologią. W
centrum uwagi znajdą się problemy dotyczące podejmowanych przez bohaterów literackich
epoki prób zrozumienia samych siebie, poszukiwania tożsamości, odkrywania złożoności
własnej egzystencji (uprzywilejowane miejsce zajmować tu będzie analiza takich zjawisk jak
romantyczny indywidualizm, problem oryginalności, figura dandysa, Narcyza i sobowtóra,
kreacje kobiece w literaturze romantyzmu). Analizie poddane zostaną teksty, w których
ujawnia
się
specyfika
romantycznego
„ja”
zawieszonego
pomiędzy
pragnieniem
niezależności, pełnej autonomii, a nieuniknionym otwarciem się na wpływy (inspiracją będą
tu reinterpretacje romantyzmu dokonane przez Agatę Bielik-Robson i zmierzające do
zlokalizowania w romantyzmie źródeł nowoczesnej podmiotowości). Mając w pamięci fakt,
iż Maria Janion w słynnym Zmierzchu paradygmatu wieściła wprawdzie koniec romantyzmu,
ale przede wszystkim w jego wariancie martyrologicznym, pragnę zwrócić uwagę na długie
trwanie „romantycznej antropologii” w literaturze i kulturze epok kolejnych. Interesować
mnie będą szczególnie współczesne (filmowe, teatralne, kabaretowe, muzyczne i plastyczne)
reinterpretacje kluczowych romantycznych konceptów.
Serdecznie zapraszam!
Magdalena Bąk
3/ dr hab. Joanna Dembińska-Pawelec
Problematyka seminarium magisterskiego
Propozycja projektowanego przeze mnie seminarium magisterskiego skierowana jest do
osób, które dążą do rozwijania swoich umiejętności w zakresie interpretacji tekstów
literackich. Przewidywana problematyka prac magisterskich skupiona ma być przede
wszystkim na zjawiskach dotyczących poezji polskiej XX wieku i początku XXI wieku, ale
otwartych także na zagadnienia obecne w prozie, czy eseju. Dobór autorów pozostawiam do
wspólnego ustalenia z osobami zainteresowanymi.
Tematy prac obejmować mogą zarówno fragmenty twórczości wybranego pisarza, jak i
przekrój problemowy zjawiska literackiego. Interesujące wydają się zwłaszcza ujęcia
podejmujące problematykę w obrębie relacji intertekstualnych. Preferuję także tematy prac
10
sytuujące się w obszarze symbologii (np. symboliczne znaczenie labiryntu, ogrodu, cienia,
światła), jak również krytyki tematycznej (np. topos księgi, ogrodu) i mitograficznej (np.
problematyka orficka, dionizyjska). Zajmujące mogą być również ujęcia intersemiotyczne,
ukazujące związki literatury z muzyką i malarstwem. Warta podjęcia wydaje się także
niezwykle ciekawa problematyka współczesnych apokryfów literackich.
Joanna Dembińska-Pawelec
4/ dr hab. prof. UŚ Elżbieta Dutka
Seminarium magisterskie 2015/2017:
Topografia historii i topobiografie
Tematyka seminarium będzie oscylować wokół topografii historii i topobiografii.
Proponuję refleksję nad utworami, w których doświadczenie przestrzeni wiąże się z
doświadczeniem historii, w których biografia własna lub cudza jest postrzegana w porządku
geograficznym. Materiał badawczy stanowić będą teksty autobiograficzne i biograficzne,
reportaże historyczne lub podróżnicze, powieści, zaliczane do następujących kręgów
tematycznych: literatura kresowa, Śląsk w literaturze współczesnej, narracje o Zagładzie,
literatura górska. Przykładowe utwory, tematy: A. Kuźniak Papusza (i inne utwory o
cygańskiej poetce oraz jej twórczość), M. Beylin: Ferwor. Życie Aliny Szapocznikow, R.
Grzela: Wybór Ireny; autobiografie akademickie (M. Głowiński, M. Baranowska i inni); J.
Kulmowa Ciułanie siebie, Topografia myślenia; A. Janko: Mała zagłada a twórczość matki –
T. Ferenc; postpamięć w utworach M. Tulli: Włoskie szpilki, Szum, reportaże H. Krall,
pisarstwo podróżnicze M. Wilka, M. Olszewskiego, Ukraina w utworach W. Odojewskiego,
S. Srokowskiego, doświadczenie i mistyka gór w utworach A. Skoczylasa, J. Długosza; góry i
sacrum w pisarstwie R. E. Rogowskiego, mit „lodowych wojowników” w książkach
wyprawowych, kobiety w górach (W. Rutkiewicz, A. Czerwińska, M. Wojciechowska).
Kontakt: [email protected], zapraszam na rozmowy podczas dyżurów
Elżbieta Dutka
11
5/ dr hab. Wacław Forajter
Program seminarium magisterskiego na lata 2015–2017
Problematyka seminarium koncentruje się wokół szeroko rozumianego pojęcia
„dziewiętnastowieczności”. Ramy chronologiczne wyznaczają daty 1863 jako początku
„Przeglądu Tygodniowego”, głównej trybuny polskiego pozytywizmu, i 1918 jako końca I
wojny światowej i ostatecznego zmierzchu belle époque. Licząc na pomysłowość
uczestników spotkań, proponuję następujące zestawy zagadnień, stanowiących podstawę
refleksji nad szczegółową zawartością rozpraw magisterskich:
– utopijne wizje przyszłości w literaturze polskiej (np. Lalka, mniej znane utwory Stefana
Żeromskiego);
– obrazy wieku XIX we współczesnej kulturze popularnej (steampunk, kryminały „retro”
itp.);
– egzotyka i egzotyzm w prozie podróżniczej i pamiętnikarstwie przełomu wieków;
– zjawiska paranormalne w tekstach pozytywistycznych i młodopolskich (tutaj np. proza
Antoniego Langego);
– obyczajowość dziewiętnastowieczna (moda, życie codzienne, edukacja, moralność,
normy zachowań erotycznych);
– psychologia indywidualna i zbiorowa w piśmiennictwie przełomu wieków (teorie
przedfreudowskie, wczesna psychoanaliza);
– „filozofia pieniądza”: literackie obrazy zjawisk ekonomicznych oraz ich wpływu na
życie jednostki oraz wspólnoty;
– „niepokorne” pokolenie lat dziewięćdziesiątych: o polskich socjalistach i anarchistach.
Wacław Forajter
6/ prof. Barbara Gutkowska
Program seminarium magisterskiego od roku 2015/2016
Zapraszam Państwa na seminarium magisterskie, którego przedmiotem będzie literatura
XX i XXI wieku, analizowana i interpretowana w czterech komplementarnych kręgach
badawczych dotyczących:
12
1. sposobów przejawiania się w dziele literackim problematyki tożsamości narodowej –
zakotwiczonej w historycznej i literackiej przeszłości, lecz nieustannie sprawdzanej i
modyfikowanej kształtującą przyszłość teraźniejszością;
2. uwikłania literatury w rzeczywistość, czyli w szerokie, ale i konkretne konteksty
historyczne, polityczno-społeczne, kulturowe i biograficzno-egzystencjalne;
3. tematyki autobiograficznej – czyli tożsamości osobowej, podmiotowości, relacji
pomiędzy odnoszącym się do konkretnej rzeczywistości faktem biograficznym a autokreacją;
4. przemian motywu artysty i sztuki.
Badania obejmować będą zarówno prozę fikcjonalną, jak i literaturę dokumentu
osobistego (dzienniki, pamiętniki, wspomnienia, rozmowy). Tematy poszczególnych prac
magisterskich – do ustalenia w indywidualnej rozmowie.
Kontakt: [email protected]
Barbara Gutkowska
7/ dr hab. Anna Kałuża
Seminarium magisterskie 2015–2017
Problematyka seminarium koncentrować się będzie na dwóch zagadnieniach. Pierwsze
dotyczyć będzie najnowszej poezji polskiej. Interesować nas będzie poezja powstająca po
1989 roku – jej odmiany, języki i ideologie estetyczne. Nie proponuję konkretnych tematów,
mam nadzieję, że wyłonią się one podczas wspólnych dyskusji nad zaproponowanymi przeze
mnie autorami (przykładowo: Andrzej Sosnowski, Tadeusz Pióro, Krzysztof Siwczyk, Justyna
Bargielska, Marta Podgórnik, Kira Pietrek, Kamila Janiak).
Drugie zagadnienie wiązać się będzie z miejskimi narracjami, przedstawieniami miasta i
dyskursem architektonicznym. Koncentrując się na przykładach z dwudziestowiecznej
literatury i odnosząc się do manifestów modernistycznych architektów, przemyślimy sposoby
pokazywania przestrzeni miejskich, przede wszystkim ich rozmaicie rozumianej estetyzacji za
pomocą środków architektonicznego przekazu.
Anna Kałuża
13
8/ prof. Krzysztof Krasuski
Seminarium magisterskie 2015–2017
Zapraszam na seminarium poświęcone współczesnej literaturze popularnej, tzn.
powstającej od II połowy ub. wieku.
Zjawisko będzie rozpatrywane w związanych z sobą kategoriach poetyki oraz funkcji
społecznych (komunikacyjnych, perswazyjnych, kulturowych itp.). Przedmiotem analiz będą:
1) rozwinięte w Polsce formy (gatunki i odmiany gatunkowe) literatury popularnej, głównie
prozy, np. powieści podróżnicze, przygodowe, sensacyjne, kryminalne, fantastyczne,
środowiskowe, sentymentalne, romanse, powieści dla młodzieży, political fiction, reportaże,
literatura regionalna, 2) relacje z tradycją i kanonem literackim (innowacje, kontynuacje) w
zakrasie przedmiotowym, 3) kontekst socjologiczny utworów, np. obiegi czytelnicze, style
odbioru, kulturowe przyczyny (kody, mody) popularności, stereotypy i archetypy w prozie
popularnej.
Przykładowe tematy: Współczesne formy baśni. Współcześni „papierowi bandyci”.
Kobiety i mężczyźni Manueli Gretkowskiej. Podróżnictwo Andrzeja Stasiuka. Analizy
wybranych utworów Andrzeja Sapkowskiego, Janusza A. Zajdla, Marka Oramusa itp. Formy
literatury popularnej prze i po 1989 roku.
Oczekiwane
własne
zainteresowania
i
propozycje
tematów.
Konsultacje:
[email protected], a z początkiem nowego roku akademickiego w pok. 504 A.
Krzysztof Krasuski
9/ prof. Jacek Lyszczyna
Seminarium magisterskie od roku 2015/2017
Problematyka, którą zamierzam podejmować w trakcie seminarium, wiąże się z literaturą
romantyzmu - wczesnego, jak i wybranymi zagadnieniami dojrzałej fazy tej epoki. Proponuję
m. in. tematy mieszczące się przykładowo w ramach zagadnień,jak np. twórczość Kazimierza
Brodzińskiego i Jana Pawła Woronicza jako zapowiedź romantycznych przemian czy
wybrane problemy romantycznej krytyki literackiej (m. in. Maurycego Mochnackiego,
Michała Podczaszyńskiego), a także tematy zaproponowane przez seminarzystów, zwłaszcza
dotyczace twórczości Cypriana Norwida, Zygmunta Krasińskiego, Józefa Ignacego
Kraszewskiego.
Jacek Lyszczyna
14
10/ dr hab. Bożena Mazurek
Program seminarium magisterskie
Memuarystyka XVIII wieku
Program planowanego seminarium ma charakter monograficzny i skupia się na wydanych
współcześnie przekazach z XVIII wieku, mających formę pamiętników, dzienników i listów z
podróży, autobiografii. Są to teksty Polaków i Polek podróżujących po Europie (Italia,
Austria, Prusy, Francja, Hiszpania), jak i cudzoziemców przebywających w tym czasie w
Rzeczypospolitej. Problematyka prac będzie się skupiała wokół antropologicznych zagadnień
utrwalonych w tych egodokumentach, takich jak: mentalność, świat wartości, wyobrażeń i
doświadczeń ludzi tego czasu w konfrontacji z zagraniczną rzeczywistością; kategorie: swój –
obcy; rodzime – egzotyczne; zagadnienia związane z tożsamością i stereotypami.
Metodologicznie pomocne będą m.in. narzędzia właściwe dla geopoetyki i mikrohistorii.
Oto proponowany zespół tekstów do wyboru:

Wirydianna Fiszerowa – Dzieje moje własne i osób postronnych. Wiązanka spraw


poważnych, ciekawych i błahych;
Marcin Matuszewicz – Diariusz życia mego, t. 1-2;
Apolonia Helena Massalska – Pamiętnik pensjonarki. Zapiski z czasów edukacji w


Paryżu (1771-1779);
Teofila Konstancja Morawska – Diariusz podróży europejskiej w latach 1773-1774;
Stanisława księcia Poniatowskiego Diariusz podróży w roku 1784 w kraje niemieckie


przedsięwziętej;
Katarzyna Platerowa – Moja podróż do Włoch. Dziennik z lat 1785-1786;
Regina Salomea Pilsztynowa – Echo na świat podane procederu i życia mego


awantur;
Polska stanisławowska w oczach cudzoziemców, t. 1-2 (do wyboru );
Juwenalis Charkiewicz – Dyjariusz podróży hiszpańskiej z Wilna do miasta Walencyi.
Bożena Mazurek
11/ prof. dr hab. Józef Olejniczak
15
Zapraszam na seminarium magisterskie, na którym – już tradycyjnie – zajmować się
będziemy sztuką interpretacji. Tym razem na trzech płaszczyznach:
– interpretacja jako problem teoretyczny (Eco, Derrida, Hillis Miller, Culler, Eagleton,
Markowski…);
– analiza współczesnych praktyk interpretacyjnych („sztuka interpretacji” dzisiaj);
– interpretacja wybranych utworów polskiej literatury nowoczesnej i ponowoczesnej.
Chciałbym w trakcie zajęć seminaryjnych dokonać wspólnie z seminarzystami próby
przeglądu współczesnych praktyk interpretacyjnych i zastanowić się nad ogłoszonym przez
Michała Pawła Markowskiego odzyskaniem przez literaturoznawstwo wolności w literaturze i
dzięki literaturze. Chciałbym też, aby studenci we własnych pracach interpretacyjnych sięgali
po wzory postępowania interpretacyjnego zaczerpnięte z prac po tzw. zwrocie kulturowym,
aby te interpretacje zorientowane były „kulturologicznie. Zestawu pisarzy, którymi chciałbym
seminarium zainteresować nie podaję, jest oczywisty, starczy sięgnąć do moich książek…
Józef Olejniczak
12/ dr hab. Magdalena Piekara
Problematyka seminarium będzie się koncentrować wokół szeroko pojętej „kwestii
żydowskiej” w drugiej połowie XIX w. – zarówno w prozie, jak i w czasopismach. Nie
będziemy rozmawiać o motywach czy poszczególnych kreacjach, raczej będziemy się starali
ujrzeć
ową
kwestię
w
szerokiej
perspektywie,
wpisując
się
w
kategorię
„dziewiętnastowieczności”.
Rozważania będą dotyczyły różnych modeli emancypacyjnych, asymilacyjnych,
akulturacyjnych, a także projektów syjonistycznych oraz antysemityzmu.
Magdalena Piekara
13/ prof. Janusz Ryba
Tematyka seminarium dotyczy epoki oświecenia; autorem najczęściej przywoływanym
jest Jan Potocki; a Rękopis znaleziony w Saragossie to utwór, na którym bazuje większość
moich pomysłów. Uprzywilejowaną pozycję zajmują tematy obejmujące problematykę
miłosną, ważną dla oświeceniowej literatury. Niewątpliwie atrakcyjną dla seminarzystów. Oto
kilka propozycji w tym względzie:
16
— Arystokraci i miłość w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana Potockiego;
— Motyw kobiecego kuszenia w twórczości Jana Potockiego;
— Egzotyczne odcienie miłości w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana Potockiego;
— Kłopoty z pannami na wydaniu w polskiej komedii oświeceniowej.
Tematyka seminaryjna obejmuje również inne aspekty twórczości Jana Potockiego. Oto
wybrane propozycje:
— Problem genialności i roztargnienia w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana
Potockiego;
— Matematyka i matematycy w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana Potockiego;
— Motywy kulinarne (potrawy, napoje, przysmaki) w Rękopisie znalezionym w Saragossie
Jana Potockiego.
Z innych autorów – może być Ignacy Krasicki. Oto dwa (może być więcej – w zależności
od potrzeb) projekty:
— Motyw miasta jako „niebezpiecznej przestrzeni” w satyrach Ignacego Krasickiego;
— Ignacego Krasickiego refleksja nad życiem dworskim, karierą, losem.
Także inni autorzy oświeceniowi i ich twórczość mogą stać się przedmiotem dociekań w
ramach magisterskiej rozprawy – jeżeli będzie takie zapotrzebowanie. Zachęcałbym (na
przykład) do kontaktu z twórczością Wojciecha Miera, poety rokokowego, salonowego; jeden
z tematów mógłby mieć takie brzmienie: Pochwały, pochwały pozorne, antypochwały. O
sztuce komplementu Wojciecha Miera.
Można również indywidualnie „wykreować” temat związany z epoką oświecenia (możliwe
są propozycje, które w sposób luźniejszy wiązałyby się z oświeceniem).
ZAPRASZAM
mail: [email protected]
Janusz Ryba
14/ dr hab. prof. UŚ Anna Szawerna-Dyrszka
problematyka seminarium magisterskiego
Zapraszam Państwa na seminarium dyplomowe, którego bohaterami będą zapomniani i/lub
mniej znani twórcy literatury polskiej XX wieku. Nie Bolesław Leśmian, Julian Tuwim,
Czesław Miłosz, ale Jan Huszcza, Światopełk Karpiński, Wanda Melcer… Nie postaci
pierwszorzędne, ale drugo-, a nawet trzeciorzędne. Szczególnie interesują mnie pozostający
dziś w cieniu, a w swoich czasach dobrze znani, poeci, pisarze, krytycy dwudziestolecia
międzywojennego – nie ograniczam jednak Państwa wyborów do tego okresu. Po co
17
przypominać dziś dawno zapomnianych? Odpowiem słowami wstępu do książki,
przywracającej historii polskiej literatury nieznanych twórców lat 1863–1914: „Chociażby
dlatego, że czasem warto… doczytać niedoczytane […]. Pisarze odpoczywający na
marginesach lub przywoływani jedynie w przypisach często okazują się bystrymi
komentatorami głównego nurtu przemian cywilizacyjnych czy też eksperymentów
artystycznych. Odrębność, indywidualizm, idiomatyczność, ale też niekiedy uderzająca
typowość i schematyzm – oto rysy ich twórczości […]” ( K. Fiołek: Słowo od redaktora. W:
Literatura niewyczerpana. W kręgu mniej znanych twórców polskiej literatury lat 1863–1914. Red. K.
Fiołek. Kraków 2014, s. 10). Proponuję zatem Państwu naukową przygodę, w czasie której
możecie dokonać niejednego odkrycia…
Na seminarium zapraszam wszystkich, którzy podzielają moje zainteresowania, ale
także tych, którzy chcieliby „zarazić” mnie swoimi pasjami (niekoniecznie mieszczącymi
się w formule seminarium – jest ona otwarta) – czekam na Państwa propozycje
badawcze i metodologiczne.
Pytania
dotyczące
seminarium
można
kierować
na
adres:
anna.szawerna-
[email protected]. Spotkanie z osobami zainteresowanymi uczestnictwem w seminarium
odbędzie się 21 września o godz. 9.00 w sali 416.
Anna Szawerna-Dyrszka
15/ dr hab. Alina Świeściak
Seminarium magisterskie 2015–2017
Seminarium poświęcone będzie polskiej poezji XX i XXI wieku i jej estetycznym
kontekstom. Proponowane zagadnienia:
— relacje pomiędzy poezją a sztuką (sztukami) (np. Tytus Czyżewski a sztuka polskiego i
europejskiego futuryzmu);
— poezja w kontekście estetycznie rozumianych prądów oraz nurtów literatury i sztuki XX
i XXI (klasycyzm, neoklasycyzm; awangarda, neoawangarda, postawangarda; modernizm,
postmodernizm) (np. neoawangardowe konteksty twórczości Mirona Białoszewskiego);
— poezja najnowsza wobec zmian kulturowych związanych z nowymi sposobami
funkcjonowania tekstu w obszarze intermediów (postpoezja, postsztuka) (np. polska poezja
w Internecie);
— poezja najnowsza wobec przemian świadomości kulturowej (posthumanizm,
postsekularyzm,
postestetyczność,
zwrot
performatywny,
etnograficzny,
afektywny,
18
polityczny) (np. Tadeusz Różewicz i kategorie „post-”, polska poezja najnowsza wobec
problemu zaangażowania i polityczności, postsekularyzm w poezji najnowszej).
Alina Świeściak
16/ dr hab. Marta Tomczok
Seminarium Retoryka masakry
Proponuję Państwu seminarium poświęcone dwóm zagadnieniom: przemocy i retoryce
masakry. Interesować mnie będą wyłącznie narracje pochodzące z dwudziestego i
dwudziestego pierwszego wieku, przede wszystkim związane z tematem drugiej wojny
światowej (z jednym wyjątkiem). Pojęcie „narracji” proponuję rozumieć bardzo szeroko:
będzie to każda jedna opowieść (filmowa, komiksowa, blogowa bądź powieściowa), mająca
charakter reprezentacji masakry, zachowującej zarówno perspektywę indywidualną, jak i
zbiorową. Jej poziom estetyczny to sprawa drugorzędna. Znacznie ciekawsze wydają mi się
społeczne i językowe funkcje narracji przemocowej: to, jak i z czego została zrobiona, na
potrzeby jakiej grupy społecznej odpowiada, jak została w niej ukształtowania przeszłość i z
czego wynika retoryka okrucieństwa, jaką w tym tekście wykorzystano. Ponieważ wysoki
poziom przemocy w narracjach powojennych został na długie lata wytłumiony, aby ulec
odtabuizowaniu dopiero po roku 2000, gdy Jan Tomasz Gross opublikował Sąsiadów,
proponuję, aby Państwa prace dotyczyły w pierwszej kolejności:

narracji pogromowych, a szczególnie narracji pojedwabieńskich, stylem i treścią
nawiązujących do książki Grossa (są wśród nich powieści popkulturowe w stylu Łąki
umarłych Marcina Pilisa, mocne kino Władysława Pasikowskiego, powieść paraboliczna
Yana Martela Beatrycze i Wergili i Ida w reżyserii Pawła Pawlikowskiego);

narracji dotyczących pogromu kieleckiego (Wybór Anny Marii Nurowskiej, Dybuk
Marka Świerczka, proza Andrzeja Sapkowskiego);

narracji, w których model przemocy częściowo wiąże się z retoryką Zagłady, ale
nawiązuje także do innych przykładów ludobójstwa (Mała Zagłada Anny Janko, niektóre
odcinki X-Mana), w tym pacyfikacji do wsi polskich podczas II wojny światowej;

narracji związanych z bombardowaniami miast (Białoszewski, Sebald, Magdalena
Grzebałkowska).
19
Osobną grupę tekstów, w których proponuję rozpatrywać retorykę przemocy niezależnie
od reprezentacji przeszłości, tworzą narracje położnicze, dotyczące aborcji, poronień, ciąży i
porodu. Tabuizacja, z jaką boryka się dyskurs położniczy, dotyczy w głównej mierze
medykalizacji ciąży, która na różne sposoby przenika do literatury Sylwii Chutnik (Dzidzia,
Cwaniary, Mama ma zawsze rację), Justyny Bargielskiej (Obsoletki), Kazimiery Szczuki
(Milczenie owieczek. Rzecz o aborcji), Anny Janko (Dziewczynka z zapałkami), Sylwii Szwed
(Mundra) czy Marty Dzido.
Spotkaniom seminaryjnym towarzyszyć będą lektury porządkujące i wzbogacające
Państwa wiedzę historyczną i socjologiczną (Zagłada Żydów europejskich Raula Hilberga,
Wiek ludobójstwa Daniela J. Goldhagena, Rozkosz zemsty Lecha M. Nijakowskiego oraz
praca zbiorowa Języki przemocy).
Zainteresowanych proszę o kontakt mailowy: [email protected]
Marta Cuber
16/ dr hab. Maciej Tramer
Seminarium
Od pewnego czasu szczególnie intrygujące wydaje się być postawione niemal pół wieku
temu przez Hansa Georga Gadamera pytanie, który zastanawia się, czy „w naszym,
opanowanym coraz bardziej przez anonimową aparaturę społeczeństwie, w którym słowo nie
ustanawia już bezpośredniej komunikacji, powstaje pytanie, jaką moc i jakie możliwości mieć
jeszcze może sztuka słowa”. Daleko tu jednak (najdalej) do kontestacji współczesności,
wszak nie „rzecz nie w tym, czy poeci milkną, ale w tym, czy nasze uszy dość są czułe, aby
słyszeć”. Odpowiedzi czy choćby podpowiedzi nie przyniesie zatem ani statystyka, ani żaden
raport na temat stanu czytelnictwa w Polsce, ani liczba wypożyczeń, ani nawet liczba „wejść”
i „odsłon”. Odpowiedź gotowa pojawić się wówczas, kiedy tylko usłyszy się pytanie lub –
mówiąc inaczej – kiedy potraktuje się literaturę jak pytanie, a nie „uczony kryptogram dla
uczonych, ale jako coś, co przeznaczone jest dla członków świata, połączonego wspólnotą
językową”. I chyba warto popatrzeć i podsłuchać wszystkie te miejsca wspólne, tzn. słuchać i
patrzeć z nieco mniejszą dozą pewności. Są miejsca, które niejako dają gotowe odpowiedzi —
wówczas nie budzą wątpliwości, gdyż „każde z nich jest literaturą”. Lecz bodaj ciekawiej jest
wtedy, kiedy (z wszelką niepewnością) w każdym z miejsc można literaturę usłyszeć i
zobaczyć. Mówiąc najprościej: zapraszam do rozmowy, zapraszam do poszukiwania, do
20
słuchania i do mówienia… wszędzie: w książce (papierowej i elektronicznej), na plakacie, w
sieci, w muzyce (utrwalonej lub wykonywanej na żywo), w filmie, w gazecie…
Zainteresowanych zapraszam do kontaktu osobistego lub za pośrednictwem poczty
elektronicznej: [email protected] [lub:] [email protected]
Maciej Tramer