Nr 1

nr 1 / wrzesieñ-paŸdziernik 2000
DWUMIESIÊCZNIK
DLA INSTRUKTORÓW
Z W I ¥ Z K U
HARCERST WA
P O L S K I E G O
w y d a j e
RUCH CA£YM ¯YCIEM
Spotkajmy siê w Internecie:
WWW.CALYMZYCIEM.ORG.PL
W
N U M E R Z E : Harcerska szko³a!
Harcerska szko³a czy szkolne harcerstwo? ......... 2
Umowa: szko³a – harcerstwo ............................ 4
Twarz¹ w twarz z dyrekcj¹ szko³y ..................... 7
PR wobec szko³y ..............................................11
Impreza dla szko³y: bal .................................. 12
Wspó³praca ze szko³¹ a próby instruktorskie .... 14
Fotoreporta¿ z wystawy .................................. 15
Harcerskie poradnictwo .................................. 15
23 Europejskie Spotkanie M³odych .................. 16
Przeczytaj to! ................................................. 16
X Sylwestrowy Kurs Instruktorski ..................... 16
No w³aœnie: co zrobiæ, aby szko³a by³a harcerska? Innymi s³owy: aby harcerstwo by³o w szkole
mile widziane, aby by³o partnerem dla szko³y?
Co zrobiæ, aby dyrekcje szkó³ chcia³y mieæ u siebie harcerstwo? A z drugiej strony: jakie
podejmowaæ dzia³ania, aby tê chêæ wzbudziæ?
Czy i jak formalnie unormowaæ stosunki szko³a – harcerstwo, stosunki partnerskie oczywiœcie!? Jak profesjonalnie przygotowaæ siê do podjêcia przez dru¿ynê czy szczep dzia³añ w tym
kierunku?
Co ³¹czy harcerstwo i szko³ê: cel, sposób oddzia³ywania na dzieci, program? A czy jest coœ,
co dzieli? Co harcerstwo mo¿e daæ ze swego programu, swojej metody szkole?
Te i inne pytania postawili sobie instuktorzy krakowskiego krêgu Ruchu Ca³ym ¯yciem –
organizatorzy konferencji instruktorskiej pt. „Harcerstwo a szko³a”, która odby³a siê wiosn¹
tego roku.
Wiêkszoœæ materia³ów zawartych w tym numerze, to efekty tej konferencji. Efekty, które –
mamy nadziejê – zainteresuj¹ wszystkich, którzy mniej lub bardziej wspó³pracuj¹ ze szko³¹: czyli
w³aœciwie wszystkich aktywnych instruktorów harcerskich!
Liczymy, ¿e opublikowane artyku³y bêd¹ pocz¹tkiem szerszej dyskusji o miejscu zmieniaj¹cego siê harcerstwa w zmieniaj¹cej siê szkole. Czekamy na Wasze g³osy, polemiki, uwagi...
redakcja
2
W instruktorskim krêgu
PHM.
BARBARA SMO£A
HARCERSKA SZKO£A CZY SZKOLNE HARCERSTWO
MOTTO:
Non scholae sed vitae discimus
(Nie dla szko³y lecz dla ¿ycia uczymy siê).
Zanim przyst¹piê do naœwietlenia tytu³owego problemu i wyjaœnienia opozycji, któr¹ on sygnalizuje, pozwolê sobie
zdefiniowaæ dwa podstawowe pojêcia niniejszego artyku³u. A uczyniê to z punktu
widzenia instruktorki i nauczycielki zarazem.
Szko³a to instytucja pañstwowa i publiczna (na ogó³), maj¹ca przede wszystkim
na celu edukacjê ka¿dego ma³oletniego obywatela naszego pañstwa. A ¿e „takie bêd¹
Rzeczypospolite, jakie ich m³odzie¿y chowanie”, tote¿ to odpowiedzialne zadanie
winno spoczywaæ w rêkach profesjonalistów
i ludzi maj¹cych œwiadomoœæ celu. Co prawda cele czasem siê zmieniaj¹, zw³aszcza i¿
szko³a od kilkunastu ostatnich lat znajduje
siê w stanie permanentnej reformy, ja jednak skupiê siê tutaj na ostatnich ujêtych
w oficjalnych dokumentach deklaracjach.
Ponadto dzisiejsza szko³a musi pogodziæ siê
nieodwracalnym faktem istnienia tzw. edukacji równoleg³ej i ustawicznej. Równoleg³oœæ nabywania wiedzy i doœwiadczeñ
¿yciowych wynika z istnienia pozaszkolnych i pozabibliotecznych Ÿróde³ informacji,
jakimi s¹ choæby massmedia oraz Internet;
ustawicznoœæ zaœ jest efektem coraz szybszego tempa zmian zachodz¹cych w teraŸniejszoœci i coraz wiêkszej globalizacji.
Dzisiejszy cz³owiek naprawdê uczy siê a¿
do œmierci...
Harcerstwo zapewne czym innym jest
dla harcerzy, nie-harcerzy i by³ych harcerzy. Harcerze z dobrych dru¿yn, traktuj¹cy powa¿nie idee Zwi¹zku, widz¹ chyba
w harcerstwie „szko³ê ¿ycia”. Harcerstwo
kszta³tuje ich œwiatopogl¹d i wp³ywa na
codzienne funkcjonowanie w œrodowiskach. Aktywni instruktorzy dodatkowo
pe³ni¹ s³u¿bê, „nie wyrastaj¹c” z przys³owiowych krótkich spodenek, ale bêd¹c
równoczeœnie odpowiedzialnymi „pedagogami i dydaktykami stosowanymi”.
Nie-harcerze maj¹ o tym na ogó³ s³abe pojêcie i b³êdnie uto¿samiaj¹ ZHP z kilko-
ma stereotypami – w najlepszym razie rodem z Czarnych Stóp. Byli harcerze zaœ
wspominaj¹ „tamte czasy” z ³ezk¹ rozrzewnienia...
Analogicznie harcerze nie bêd¹cy nauczycielami i nauczyciele nie bêd¹cy harcerzami nie zdaj¹ sobie na ogó³ sprawy,
jak wiele maj¹ ze sob¹ wspólnego – w celach, zamierzeniach wychowawczych
i opartych na nich dokumentach – wspó³czesne harcerstwo i wspó³czesna szko³a.
Piszê „wspó³czesne”, gdy¿ w swojej historii i instytucja oœwiatowa i organizacja
wychowawcza miewa³y problemy z pogodzeniem w³asnych podstawowych ról,
uœwiêconych tradycj¹ i dyktowanych rzeczywistymi potrzebami z odgórnie wymaganymi zadaniami. Nie têskniê do czasów,
kiedy ka¿dy uczeñ by³ harcerzem, niemniej jednak szko³a jest i powinna byæ
naturalnym œrodowiskiem istnienia i dzia³ania szczepów czy dru¿yn. Wzajemn¹
symbiozê powinna podtrzymywaæ œwiadomoœæ podobieñstw i ró¿nic charakteryzuj¹cych ZHP i „Now¹ Szko³ê”.
Tego, co ³¹czy, jest wiêcej, ni¿ tego, co
dzieli. Zreformowana szko³a, dla której
Szkolny Program Wychowawczy jest nowoœci¹1, mo¿e przej¹æ wiele z dorobku
i doœwiadczeñ harcerstwa. Program ów
sk³ada siê z 13 elementów, z których co
najmniej 7 pokrywa siê z sytuacj¹ istniej¹c¹ w ZHP. Elementy uznane przeze mnie
za szczególnie podobne zosta³y wyró¿nione:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Misja, zadania szko³y.
Struktura organizacyjna.
Kadra.
Procedury funkcjonowania.
Szkolny program nauczania.
Projekty edukacyjne.
Program zajêæ pozalekcyjnych.
Program oddzia³ywañ wychowawczych.
9. Szkolny system oceniania.
10. Program doskonalenia nauczycieli.
11. Plan rozwoju szko³y.
12. Program wspó³pracy ze œrodowiskiem lokalnym.
13. Ewaluacja pracy szko³y.
Myœlê, i¿ warto porównaæ je po kolei.
Je¿eli chodzi o misjê i zadania, czyli innymi s³owy cele ogólne, to sens sformu³owañ
zawartych w dokumentach zarówno szkolnych jak i harcerskich jest zaskakuj¹co
i jednoczeœnie przyjemnie podobny:
MISJA SZKO£Y
CEL ZHP
(na podstawie dokumentu wydanego przez
Departament Kszta³cenia i Wychowania
MEN: Wychowanie w szkole)
(na podstawie Statutu
Zwi¹zku Harcerstwa Polskiego)
Wychowanie dziecka œwiadomego dokonywanych wyborów i gotowego do
autokreacji na drodze do w³aœciwego
dla niego sukcesu szkolnego.
Naczelnym celem Zwi¹zku Harcerstwa
Polskiego jest, zgodnie z zasadami skautingu, przyczynianie siê do rozwoju m³odych ludzi w taki sposób, aby w pe³ni
mogli wykorzystaæ swoje mo¿liwoœci duchowe, intelektualne, spo³eczne i fizyczne jako jednostki, jako odpowiedzialni
obywatele i jako cz³onkowie wspólnot
lokalnych, wspólnoty narodowej i miêdzynarodowej.
3
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
Wynikaj¹cy z powy¿szych zapisów idea³ wychowawczy, ku któremu szko³a i nauczyciele chc¹ i powinni d¹¿yæ – nie tylko
podczas lekcji wychowawczych, ale
i przedmiotowych oraz w ka¿dej sytuacji
zdarzaj¹cej siê w szkole – pokrywa siê
z harcerskim idea³em wychowanka. Szko³a bogatsza jest o naukow¹ dydaktykê ogóln¹, stosowan¹ jednak w s³u¿bie dydaktyk
szczegó³owych; ubo¿sza zaœ jest o metodê
harcersk¹, jak dla mnie najdoskonalsze
spoœród znanych narzêdzi wychowywania
i kszta³cenia. Awangardowe programy
szkolne, np.: Phare'owski Kreator, zbli¿aj¹
siê do metody harcerskiej w zakresie integrowania treœci i maksymalnego wykorzystania zasady: uczenie w dzia³aniu,
niemo¿liwym jest jednak ca³kowite wykorzystanie harcerskiego instrumentu wychowawczego w powszechnej edukacji.
Choæby ze wzglêdu na takie cechy metody, jak: naturalnoœæ, pozytywnoœæ, wzajemnoœæ oddzia³ywañ i dobrowolnoœæ.
Programy szkolne musz¹ byæ realizowane i s¹ podporz¹dkowane odgórnym
podstawom programowym; programy harcerskie tworz¹ siê oddolnie i mog¹ byæ
inspirowane propozycjami G³ównej Kwatery czy komendy chor¹gwi. Nauczyciel
nagradza i karze ocenami, dobry instruktor stosuje raczej metody motywuj¹ce. Nauczyciel ma œwiadomoœæ, i¿ wychowuje,
instruktor wie, ¿e wychowuje, wychowuje
siebie i tak¿e jest wychowywany. Styka siê
ze swoimi podw³adnymi w zró¿nicowanych i bardziej „¿yciowych” sytuacjach –
przez co jest bardziej wiarygodny; on
zreszt¹ wie, ¿e jest wzorem. Dobrowolnoœæ
zaœ to podstawa harcerskiego wychowywania: wychowywany sam chce i jego dobra
wola, któr¹ czasem ciê¿ko mu ujawniæ
w obowi¹zkowej szkole, w harcerstwie pozwala na samowychowanie i samorealizacjê. Dobrowolnoœæ dotyczy tak¿e
instruktora. On to, co robi, robi bezinteresownie pod wzglêdem materialnym, robi
to, bo lubi...
Mimo wy¿ej wzmiankowanych ró¿nic
pomiêdzy modelowym nauczycielem a idealnym instruktorem, s¹ przecie¿ pewne elementy zbie¿ne. Zarówno szkolny, jak
i harcerski wychowawca ma œwiadomoœæ
ci¹¿¹cej nañ odpowiedzialnoœci, obowi¹zuj¹cych go przepisów, rozporz¹dzeñ i dyrektyw; a od ostatniej nowelizacji Karty
Nauczyciela ju¿ ka¿dy z nich praktycznie
i teoretycznie przekracza kolejne „stopnie
wtajemniczenia” w swojej pedagogicznej
wêdrówce.
Wygl¹da to nastêpuj¹co:
W „Nowej Szkole” formalny zapis
owych stopni prezentuje siê tak:
Tak¿e instruktorzy Zwi¹zku Harcerstwa Polskiego, a wiêc harcerscy wychowawcy, zdobywaj¹ kolejne kwalifikacje
w nastêpuj¹cej kolejnoœci:
l
l
l
l
l
l przewodnik (dru¿ynowy, kieruje bezpoœrednio podlegaj¹c¹ mu grup¹);
l podharcmistrz (trzyma pieczê nad dru¿ynowymi – jest jakby „kierownikiem
kierowników”);
l harcmistrz (mistrz harcerski, który
posiada wiedzê i doœwiadczenie pozwalaj¹ce s³u¿yæ innym przy pe³nieniu wszystkich mo¿liwych, tak¿e
najwy¿szych funkcji).
Nauczyciel sta¿ysta
Nauczyciel kontraktowy
Nauczyciel mianowany
Nauczyciel dyplomowany
Profesor oœwiaty
PROGRAM – tak ogólnie mo¿na
okreœliæ nastêpne zbie¿noœci istniej¹ce
w zreformowanej szkole i w harcerstwie.
W „Nowej Szkole” na szeroko rozumiany program sk³adaj¹ siê:
l Program nauczania konkretnych
przedmiotów b¹dŸ bloków przedmiotowych.
l Projekty edukacyjne (np. œcie¿ki miêdzyprzedmiotowe).
l Zajêcia pozalekcyjne, kó³ka zainteresowañ, wycieczki, itp.
l Wspó³praca ze œrodowiskiem lokalnym, którym dla szko³y s¹ rodzice
i gmina (dzielnica).
l Oddzia³ywania wychowawcze (zamierzone, zaplanowane dzia³ania nauczyciela wychowawcy b¹dŸ innych nauczycieli, zmierzaj¹ce do osi¹gniêcia
konkretnego celu wychowawczego).
Harcerski program tworz¹ zaœ:
l Propozycje programowe oferowane
przez G³ówn¹ Kwaterê lub komendê
chor¹gwi – do dobrowolnego wykorzystania b¹dŸ zainspirowania siê przez
zastêpowych, dru¿ynowych, namiestników, etc.
l Plany pracy zastêpów, dru¿yn, szczepów, hufców – tworzone zazwyczaj na
ka¿dy konkretny rok szkolny wraz z wakacjami.
To oczywiste, i¿ programy szkolne s¹
obszerniejsze – szko³a uczy. Jednak ju¿ od
kilkunastu lat próbuje siê ona uporaæ w procesie nauczania z coraz to mocniejszym
napiêciem pomiêdzy iloœci¹ a jakoœci¹.
Je¿eli uznaæ za prawid³owe przechodzenie
od informacji poprzez wiedzê do m¹droœci, to szko³a powoli i w bólach usi³uje ze-
rwaæ z encyklopedycznym werbalizmem,
maj¹c na widoku d¹¿enie ku tzw. refleksyjnej praktyce, jak mi siê wydaje od dawna obecnej w harcerstwie. Powoli, ale stale
toruje sobie tak¿e w szkolnictwie drogê
idea podmiotowoœci ucznia: to on jest najwa¿niejszy, nie zaœ wiedza przedmiotowa.
Wa¿ny jest równie¿ nauczyciel, ale nie jako
osoba dyktuj¹ca warunki, lecz wspieraj¹ca rozwój osobowoœci ucznia na zasadzie
„ka¿dy inny – wszyscy równi”. Ów nurt
przemian w edukacji zwany jest antropocentryzmem kulturowym: antropos, czyli
cz³owiek, stoi w centrum swoich kontaktów z ogólnoludzk¹ kultur¹ i uczy siê byæ
nie tylko jej biernym odbiorc¹, ale i j¹
wspó³tworzyæ. Czy nie jest to tym samym,
co w harcerstwie nazywamy indywidualnoœci¹?
Wydaje mi siê, ¿e kolejnym i byæ mo¿e
najbardziej namacalnym wspólnym doœwiadczeniem szko³y i harcerstwa s¹ codzienne problemy: finansowe, owszem, ale
i liczebne. Szkole zagra¿a ni¿ demograficzny, harcerstwu ni¿ zainteresowañ jego propozycjami wœród najm³odszych Polaków.
Ponadto i uczniowie i harcerze – nastolatkowie to pokolenie dorastaj¹ce w czasach,
których nie sposób ogarn¹æ i jednoznacznie okreœliæ. Mo¿na to traktowaæ jako zagro¿enie albo jako wyzwanie.
Uwa¿am – i jest to ju¿ podsumowanie
tego tekstu – ¿e szko³a i harcerstwo w œredniej statystycznej poszczególnych jednostek powinny siê do siebie zbli¿yæ.
Osobiœcie wola³abym, odwo³uj¹c siê do
tytu³u niniejszej wypowiedzi, ¿eby by³o to
na zasadzie harcerskiej szko³y, ni¿ szkolnego harcerstwa. ¯eby szko³a korzysta³a
z dobroczynnej obecnoœci harcerzy w swoich murach w ró¿nych aspektach:
4
W instruktorskim krêgu
l osobowym: wykorzystuj¹c ich gotowoœæ do s³u¿by i mo¿liwoœæ postawienia za wzór pozosta³ym uczniom;
l programowym: choæby przek³adaj¹c
na szkolne œcie¿ki miêdzyprzedmiotowe doskonale siê do tego celu nadaj¹ce propozycje z pakietu „Moje Ojczyzny”;
l metodycznym: uwzglêdniaj¹c w wiêkszym ni¿ dotychczas stopniu potrzeby
aktywnoœci psychofizycznej m³odego
cz³owieka, wzoruj¹c siê na metodzie
i bogactwie form harcerskich.
Co w takim razie nazywam szkolnym
harcerstwem i spostrzegam jako zagro¿enie?
Harcerstwo zamkniête w 90 % zbiórkowego czasu w czterech œcianach harcówki
czy klasopracowni.
Harcerstwo z wodzami – w³adcami, a nie
przywódcami.
Harcerstwo z dru¿ynami = klasami (s¹
takie!), które „zarabiaj¹” na byciu harcerzami dobre oceny.
Harcerstwo, którego konieczn¹ elitarnoœæ sk³ada siê jako ofiarê na o³tarzu taniej
popularnoœci.
A mo¿e siê mylê? Zapraszam do dyskusji!!
phm. Barbara Smo³a
1) Trzeba wspomnieæ tu o „przygodach”, jakie spotyka³y s³owo-klucz obecnej reformy:
wychowanie. Do lat 90. stosowny urz¹d
pañstwowy nosi³ nazwê Ministerstwo
Oœwiaty i Wychowania, przez wychowanie
rozumiano jednak wówczas nieustaj¹c¹ indoktrynacjê dzieci i m³odzie¿y w duchu socjalizmu. W dobie III Rzeczypospolitej,
w ramach swoistej „sanacji” wykreœlono
zupe³nie wyraz „wychowanie” z nazwy ministerstwa, przywracaj¹c jej oœwieceniowe
brzmienie (Ministerstwo Edukacji Narodowej); za czym posz³y deklaracje nadania
szkole li tylko funkcji sprowadzaj¹cej siê
do podawania wiedzy i kszta³cenia umiejêtnoœci. Rych³o jednak spostrze¿ono, i¿ jest
to œlepa uliczka dzisiejszej edukacji – nie
da siê bowiem tak naprawdê oddzieliæ celów poznawczych i kszta³c¹cych od wychowawczych, a szko³a winna „szkoliæ”
ludzi, nie zaœ naukowców. St¹d po ka¿dej
lekcji oprócz tego, ¿e „wie” i „umie”,
uczeñ powinien tak¿e „przyj¹æ postawê”
– wspó³pracy, tolerancji, œwiadomego postêpowania w konkretnej sytuacji, itd.
2) Oceny, kiedy siê zapomina, ¿e s¹ œrodkiem,
a nie celem, demoralizuj¹. ¯a³ujê, ¿e nie
przyj¹³ siê Freinetowski model szko³y (samoocenianie, ew. ocenianie opisowe)...
HM. ANDRZEJ GRABOWSKI, HM. LUCYNA GRABOWSKA
UMOWA: SZKO£A – HARCERSTWO
Od pocz¹tku swego istnienia rozwój
harcerstwa by³ nierozerwalnie zwi¹zany
ze szko³¹. Myœlê, ¿e mo¿na spokojnie
przyj¹æ, ¿e wiêkszoœæ jednostek harcerskich dzia³a w oparciu o bazê materialn¹
szkó³ podstawowych i œrednich. Oczywiœcie jest to naturalne, gdy¿ wi¹¿e siê ze
zbie¿noœci¹ celów do jakich jest powo³ana szko³a oraz zasad na jakich dzia³a harcerstwo.
Nowa reforma oœwiaty przynios³a wiele problemów dru¿ynom i szczepom harcerskim, które do tej pory mia³y swoje
harcówki, pomieszczenia gospodarcze na
terenach szkó³. Samorz¹dni dyrektorzy,
maj¹cy w perspektywie walkê o równowagê finansow¹ szko³y, niejednokrotnie
siêgaj¹ po najprostsze rozwi¹zanie, jakim
jest zabranie pomieszczeñ harcerskich
i przekazanie ich na cele dydaktyczne czy
komercyjne. Dru¿yna lub szczep pozbawione bazy materialnej maj¹ bardzo
utrudnion¹, mo¿liwoœæ prowadzenia skutecznej dzia³alnoœci wychowawczej. Czasami jest to wrêcz niemo¿liwe. Efektywne
wspomaganie szko³y w tej dzia³alnoœci jest
w du¿ej mierze uzale¿nione od wzajemnych relacji miêdzy instruktorami harcerskimi a dyrekcj¹ i gronem pedagogicznym
szko³y.
W historii ZHP te wzajemne stosunki
uk³ada³y siê rozmaicie. W przypadku bazy
materialnej, w niedalekiej przesz³oœci,
w okresie PRL, ta sprawa by³a „ustawiona” bardzo dobrze. Ka¿da jednostka harcerska mog³a liczyæ na poparcie dyrekcji.
Jednoczeœnie ten dobry uk³ad by³ okupiony du¿ym interwencjonizmem w sprawy
wewnêtrzne dru¿yn czy szczepów. Sam
pamiêtam, czasy gdy dyrektor szko³y
przychodzi³ na Radê Szczepu z informacj¹, ¿e od jutra komendantk¹ szczepu bêdzie pani druhna X. Oczywiœcie ta pani
by³a nauczycielk¹, która za prowadzenie
harcerstwa otrzymywa³a pieni¹dze. Dzisiaj (na szczêœcie) coœ takiego nam nie
grozi. W zamian za to mamy k³opoty
z dzia³aniami na terenie szko³y, nie zawsze
jesteœmy w niej mile widziani, a czasem,
wrêcz z niej wyrzucani! Daleko mi w tym
momencie do obarczania win¹ jedynie
systemu oœwiaty w Polsce. My, instrukto-
rzy ZHP, musimy najpierw poszukaæ przyczyn takiego stanu rzeczy u siebie, w swoim œrodowisku.
Poniewa¿ wszystkie umowy i porozumienia zawarte w okresie PRL ju¿ nie obowi¹zuj¹, zasz³a wiêc potrzeba zast¹pienia
ich nowymi dokumentami, opartymi na
nowym ³adzie prawnym obowi¹zuj¹cym
obecnie w Polsce. G³ówna Kwatera ZHP
doceni³a ju¿ dawno wagê tego, staraj¹c siê
uregulowaæ zasady wspó³dzia³ania harcerstwa i szko³y w sposób formalny.
Obecnie podstawê prawn¹ reguluj¹c¹
wzajemnie stosunki miêdzy harcerstwem
a szko³¹ stanowi¹ trzy akty prawne:
1. Ustawa z dnia 7 wrzeœnia 1991 r.
o systemie oœwiaty (tekst jednolity
Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, zmiana Dz. U. z 1999 r. Nr106, poz. 496)
– Art. 56.
2. Statut Zwi¹zku Harcerstwa Polskiego, Rozdzia³ 2, par. 8.
3. Porozumienie z dnia 19 lutego 1997
r. zawarte pomiêdzy Ministrem Edukacji Narodowej i Zwi¹zkiem Harcerstwa Polskiego (Dz. U. MEN
z 1997 r., Nr 3, poz. 14).
W pierwszym dokumencie znajdziemy
podstawy prawne, na jakich dyrektor szko³y mo¿e opieraæ siê swe wspó³dzia³anie
z organizacjami m³odzie¿owymi.
Zapis w naszym statucie wspomina
o dzia³alnoœci ZHP na terenie placówek
szkolnych.
Jednak najwa¿niejszym dokumentem
jest porozumienie zawarte miêdzy ministrem Edukacji Narodowej a ZHP. Znajduj¹ siê w nim bardziej szczegó³owe
przepisy, daj¹ce dru¿ynowym i komendantom jednostek oraz dyrektorom szkó³
narzêdzia do u³o¿enia wzajemnych stosunków. Niestety, znajomoœæ tych przepisów jest wœród instruktorskiej braci
prawie znikoma. W moim hufcu przeprowadzi³em kiedyœ rozeznanie jak sobie radz¹ komendanci z dyrektorami szkó³.
5
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
W wiêkszoœci wzajemne kontakty polega³y na mniejszym lub wiêkszym podporz¹dkowaniu siê dyrekcjom, dla osi¹gniêcia
celu jakim by³o np. utrzymanie harcówki
czy magazynu. Bardzo czêsto okazywa³o
siê, ¿e po zmianie dyrektora szko³y zmienia³a siê tzw. opcja i harcerstwo stawa³o siê
w szkole zbêdne, a w dotychczasowej harcówce by³ urz¹dzany bufet lub biblioteka.
Aby unikn¹æ takich sytuacji, warto doprowadziæ do podpisania umowy miêdzy
jednostk¹ harcersk¹ a dyrekcj¹ szko³y.
Dokument ten powinien byæ oparty na
przytoczonych wy¿ej dokumentach prawnych. W tym miejscu trzeba przypomnieæ,
¿e tak naprawdê dyrektor szko³y jest samorz¹dny na terenie swojego dzia³ania.
Porozumienie zawarte miêdzy MEN
a ZHP nie narzuca dyrektorowi ¿adnych
obowi¹zków, zawiera jedynie propozycje
i ukazuje mo¿liwoœci wspó³pracy z harcerstwem.
Niestety, to my jesteœmy ustawieni
w pozycji petenta, chc¹cego za³atwiæ swoj¹
sprawê w szkole. Z tych to powodów wa¿ne jest nie tylko przygotowanie samej umowy, ale tak¿e wszystkie sprawy jakie nale¿y
za³atwiæ, aby doprowadziæ do jej podpisania. Musimy w tym momencie zweryfikowaæ nasze stosunki z dyrekcj¹ szko³y. Czy
s¹ one partnerskie czy te¿ ograniczaj¹ siê
do sporadycznych spotkañ obcych sobie
ludzi? Nastêpnie nale¿y odpowiednio przygotowaæ siê do pierwszej rozmowy, w której dyrektorowi przedstawimy pomys³
uregulowania wzajemnych stosunków
(patrz artyku³ na stronie 7: „Twarz¹ w twarz
z dyrekcj¹ szko³y”).
Umowa o wspó³pracy daje szansê dru¿ynom, szczepom na w miarê spokojne
dzia³anie przez wiele lat na terenie szko³y.
Wszystko zale¿y od tego, na ile korzystn¹
umowê uda siê nam zawrzeæ. Umowê przed
podpisaniem nale¿y daæ do przeczytania
dyrektorowi. W przypadku ró¿nicy zdañ
sporz¹dzamy protokó³ rozbie¿noœci okreœlaj¹cy dok³adnie sporne punkty. Nastêpnie powinniœmy spróbowaæ zmieniæ te
punkty tak, aby pasowa³y obu stronom i daæ
je ponownie do przeczytania. W tym miejscu nie do przecenienia bêdzie uzyskanie
pomocy od naszej komendy hufca, a jeszcze lepiej od jakiegoœ zaprzyjaŸnionego
prawnika. W ten sposób mo¿e uda siê nam
unikn¹æ jakiejœ powa¿niejszej wpadki.
W przypadku samodzielnych dru¿yn radzê,
¿eby dru¿ynowi podejmowali dzia³ania
w porozumieniu z komendantem hufca. Od
zaprzyjaŸnionego dyrektora wiem, ¿e dyrektorzy przyjmuj¹c w swoim gabinecie
niejednokrotnie niepe³noletniego instruk-
tora, lekcewa¿¹ go i nie chc¹ z nim rozmawiaæ jak z partnerem. W takiej sytuacji na
ka¿de spotkanie powinniœmy przychodziæ
z kimœ z komendy hufca.
Dla podkreœlenia wagi umowy proponujê zawsze podpisywaæ j¹ w obecnoœci
komendanta hufca.
Co powinna zawieraæ umowa? Chocia¿ jej treœæ musi byæ zgodna z wymienionymi powy¿ej dokumentami, to jednak
pole manewru jest doœæ du¿e i mo¿emy
w niej zamieœciæ wszystkie potrzebne nam
elementy. Nie mo¿emy zapomnieæ o zabezpieczeniu naszego stanu posiadania
czyli okreœleniu na jakich zasadach i przez
jaki okres bêdziemy np. u¿ytkowaæ harcówki, magazyny i inne szkolne pomieszczenia.
Mo¿emy tak¿e okreœliæ, jak czêsto
i w jakich godzinach bêdziemy mogli
przychodziæ do szko³y, czy bêdziemy
mieli opiekuna ze strony grona pedagogicznego, na jakich zasadach bêdziemy
zwalniaæ uczniów na imprezy przez nas
organizowane i tak dalej.
Czêsto na ¿yczenie drugiej strony bêdziemy musieli do³o¿yæ takie punkty jak
np. wymóg noszenia przez zuchy i harcerzy pantofli na zmianê.
Koniecznie powinno siê tam tak¿e znaleŸæ stwierdzenie o tym, ¿e reprezentantem harcerzy w szkole wobec dyrekcji
bêdzie np. dru¿ynowy (pe³noletni opiekun),
szczepowy lub hufcowy.
Ten ostatni warunek jest szczególnie
potrzebny w stosunku do dyrektorów maj¹cych zapêdy do podporz¹dkowywania
sobie wszystkich, którzy cokolwiek w szkole organizuj¹. Czêsto siê wtedy zdarza, ¿e
dyrektor próbuje wydawaæ polecenia instruktorom harcerskim, a zw³aszcza tym
niepe³noletnim. Stosowny zapis w umowie
mo¿e powstrzymaæ takie zachowania.
Na koniec chcia³bym przytoczyæ kilka wypowiedzi, jakie us³ysza³em na konferencji instruktorskiej „Harcerska
Szko³a” od obecnych tam dyrektorów krakowskich szkó³. Byli oni zaskoczeni profesjonalizmem tej imprezy oraz tym, co
tam us³yszeli i zobaczyli. Podkreœlali jednoczeœnie, ¿e nas – harcerzy nie widaæ na
terenie ich szkó³. Prosili o to, ¿ebyœmy siê
pokazali, zaprezentowali swoje osi¹gniêcia, zjawiali siê w szkole w mundurach.
Niektórzy z nich mówili, ¿e harcerze dzia³aj¹ w podziemiu, prawie nigdy ich nie
widuj¹. Widaæ z tego, jak wa¿na powinna
byæ dla nas promocja tego, co robimy.
Mój zaprzyjaŸniony dyrektor mówi, ¿e
³atwiej mu wyt³umaczyæ lub przekonaæ
Radê Pedagogiczn¹ do korzystnego dla
harcerzy za³atwienia sprawy, kiedy wie,
¿e jego harcerze s¹ znani w szkole nauczycielom i rodzicom z wielu ciekawych
akcji, niekiedy wspieraj¹cych szko³ê
w organizowaniu dzia³añ. Pamiêtajmy, ¿e
szko³a ma dla nas byæ miejscem partnerskiej wspó³pracy i nie rezygnujmy z wysi³ków w kierunku tego by tak siê sta³o.
hm. Andrzej Grabowski
hm. Lucyna Grabowska
UWAGA!
Przyk³ad umowy na nastêpnej stronie.
Ü
6
W instruktorskim krêgu
POROZUMIENIE
zawarte w dniu ............................. roku,
miêdzy Dyrekcj¹ Szko³y Podstawowej nr ..... im. ............................. w Krakowie
reprezentowan¹ przez:
dyrektora szko³y – mgr .............................
wicedyrektora – mgr .............................
a Szczepem Zwi¹zku Harcerstwa Polskiego ............................. w Krakowie, reprezentowanym przez:
komendanta szczepu – .............................
komendanta Hufca ZHP ............................. – .............................
§1
Niniejszy dokument oparty jest na Porozumieniu z dnia 19 lutego 1997 roku, zawartym
pomiêdzy Ministerstwem Edukacji Narodowej
i Zwi¹zkiem Harcerstwa Polskiego.
§2
Szczep ZHP ............................. jest jednostk¹ ZHP podleg³¹ s³u¿bowo komendantowi Hufca ZHP .............................. Szczep dzia³a
na terenie Szko³y Podstawowej nr ..... oraz
Gimnazjum nr ....., siedzib¹ szczepu jest Szko³a
Podstawowa nr ....., ul. .............................
§3
Komendant Szczepu jest upowa¿niony
przez Komendê Hufca ZHP .............................
do reprezentowania w³adz ZHP w kontaktach
z dyrekcj¹ szko³y.
§4
Szczep ZHP ............................. zobowi¹zuje siê:
4.1. Wspó³dzia³aæ ze szko³¹ w realizacji
zadañ wychowawczych, w zakresie ustalonym
wspólnie z dyrekcj¹ szko³y lub upowa¿nionym przez dyrektora szko³y nauczycielem,
wyznaczonym na ka¿dy rok szkolny.
4.2. Organizowaæ wspólnie ze szko³¹ (Samorz¹dem Uczniowskim) min. jedn¹ akcjê
programow¹ – np. Miko³aj dla klas m³odszych, Festyn Rodzinny, pomoc w organizacji Dnia Sportu. Zakres i temat tych dzia³añ
bêdzie ka¿dorazowo, co roku uzgadniany
z dyrekcj¹ szko³y.
4.3. Prowadziæ zbiórki zuchowe, harcerskie i starszoharcerskie dla dzieci z terenu
szko³y, w tym organizowaæ dla nich ró¿norodne formy zajêæ pozalekcyjnych oraz wypoczynek wakacyjny.
4.4. Przedstawiaæ dyrektorowi szko³y raz
do roku sprawozdanie z dzia³alnoœci szczepu.
4.5. Utrzymywaæ w ³adzie i porz¹dku pomieszczenia szkolne, u¿ytkowane przez szczep.
4.6. Dopilnowaæ zmiany obuwia przez
dzieci przybywaj¹ce na zajêcia harcerskie.
4.7. Przedstawiaæ dyrektorowi szko³y listê
aktualnie pracuj¹cych instruktorów szczepu.
4.8. Wywieszaæ w dy¿urce aktualn¹ listê
osób upowa¿nionych do pobierania kluczy do
pomieszczeñ harcerskich.
4.9. Zapewniæ odpowiednie, zgodne
z przepisami, warunki bezpieczeñstwa podczas prowadzonych zajêæ harcerskich.
4.10. Informowaæ dyrekcjê szko³y o planowanych wyjazdach dzieci, bêd¹cych cz³onkami dru¿yn szczepu, z minimum 5-dniowym
wyprzedzeniem.
4.11. Przekazaæ kopie kluczy do wszystkich pomieszczeñ szkolnych u¿ytkowanych
przez harcerzy dyrektorowi szko³y.
§5
Dyrekcja szko³y zobowi¹zuje siê:
5.1. Zezwoliæ na dzia³alnoœæ harcersk¹
szczepu na terenie szko³y.
5.2. Udostêpniæ szczepowi nieodp³atnie
pomieszczenia szkolne na dzia³alnoœæ harcersk¹, w tym:
* salê nr 4 na zuchówkê,
* salê nr 5 na harcówkê,
* salê nr 6 na izbê instruktorsk¹,
* pomieszczenia by³ej szatni klas VIII na
magazyn sprzêtu.
5.3. Udostêpniæ nieodp³atnie, w miarê
mo¿liwoœci, salê gimnastyczn¹ i inne pomieszczenia szkolne (np. jadalniê czy œwietlicê).
5.4. Zapraszaæ komendanta szczepu lub
osobê przez niego upowa¿nion¹, na posiedzenia Rady Pedagogicznej poœwiêcone problemom wychowawczym szko³y.
5.5. Zezwoliæ na prowadzenie zbiórek
dru¿yn starszoharcerskich, gromadz¹cych
uczniów spoza szko³y, ale jedynie pod opiek¹
przedstawionego dyrekcji szko³y, instruktora
szczepu oraz przekazaniu pe³nej listy przychodz¹cych na teren szko³y harcerzy starszych.
5.6. W przypadku zaistnienia takiej potrzeby, po zasiêgniêciu opinii Komendy Hufca
ZHP ............................., powierzyæ wytypowanemu nauczycielowi sprawowanie opieki pedagogicznej nad szczepem.
5.7. Nie wchodziæ do pomieszczeñ magazynowych oraz izby instruktorskiej bez towarzystwa komendanta szczepu lub osoby przez
niego upowa¿nionej, za wyj¹tkiem przypadków
nag³ej koniecznoœci spowodowanych np. po¿arem, zalaniem czy te¿ inn¹ si³¹ wy¿sz¹.
§6
Inne za³o¿enia szczegó³owe:
6.1. Dzia³alnoœæ szczepu i jego jednostek
nie mo¿e kolidowaæ z procesem dydaktyczno-wychowawczym.
6.2. Zajêcia gromad zuchowych nie powinny koñczyæ siê póŸniej ni¿ o godz. 19.00,
dru¿yn harcerskich o godz. 19.30, a dru¿yn
starszoharcerskich o godz. 20.30.
6.3. Zajêcia mog¹ byæ prowadzone w soboty, o ile w tym czasie w szkole pe³nione bêd¹
dy¿ury personelu lub grona pedagogicznego.
6.4. Jedyn¹ osob¹ upowa¿nion¹ do kontaktów z dyrekcj¹ szko³y jest komendant
szczepu lub osoba przez niego wyznaczona.
§7
7.1. Porozumienie zawiera siê na czas
15 lat.
7.2. Porozumienie, po up³ywie czasu wymienionego w punkcie 7.1. ulega przed³u¿eniu o nastêpne 15 lat, o ile ¿adna ze stron nie
wniesie pisemnego sprzeciwu.
7.3. Ka¿da ze stron mo¿e rozwi¹zaæ Porozumienie za 12–miesiêcznym wypowiedzeniem.
§8
Niniejsze porozumienie sporz¹dzono
w czterech jednobrzmi¹cych egzemlarzach, po
dwie dla ka¿dej ze stron.
§9
Porozumienie wchodzi w ¿ycie z dniem
podpisania.
Komendant szczepu: .............................
Dyrektor szko³y: .............................
Komendant Hufca: .............................
Wicedyrektor szko³y: .............................
7
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
HM.
GRZEGORZ CA£EK
TWARZ¥ W TWARZ Z DYREKCJ¥ SZKO£Y
Jakoœ trzeba zacz¹æ wspó³pracê z now¹ szko³¹. Ale jak? Z pewnoœci¹ nie jest dobr¹ metod¹
uprawianie partyzantki i krycie siê po k¹tach, kiedy tylko nadchodzi dyrektor szko³y. Proponujê rozpocz¹æ od dzia³añ jak najbardziej oficjalnych, to znaczy od spotkania z dyrekcj¹ w
celu ustalenia przynajmniej podstaw wspó³pracy.
Poni¿ej znajdziesz wskazówki, jak przygotowaæ siê do takiego spotkania.
UMÓWIENIE SIÊ
Czy siê umawiaæ na spotkanie, czy mo¿e przyjœæ bez zapowiedzenia? A jeœli siê umawiaæ, to telefonicznie, osobiœcie czy
mo¿e listownie?
OdpowiedŸ jest oczywista: bezwzglêdnie nale¿y siê zapowiedzieæ, umówiæ siê wczeœniej na spotkanie. W ten sposób okazujemy szacunek dyrektorowi, pokazujemy, ¿e mamy œwiadomoœæ, i¿
jest osob¹ zajêt¹. Tym samym sugerujemy, ¿e sami te¿ jesteœmy
zajêci, co tworzy nasz dobry wizerunek osób powa¿nych, a nie
jakichœ fircyków, którzy poza harcerstwem nie maj¹ nic innego
do roboty.
Jeœli siê umawiaæ, to najlepiej telefonicznie dzwoni¹c do sekretariatu, podaj¹c swoje dane i temat, na jaki chcemy porozmawiaæ z dyrektorem szko³y. Osobiœcie odradzam umawianie siê
osobiste. Znam przypadki, kiedy okaza³o siê, ¿e dyrektor akurat
mia³ chwilê woln¹ i chcia³ jak najszybciej za³atwiæ sprawê, wiêc
zaprosi³ do swojego dru¿ynowego, który jeszcze... nie by³ przygotowany do takiej rozmowy!
WYWIAD
Zanim spotkasz siê z dyrektorem, warto przeprowadziæ ma³y
wywiad i dowiedzieæ siê czegoœ wiêcej o nim samym oraz o jego
szkole:
l Czy i kiedy w tej szkole by³o harcerstwo? Jeœli tak, to jak
zakoñczy³a siê jego dzia³alnoœæ? To wa¿ne, bo musisz wiedzieæ, na czym stoisz, czy mia³eœ poprzedników i jakie pozostawili po sobie wspomnienia. Jeœli by³o tu kiedyœ dobre œrodowisko i w szkole je pamiêtaj¹ – to wygra³eœ! Gorzej, jeœli
wspó³praca miêdzy szko³¹ a harcerstwem zakoñczy³a siê w
niezbyt mi³ych okolicznoœciach – w takiej sytuacji bêdziesz
d³ugo pracowaæ na to, aby przezwyciê¿yæ negatywny obraz
harcerstwa. Musisz mieæ œwiadomoœæ, ¿e bêdziesz (przynajmniej na pocz¹tku) na cenzurowanym. Mo¿e te¿ byæ tak, ¿e
nigdy w tej szkole nie by³o harcerstwa. To nie tak Ÿle – czasem lepiej tworzyæ nowe standardy wspó³pracy ni¿ zmieniaæ
stare przyzwyczajenia.
l Czy dyrektor lubi harcerzy? Mo¿e to pytanie wydaæ siê dziwne, bo dlaczego mia³by nas nie lubiæ? No w³aœnie, a jeœli ma
negatywny stosunek do harcerstwa, to koniecznie nale¿y zadaæ sobie to pytanie i wybadaæ, jakie s¹ tego przyczyny. Jeœli
chodzi o jakieœ g³êbokie, osobiste urazy (np. jego dziecko zrobi³o sobie krzywdê na zbiórce), to trzeba siê powa¿nie zastanowiæ, czy nie szkoda naszej energii...
l Czy dyrektor zna mnie osobiœcie? To ciekawe pytanie. Czêsto jest tak, ¿e ci¹gnie nas do miejsca, w którym zaczynaliœmy
swoj¹ edukacjê i swoj¹ przygodê z harcerstwem. Po kilku czy
kilkunastu latach wracamy do naszej starej „budy” i oto okazuje siê, ¿e dyrektorem szko³y jest na przyk³ad... nasza geografica! W takiej sytuacji trzeba dokonaæ powa¿nego rozeznania. Je¿eli bêdzie nas pamiêtaæ z dobrej strony – to sukces
mamy w kieszeni. Ale je¿eli szczerze przypominasz sobie, ¿e
maza³eœ flamastrami mapy, chowa³eœ eksponaty albo robi³eœ
inne „numery” – to gorzej! Tu generalnie napotykamy istotny
problem: mimo tego, ¿e od czasu twoich psikusów minê³o wiele
lat, ¿e masz ju¿ za sob¹ studia, pracujesz w powa¿nej firmie i
sam masz dzieci, to Twój stary nauczyciel ci¹gle bêdzie widzia³ w Tobie tego nieznoœnego smyka! Dlatego jeszcze raz
gor¹co zachêcam: zrób dobre rozeznanie, jak zostaniesz potraktowany.
l Kto bêdzie dla dyrektora partnerem w rozmowie? To kolejna wa¿na sprawa: podpytaj siê uczniów, mo¿e znajomego
nauczyciela albo sekretarki i dowiedz siê, kogo najlepiej wydelegowaæ na rozmowê. Dziewczynê czy ch³opaka? Osobê
starsz¹ czy kogoœ m³odego? Tu nie ma prostej recepty: jedna
pani dyrektor bêdzie wola³a rozmawiaæ z dziewczyn¹ („bo
kobiety s¹ bardziej odpowiedzialne”), inna zaœ z ch³opakiem
(„facet to bêdzie wszystko trzyma³ w garœci”), jedna lepiej
przyjmie osobê starsz¹ („bo z wiekiem wi¹¿e siê doœwiadczenie i odpowiedzialnoœæ”), a inna m³odsz¹ („lubiê tê spontanicznoœæ, ten zapa³ m³odych ludzi!”).
l Czy dyrektor ma jakieœ hobby, jakiegoœ „fio³a”? Czy to
naprawdê takie wa¿ne? – zapytasz. Zapewniam Ciê, ¿e tak.
Bywa bowiem, ¿e dyrektor jest tak poch³oniêty jak¹œ dziedzin¹, ¿e nie wyobra¿a sobie, jak tym mo¿na siê nie zajmowaæ.
Na przyk³ad dyrektor uwielbia ekologiê, organizuje „zielone
szko³y”, wystawy itd. I jeœli Twoja dru¿yna nie bêdzie nastawiona na ekologiê – to le¿ysz, nie masz czego szukaæ w tej
szkole!
l Jakie s¹ perspektywy rozwoju? Mo¿e uznasz to za brutaln¹
rzeczywistoœæ, ale zanim podejmiesz decyzjê o wejœciu do
danej szko³y, warto ¿ebyœ sprawdzi³, jakie masz szanse na rozwój dru¿yn i szczepu, to znaczy ile w szkole jest klas w ka¿dym roczniku.
8
W instruktorskim krêgu
NASZE ATUTY
NASZE S£ABOŒCI
Chyba nie w¹tpisz, ¿e Twoje œrodowisko ma atuty, prawda?
Chcia³bym, abyœ je wpisa³ do tabelki po lewej stronie, poni¿ej
wpisanego ju¿ przyk³adu.
Teraz zastanówmy siê na pierwszym przyk³adzie, co wynika z
faktu, ¿e mamy taki atut. Gdybyœ powiedzia³ dyrektorowi, ¿e mamy
du¿o sprzêtu, to przyjmie to jako kolejn¹ informacjê o œrodowisku. Co najwy¿ej bêdzie spokojny, ¿e nie bêdziecie chcieli od
niego pieniêdzy. Ale czy mo¿na nie wykorzystaæ takiego atutu?
Przecie¿ to by³by bardzo powa¿ny b³¹d!!! Wykorzystaj to w nieco innej formie – zastanów siê, jak¹ korzyœæ mo¿e mieæ z waszego sprzêtu szko³a. I tak: zamiast mówiæ, ¿e macie du¿o sprzêtu,
lepiej powiedzieæ, ¿e dysponujecie sprzêtem, który pozwala zrobiæ du¿y festyn dla ca³ej szko³y, a nawet dla kilku s¹siednich!
Dostrzegasz ró¿nicê?
Sedno w tym, aby przedstawiæ nasze mocne strony nie jako
fakty, ale korzyœci, jakie mo¿e z nich odnieœæ szko³a.
Wykonaj teraz dalsz¹ czêœæ æwiczenia – zamieñ atuty wpisane
w lewej czêœci tabelki na korzyœci, które wpiszesz po prawej stronie.
Nikt nie jest idealny, nie mo¿emy udawaæ, ¿e nie mamy s³abych stron. Warto przed powa¿n¹ rozmow¹ zrobiæ rachunek sumienia i okreœliæ, co nasz rozmówca mo¿e uznaæ za nasz¹ s³aboœæ.
Wpisz wyniki swoich przemyœleñ w lewej czêœci tabeli.
Teraz przypatrz siê przyk³adowi i znajdŸ kontrargumenty, które
wpiszesz po prawej stronie.
mamy du¿o sprzêtu
mamy m³od¹ kadrê
nasza kadra jest m³oda,
dlatego ma taki niesamowity
zapa³ do pracy,
poza tym jest otwarta,
ca³y czas siê doskonali
mamy tyle sprzêtu,
¿e mo¿emy zorganizowaæ
du¿y festyn dla ca³ej szko³y
OCZEKIWANIA
Zanim pójdziesz na spotkanie z dyrektorem, musisz jasno ustaliæ, po co do niego idziesz, czego w³aœciwie chcesz, na czym Ci
naprawdê zale¿y. Ustal:
l minimum, które chcesz uzyskaæ, np. akceptacja dla rozpoczêcia dzia³alnoœci,
l maksimum, które Ci siê marzy, np. harcówka dla ka¿dej dru¿yny,
l realne optimum, które wynika z kompromisu pomiêdzy powy¿szymi planami; b¹dŸ gotowy na zaproponowanie konkretów (terminów, osób odpowiedzialnych).
Wykonaj teraz æwiczenie: wpisz do górnej i dolnej czêœci twój
plan minimum i maksimum przed spotkaniem z dyrekcj¹ szko³y.
Nastêpnie (w œrodku) sformu³uj zamierzenia realne – optymalne.
(s³ownie) .........................................
........................................................
(s³ownie) .........................................
........................................................
wp³acaj¹cy ......................................
..................................................
..................................................
..................................................
wp³acaj¹cy ......................................
..................................................
..................................................
..................................................
wp³acaj¹cy ......................................
..................................................
..................................................
..................................................
wp³acaj¹cy ......................................
..................................................
..................................................
..................................................
na rachunek
na rachunek
na rachunek
na rachunek
Pokwitowanie
z³....................
................................
podpis przyjmuj¹cego
Pokwitowanie
z³....................
Zwi¹zek Harcerstwa Polskiego
Kr¹g Instruktorski Ruch Ca³ym ¯yciem
przy Komendzie Chor¹gwi Sto³ecznej ZHP
BIG Bank Gdañski S.A. I O/Warszawa
Nr 11601029-59610001
stempel
................................
podpis przyjmuj¹cego
stempel
z³....................
stempel
stempel
Pokwitowanie
Zwi¹zek Harcerstwa Polskiego
Kr¹g Instruktorski Ruch Ca³ym ¯yciem
przy Komendzie Chor¹gwi Sto³ecznej ZHP
BIG Bank Gdañski S.A. I O/Warszawa
Nr 11601029-59610001
................................
podpis przyjmuj¹cego
Pokwitowanie
z³....................
9
................................
podpis przyjmuj¹cego
Zwi¹zek Harcerstwa Polskiego
Kr¹g Instruktorski Ruch Ca³ym ¯yciem
przy Komendzie Chor¹gwi Sto³ecznej ZHP
BIG Bank Gdañski S.A. I O/Warszawa
Nr 11601029-59610001
ZAPRENUMERUJ
DWUMIESIÊCZNIK
Zwi¹zek Harcerstwa Polskiego
Kr¹g Instruktorski Ruch Ca³ym ¯yciem
przy Komendzie Chor¹gwi Sto³ecznej ZHP
BIG Bank Gdañski S.A. I O/Warszawa
Nr 11601029-59610001
W instruktorskim krêgu
dok³adny
adres
(s³ownie) .........................................
........................................................
dok³adny
adres
(s³ownie) .........................................
........................................................
dok³adny
adres
z³........................................... gr ......
dok³adny
adres
z³........................................... gr ......
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
z³........................................... gr ......
MINIMUM
z³........................................... gr ......
REALNE OPTIMUM
Pokwitowanie dla wp³acaj¹cego
Cena jednego egzemplarza w prenumeracie:
2 z³ote (rocznie 12 z³otych)!!!
Pokwitowanie dla posiadacza rachunku
Uwaga: cena nie obejmuje kosztów wysy³ki.
Pokwitowanie dla banku
MAKSIMUM
OBIETNICE
Jasne jest, ¿e chcemy jak najwiêcej uzyskaæ. Ale oczywiste
jest tak¿e to, ¿e szko³a bêdzie chcia³a coœ od nas. Dlatego dobrze
jest wczeœniej zastanowiæ siê, co mo¿emy w pe³ni odpowiedzialnie obiecaæ. Dokonaj podzia³u obietnic wed³ug stopnia uci¹¿liwoœci, który wska¿e, gdzie jest granica ustêpstw:
l od rêki – rzeczy oczywiste!
l bezproblemowo – to mo¿emy œmia³o zrobiæ!
l z trudem – ale jak trzeba to trzeba!
l nigdy – jak tego chc¹, to w nogi!
COΠPISANEGO
Proponujê, aby na spotkanie z dyrekcj¹ przygotowaæ materia³
pisany o Waszym œrodowisku. Ma on nastêpuj¹ce funkcje:
l po prostu informuje,
l pokazuje Wasze atuty, dotychczasowe osi¹gniêcia,
l przypomina dyrekcji o Was,
l jest mi³ym podarunkiem.
Co móg³by zawieraæ taki materia³? Oto przyk³adowe elementy:
l kim jesteœmy: o harcerstwie, o hufcu (podkreœliæ wielkoœæ, ró¿norodnoœæ, wartoœci harcerskie!),
l o naszym œrodowisku: liczebnoœæ, tradycje,
l nasze sukcesy,
l co atrakcyjnego proponujemy dzieciom,
l plany na najbli¿szy rok,
l dane osoby kontaktowej.
TRUDNE PYTANIA
Jeszcze zanim pójdziesz na rozmowê z dyrekcj¹, proponujê
Ci ciekawe i bardzo przydatne (tak¿e w przypadku innych spotkañ) æwiczenie.
Najczêœciej osoby, z którymi rozmawiamy, maj¹ fragmentaryczny, bardzo w¹ski obraz harcerstwa i – co gorsze – na tej podstawie potrafi¹ formu³owaæ generalne opinie. Czêsto spotkasz siê
z pytaniami czy w¹tpliwoœciami, które wynikaj¹ w³aœnie z takiego spojrzenia na harcerstwo, albo s¹ efektem stereotypów. Niejednokrotnie spotkasz siê tak¿e z pytaniami, które maj¹ wprawdzie
inne Ÿród³o, ale s¹ równie dokuczliwe.
Co robiæ w takie sytuacji? Przeczytaj przyk³ady „trudnych
pytañ” zamieszczone poni¿ej, dopisz swoje pomys³y, a nastêpnie
Pokwitowanie dla poczty
10
W instruktorskim krêgu
do ka¿dego pytania sformu³uj po kilka celnych odpowiedzi. Co
Ci to da? To proste: w sytuacji, kiedy us³yszysz podobne pytanie
z ust dyrektora czy innej osoby – nie bêdziesz panikowaæ, poniewa¿ to pytanie nie bêdzie dla Ciebie zaskoczeniem. Jedyne, co
bêdziesz musia³ zrobiæ w tej sytuacji, to spokojnie zdecydowaæ,
któr¹ z opracowanych wczeœniej odpowiedzi wybraæ: pierwsz¹,
a mo¿e trzeci¹... Takie przygotowanie daje naprawdê du¿y komfort!!!
WYPE£NIJ
CZYTELNIE!
Zamawiamy prenumeratê
egzemplarzy
Zamawiamy prenumeratê
egzemplarzy
na rok 2001
„W instruktorskim krêgu”
Z
w.c apra
aly sza
mz
yci my:
em
.or
g.
na rok 2001
Nasz adres:
Z
w.c apra
aly sza
mz
yci my:
em
.or
g.
„W instruktorskim krêgu”
Nasz adres:
Podpis (piecz¹tka) zamawiaj¹cego:
ww
Podpis (piecz¹tka) zamawiaj¹cego:
ww
l A co robi¹ dzieci na pana zbiórkach?
l Co szko³a bêdzie mia³a ze wspó³pracy z harcerstwem?
l Czego pan oczekuje od szko³y?
l Nie znamy siê, co mo¿e mi pani powiedzieæ o sobie?
l Czy prowadzicie w harcerstwie zajêcia na temat ekologii, bo
mi na tym bardzo zale¿y!?
l Czy zajêcia harcerskie nie bêd¹ kolidowa³y z zajêciami szkolnymi?
l Czy ma pan jakieœ doœwiadczenie w pracy z dzieæmi?
l Czy ma pan jakieœ rekomendacje, rozumie pan, ¿e nie znam
pana dokonañ?
l Ostatnio by³a u nas dru¿yna tylko przez pó³ roku i gdzieœ przepad³a, czy z wami nie bêdzie tak samo?
l W jaki sposób zamierzacie pozyskiwaæ dzieci do swoich dru¿yn?
l Pani jest taka m³oda, nie wiem, czy mogê mieæ zaufanie do pani?
l Czy przypadkiem nie bêdziecie chcieli zwalniaæ dzieci z lekcji?
l Proszê mi powiedzieæ, co z przynale¿noœci do harcerstwa bêd¹
mieæ dzieci?
l Nie wiem, czy mnie staæ na harcerstwo, bo nasza szko³a nie
ma du¿o pieniêdzy!?
l Bojê siê, czy nale¿ycie pañstwo zadbacie o bezpieczeñstwo
dzieci?
l A co z przynale¿noœci do harcerstwa bêd¹ mieæ rodzice naszych dzieci?
l Jak harcerstwo zamierza w³¹czyæ siê w ¿ycie szko³y?
l Czy ci¹gle jest tak, ¿e harcerze nie pij¹ i nie pal¹?
l Ostatnio czyta³am gdzieœ w prasie, ¿e ZHP bankrutuje, czy to
prawda?
l Czy pan jest z tego prawdziwego harcerstwa?
JAK WYGL¥DAM
pl
Przed samym wyjœciem na spotkanie stañ na chwilê spokojnie
przed lustrem i sprawdŸ, jak wygl¹dasz:
l czy jesteœ uczesany, ogolony (druhowie)?
l czy masz w³aœciwy makija¿ (druhenki)?
l czy masz w dobrym stanie ubranie (odprasowany, czysty mundur, nie wskazuj¹cy, ¿e w³aœnie wróci³eœ z gry terenowej)?
l czy masz czyste obuwie?
l czy masz przygotowane materia³y?
l czy na Twojej twarzy jest uœmiech?
lll
pl
Teraz mo¿na œmia³o powiedzieæ, ¿e jesteœ przygotowany na
spotkanie z dyrekcj¹ szko³y. Pozostaje mi tylko ¿yczyæ Ci powodzenia!
hm. Grzegorz Ca³ek
11
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
PHM.
HANNA MICHA£OWSKA
PR WOBEC SZKO£Y
O CO CHODZI W PR
Ka¿dy z nas codziennie ogl¹da, œwiadomie lub nie, dziesi¹tki jeœli nie setki reklam. Wielu z nas czêsto korzysta lub
bierze udzia³ w przeró¿nych promocjach.
Niektórzy z nas studiuj¹ lub zajmuj¹ siê
marketingiem. Co raz wiêcej z nas zetknê³o siê z pojêciem public relations.
Œmiem twierdziæ, ¿e harcerze, a zw³aszcza instruktorki i instruktorzy, „uprawiali”
public relations du¿o wczeœniej nim w Polsce zaczêto u¿ywaæ tego terminu. Przecie¿
ka¿dy z nas, choæ raz, zorganizowa³ podczas obozu odwiedziny rodziców ze specjalnymi atrakcjami dla rodzin naszych
harcerek i harcerzy. Albo te¿ wys³a³ kartkê
z pozdrowieniami z obozu do pani dyrektor szko³y, w której dzia³a jego dru¿yna.
A te dzia³ania to nic innego, jak w³aœnie
dzia³ania o charakterze public relations.
A zatem co kryje siê pod tym pojêciem?
Public relations to, najkrócej rzecz ujmuj¹c, promocja reputacji lub inaczej kreowanie wizerunku firmy czy instytucji.
Dzia³ania public relations maj¹ na celu zbudowanie przychylnej atmosfery otoczenia
wobec danej firmy czy, przek³adaj¹c to na
nasz grunt, hufca lub innego œrodowiska
harcerskiego. Jeœli za³o¿ymy, ¿e reklama jest
tym, co firma mówi o sobie, to public relations jest tym wszystkim, co inni mówi¹
o firmie. W dzia³aniach public relations chodzi o to, aby o rzeczach dobrych mówiæ g³oœno. A zatem dewiz¹ PR jest „czyñmy
dobrze i postarajmy siê, aby inni o tym wiedzieli”.
Dzia³ania public relations s¹ tym bardziej skuteczne, im bardziej uwzglêdniaj¹
specyfikê grupy, do której te dzia³ania s¹
kierowane. Inne dzia³ania bêdziemy podejmowaæ wobec dyrekcji szkó³, przy których
dzia³aj¹ nasze dru¿yny, inne wobec rodziców naszych harcerek i harcerzy, jeszcze
inne wobec burmistrza czy rady osiedla,
na którym dzia³a nasza dru¿yna.
PR: DYREKCJA SZKO£Y
Artyku³ ten chcia³abym poœwiêciæ dzia³aniom PR skierowanym do dyrekcji szkó³.
O tê grupê powinni dbaæ zarówno dru¿ynowi i szczepowi, jak równie¿ hufcowi. Wa¿ne, aby dyrekcja szko³y mia³a
œwiadomoœæ funkcjonowania dru¿yny czy
szczepu w szerszej rzeczywistoœci harcerskiej jak¹ jest hufiec. Istnienie hufca daje
wielu dyrektorom szko³y poczucie swego
rodzaju porêczenia za dane œrodowisko
harcerskie.
Na pewno w dzia³aniach PR skierowanych do dyrekcji szkó³ wiêkszy udzia³ powinna mieæ dru¿yna czy dru¿ynowy. Udzia³
hufcowego bêdzie bardziej okazjonalny.
Czêœæ dzia³añ podejmowanych przez dru¿ynowych mo¿e, a nawet powinna, byæ taka
sama jak dzia³ania podejmowane przez hufcowego, np. wys³anie kartek œwi¹tecznych
na Bo¿e Narodzenie. Nic siê nie stanie,
a w³aœciwie stanie siê bardzo dobrze, jeœli
pani dyrektor szko³y otrzyma ¿yczenia zarówno od dru¿ynowego, jak i hufcowego.
DZIA£ANIA PR
Poni¿ej przedstawiam kilka propozycji, dzia³añ PR, które mia³am okazjê ogl¹daæ w ró¿nych dru¿ynach harcerskich.
l Organizacja lub wspó³organizacja imprezy dla szko³y jest œwietn¹ okazj¹
do zaprezentowania siê z jak najlepszej strony, tej strony któr¹ sami wybierzecie. Imprez¹ tak¹ mo¿e byæ rajd
jesienny dla szko³y, np. po³¹czony
z akcj¹ naborow¹ do dru¿yny. Mo¿e
to byæ organizacja Dnia Dziecka dla
szko³y czy organizacja uroczystoœci
szkolnej zwi¹zanej z obchodami œwiêta narodowego.
l Mam nadziejê, ¿e ka¿dy dru¿ynowy
pamiêta o z³o¿eniu ¿yczeñ dyrekcji
szko³y przed Œwiêtami Bo¿ego Narodzenia, Wielkanoc¹, czy w Dniu Nauczyciela. ¯yczenia bo¿onarodzeniowe mo¿na po³¹czyæ z przekazaniem
Betlejemskiego Œwiate³ka Pokoju.
l Wierzê, ¿e pamiêtacie nie tylko o ¿yczeniach œwi¹tecznych, ale tak¿e o kartkach z pozdrowieniami z obozu letniego oraz z zimowiska.
l Harcerze powinni byæ widoczni w szkole. Je¿eli s¹ organizowane jakieœ uroczystoœci, obchody czy np. rocznica powstania szko³y, nie powinno was tam zabrakn¹æ! Powinniœcie tam nie tylko byæ, ale
równie¿ byæ widoczni! Je¿eli swoj¹ gablotkê na szkolnym korytarzu ma chór,
zespó³ koszykówki i kó³ko matematyczne, to obok nich powinna znaleŸæ siê gablota dru¿yny harcerskiej. Uwaga, ta gablota powinna byæ stale uaktualniana nowymi informacjami, zdjêciami, etc. Je¿eli w waszej szkole wydawana jest
szkolna gazetka, to powinniœcie zadbaæ
o to, aby w niej pisano o harcerzach. Jest
to najlepsza okazja do tego, aby informowaæ o tym, co chcecie, aby inni wiedzieli.
l Warto tak¿e (w miarê mo¿liwoœci) w³¹czaæ siê w ¿ycie szko³y np. poprzez
udzia³ w posiedzeniach rady pedagogicznej.
l Warto zapraszaæ dyrekcjê szko³y na
niektóre imprezy organizowane przez
dru¿ynê. Wœród nich nie powinno zabrakn¹æ spotkania op³atkowego. Warto równie¿ zapraszaæ dyrekcjê szko³y
na zimowiska czy letnie obozy (np.
w terminie odwiedzin rodziców), nawet
jeœli i tak wiecie, ¿e nikt z dyrekcji nie
przyjedzie. Zaproszenie to bêdzie odebrane jako przejaw sympatii, szacunku
12
W instruktorskim krêgu
i zaufania. Œwiadczy równie¿ o tym, ¿e
nie wstydzicie siê pokazaæ waszego
obozu. Uwaga, nie mo¿na jednak poprzestawaæ tylko na zaproszeniach, jeœli ktoœ z dyrekcji szko³y pojawi siê
na obozie, to trzeba o niego zadbaæ
w sposób szczególny, przydzieliæ tzw.
„anio³a stró¿a”, który nie bêdzie mia³
w tym czasie na g³owie ¿adnych obowi¹zków. Wa¿ne, aby przedstawiciel
dyrekcji szko³y wyje¿d¿a³ z odwiedzin
z przekonaniem, ¿e nie tylko obóz jest
œwietnie przygotowany, ale równie¿,
¿e by³ on mile widzianym goœciem na
tym obozie.
l Kolejn¹ rzecz¹, która robi dobre wra¿enie na dyrekcji szkó³, to sporz¹dzanie raportów, sprawozdañ z waszej pracy. Naprawdê warto je robiæ. Wbrew
pozorom nie jest to wcale dodatkowa
praca. Po prostu przedstawcie dyrekcji
szkó³ wasze plany pracy na ca³y rok,
jak równie¿ plan pracy zimowiska
i obóz letniego. A po ich realizacji przeka¿cie podsumowania i wasze wnioski.
Mo¿na w nich zwróciæ uwagê na to, co
interesuje dyrekcjê, a mianowicie na
liczby (np. ilu harcerzy z danej szko³y
pojecha³o na obóz czy zimowisko). Informacje te zapewne zostan¹ wykorzystane przez dyrekcje szkó³, przy okazji
sporz¹dzania raportu z pracy szko³y, w
którym bêdzie mo¿na pochwaliæ siê nie
tylko kó³kami zainteresowañ, ale tak¿e
prê¿nie dzia³aj¹c¹ dru¿yn¹ harcersk¹.
JAKIE DZIA£ANIA
MOG¥ PODEJMOWAÆ
HUFCOWI?
l Jeœli w waszym hufcu prowadzone jest
wspó³zawodnictwo miêdzy dru¿ynami,
to o jego wynikach mo¿na powiadomiæ
dyrekcjê szko³y, przy której dzia³a zwyciêska dru¿yna. Z jej sukcesu naprawdê mo¿e cieszyæ siê równie¿ dyrekcja
szko³y.
l O wysy³aniu kartek z ¿yczeniami œwi¹tecznymi mowa by³a ju¿ wy¿ej.
l Podobnie jak dru¿ynowi powinni zapraszaæ na wa¿niejsze imprezy dru¿yny czy szczepu, tak samo hufcowi powinni zapraszaæ dyrekcjê na wa¿niejsze imprezy hufca.
l Podobnie ma siê rzecz z udzia³em w radach pedagogicznych.
phm. Hanna Micha³owska
PHM.
AGNIESZKA TREPKOWSKA
IMPREZA DLA SZKO£Y: BAL
Ka¿dy dru¿ynowy chcia³by pracowaæ
w szkole przyjaŸnie nastawionej do harcerzy. Niestety, rzeczywistoœæ czêsto nie
przedstawia siê tak ró¿owo. Choæ do udanej wspó³pracy trzeba zazwyczaj du¿o
szczêœcia, pozytywne uk³ady mo¿na sobie
wypracowaæ. Kiedy dyrekcja szko³y nieufnie podchodzi do nas – m³odych instruktorów – warto pomyœleæ nad du¿¹ imprez¹,
w której mo¿na by siê pokazaæ. I to nie tylko radzie pedagogicznej, ale równie¿ rodzicom, którzy – g³ównie w przypadku
zuchów – najczêœciej decyduj¹ o sposobie
spêdzania przez dziecko czasu po lekcjach.
Wraz z moim szczepem, od wielu lat,
zajmujemy siê organizowaniem na terenie
warszawskich szkó³ podstawowych zabaw
karnawa³owych, przeznaczonych g³ównie
dla klas 0–3. Przez te lata wypracowaliœmy system organizacyjny oraz metody,
które pozwalaj¹ sprawnie i z powodzeniem
przeprowadziæ tê imprezê.
Scenariusz ka¿dego balu oparty jest na
podobnym schemacie – zmienia siê natomiast g³ówna idea. Dla porz¹dku najpierw
omówiê stronê techniczn¹ organizacji, a nastêpnie nakreœlê propozycje programowe.
TERMINY I PROGRAM
Przede wszystkim musimy pamiêtaæ,
¿e rada pedagogiczna ju¿ we wrzeœniu
ustala nauczycieli odpowiedzialnych za
ró¿ne imprezy na terenie szko³y. Warto
wiêc odpowiednio wczeœnie
skontaktowaæ siê z dyrekcj¹
b¹dŸ nauczycielem odpowiadaj¹cym za zabawê noworoczn¹ i przedstawiæ chêæ
dzia³ania. Dok³adny scenariusz mo¿emy dostarczyæ na
oko³o dwa tygodnie przed
terminem balu. Jeœli podejmujemy siê tego zadania po
raz pierwszy, grono pedagogiczne bêdzie spokojniejsze,
gdy zobaczy, ¿e ca³oœæ zosta³a przez nas przemyœlana.
Nie oszukujmy siê – nie
wszyscy nauczyciele bêd¹ zainteresowani wczeœniejszym zapoznaniem siê z programem zabawy, a to dlatego, ¿e wiedz¹c,
i¿ organizatorem imprezy jest ktoœ inny,
oczekuj¹ po prostu œwiêtego spokoju (czêsto tak¿e podczas zabawy wiêcej czasu
spêdzaj¹ poza sal¹ na rozmowach z rodzicami, ni¿ opiekuj¹c siê klas¹).
MIEJSCE I DEKORACJE
Bal powinien odbywaæ siê na sali gimnastycznej lub bardzo du¿ym korytarzu,
aby umo¿liwiæ dzieciom nie tylko swobodny taniec, ale te¿ udzia³ w konkursach. Dekoruj¹c salê najlepiej u¿yæ du¿o siatek
maskuj¹cych i jeszcze wiêksz¹ iloœæ kolorowych balonów (przyczepiaj¹c je na tyle
wysoko, aby dzieci nie mog³y do nich dosiêgn¹æ). Warto wykorzystaæ te¿ efekty
œwietlne lub chocia¿ lampki choinkowe,
aby podczas zabawy panowa³ odpowiedni, tajemniczy nastrój (œwiat³o zapalamy
tylko na czas konkursów). Rezygnujemy
natomiast z wszelkiego rodzaju dymu, na
punkcie którego (nawet pomimo wielu atestów) znaczna czêœæ rodziców jest „uczulona”. Je¿eli wystarczy zapa³u, mo¿na te¿
namalowaæ na arkuszach szarego papieru
postacie lub przedmioty zwi¹zane tematycznie z balem i pozawieszaæ na œcianach
– na tyle mocno, aby wytrzyma³y napór
opieraj¹cych siê o nie rodziców. Rysunki
te wzbogac¹ dekoracje i spowoduj¹, ¿e idea
balu bêdzie bardziej zrozumia³a.
13
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
SPRZÊT
I REPERTUAR MUZYCZNY
Sprzêt graj¹cy (najlepiej w³asny
i sprawdzony) obs³uguj¹ organizatorzy, odtwarzaj¹c aktualne i minione hity dyskotekowe, jak i dzieciêce przeboje. G³ówny
prowadz¹cy powinien co jakiœ czas (za
pomoc¹ mikrofonu) pochwaliæ dan¹ klasê
za oryginalny taniec, zapowiadaæ zbli¿anie siê konkursu albo o coœ zapytaæ, aby
stale utrzymywaæ z dzieæmi kontakt.
LICZBA UCZESTNIKÓW,
CZAS
I ORGANIZACJA ZABAWY
Liczba dzieci bior¹cych udzia³ w balu
karnawa³owym w du¿ej mierze zale¿y od
miejsca. Zabawê bowiem mo¿emy przeprowadzaæ pionami: pierwszaki, klasy drugie, potem trzecie lub wszystkie razem –
do ok. 300 osób. Dzieciom w wieku zuchowym najlepiej zaproponowaæ dwugodzinn¹ zabawê, podczas której jest krótka
przerwa na s³odki poczêstunek (jego przygotowanie nale¿y do rodziców). Bywa jednak tak, ¿e ka¿da z klas ma go w nieco
innym czasie – nie nale¿y siê tym przejmowaæ, najwy¿ej ominie ich jeden czy dwa
konkursy.
Bal karnawa³owy dla dzieci to wielki
taniec poprzeplatany konkursami. Z moich
doœwiadczeñ wynika jednak, ¿e przed ka¿dym zadaniem nale¿y wyciszyæ dzieci i daæ
im mo¿liwoœæ dok³adnego zrozumienia
jego zasad. Mo¿na to osi¹gn¹æ przez krótkie wprowadzenia do konkursu w postaci
fragmentów filmów lub scenek (dla ambitniejszych), zwi¹zanych oczywiœcie z myœl¹ przewodni¹ zabawy i trwaj¹cych ok.
3–5 minut.
Wszystkie konkursy powinny mieæ
ogólny, koñcowy cel. Warto, aby wymaga³y one w wiêkszej mierze wspó³pracy, a nie
rywalizacji dzieci, podsycanej przez chore ambicje niektórych rodziców. Czêsto
dochodzi do sytuacji, gdy rodzice zaczynaj¹ przejmowaæ role dzieci i wyrêczaæ je
w pracy, dlatego te¿ zadania konkursowe
nie mog¹ byæ banalne, lecz jednoczeœnie
powinny daæ siê wykonaæ ka¿dej z grup.
Mo¿na równie¿ wprowadziæ zasadê, ¿e
w po³owie czasu przeznaczonego na konkurs, organizatorzy daj¹ sygna³, po którym
doroœli maj¹ prawo podpowiadaæ dzieciom. Umowa taka powoduje, ¿e rodzice
dzia³aj¹ uczciwie, a jednoczeœnie daje pra-
wie stuprocentow¹ pewnoœæ, ¿e klasa wykona zadanie.
Du¿ym problemem jest te¿ nagradzanie dzieci – zazwyczaj poza zwyciêzc¹ ca³a
reszta jest obra¿ona, dlatego proponujê
wprowadziæ raczej punktacjê w postaci
przedmiotów (potrzebnych do osi¹gniêcia
wspólnego celu), przyznawanych ka¿demu,
kto ukoñczy konkurs w okreœlonym czasie, ale bez wzglêdu na szybkoœæ. Ocen¹
wykonania zadania oraz przyznawaniem
(wrêczaniem) punktów zajmuje siê g³ówny wodzirej balu. Gdyby jednak na balu
zabrak³o nagród, dzieci by³yby bardzo zawiedzione. Mo¿na z tego wybrn¹æ przygotowuj¹c dla ka¿dej klasy zestaw s³odyczy,
który otrzymuj¹ one na samym koñcu – po
wype³nieniu misji (zebraniu odpowiedniej
liczby punktów). Z takiego rozwi¹zania
z pewnoœci¹ zadowolona bêdzie te¿ ka¿da
dyrekcja, której szkolny bud¿et jest silnie
ograniczony.
Aby konkursy nie przed³u¿a³y siê
w nieskoñczonoœæ oraz by sprawnie przygotowaæ do nich potrzebne rekwizyty, ka¿da klasa powinna mieæ swojego opiekuna
– harcerza przydzielonego na samym pocz¹tku zabawy, nazywanego w sposób odpowiedni do tematu zabawy. Jego
zadaniem jest tak¿e wy³apywanie nieœmia³ych dzieci, wyznaczanie sob¹ miejsca
konkursu dla danej klasy, przygotowanie
dla niej potrzebnych przedmiotów, a nastêpnie ich uprz¹tniêcie.
PROGRAM
Jednym z najbardziej elastycznych tematów do zabaw z dzieæmi jest œwiat bajek, który towarzysz¹c im od najm³odszych
lat nie kryje przed nimi tajemnic. A idei
do zabawy mo¿e byæ wiele.
Wodzirej – w tym przypadku na przyk³ad Bajkopisarz – wita dzieci w krainie
bajek i zaprasza do tañca, zdradzaj¹c jednoczeœnie tajemnicê,
¿e ci, co dobrze znaj¹ bajki
i bêd¹ umieli to udowodniæ,
maj¹ szansê na zdobycie skarbu bajek, który tylko raz w roku pojawia siê w tej krainie.
Tajemniczy skarb (cukierki)
ukryty jest w kufrze (musi byæ
widoczny dla dzieci), zamkniêtym na wiele k³ódek, do których klucze (punkty) mog¹
zdobyæ najlepsi bajarze. Po
chwili tañca bajkopisarz zaprasza dzieci przed telewizor (lub
scenê) i zaprasza do obejrzenia fragmentu
bajki, który pomo¿e im rozwi¹zaæ pierwsze
zadanie, np.:
a) Fragment filmu przedstawia czarownicê (czêsty motyw bajek), przygotowuj¹c¹ czarodziejski wywar. Po filmie
ka¿da klasa gromadzi siê przy swoim opiekunie (Bajkofanie) i za pomoc¹ podanego
kodu odszyfrowuje z przygotowanej listy
sk³adniki potrzebne do sporz¹dzenia mikstury. Za wykonanie zadania klasa otrzymuje od bajkopisarza klucz, który zanosi
swojej wychowawczyni.
b) Fragment filmu przedstawia trzy
wró¿ki szyj¹ce sukniê dla œpiewaj¹cej królewny. Nastêpnie dzieci ponownie odszukuj¹ swoich Bajkofanów i na
przygotowanym konturze sukni (arkusz
szarego papieru, aby ka¿de dziecko mia³o dla siebie trochê miejsca i mo¿liwoœæ
dzia³ania) musz¹ zaprojektowaæ ozdobne
wzory. Ka¿da klasa otrzymuje po jednym
kluczu. Je¿eli jest taka mo¿liwoœæ, projekty te nale¿y zawiesiæ w sali.
Przy rozplanowywaniu konkursu nale¿y pamiêtaæ, aby zabawy ruchowe (w ograniczonej liczbie – w celu zminimalizowania
ryzyka wypadku) przeplataæ z ³amig³ówkami i krótkimi pracami plastycznymi.
Bal koñczy zliczenie kluczy zdobytych
przez wszystkie klasy, po którym Bajkopisarz otwiera kufer i wrêcza dzieciom cukierki, dziêkuj¹c za wspóln¹ zabawê.
Wszystkie przytoczone tu przeze mnie
pomys³y wypraktykowa³am na w³asnej skórze, choæ jestem pewna, ¿e w ka¿dej szkole
taka zabawa bêdzie wygl¹daæ zupe³nie inaczej.
¯yczê wszystkim powodzenia i du¿ego naboru pod wp³ywem udanej zabawy
karnawa³owej!
phm. Agnieszka Trepkowska
14
W instruktorskim krêgu
HM.
KATARZYNA SAWIAK
WSPÓ£PRACA ZE SZKO£¥ A PRÓBY INSTRUKTORSKIE
W CZYM RZECZ
Dawno minê³y ju¿ czasy, kiedy dyrektorowi szko³y zale¿a³o na tym, aby w jego
szkole dzia³a³y dru¿yny harcerskie. Funkcjonuj¹ce w oparciu o szko³y szczepy harcerskie czy dru¿yny zdane s¹ na ³askê
i nie³askê dyrekcji. Chodzi tu g³ównie
o mo¿liwoœæ korzystania z pomieszczeñ
szkolnych czyli harcówki. Dlaczego tak siê
dzieje? Otó¿ dlatego, ¿e dyrektorzy nie s¹
zobligowani do „utrzymywania” harcerstwa
na terenie swojej placówki. Tym bardziej,
jeœli nie widz¹ korzyœci, jakich mo¿e ich
szkole przysporzyæ dzia³alnoœæ harcerska.
Uwa¿aj¹ oni dru¿yny za zbêdny „balast”,
który oprócz tego, ¿e ci¹¿y, jest na dodatek
powodem wielu dodatkowych zmartwieñ.
Przez swój brak profesjonalizmu w postêpowaniu i niedojrza³e zachowania czêsto
jesteœmy traktowani jako dodatkowy problem i to powoduje niechêæ doros³ych, powa¿nych ludzi stanowi¹cych personel szko³y
(którzy i bez nas maj¹ doœæ pracy i zmartwieñ). Dyrektorzy i nauczyciele czêsto z naszej winy nie dostrzegaj¹ wychowawczych
korzyœci jakie mogliby mieæ, gdyby dzia³a³y na terenie szko³y dru¿yny.
CO Z TYM ZROBIÆ
Zadaniem pierwszym i najwa¿niejszym
bêdzie poprawienie uk³adów ze szko³¹ –
zjednanie sobie dyrekcji, nauczycieli, woŸnych, stró¿a – zarówno poprzez odpowiednie zachowanie i mniej roszczeniow¹
postawê, jak i poprzez podjête dzia³ania.
Równoczeœnie powinniœmy pokazaæ, ¿e
jesteœmy profesjonalistami i ¿e mo¿emy byæ
dla szko³y po¿yteczni. Sposobem na to mo¿e
byæ podjêcie przez dru¿yny dzia³añ na rzecz
szko³y (przygotowanie zabawy karnawa³owej, wykonanie dekoracji na uroczystoœæ
szkoln¹). Wa¿n¹ spraw¹ jest tak¿e dobry
kontakt z rad¹ pedagogiczn¹ – wspólne rozmawianie o problemach wychowawczych
i podejmowanie wspólnych dzia³añ.
Naszymi atutami s¹: nasz zapa³, zdolnoœci organizatorskie, œwie¿oœæ pomys³ów,
lepszy kontakt z m³odzie¿¹.
JAK TO UJ¥Æ
W PRÓBIE INSTRUKTORSKIEJ
Przewodnik – jest to dru¿ynowy, który
wraz z dru¿yn¹ wykona pojedyncze dzia³ania na terenie szko³y. Jest to osoba, która
czuwaæ bêdzie nad prac¹ wychowawcz¹
w dru¿ynie i prawid³owymi relacjami podopiecznych z personelem szko³y.
l W ramach poznania siebie (okreœlenia,
co umie, co wie, jakie s¹ jego braki,
w¹tpliwoœci, cechy charakteru, nad
którymi powinien popracowaæ) nale¿a³oby zastanowiæ siê nad sob¹ w kontekœcie wspó³pracy ze szko³¹. Byæ
mo¿e najpierw trzeba przekonaæ samego siebie do pewnych postaw i w efekcie zmieniæ nastawienie i niektóre zachowania? Analiza swojego postêpowania w odniesieniu do szko³y obejmowaæ powinna nastêpuj¹ce zagadnienia: zachowanie wobec pracowników, stosunek do spraw porz¹dkowych, nawi¹zywanie ¿yczliwych kontaktów opartych na wzajemnej pomocy w drobnych sprawach, takie cechy
charakteru jak: sumiennoœæ, s³ownoœæ,
odpowiedzialnoœæ, punktualnoœæ. Zacz¹æ nale¿y od siebie daj¹c dobry
przyk³ad, jednoczeœnie mobilizuj¹c do
tego zastêpowych i egzekwuj¹c ten typ
postêpowania od harcerzy.
l Poznanie œrodowiska dzia³ania to tak¿e poznanie potrzeb szko³y. Mo¿na to
zrobiæ na kilka sposobów: rozmawiaj¹c z nauczycielami, dyrekcj¹, prowadz¹c w³asne obserwacje, na podstawie
rozmów z uczniami–harcerzami.
l Podjêcie dzia³añ uwzglêdniaj¹cych potrzeby szko³y z wykorzystaniem metody harcerskiej – np. zajêcia prowadzone „po harcersku” podczas pó³kolonii
zimowych, pomoc w œwietlicy szkolnej, zorganizowanie sejmiku dla samorz¹dów klasowych (w ramach programu „Od samorz¹dnoœci do demokracji”), przygotowanie zabaw okolicznoœciowych: Andrzejki, karnawa³, pomoc
w przygotowaniu dekoracji, tworzenie
programu œlubowania dla nowoprzyjêtych uczniów.
l Doskonalenie siê organizatorskie to
podjêcie dzia³añ na rzecz szko³y, np.
rajd dla uczniów, kulig.
Inny charakter bêd¹ mia³y zadania podejmowane przez podharcmistrza, który
jest partnerem w rozmowach z dyrektorem
szko³y i rad¹ pedagogiczn¹, którego zadaniem jest kreowanie wizerunku szczepu na
terenie szko³y i prowadzenie polityki maj¹cej na celu dobro wzajemnych stosunków.
l Podharcmistrz jako prze³o¿ony (szczepowy, zastêpca komendanta szczepu)
powinien koordynowaæ dzia³ania podejmowane przez dru¿yny na terenie szko³y oraz czuwaæ nad prawid³owym podejœciem do wszystkich wa¿nych spraw
(terminy, jakoœæ wykonanych zadañ).
l Ma za zadanie zrozumieæ ludzi i otaczaj¹c¹ go rzeczywistoœæ – zrozumieæ mechanizmy dzia³aj¹ce w szkole, przygotowaæ strategiê postêpowania. Powinien
zauwa¿aæ sytuacje problemowe i rozwi¹zywaæ je – zrobi to lepiej ni¿ m³ody,
zbuntowany dru¿ynowy. Taka dzia³alnoœæ pozwoli mu poznaæ motywacje
ludzkich zachowañ i wykorzystaæ to
w dzia³aniu.
l Do jego powinnoœci nale¿eæ tak¿e bêdzie utrzymywanie kontaktu z rad¹ pedagogiczn¹ – wypracowywanie wspólnej strategii postêpowania w przypadkach trudnych wychowawczo, wymianie spostrze¿eñ wychowawczych na
temat uczniów–harcerzy, uzyskiwanie
informacji na temat tego, jak postrzegane jest harcerstwo na terenie szko³y.
Wszystkie te dzia³ania oprócz korzystnej wspó³pracy dru¿yny, szczepu dziœ –
przynosz¹ instruktorowi wymierne korzyœci
w przysz³oœci. Jest to zdobywanie umiejêtnoœci w³aœciwego zachowywania siê wobec
osób na kierowniczym stanowisku, prowadzenie rozmów, sondowania ich skutków,
przewidywania zachowañ – praktyczna lekcja, z której mo¿na skorzystaæ w czasie poszukiwania pracy i w ¿yciu zawodowym.
hm. Katarzyna Sawiak
15
nr 1– wrzesieñ–paŸdziernik 2000
Przedstawiamy mini-fotoreporta¿
z wystawy pt.
„Etos harcerstwa 1911-1939”
zorganizowanej
na Zlocie w GnieŸnie
przez Ruch Ca³ym ¯yciem.
GNIEZNO 2000
Foto: T. Werner
Prowadzisz dru¿ynê, gromadê, zastêp, kr¹g, szczep. Byæ mo¿e masz
jakiœ problem? Czegoœ nie wiesz? Brakuje Ci pomys³u? Szukasz pomocy w zaplanowaniu jakiegoœ dzia³ania? A mo¿e prze³o¿ony zleci³ Tobie zadanie, które przekracza Twoje umiejêtnoœci?
Chcemy Ci pomóc!
Dlatego uruchomiliœmy
HARCERSKIE
PORADNICTWO
Ü Masz problem zwi¹zany tematycznie z harcerstwem – napisz,
postaramy siê coœ doradziæ.
Ü Nie wiesz, jak dobrze zrobiæ zbiórkê, napisaæ próbê, poprowadziæ kurs, rozliczyæ wydatki – napisz, podpowiemy rozwi¹zanie.
Ü Chcesz poszerzaæ harcersk¹ i instruktorsk¹ wiedzê, harcerskie
i instruktorskie umiejêtnoœci – napisz, s³u¿ymy nasz¹ pomoc¹.
SPECJALIŒCI Z RÓ¯NYCH DZIEDZIN
HARCERSKIEGO ¯YCIA
S£U¯¥ RAD¥ I POMOC¥!
Oto podstawowe zasady Harcerskiego Poradnictwa:
Ü Us³ugi Harcerskiego Poradnictwa s¹ nieodp³atne.
Ü Instruktorzy Harcerskiego Poradnictwa dok³adaj¹ wszelkich starañ, by rady by³y fachowe i odpowiadaj¹ce potrzebom pytaj¹cych. Jednak ZHP ani autorzy porad nie ponosz¹ ¿adnej odpowiedzialnoœci za skutki i szkody mog¹ce wynikn¹æ z zastosowania pomys³u czy rady. Odpowiedzialnoœæ tê ponosz¹ wy³¹cznie
osoba stosuj¹ca radê lub pomys³.
Ü Autorzy rad i pomys³ów s¹ twórcami prezentowanych rozwi¹zañ,
chyba ¿e w treœci porady jest zaznaczone inaczej. Jednak¿e autorzy nie gwarantuj¹, ¿e ktoœ ju¿ nie wymyœli³ tego wczeœniej.
Ü Pomys³y i porady Harcerskiego Poradnictwa mog¹ byæ w dowolny sposób powielane i modyfikowane, a tak¿e publikowane w celach niekomercyjnych, zw³aszcza w celach szkoleniowych. Prosimy jednak o podanie Ÿród³a!
Ü Osoby modyfikuj¹ce pomys³y prosimy o przes³anie informacji
o modyfikacji i efektach jej zastosowania na adres Poradnictwa.
Ü Bardzo mile widziane s¹ wszelkie uwagi i informacje dotycz¹ce
przydatnoœci prezentowanych rad i pomys³ów.
Ü Je¿eli czujesz siê „specem” w jakiejœ dziedzinie zg³oœ siê do nas!!!
Dowiesz siê, jak zostaæ cz³onkiem naszego zespo³u.
Je¿eli akceptujesz powy¿sze zasady, wyœlij e-mail lub list tradycyjn¹ poczt¹ pod adres:
HARCERSKIE PORADNICT WO
ul. Raszyñska 22 a, 02-026 Warszawa
e-mail: [email protected]
Mo¿liwie najszybciej otrzymasz odpowiedŸ zawieraj¹c¹ propozycjê rozwi¹zania problemu. W razie dalszych w¹tpliwoœci
skontaktujesz siê bezpoœrednio z autorem porady.
Najciekawsze pytania oraz ciekawe pomys³y i porady bêdziemy publikowaæ na w naszej gazecie oraz na stronach internetowych Ruchu Ca³ym ¯yciem.
16
W instruktorskim krêgu
Zapraszamy harcerki i harcerzy starszych
oraz instruktorki i instruktorów,
którzy ukoñczyli 17 lat do udzia³u w
23 EUROPEJSKIM SPOTKANIU M£ODYCH
organizowanym przez Wspólnotê Braci z Taizé.
Tegoroczne Spotkanie odbêdzie siê w Hiszpanii, w stolicy Katalonii
– Barcelonie, w dniach 28 grudnia 2000 r. – 1 stycznia 2001 r. (wyjazd
26 grudnia, powrót 3 stycznia).
To ekumeniczne spotkanie kilkudziesiêciu tysiêcy m³odych ludzi z Europy i innych kontynentów, jest kolejnym etapem „Pielgrzymki zaufania
przez ziemiê” zapocz¹tkowanej w Taizé. Bardzo ciekawy charakter spotkania – modlitewna medytacja po³¹czona ze œpiewem znanych w ca³ym
œwiecie kanonów z Taizé oraz niesamowita spontaniczna radoœæ – sprawiaj¹, ¿e udzia³ w ESM jest naprawdê wspania³ym prze¿yciem.
Od lat w to przedsiêwziêcie w³¹czaj¹ siê harcerki i harcerze oraz
skauci z wielu krajów – czasem „po cywilu”, czasem zorganizowani w niewielkie grupy. Prze³omem by³o ubieg³oroczne Spotkanie w Warszawie,
kiedy to ponad 200 harcerek i harcerzy pe³ni³o Bia³¹ S³u¿bê i uroczyœcie
przekaza³o Betlejemskie Œwiat³o Pokoju.
Mamy nadziejê, ¿e do Barcelony przyjedziemy w jeszcze wiêkszym
gronie. Naprawdê warto! Potwierdz¹ to ci, którzy uczestniczyli w ESM
w poprzednich latach.
Informacje na temat Spotkania oraz Wspólnoty Braci z Taizé mo¿na
znaleŸæ w parafiach oraz na stronie internetowej: www.taize.fr (bie¿¹ce
informacje po polsku).
Zainteresowane œrodowiska starszoharcerskie oraz pojedyncze osoby prosimy o kontakt:
Zespó³ Wychowania Duchowego i Religijnego GK ZHP
hm. Marcin Celiñski
ul. Konopnickiej 6 00-491 Warszawa
e–mail: [email protected] lub [email protected]
tel.: Soko³owski Dom Harcerza 0-417-872657
Termin zg³oszeñ up³ywa 18 listopada br. (jednak nale¿y zg³aszaæ
siê jak najwczeœniej – potem mo¿e zabrakn¹æ miejsc!).
PRZECZYTAJ TO!
Instruktorska czytanka
artyku³y z miesiêcznika „W krêgu”
dla kadry instruktorskiej
NAJLEPSZE ARTYKU£Y Z MIESIÊCZNIKA „W KRÊGU”
– TERAZ W JEDNEJ KSI¥¯CE:
ü 15 autorów
ü 36 artyku³ów
ü blisko 100 stron tekstów metodycznych, programowych
i „do przemyœlnia” na najwy¿szym poziomie!
Jeœli chcesz kupiæ tê interesuj¹c¹ ksi¹¿kê,
skontaktuj siê z Ruchem Ca³ym ¯yciem!
X SYLWESTROWY
KURS
INSTRUKTORSKI
ZAPRASZAMY NA:
Zaawansowany kurs przewodnikowski.
Dla absolwentów kursu dru¿ynowych, a tak¿e dla instruktorów w stopniu pwd. Kurs ma pomóc w rozwiniêciu umiejêtnoœci potrzebnych instruktorom harcerskim i zuchowym,
poszerzyæ warsztat dru¿ynowego.
Kurs kadry kszta³c¹cej dru¿ynowych.
Dla instruktorek i instruktorów w stopniu co najmniej pwd.
Kurs przygotowuje do prowadzenia zajêæ kszta³ceniowych, szkoleñ, kursów, do pracy z kadr¹ w szczepie lub
namiestnictwie. Kurs pozwala wype³niæ czêœæ wymagañ
stawianych instruktorom ubiegaj¹cych siê o przyznanie
Odznaki Kadry Kszta³c¹cej w stopniu br¹zowym.
lll
Kurs odbêdzie siê w formie biwaku w Szkole Podstawowej w Miedznej
k. Wêgrowa, od 27 grudnia 2000 (wyjazd oko³o godziny 8.00) do 1 stycznia 2001 (powrót do Warszawy oko³o 19.00). Zakoñczenie kursu odbêdzie siê w styczniu lub lutym, w czasie i miejscu ustalonym
z uczestnikami.
Planowany koszt udzia³u wynosi 260 z³otych. Koszty obejmuj¹ przejazd z Warszawy na miejsce kursu oraz powrót, ubezpieczenie, pobyt
i wy¿ywienie, koszt programu, a tak¿e materia³y szkoleniowe, które
otrzymaj¹ uczestnicy.
Chêtni bêd¹ przyjmowani wed³ug kolejnoœci zg³oszeñ, do wyczerpania limitu miejsc. Zg³oszenie na kurs bêdzie wa¿ne od momentu dokonania wp³aty (nawet czêœciowej) do kasy Kursu.
Uczestnicy otrzymaj¹ szczegó³owy informator zawieraj¹cy niezbêdne
wiadomoœci. Na pocz¹tku grudnia (9 lub 10 grudnia) zostanie przeprowadzone spotkanie organizacyjne.
lll
Wszelkich dodatkowych informacji o programie, rekrutacji
i sprawach organizacyjnych udziela komendant kursu,
hm. Dariusz Brzuska (hufiec ZHP Warszawa-¯oliborz,
Ruch Ca³ym ¯yciem):
– tel/fax domowy (0-22) 639 84 26
– tel. do pracy (0-22) 811 00 61 wew. 339
– e-mail: [email protected]
DWUMIESIÊCZNIK
W INSTRUKTORSKIM KRÊGU
Wydaje Ruch Ca³ym ¯yciem
ul. Raszyñska 22a, 02-026 Warszawa
Redaguje zespó³. Redaktor naczelny: hm. Grzegorz Ca³ek
(e-mail: [email protected], tel./fax: (0-22) 861 93 49)