docNR 1/2008 - CDN Leszno
download 
Reklamacja Transkrypt
NR 1/2008 - CDN Leszno
, PROBLEMY OSWIATY I WYCHOWANIA Motywacja w szkole.....3 II Kongres Zarządzania Oświatą - Poznań 3-5.10.2007 r...............12 NR 1/2008 Witryna literacka........26 OŚRODEK KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO NAUCZYCIELI W LESZNIE Problemy Oświaty i Wychowania Szanowni Państwo, przed Państwem pierwszy tegoroczny numer “Problemów Oświaty i Wychowania”. Liczymy na to, że znajdziecie w nim Państwo materiały, sugestie, które mogą się okazać pomocne w pracy. Zachęcamy do lektury tekstu Bożeny Roszak, traktującego o kwestii motywacji w szkole. To problem niezmiernie ważny, dotyczący wszystkich podmiotów procesu nauczania, ale wywołujący przecież konotacje związane nie tylko ze szkołą. Niezwykle inspirująca jest wypowiedź “Zacząć od siebie” Katarzyny Michalskiej-Jurdeczki, skłaniająca do autorefleksji, która w kontekście różnych sytuacji wychowawczych jest niezmiernie potrzebna, wręcz konieczna. Sugestywny, felietonowy styl autorki ma w sobie wielką siłę impresywną, perswazyjną. Gdy czyta się “Zacząć od siebie”, odczuwa się potrzebę natychmiastowego zrewidowania swojego stosunku do ucz niów, szkoły, do samego siebie. Niezwykle ważne, mądre i życiowe to spostrzeżenia; refleksje, obok których nie można przejść obojętnie. Katarzyna Michalska-Jurdeczka pisze jak autentyczny pedagog; “zaczyna od siebie”, ale przecież - “nie tylko dla siebie”. Violetta Rosińska przedstawia historię bibliotek szkolnych, dokonując przejrzystej syntezy tematu. Polonistów prosimy o zwrócenie uwagi na propozycje metodyczne Joanny Gerowskiej. Autorka prezentuje wypracowaną przez siebie metodę pracy z utworem “Szkice węglem” Henryka Sienkiewicza. To bardzo ciekawe “pomysły na Sienkiewicza”. “Szkice węglem” nie figurują obecnie w spisie lektur, co wcale nie oznacza, że nie można ich omawiać. Joanna Gerowska proponuje inne spojrzenie na ten utwór. Dlaczego inne? Zwykle bowiem dostrzega się w nim przede wszystkim egzemplifikację głównych założeń pozytywizmu. Bardzo interesujące jest postrzeganie dramatu Rzepowej przez pryzmat swoistej drogi krzyżowej tej bohaterki. Autorka przyznaje, że bodziec do takiego rozwiązania 2 “przyszedł z zewnątrz”, ale - trzeba za uważyć, że to ona właśnie rozwija własną, rozbudowaną koncepcję analityczno - interpretacyjną. Leszek Zaleśny relacjonuje II Kongres Zarządzania Oświatą, który odbył się w minionym roku kalendarzowym. Obrady uczestników kongresu doprowadziły do wypracowania wspólnego stanowiska w zakresie podstawowych problemów zarządzania oświatą. Rozwiązania w nim zaproponowane powinny zainteresować każdego, komu nieobojętne są problemy oświaty. Leszek Zaleśny jest także autorem opracowania do tyczącego zmian w prawie (nie tylko oświatowym) - do stycznia 2008 r. Wskazuje w nim zmiany w Karcie nauczyciela, w Ustawie o systemie oświaty oraz w odpowiednich przepisach wykonawczych wydanych na ich bazie. Iwona Gubańska przedstawia wyniki konkursu literacko - plastycznego “Leszno - nasza mała ojczyzna” zorganizowanego przez OKUN jesienią ubiegłego roku. Oczywiście nie jest to wydarzenie z kategorii „aktualności”, ale takim zapewne pozostanie w sercach i umysłach uczestników zmagań konkursowych. W “Witrynie literackiej” opublikowaliśmy nagrodzone teksty poetyckie. Prosimy o życzliwy odbiór uczniowskich prób literackich. Najważniejszym, wymiernym, efektem konkursu było przecież zaangażowanie uczniów. W różny sposób usiłowali oni “umieścić” swoją małą ojczyznę w formie literackiej czy plastycznej, ale są to ich wizje i ich próby utrwalenia tego, co kojarzą z Lesznem. Zachęcam do lektury pierwszego w 2008 r. numeru “Problemów Oświaty i Wychowania” - być może odnajdziecie w nim Państwo również motywację dla swoich działań. Iwona Gubańska Nr 1/2008 Spis treści Bożena Roszak Motywacja w szkole........................ 3 Katarzyna Michalska-Jurdeczka Wypracuj sobie święty spokój......... 4 Violetta Rosińska Z historii bibliotek szkolnych w Polsce do 1939 roku.................... 5 Joanna Gerowska „Szkice węglem” H. Sienkiewicza. Propozycje rozwiązań metodycznych.................................. 9 Leszek Jan Zaleśny II Kongres Zarządzania Oświatą - Poznań – 3-5.10.2007 r................ 12 Leszek Jan Zaleśny Zmiany w prawie – nie tylko oświatowym do stycznia 2008 r...... 19 Iwona Gubańska Leszno – Nasza Mała Ojczyzna...... 23 Spotkanie dyrektorów ośrodków doskonalenia nauczycieli................ 25 Barbara Kubiak Leszno – moje miasto...................... 26 Daria Magdalena Mądra O szalony artysto!........................... 26 Danuta Sikorska Uśmiech.......................................... 27 Zuzanna Cichoracka Leszno............................................ 27 Filip Philavong Moja mała ojczyzna....................... 27 Tomasz Kowalczyk Bo istota każda na dźwięk słów swej ojczyzny.................................. 28 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 Wychowanie MOTYWACJA W SZKOLE Bożena Ro zak nauczyciel konsultant Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie wykładowca PWSZ im. J.A. Komeńskiego w Lesznie Uczenie ię to przede w zy tkim przygoda na całe życie Zaakceptowaliśmy już fakt, że uczenie się to przedsięwzięcie na całe życie. Zobowiązuje to nauczycieli do takiego organizowania procesu edukacyjnego, w którym wszyscy jego uczestnicy odniosą sukces, w konsekwencji czego będą zmo bilizowani do podejmowania całożyciowego uczenia się. Wyniki badań wskazują, że 85 % dzieci rozpoczynających naukę szkolną pozytywnie ocenia własne zdolności, lecz już w niedługim czasie – bardzo szybko tracą wiarę w siebie. Starają się uczyć , jednak już z poczuciem, że to przerasta ich możliwości. W jaki sposób i kto doprowadza ich do utraty wiary w siebie – czynnika, który jest podstawą mobilizowania do wysiłku, ważniejsze jednak pytanie brzmi: Co robić by wzmacniać uczniowskie poczucie wartości, a nie osłabiać je ? Nauczyciele są odpowiedzialni za organizację procesu dydaktycznego w taki sposób, by każdy uczeń odniósł osobisty sukces. Dotychczas często jeszcze uczniowie w procesie nauki wykazują apatię, opór i strach przed przegraną, przed ocenianiem. W związku z tym szukają motywacji, która wypływa z destrukcyjnych powo dów, takich jak chęć okazania się lepszym od in nych, lub przy jęcie postawy, która pozwoli uniknąć konsekwencji upokorzenia i niepowodzenia. W rezultacie tego typu działania prowadzą do porażek, których właśnie uczeń się obawiał. Motywacja sprowadza się więc do tego, by unikać czegoś złego zamiast osiągnąć coś dobrego. W rzeczywistości uczniowie ci są nadmiernie zmotywowani, lecz w niewłaściwy sposób; skupiają się na ochronie własnej wartości i własnej tożsamości, a nie na realizacji celów. Nauczyciele dość często wyróżniają w szkole i chwalą najlepszych. W ten sposób osiąga się to, że wszyscy inni czują się kiepsko, dlatego nie wolno zapominać, że pochwały są ważne dla każdego ucznia. Oczywiście nie należy chwalić nadmiernie, tylko w odpowiednim czasie, w sposób konkretny i dla ucznia zrozumiały; to da mu szansę na wzmocnienie motywacji konstruktywnej. Bardzo ważne jest to, by nauczyciel reagował na pytania uczniów z entuzjazmem, bo ten entuzjazm przenosi się na pytającego i zwiększa motywację. Dla uczenia ważne jest to, że uczymy się zawsze, kiedy doświadczamy czegoś pozytywnego. Ten mechanizm odgrywa kluczową rolę w uczeniu się najróżniejszych rzeczy, przy czym musi być jasne, że dla człowieka pozytywne doświadczenia wiążą się z pozytywnymi kontaktami społecznymi. Uczymy się zawsze w sytuacjach społecznych. Na płaszczyźnie społecznej jesteśmy zaangażowani na bardzo wiele różnych sposobów . Wg E. Kena jesteśmy wraz z uczniami zaangażowani w bardzo różne gry. Reguły gry opanowuje się najlepiej, kiedy się w nie gra. Dokładnie tak samo ,jak możemy się nauczyć mówić jedynie w społeczności. Dzięki mówieniu i rozumieniu możemy się nauczyć zachowań społecznych tylko w społeczności, w której i z którą trzeba i można działać. Właśnie to działanie, zaangażowanie wzbudza naturalną motywację. Działanie to coś, czego w szkole ciągle brak, w nadmiarze jest tylko bierność po stronie ucznia, a to demotywuje. Bezwiednie prowadzi się w szkole całe wielkie kampanie demotywujące. Jednym z najprostszych sposobów motywowania uczniów do pracy jest angażowanie ich w pozytywne sytuacje społeczne. Najprostsza metoda rozmowa w parach - pozwala na to, by uczniowie wytłumaczyli sobie zagadnienia, których nauczyciel nie wyjaśnił do końca, by porozmawiali na temat związany z lekcją,; stwarzamy im wówczas szansę, by doświadczyli zaufania ze strony nauczyciela — wówczas angażują się bardziej. Innym sposobem na wspieranie poczucia własnej wartości, a zarazem zwiększanie motywacji jest przedstawienie zadania jako wyzwania lub okazji do sprawdzenia się . Termin „wyzwanie” w sensie, w jakim go chcemy zastosować, nie oznacza obowiązku lub ciężaru, ale emocjonującą, wymagającą odwagi i wysiłku okazję do przezwyciężania przeszkód i osiągania sukcesu. Rzucenie wyzwania uczniom - angażuje ich bardziej, wzmaga motywację. 3 Problemy Oświaty i Wychowania Wyzwanie nie może być ani za wysokie, ani za niskie. Odpowiedni poziom wyzwania powinien ocenić sam uczeń. Wyzwanie powinno mobilizować do wysiłku i wyzwalać nową energię, a nie obezwładniać. Każ dy uczeń, który podjął wyzwanie, powinien zostać nagrodzony; nie tylko ten, który odniósł sukces, ale każdy, każdy, kto podjął się realizacji zadania. Publiczne docenianie tylko tych, którzy odnieśli sukces, powoduje, że pozostałe osoby czują się upokorzone. Inne sposoby motywowania to wykorzystywanie społecznego dowodu słuszności. To bardzo naturalny sposób postępowania z uczniem na zasadzie: koledzy, rówieśnicy podejmują się tego zadania, to i ja mogę spró bować. Codziennie obserwuje się sytuacje, w których uczniowie uczą się wzajemnie w sposób nieuświadomiony jeden od drugiego, zupełnie naturalnie, przy okazji. Nie blokujmy tej możliwości. Jeszcze jeden ze sposobów doceniania, a co za tym idzie motywowania uczniów to komunikat: doceniam to. Zawsze, kiedy uczeń zaryzykuje odpowiedź, powiedz mu, że go doceniasz w ten sposób odważy się ryzykować częściej. Tylko konstruktywna motywacja pozbawi uczniów poczucia lęku, nudy, bezsensu, choroby , rywalizacji i pozwoli im uwierzyć w siebie. Za autorem książki „Jak uczy się mózg” cytuję: „Wielu kolegów odczuwa autentyczny lęk przed lekcjami . Lęk przed bezczelnością i upokorzeniami, na które narażeni są codziennie przez sześć godzin. Jedni od tego chorują, inni stają się źli, jeszcze inni robią się cyniczni, tylko niewielu przeżywa.” Do dam jeszcze, że niewielu uczniów jest w stanie zachować odrobinę własnej tożsamości, którą unicestwia pobyt w szkole, a to pozostaje już nie do wybaczenia pedagogom. Nr 1/2008 Podsumowując – motywację uczniowską wzmacnia się i ustawia konstruktywnie wtedy, gdy: 9 nauczyciel autentycznie pozwala swoim uczniom uwierzyć w siebie, 9 relacje nauczyciel - uczeń są pełne życzliwości i zrozumienia, 9 stosuje się najprostsze metody uczenia się w kontaktach społecznych, 9 docenia się i nagradza wysiłek każdego ucznia, 9 tworzy klimat bezpieczeństwa - nie więcej niż 20 osób w klasie, 9 nauczanie prowadzi się w stylu demokratycznym, 9 pomaga dzieciom, a nie wysuwa w stosunku do nich pretensje. Międzynarodowa Komisja do Spraw Edukacji dla XXI w. pod przewodnictwem J. Delorsa - w raporcie dla UNESCO (pod tytułem - „Edukacja jest w niej ukryty skarb”) - domaga się, aby w szkolnym kształceniu młodzieży zwracano uwagę przede wszystkim na to, by pobyt w szkole był dla młodych ludzi sensowny, by kończyli szkołę , jednak nie kończyli uczenia się, by towarzyszyło ono im przez całe życie. Opracowano na podstawie literatury: Chapman E.: Postawa życiowa, St. Emka 1996 Covington M. V.: Motywacja do nauki, GWP 2004 Spitzer M.: Jak uczy się mózg, PWN 2007 Szałek M.: Sposoby podnoszenia motywacji na lekcjach języka obcego, Poznań 1993 WYPRACUJ SOBIE ŚWIĘTY SPOKÓJ Katarzyna Michal ka-Jurdeczka Szkoła Pod stawowa w Kobylinie Zacząć od siebie Na co liczyłam, zapisując się na kurs zatytułowany ,,Sztuka dyscyp linowania klasy”? Że wreszcie podany zostanie wzór postępowania, który raz wprowadzony zapewni trwały sukces? Że wyjawiona będzie tajemnica skutecznego radzenia sobie z zespołem? Trochę sceptycznie (spodziewałam się nadmiernego teoretyzowania - wszak kurs miał trwać godzin dwadzieścia cztery), ale z zaciekawieniem zasiadłam w ławce leszczyń skiego ODN-u. 4 Czy istnieje zatem złoty środek, który sprawi, że w klasach zapanuje dyscyplina? (lub w naszych domach, bo przecież reguły potrzebne są przede wszystkim tam). Nie - jeśli ktoś liczy na łatwe i szybkie rozwiązania (praca z dziećmi to nie fabryka, w której po wprowadzeniu odpowiednich parametrów maszyny wyprodukują oczekiwany towar). Tak - jeżeli zgodzimy się na proces, poddamy kontroli przede wszystkim własne zachowanie, uzbroimy się w cierpliwość oraz przyjmiemy dwie najważniejsze reguły: tworzymy zasady i konsekwentnie ich przestrzegamy. ZASADY I KONSEKWENCJA Zasady najlepiej ustalić wspólnie z uczniami. Jakie zachowania są pożądane? Warto zapisać je w zeszycie (jesteśmy aktywni; słuchamy nauczyciela i siebie nawzajem; nie mówimy, gdy mówią inni; Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania zgłaszamy się, gdy chcemy coś powiedzieć i czekamy na udzielenie głosu; służymy pomocą; jesteśmy koleżeńscy itd.). Zasady powinny być jasne, przejrzyste i dla wszystkich zrozumiałe. Jeżeli ustalamy reguły życia domowego, warto przywiesić je w wido cznym miejscu, np. na lodówce. Stworzenie zasad to zaledwie początek. Najważniejsza (i najtrudniejsza, jak pokazuje praktyka) jest konsekwencja. Uczniowie powinni dokładnie wiedzieć, jaką odpowiedzialność ponoszą za nieprzestrzeganie reguł; nauczyciel (czy rodzic) musi być tym, który ZAWSZE reguł przestrzega i ZAWSZE reaguje na przypadki odstępstwa od zasad. Taka jasność oraz pełna przewidywalność naszych zachowań wprowadzi porządek w głowach dzieci/młodzieży i da im poczucie bezpieczeństwa (pod warunkiem, że wszyscy nauczyciele, lub oboje rodzice, będą przestrzegać ustaleń). Jedną z przyczyn zagubienia, chaosu w głowach dzieci, a w rezultacie częstszych zachowań agresywnych jest przecież niespójność komunikatów płynących ze świata dorosłych. Istotne w procesie wychowania staje się uczenie odpowiedzialności za swoje czyny. I w takiej perspektywie - odpowiedzialności, nie kary - ustalajmy następstwa różnych zachowań niewłaściwych. Nabałaganiłeś w klasie, pokoju - posprzątaj, rozdarłeś kurtkę koledze - zszyj ją (tylko co zrobić z dziećmi, które tego nie potrafią, dać kurtkę do naprawy rodzicom?), przeszkadzałeś nauczycielowi w prowadzeniu lekcji przygotuj wystąpienie i zreferuj przed klasą zagadnienie na następnych zajęciach. W teorii zasada reguł i konsekwencji nie wygląda szczególnie skomplikowanie - w praktyce wymaga nieustannej czujności, skupienia i ogromu cierpliwości. ZACZYNAM OD SIEBIE Bardzo spodobała mi się na zajęciach u pani Beczkiewicz sugestia, aby przenieść akcent z „on: uczeń na „ja” nauczyciel.Punktem wyjścia wszelkich działań jestem ja. To co się wydarza (w klasie, w domu), jest w ogromnej mierze pochodną mojego spokoju, uważności, twórczego podejścia do życia, lub odwrot- nie - mojego żalu, niezadowolenia, zagubienia. Poszukiwanie sposobu na dobrą atmosferę w klasie trzeba rozpocząć od siebie. Wierzę, że stanowimy (my - ludzie, my - element świata i wszechświata) sieć naczyń połączonych. Każda nasza myśl, każde uczucie, zachowanie wpływa na mikro i makrokosmos, w którym się obracamy. Skoro wszystko jest nierozerwalnie z sobą powiązane, powinniśmy uświadamiać sobie, że jesteśmy odpowiedzialni za to, co robimy, mówimy i myślimy. Odpowiedzialni przede wszystkim za siebie. I jeżeli coś możemy zrobić w życiu - to tylko z sobą. By więcej ro zumieć z tego, co się zdarza, mieć lepszą, głębszą świadomość wszystkiego; nie zatrzymywać się na poziomie emocji, tylko próbować dociec przyczyn ich powstania. Co kryje się za agresywnym zachowaniem ucznia? Dlaczego dana sytuacja tak wyprowadziła mnie z równowagi? Dlaczego dzieci nie są dzisiaj skupione? (bo to niegrzeczne, niedobre dzieci - przecież to bzdura). Już dawno zauważyłam, jak bardzo moja kondycja psychiczna przekłada się na to, co się dzieje w klasie. Dlatego dbajmy o siebie, ćwiczmy się w uważności, byciu ,,tu” i ,,teraz” - czyli koncentrowaniu się na bieżącej chwili, pielęgnujmy radość, odkrywajmy i rozwijajmy swoje pasje. Bądźmy też dla siebie bardziej wyrozumiali. Presja dydaktyczna, której my - nauczyciele pod legamy, sprawia, że czasami tracimy zdrowy rozsądek. Bo niezrealizowany program, bo nowa podstawa pro gramowa, zwiększająca - do piętnastu - liczbę lektur obowiązkowych w szkole podstawowej; bo test na zakończenie klasy szóstej, gimnazjum - a potem podsumowania, rankingi, oceny. Jak łatwo posługiwać się językiem ,,szakala” - autorytarnym, agresywnym, wykluczającym dialog. Próba osiągnięcia ,,świętego spokoju” w naszych hałaśliwych czasach jest niezwykle trudna. Nadmiar bodźców nas wykończa. Stąd narastające niezadowolenie, frustracje, poczucie braku sensu, agresja. Pobądźmy czasem w ciszy, żeby usłyszeć, co nam w duszy gra. Może przy pomną nam się dawne marzenia? Z historii bibliotek szkolnych w Polsce do Violetta Ro iń ka nauczyciel bibliotekarz Szkoła Pod stawowa nr 2 w Lesznie Historia bibliotek szkolnych sięga okresu średniowiecza. Rolę bibliotek szkolnych w Polsce średniowiecznej spełniały biblioteki kościelne i klasztorne. Służyły one celom misyjnym i oświatowo - wychowawczym. Z księgozbiorów klasztornych korzystali prawie wyłącznie zakonnicy. Czerpali z nich wiedzę, przekazując ją swoim uczniom. Wiek XVI jest okresem intensyfikacji szkolnictwa średniego, zwłaszcza protestanckiego. Biblioteki szkolne traktowano jako narzędzie kształcenia i wychowania. Jan Amos Komeński podkreślał wielką rolę książek w zdobywaniu wiedzy: „Dzięki książkom wielu staje się uczonymi poza szkołą, bez książki zaś nikt nie wykształci się nawet w szkole”. Księgozbiory różnowierczych gimnazjów w Gdańsku, Elblągu, Toruniu, podobnie jak w ówczesnych szkołach klasztornych, były przede wszystkim warsztatem pracy 5 Problemy Oświaty i Wychowania profesorów. Nie wiadomo w jakim stopniu wykorzystywali je uczniowie. Wyjątek stanowiło gimnazjum w Pińczowie, którego uczniowie korzystali z biblioteki nauczycielskiej, oddając się głównie lekturze Pisma Świętego i autorów starożytnych. W Polsce XVIII w. pierwsze próby podniesienia oświaty po jej upadku na skutek wojen i ogólnego rozprężenia w II połowie XVII w. podjął ks. Stanisław Konarski, który w ustawach szkolnych zalecał nauczycielom zreformowanych przez niego szkół pijarskich rozwijanie u młodzieży zamiłowania do lektury. Założenie przez niego Collegium Nobilium miało wzorowo wy posażoną bibliotekę, której czytelnia była otwarta dla uczniów w wyznaczone dni i godziny. Uczniów zachęcano do zgłaszania się u nauczycieli i relacjonowania lektur. Konarski, nawiązując do koncepcji pedagogicznej Jana Amosa Komeńskiego, wyznaczył książce zasadnicze miejsce w procesie dydaktycznym. Jako doświadczony pedagog doceniał znaczenie dobrych podręczników, informatorów i kompendiów. Z całą stanowczością i surowością przeciwstawiał się stosowaniu książek przestarzałych i szkodliwych. Utworzył bardzo obszerny kanon lektury szkolnej. Nauczyciele i wyznaczeni spośród nich bibliotekarze mieli troszczyć się o odpowiednią organizację biblioteki i konserwację zbiorów. W ślad za Collegium Nobilium postępowała reforma innych kolegiów pijarskich, potem jezuickich. Najnowocześniejszą książnicą szkolną w Polsce stała się biblioteka Szkoły Rycerskiej, licząca ponad 10 tys. woluminów, o profilu nie tylko militarnym, lecz także ogólnokształcącym i obywatelskim. Komisja Edukacji Narodowej (1773 – 1794 ) Breve papieskie z lipca 1773 r., znoszące zakon jezuitów, umożliwiło przekazanie spraw szkolnych utworzonej 14 października tego roku Komisji Edukacji Narodowej. Działalność KEN w zakresie bibliotekarstwa oparta była na koncepcji Stanisława Konarskiego, ale miała nieporównywalnie szerszy zasięg. Komisji podlegały wszystkie rodzaje bib liotek z wyjątkiem kościelnych i prywatnych. Wszystkie one miały służyć nie tylko bezpośrednio dydaktyce szkolnej, ale również ogólnemu oświeceniu. Zbiory, którymi zarządzała KEN na początku swej działalności, liczyły 500 tys. tomów, z czego 350 tys. przypadało na publiczną Bibliotekę Załuskich, a 150 tys. na biblioteki szkolne. KEN ustanowiła sieć biblioteczną analogiczną do systemu szkolnictwa. Zadaniem bibliotek miało stać się współdziałanie w realizacji nowych zadań dydaktycznych i wychowawczych. Duży nacisk położono na sprawy organizacyjne. Zarządzenia KEN podejmowały próbę zorganizowania w Polsce sieci bibliotecznej, składającej się z bibliotek szkolnych i publicznych pod wspólnym zarządem, zobowiązywały też wszystkie typy szkół do tworzenia bibliotek i powoływania nauczycieli na stanowisko bibliotekarzy. Komisja opracowała obowiązkowe dla 6 Nr 1/2008 każdego typu bibliotek minimalne zestawy książek, przysyłała własne podręczniki, organizowała wymianę dubletów, wprowadzała ujednolicone formy rejestracji księgozbiorów, starała się zabezpieczać środki finansowe na potrzeby bibliotek. Księgozbiory jako spadek po jezuitach były sprzeczne z propagowaną przez Komisję ideologią oświeceniową. Książki wycofywano ze szkół, sprzedawano na aukcjach a za uzyskane pieniądze Komisja kupowała dla bibliotek inne książki i czasopisma. Najpoważniejszym osiągnięciem KEN na polu bibliotekarstwa było ujęcie tej problematyki w skali całego kraju. Polskie władze oświatowe, tworząc konkretny program działania bibliotek, były w Europie pionierami. Pierwsze polskie rozporządzenie dotyczące bibliotek szkol nych zostało opubliko wane w Warszawie w 1774 r., analogiczne akty urzędowe w Europie Zachodniej notujemy we Francji w 1792 r., Holandii w 1806r., Austrii 1849r. Wielką rolę w zaopatrywaniu bibliotek szkolnych w nowoczesne książki i podręczniki odegrało Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych (1775 – 1792), reaktywowane w 1810 r. i działające do 1831 roku. Lata niewoli 1795 – 1914. W okresie Księstwa Warszawskiego odżyły idee KEN realizowane przez centralną władzę oświatową Księstwa – Izbę Edukacyjną przekształconą w 1812 r. w Dyrekcję Edukacji Narodowej. W Królestwie Polskim pracę Dyrekcji podjęła Komisja Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Władze oświatowe zwróciły należytą uwagę na organizację i rozwój bibliotek szkolnych. Zadbano o stan zbiorów, które aktualizowano i powiększono. Rektor szkoły czuwał nad ogólnym stanem biblioteki i zalecał bezpośredni nadzór nad biblioteką jednemu z nauczycieli. Przepisy dla szkół departamentowych (wojewódzkich) przewidywały udostępnianie zbiorów osobom spoza szkoły, a więc nadawano bibliotece szkolnej także charakter biblioteki publicznej. Wzrost księgozbiorów przypada na czasy Królestwa, do czego przyczyniła się lepsza niż w Księstwie Warszawskim sytuacja finansowa kraju. Wiele uwagi poświęcono sprawie doboru książek do bibliotek szkolnych. W 1820 r. wydano specjalne zarządzenie podające wzorcowy katalog dla bibliotek szkół wojewódzkich. W 1825 r. Komisja Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydała pismo do rektorów szkół, aby spisy książek przedkładane Komisji Rządowej do aprobaty były sporządzane grupowo przez nauczycieli na radach pedagogicznych w celu uwzględnienia każdego przedmiotu wykładanego w szkole. Kontrola ta była podyktowana nie tylko troską o proces dydaktyczny, ale także cenzurą polityczną Rosji. Niektóre z zakładanych przez społeczeństwo zrzeszeń i towarzystw jako ośrodków rozwoju i zachowania ciągłości kultury polskiej łączyły swoje zbiory z miejscową biblioteką szkolną, przekazując jej zarazem publi- Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania czne zadania. Pomyślny rozwój oświaty, a z nim i dzonych prac oświatowych. Bibliotekami zajmowała bibliotek został przerwany w 1820 r. się Sekcja Czytelnictwa Wydziału Oświaty Ludowej, Biblioteki szkolne w latach 1773 – 1830 która opracowywała katalogi bibliotek wiejskich, wyspełniały trzy funkcje: dawała odezwy w sprawie czytelnictwa ludowego, 1. Wypełniały tradycyjną, usługową funkcję w stosun- doglądała bibliotek, których w 1907 r. PMS miała ku do potrzeb nauczania szkolnego. ponad 500. Uzupełniały one sieć szkół różnego stopnia, 2. Służyły jako placówki kulturalne środowisk poza- przeważnie jednak najprostszych dwuklasowych szkolnych. szkółek wiejskich, wspierając akcję przeciwko anal3. Wykorzystywane były jako narzędzie walki politycz- fabetyzmowi. Polską Macierz Szkolną rozwiązały nej, środek kształtowania poglądów społeczeństwa. władze rosyjskie w 1907 r., reaktywowana w 1916 r. Okres względnego liberalizmu w dziedzinie nauki i wywarła duży wpływ na politykę bib lioteczną w latach szkolnictwa skończył się wraz z upadkiem powstania li- 1918 – 1939. stopadowego. Rząd rosyjski przystąpił do całkowitej liO bibliotekach ówczesnych szkół elementarkwidacji polskich szkół na ziemiach wschodnich, nych w Wielkopolsce wiemy niewiele. Pruskim władzamknięto też wiele gimnazjów w byłym Królestwie zom oświatowym zależało na likwidowaniu Kongresowym. analfabetyzmu. We wsiach powstawały biblioteczki Przeprowadzano systematyczną selekcję księgozbio- szkolne kompletowane staraniem miejscowych polrów szkolnych, usuwając książki polskie i wprowa- skich organizacji oświatowych lub pojedynczych obydzając rosyjskie. Podobnie w zaborze pruskim cały czas wateli. Skromne zbiory wiejskich szkółek służyły też toczyła się walka przeciw polskości. dorosłemu czytelnikowi. Duży nacisk germanizacyjny Usuwanie z bibliotek książek polskich, rozpo- zastosowały władze pruskie w stosunku do szkół na Poczęte wywiezieniem do Petersburga zbiorów Uniwersy- morzu. Na przykład Gimnazjum w Chełmie przetetu i Liceum Warszawskiego, objęło również kształcono na wyższą szkołę niemiecką. Już od 1784 r. bibliotekę byłej szkoły pijarskiej. Inwentarz biblioteki zakupy wano do jej biblioteki dzieła wyłącznie w języku wskazuje, że w ciągu około 20 lat ilość książek zmniej- niemieckim. Skutkiem rozporządzenia władz oświatoszyła się pięciokrotnie. „Czyszczenie” księgozbioru po- wych w latach 1824 – 1825, ze szkół w Wielkopolsce i legało na usuwaniu 2 kategorii książek: tych, które jako na Pomorzu wycofano wiele książek polskich. Zakazaszkodliwe podlegają zakazowi cenzury (zaliczano tu no uczniom gimnazjów wypożyczania książek w publiwszystkie polskie czasopisma) i kategoria książek cznych bibliotekach pozaszkolnych. zupełnie dla bibliotek niepotrzebnych (dzieła Kanta, Działy uczniowskie bibliotek gimnazjalnych w WielMachiavellego, Staszica, także pomoce do nauki języ- kim Księstwie Poznań skim, na Pomorzu, Śląsku, Warków obcych). Krótki okres względnej pomyślności mii i Mazurach zawierały aż do 1886 r. wyłącznie przypadł dla szkolnictwa w latach 1861 – 1863, kiedy książki niemieckie. W działach nauczycielskich pozocar przyznał Królestwu szereg koncesji, którymi objęto stało jeszcze wiele druków polskich. Główny zrąb zbioteż szkolnictwo. W maju 1862 r. zatwierdził nową usta- rów dla uczniów miał charakter wybitnie niemiecki. Na wę szkolną. Przygotowana przez Aleksandra Wielopol- przełomie XIX i XX w. podobnie jak w innych zaboskiego i Józefa Korzeniowskiego postulowała rach w wielu gimnazjach wielkopolskich ist niały tajne stworzenie jed nolitej sieci bibliotek i fachowej nad nią koła młodzieży polskiej (Towarzystwo Filomatów, Stoopieki, ale pozostała w sferze teorii, praktyczną realiza- warzyszenie im. Tomasza Zana), które miały własne bicję uniemożliwił wybuch powstania stycznio wego. blioteki. Dobre warunki dla rozwoju szkolnictwa W zakresie oświaty najbardziej intensywne za- istniały w Rzeczypospolitej Krakowskiej. W bezpłatbiegi rusyfikacyjne zastosowano wobec szkół średnich. nych szkołach elementarnych nauczano po polsku, twoObronę polskiej oświaty podjęto przez two rzenie taj- rzono też w nich biblioteki. Przykładem są zbiory nych kół samokształceniowych i tajnych bibliotek ucz- słynnego liceum św. Anny w Krakowie. niowskich. Rozkwit nielegalnych bibliotek nastąpił na Funkcje bibliotek szkolnych w XIX w. zostały przełomie XIX i XX w. Określenie liczby, wielkości i wypaczone przez sytu ację polityczną Polski. Biblioteki charakteru tajnych zbiorów uczniowskich jest trudne. odegrały istotną rolę jako placówki podtrzymujące Należały one do organizacji krytych przed władzami i ciągłość kultury polskiej, ale ich znaczenie jako ośrodprzed niewtajemniczonymi uczniami. Brak o nich wia- ków wspomagających proces nauczania zmniejszyło domości urzędowych i opracowań na ten temat. się. Biblioteki nie traktuje się jeszcze jako odrębnej praWielką rolę w szerzeniu oświaty, w zakładaniu szkół i cowni ogólnokształcącej. Nie wysuwa się potrzeby fabibliotek w miastach i na wsiach odegrały działające w chowej obsady personalnej, ograniczając się do II połowie XIX w. organizacje kulturalno – oświatowe, postulatu, by książki wypożyczali nauczyciele języka jak Polska Macierz Szkolna w Królestwie Polskim, To- polskiego lub innego przedmiotu. warzystwo Oświaty Ludowej i Towarzystwo Czytelni Ludowych w zaborze pruskim, Towarzystwo Szkoły Dwudziestolecie międzywojenne Ludowej w Galicji. W wyniku I wo jny światowej biblioteki szkolPolska Macierz Szkolna założona w 1905 r. postawiła sobie za cel połączenie wszystkich tajnie dotąd prowa- ne zostały w większości zniszczone, a te które ocalały 7 Problemy Oświaty i Wychowania zawierały tylko książki w języku rosyjskim lub niemieckim. W Galicji trzeba było tworzyć od podstaw biblioteki w szkołach powszechnych. Powstające po 1918 r. szkoły otrzymywały na ogół księgozbiory do swoich bibliotek od osób prywatnych lub różnych towarzystw oświatowych. Na przykład Macierz Szkolna utworzyła w Warszawie wypożyczalnię kompletów lektur szkolnych, przy której firma Arctów ufundowała bibliotekę. W 1919 r. ukazał się pierwszy okólnik Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, dotyczący porządkowania księgozbiorów bibliotek szkół średnich. Ustawa sejmowa z 1922 r. nakładała na państwo obowiązek zaopatrywania wszystkich szkół w księgozbiory, jednak władze przerzucały ciężar utrzymania szkół powszechnych na samorządy terytorialne, ale te były zbyt ubogie by pokryć wszystkie wydatki. Odbiło się to ujemnie na bibliotekach szkolnych. Poziom bibliotek w szkołach Polski międzywojennej był nierówny, stosunkowo dobry w szkołach średnich i w prywatnych szkołach powszechnych, o wiele niższy w państwowych szkołach powszechnych zwłaszcza na wsi. Ankieta z roku 1923, opracowana przez Helenę Radlińską podaje następujące dane: np. w powiecie radomskim na 201 szkół zaledwie 68 miało małe biblioteki; w ostrowsko – mazowieckim na 114 szkół było 57 bibliotek (z 2911 tomami na 8999 uczniów); w chełmskim odpowiednio – 158 i 16. W powiecie sanockim była lepsza sytuacja - na 110 szkół było 98 bibliotek. W 1925 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej wydało Instrukcje w sprawie bibliotek dla młodzieży szkół powszechnych, w której sprecyzowano funkcje biblio teki, wyszczególniono obowiązki bibliotekarza, uregulowano gromadzenie, opracowanie i udostępnianie zbiorów. Biblioteka miała obowiązek wypożyczania książek przynajmniej 2 razy w tygodniu. Instrukcja ta była kilkakrotnie wydawana w okresie międzywojennym. Szersze dane o zbiorach bibliotek szkół powszechnych na wsi i w mieście pochodzą z lat 1930 - 31. Według nich 23573 szkoły (w tym na wsi 21477) na ogólną liczbę 26401 szkół (w tym na wsi 23573) posiadały biblioteki. Miały one łącznie 4429000 tomów (w tym 2984 000 na wsi i 1445000 w mieście). Dane statystyczne z początku lat 30 – tych podają, że działy uczniowskie liczyły ogółem 3628000 tomów w tym 2593000 na wsi, 1035000 w mieście. Średnio na jedną szkołę w Polsce przypadały 152 tomy (na wsi 121, w mieście 416). W roku 1936-37 wskaźnik ten wyniósł 195 a więc nastąpił pewien postęp. Okręg poznański pod względem poziomu szkolnictwa i jego wyposażenia oraz stanu bibliotek szkolnych należał do przodujących w kraju. W znacznie gorszej sytuacji znajdowały się okręgi wschodnie. Mówiąc o niedostatkach bibliotek szkolnych należy pamiętać, że po zaborcach i zniszczeniach I wojny światowej odziedziczyliśmy je w stanie wprost katastrofalnym. Wymagały odbudowy od podstaw. Mimo to księgozbiory szkół powszechnych w kraju wzrosły w latach 1927 – 1937 z 2863000 do 4869000 tomów. Były one jednak w stosunku do potrzeb stanowczo niewystarczające. Praca nauczyciela w bibliotece szkolnej była właściwie społeczna. Tylko przez bardzo krótki czas obowiązywał okólnik przyznający zapłatę za pracę bibliotekarza. Przeważnie kilku nauczycieli prowadziło bibliotekę szkolną. W tym celu dzielono ją na bibliotekę uczniowską, nauczycielską, przyrodniczą, łacińską, nieraz na bibliotekę uczniów klas niższych i wyższych. Nauczyciele w większości nie mieli przygotowania bibliotekarskiego, ale zajęto się i takim kształceniem. Kursy bib liotekarskie prowadził Związek Bibliotekarzy Polskich. Kończąc omawianie tego okresu w historii bibliotek szkolnych, stwierdzić można, że dominującym modelem biblioteki była biblioteka jako wypożyczalnia książek dla uczniów i nauczycieli. Księgozbiory były dobrane na ogół jednostronnie – przeważały lektury szkolne dla młodzieży i książki metodyczne dla pedagogów. Brakowało literatury popularnonaukowej, aktualnej książki o problemach kraju, wydawnictw informacyjnych. Mimo to widoczny był dodatni wpływ bibliotek na zajęcia dydaktyczno – wychowawcze szkół. Bibliografia 1. Andrzejewska Jadwiga , Bibliotekarstwo szkolne. T.1 Organizacja biblioteki, Warszawa 1996. ISBN 83 – 85778 – 59 – 4. 2. Drzewiecki Marcin , Współczesna biblioteka szkolna, Warszawa 1980. 3. Falkowska Helena, Z dziejów polskich bibliotek szkolnych, Warszawa 1966 4. Szocki Józef, Biblioteki szkolne Polski na tle przeobrażeń w latach 1918 – 1985 Wrocław 1987 5. Szocki Józef, Biblioteki szkolne w procesie dydaktyczno – wychowawczym w dwudziestoleciu międzywojennym. „Kwartalnik Pedagogiczny” 2001 nr 1 (179) s. 97 – 112. Zachęcamy do bezpośredniego nadsyłania tekstów do ,,Problemów Oświaty i Wychowania” na adres: [email protected] 8 Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 Dydaktyka „Szkice węglem” H. Sienkiewicza Propozycje rozwiązań metodycznych Joanna Gerow ka tycznych stosunków we wsi uwłaszczonej niedawno carskim ukazem. Panuje tu nędza i zacofanie gospodarcze, czemu współwinni są: dwór, kościół i urząd, a prości mieszkańcy wykorzystywani są przez cyniczne kreatury w rodzaju Zołzikiewicza przy biernej postawie dworu i plebanii. Utwór nie wchodzi już w skład kanonu lektur, niemniej Historycy literatury widzą w tym opowiadaniu ważny jednak wykorzystuję go, aby ukazać (wraz z innymi etap w rozwoju krótkich form prozatorskich autora, przykładami) różnorodność pozytywistycznych form otwierający - od „Szkiców węglem” po „Bartka Zwynarracyjnych.. Przy okazji jego analizy i interpretacji cięzcę” - nowy etap w jego twórczości: zainteresowanie osiągam ró żne cele. Uczeń ma okazję określenia swojej współczesnością i niedolą polskiego ludu. opinii o tekście; jego świecie przedstawionym, bohate- Utwór jest przejmującą analizą sytuacji chłopów na wsi rach. Może wykazać się znajomością terminów z zakre- pouwłaszczeniowej - ofiarowana im wolność mocno su teorii literatu ry/poetyki. Lekcje prowokują go przypomina odtrącenie przez społeczeństwo. Niewyrównież do poszukiwania kontekstów literackich, kul- kształceni, nieznający swych praw, pozbawieni jakiegokolwiek wsparcia, przyzwyczajeni do wódki i do turowych. przemocy, zamieniają życie innych i swoje w tragedię nie ich należy jednak potępiać. Temat pierwszej lekcji sformułowałam następująco: Za tematyką społeczną ukryta jest głęboka problematyka moralna. Funkcje grote ki Sienkiewicz realista ukazuje zło i jego przyczyny. w „Szkicach węglem” • Poszukiwanie groteski w tekście, np. poprzez sprowokowanie uczniów pytaniem problemowym: Celem lekcji jest: Co rządzi światem przedstawionym? Jaka zasada? Jakie 9 zbadanie zastosowanej przez autora konwencji litera- wartości moralne? ckiej rządzącej światem przedstawionym i jej narzę- lub dzi dla wyeksponowania znaczących elementów W jaki sposób Sienkiewicz ukazał dominujące w utwofabuły utworu oraz wydobycia nadrzędnej idei te- rze zło; po jaką konwencję literacką sięgnął; jakie są jej kstu, narzędzia? 9 posługiwanie się podstawowymi pojęciami z zakresu Pożądane wnioski: teorii literatury/poetyki w konstruowaniu opinii 1. Światem przedstawionym rządzi zło; zło góruje nad o dziele literackim, dobrem - jest to świat o odwróconym porządku. 9 rozpoznawanie wartości (anty-wartości / wartości ne- 2. Sięgnął po groteskę, czego dowodzą: gatywnych) i ich hierarchii, A. nazwy znaczące o ironicznym zabarwieniu, 9 odczytywanie groteski. B. zestawienie powagi ze śmiesznością, • Lekcję może rozpocząć krótkie wska zanie (element C. karykaturalne przedstawienie Zołzikiewicza; podający) na genezę utworu (nauczyciel) i jego temat jego biografia napisana jest z nutą kpiny i ironii (nauczyciel/uczeń/uczniowie). farsowe ujęcie tej postaci Opowiadanie napisane w czasie pobytu pisarza w Ame- przedstawienie Zołzikiewicza w poetyce „świata na ryce (rezygnacja z osiedlenia się w Stanach; widzenie opak”, „w krzywym zwierciadle” problemów polskich w ostrzejszym świetle; impuls do nazwanie go „sympatycznym bohaterem”, powrotu),a mówiące o polskiej wsi; to przykład chara- D. ośmieszenie instytucji sądu. kterystyczny dla pierwszego okresu twórczości Sien- ad. A. kiewicza, gdy bliskie mu były społeczne idee Franciszek Burak - wójt gminy Barania Głowa (list do pozytywizmu. wójta sąsiedniej wsi) Historia pewnego pisarza gminnego, Zołzikiewicza, Zołzikiewicz - pisarz gminny - „człowiek z edukacją” uwodzącego chłopkę Rzepową (jej męża wcielono do Rzepa, Rzepowa długoletniej służby wojskowej); wielki dramat ludzki, Osłowice jaki kryje się za opowiedzianymi językiem zjadliwej ad. B. ironii, choć realisty cznie przedstawionymi wydarzenia- kancelaria wójta, poważne rozmowy - krowa udemi. Jest to dla pisarza punkt wyjścia do ukazania drama- rzająca o ścianę I Liceum Ogólnokształcące w Rawiczu 9 Problemy Oświaty i Wychowania język wójta i Zołzikiewicza - dłubie w nosie a pisarz tytuł: „Szkice węglem, czyli epopeja pod tytułem Co się działo w Baraniej Głowie” ad. C. Zołzikiewicz uważa się za „człowieka z edukacją” i tak jest traktowany przez innych; wypomadowana głowa pachnąca goździkami, nad nią rój much, dłubie w nosie dum ny ze swej profesji, poprzedzonej pseudoedukacją; ma za sobą podboje miłosne w czasach młodości i słynne przesadzenie płotu w czasie ucieczki przed zdradzonym mę żem. Stwierdza, że jako człowiek inteligentny winien innym służyć swą inteligencją i wiedzą (a ogranicza się ona do wścibstwa i plotkarstwa). Marzył o tym, by zostać podrewizorem po to, by zdobyć rękę Jadwigi Skorabiewskiej, w której się kochał; widział w tym interes; dba o wygląd, ma ciągle długi u krawca; uczuciowość Zołzikiewicza wyraża się w fizycznym pożądaniu każdej kobiety, był fetyszystą (całował suknie wiszące na sznurze) i narcyzem, przesadnie dbał o swój wygląd; rozczytywał się we francuskich romansach w celu stworzenia sobie wzorców postępowania; rycerz i kochanek - chęć utożsamienia się z bohaterami literackimi (element teatralizacji życia), romansu je; interesowny (rubel lub kobieta - u szlachty), przekupny, ma decydujący głos w sądzie gminnym, nawet wójt jest mu podporządkowany; ma sceptyczny stosunek do duchowieństwa; sytuacją ośmieszającą go jest moment zalotów do Rzepowej (Kruczek gryzie go w pośladki i drze ubranie) oraz rozprawa w sądzie, gdzie prosięta załatwiają się pod nogami Zołzikiewicza; kuzyn Skorabiewskich wskazuje na jego głupotę, kpi z niego, buntuje chłopów przeciw niemu; sam nazywa siebie „osłem” (analizuje swoje postępowanie względem Buraka); znaczący - opis mieszkania bohatera. ad. D. wtargnięcie prosiąt na salę sądową, przekupstwo Zołzikiewicza, prywata wójta i ławnika Gomuły, ich stronniczość (sprawa pana Hossa), prawem sądowym - zdrowy baraniogłowski rozum, zgoda, jednomyślność, zasada angielskiej nieinterwencji „inteligencji” (np. dworu / Skorabiewskich), zasada płacenia kwot „na kancelarię” część na „nieprzewidziane wydatki” (wójta, pisarza, ławnika Gomuły) - oduczyła mieszkańców Baraniej Głowy pieniactwa i podnosiła „morale”, np. sprawa „Romea i Julii” rozsądzona z korzyścią „dla kancelarii”. • Wskazanie na zastosowanie w utworze innych konwencji literackich: 9 naturalizm: naturalistyczny, budzący odrazę opis rój much nad wypomadowaną głową Zołzikiewicza, dłubanie w nosie, 9 realizm: odmienność sytuacji życiowej, bytu (dwa światy) dworu i wsi; wysublimowanie, poetyczność (rozmowy o poezji) a prostota, proza życia („niemiła sprawa” Rzepowej), co oddaje np. scena spaceru i rozmowy: Jadwiga Skorabiewska - kuzyn Wiktor - Rzepowa • Źródło zła Charaktery styka Zołzikiewicza powinna wieść do wniosku, iż jest on sprawcą nieszczęścia Rzepów, jego 10 Nr 1/2008 intryga i fizyczne pożądanie Rzepowej przeradza się kolejno w podstęp pełen wyrachowania, a następnie w perfidię. Sytuacja zalotów w zagrodzie Rzepowej jest punktem zawiązania się akcji (węzła) dramatycznej, której napięcia narastać będzie do punktu kulminacyjnego - śmierci Rzepowej. Sugestia interpretacyjna (za Władysławem Bogusławskim): Szukająca bezskutecznie pomocy Rzepowa, cierpiąca, starająca się uchronić rodzinę od nieszczęścia, podobna jest w swym trudzie i umęczeniu, bólu, do kroczącego na Golgotę Chrystusa. Klamrę kompozycyjną dla tej sytuacji buduje element siekiery, która pojawia się w tekście dwukrotnie. Groteska służy podkreśleniu zła, którego efektem w „Szkicach węglem” jest tragiczny los chłopskiej rodziny. Temat drugiej lekcji to: Problem winy i kary w „Szkicach węglem” Inspiracją do autorskiego ujęcia tragedii Rzepowej w zaproponowanym kształcie stała się wypowiedź krytyka Władysława Bogusławskiego na temat tego utworu. Celem lekcji jest: 9 próba ukazania tragedii rodziny Rzepów, zwłaszcza Rzepowej. (prześledzenie dramatycznych wypadków, związanych z kroczeniem Rzepowej „na Golgotę”, czyli ku śmierci, po to, by dać pogłębioną - w odniesieniu do lekcji poprzedniej - odpowiedź, jak skonstruowana jest rzeczywistość w opowiadaniu, jakimi prawami się rządzi; podjęcie rozważań na temat winy i kary w utworze), 9 dostrzeganie zabiegów kompozycyjnych zastosowanych w tekście literackim i ich konsekwencji dla interpretacji utworu. Temat lekcji może być propozycją uczniów, wysuniętą po podjętych rozważaniach i działaniach analityczno -interpretacyjnych. • Praca z tekstem oraz redagowanie notatki na tablicy/w zeszycie - wskazanie na stacje pasyjne na drodze krzyżowej Rzepowej wiodące ją ku śmierci. I stacja Zaloty Zołzikiewicza w zagrodzie Rzepowej - zawiązanie się węzła dramatycznego - bohater myśli cztery dni nad zemstą na rodzinie Rzepów oraz nad tym, jak doprowadzić do końca plan zamiany osób w czasie poboru (pijak Rzepa zamiast syna Buraka). Rzepa po pijanemu za 50 rubli podpisał „dobrowolnie”, że „pójdzie w sołdaty” zamiast syna wójta. Znaczący jest tytuł rozdziału: „Zwierz w sieci”. II stacja Wizyta Rzepowej w sądzie - wyeksponowanie tragizmu sytuacji „Przyszli na skargę na wójta i plebana... przed wójta i plebana.” Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania Rzepowa prosi w sprawie męża, płacze, odwołuje się do ludzkich uczuć ławników, w końcu klęka przed zebranymi i tłumaczy swoją sytuację (wyjaśnia, że Rzepa po pijanemu sprzedał swój los i los rodziny za 50 rubli – kontekst: „judaszo we srebrniki”, postać Judasza, pijany nie wiedział, co robi, należy mu wybaczyć i go zrozumieć), chce wzbudzić litość i współczucie zebranych, nic jednak nie zyskuje. Zołzikiewicz skazuje Rzepę na dwa dni aresztu w „chlewku” ze świniami oraz na - grzywnę 2,5 rubla. Chłop w odwecie bije stójkowego, rzuca 50 rubli na podłogę i odmawia pójścia do aresztu. Rzepowa zostaje wyrzucona z sądu. III stacja Rzepowa w kościele - szuka pomocy u księdza we Wrzeciądzy, modli się w czasie mszy i doświadcza wizji - anioły biorą ją do raju (zapowiedź niewinnej śmierci); ksiądz wikary tłumaczy jej, że obecna sytuacja jest karą za grzech pijaństwa męża, a jej cierpienie - hiobowym (niezawinionym); radzi, aby oddała się w ręce Boga. IV stacja Rzepowa w dworze u Skorabiewskich - narasta tragizm sytuacji, znika farsowy ton, kobieta bardzo długo czeka, jest smutna, zmęczona, senna, głodna, płacze, bezskutecznie czeka aż do zachodu słońca, nie uzyskuje pomocy. V stacja Rzepowa u naczelnika gminy w Osłowicach - idzie pieszo wraz z dzieckiem, w upale, jest bardzo zmęczona; w mieście czuje się zagubiona, traci wszystkie pieniądze na jałmużnę; długo i usilnie szuka naczelnika, a kiedy w końcu do niego dociera, pada przed nim na kolana, uznana zostaje za pijaną, wyśmiana, wyszydzona - moment bliski kulminacji. W czasie drogi powrotnej ukazana jest jej bezradność, niemoc, wielokrotne cierpienie („Ten prosty naród, gdy cierpi, to tylko cierpi”), jest umęczona („jak ptak przez złośliwe dziecko”), w końcu ukamienowana przez pijaka, opiera się zemdlona o krzyż - podobna jest w tym obrazie do cierpiącego i ukrzyżowanego Chrystusa. Chory Jaś pogłębia cierpienie matki, sama ma gorączkę, kpi z niej młody Ościeszyński, odmawia pomocy. VI stacja Rzepowa walczy w czasie burzy z siłami przyrody zmaga się ze światem złowieszczym, złym, z własną słabością i cierpieniem, wypowiada wymowne słowa poprzedzające jej śmierć: „A słowo stało się ciałem” (kiedy uderza piorun), a kiedy pada zemdlona, myśląc tylko o uratowaniu dziecka, mówi „Boże, przyjm duszę moją”, oddaje duszę Bogu, ma świadomość zbliżającej się śmierci - punkt kulminacyjny, moment najwyższego napięcia dramatycznego; ratuje ją pachciarz z Wrzeciądzy; Rzepa wyjeżdża wozem na spotkanie kobiety, ale nie dociera. VII stacja Sytuacja w domu Rzepów Chory Jaś zdrowieje na skutek zabiegów wiejskiej znachorki. Rzepowa leży w chorobie dzień i noc, potem do- znaje niewdzięczności męża, odczuwa gorycz, ból, prosi Wawrzyna o przebaczenie (!); Rzepa czuje, że nie jest wart żony; zmiana relacji małżeńskich - Rzepa patrzy na żonę „wilkiem”, żyją niby w urazie; wiedzieli, że nie zmienią zaistniałej sytuacji; chłop u spowiedzi u księdza Czyżyka nie dostaje rozgrzeszenia, idzie na drugi dzień do karczmy zamiast do kościoła - mówi, że zaprzedał duszę diabłu; nad chałupą Rzepów zawisła jakby klątwa; Rzepową nazywają „diabłową”. VIII stacja Rzepowa udaje się do Zołzikiewicza i oddaje mu się, by odzyskać podpisany przez Rzepę dokument, czyni to, aby uratować męża. IX stacja Pobyt u Zołzikiewicza doprowadza do rozwiązania węzła dramatycznego - śmierci Rzepowej. Kobieta zostaje brutalnie zamordowana przez męża. Rzepa podpala dwór Skorabiewskich, chcąc ukarać mieszkającego nieopodal Zołzikiewicza. • Ponowne postawienie pytania problemowego - Jakie zasady rządzą światem przedstawionym w „Szkicach węglem”? Przewidywane/pożądane odpowiedzi uczniów: 9 niesprawiedliwość, 9 zazdrość, 9 żądza pieniądza i interesowność osób sprawujących władzę, 9 korupcja, 9 fałsz i obłuda, 9 ubóstwo, nędza ludzi mieszkających na wsi, 9 ból, cierpienie, 9 zakłamanie, 9 bezduszność, 9 bezkarność, samowola, egoizm, 9 próżność, głupota, nienawiść, 9 chęć zemsty, zawiść, 9 bestialstwo, krzywda wyrządzana z premedytacją, wyrachowaniem. • Pożądane wnioski końcowe Świat w utworze jest czarny jak węgiel, zły i bezlitosny dla prostych uczciwych ludzi; toczy się w nim walka między pierwiastkiem światła i ciemności, dobra i zła (manicheizm); zło jednak wygrywa; zwycięża samowola i perfidia Zołzikiewicza, okazuje się on głównym sprawcę tragedii rodziny Rzepów. Jedyną jasną sylwetką jest Rzepowa - „bogata w miłość”, niczym Szekspirowska Imogena (kontekst: „Cymbelin” W. Szekspira -Imogena, poddana próbie wierności; podstęp Jachimo, oskarżona przez męża o wiarołomstwo; szlachetna; jej losy kończą się jednak szczęśliwie)”. Działa pod wpływem jednego tylko impulsu - chęci zaradzenia złu, które zagroziło jej domowi. Nie rozważa przyczyn ani konsekwencji zła, nie próbuje nawet ogarnąć jego rzeczywistych rozmiarów. Szukając pomocy, nie ma określonego planu, nie umie argumentować swych racji - toteż ciągle w konfrontacji z trudnościami wychodzi pokonana, ale pokorna - dlatego nie ma nawet poczucia własnej krzywdy. Poniesione 11 Problemy Oświaty i Wychowania porażki przyjmuje z pokorą jako dopust Boży i nie ma do nikogo pretensji. Budzi współczucie. Rzepową dotyka kara, ale okrutna i bezlitosna śmierć z ręki męża jest śmiercią niezawinioną, poprzedzoną Hiobowym cierpieniem. Czyż wewnętrzną dobroć i wewnętrzne piękno można postrzegać jako winę? Bezkarnym pozostaje sprawca zła - Zołzikiewicz. Porządek tego świata jest przewrotny, absurdalny, niszczy ludzi moralnie i psychicznie. Pokrzywdzona została istota bezbronna, bezradna, gotowa ponieść najcięższe ofiary dla swych bliskich. • Czy taki świat można tolerować, czy na taki świat można się zgodzić? - pytanie otwarte. Nr 1/2008 • Warto też zwrócić uwagę na język opowiadania - barwny, obrazowy; zwroty narratora 3-osobowego do czytelnika; budowę szkatułkową (wizje Zołzikiewicza, w których życie miesza się z literaturą); tytuły rozdziałów. Komentarz: „Szkice węglem” – utwór postrzegany przez niektórych jako anachroniczny – starałam się pokazać jako tekst wyzwalający aktywną postawę czytelniczą. Polityka oświatowa II KONGRES ZARZĄDZANIA OŚWIATĄ POZNAŃ – 3-5.10.2007 r. Le zek Jan Zaleśny nauczyciel konsultant Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie Był to międzynarodowy kongres kadry kierowniczej oświaty, dyrektorów szkół, pracowników organów prowadzących i organów nadzoru pedagogicznego i innych osób zaangażowanych w zarządzanie oświatą na poziomie państwowym i lokalnym. W kongresie udział wzięli, w liczbie 956 osób, przedstawiciele samorządów (ok. 200 prezydentów, wiceprezydentów, członków zarządów, wicestarostów, dyrektorów wydziałów edukacji i inspektorów), Przewodnicząca Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, Pos. Krystyna Szumilas, przedstawiciele Departamentu Kształcenia Ogólnego i Specjalnego MEN Nacz. Wiesława Szczepaniak-Maleszka i Nacz. Zenon Frączek, prezes Centrum Edukacji Obywatelskiej Jacek Strzemieczny, urzędnicy oświatowi z Wielkopolskim Kuratorem Oświaty na czele, dyrektorzy i inni pracownicy oświaty. Gościli także przedstawiciele oświaty Wielkiej Brytanii oraz Finlandii (ok. 20 osób). Organizatorem głównym było Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty 12 Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania Partnerzy organizacyjni i merytoryczni to Związek Kongres został poprzedzony ogólnopolską Miast Polskich, British Council, a także Prezydent Mia- konsultacją, w której udział miało możliwość wziąć ok. sta Poznania. 15 000 osób, a obserwować ją mogło ponad 30 000 osób. Wypracowane stanowiska organizator Kongresu, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty przyjmuje jako swoje stanowisko w sprawie oświaty - nasz wkład we wspó lne dzieło rozwijania polskiego systemu edukacji. Spis treści: I. Problemy szkół ponadgimnazjalnych, w tym zawodowych. II. Problemy szkół podstawowych i gimnazjów. III. Problemy edukacji przedszkolnej IV. Problemy szkolnictwa specjalnego i integracji. V. Problemy samorządów VI. Rekomendacje dla proponowanych istotnych zmian w oświacie: 1.Proces legislacyjny 2. Bon edukacyjny. 2. System awansu zawodowego nauczycieli 3. Nadzór pedagogiczny 4. Selekcja do zawodu nauczyciela 5. Standardy pracy szkół: I. Problemy szkół ponadgimnazjalnych, w tym zawodowych. W wyniku dyskusji przedkongresowej oraz podczas obrad kongresu wypracowano wspólne sta nowisko w zakresie „Podstawo wych problemów zarządzania oświatą.” Zagadnienia do dyskusji z Ministrem Edukacji Narodowej. Stanowisko Ogólnopolskiego Stowarzyszenia kadry Kierowniczej Oświaty Po II Kongresie Zarządzania Oświatą, OSKKO, Poznań, 3-5.10.2007r. Stowarzyszeni: przedstawiciele kadry kierowniczej oświaty, dyrektorzy szkół i placówek oświatowych oraz przedstawiciele samorządów prowadzących szkoły wskazują na problemy, których rozwiązanie, ich zdaniem, usprawni funkcjonowanie oświaty. Poniższe opinie są efektem szerokiej konsultacji i można je uznać za reprezentatywne. Poniższe materiały zostały wypracowane podczas II Kongresu Zarządzania Oświatą w Łodzi, w dniach 3-5 października 2007 r. wwwo kko.edu.pl/kongre /. Wielość zgłoszonych problemów skłania do stwierdzenia, iż szkolnictwo ponadgimnazjalne wymaga zmian systemowych, które zapewnią odpowiednie przygotowanie absolwentów zarówno do dalszych etapów kształcenia jak i do wymagań rynku pracy. W toku prowadzonej dyskusji, dla rozwiązania bieżących problemów, uznano za konieczne podjęcie następujących działań: Kształcenie ogólne. Postulujemy: 1. Zlikwidowanie dysproporcji w warunkach kształcenia ogólnego między poszczególnymi typami szkół dającymi wykształcenie średnie, w celu zapewnienia porównywalnego przygotowania uczniów do egzaminu maturalnego. Przebudowę ramowych planów nauczania w taki sposób, by umożliwić uczniom technikum realizację programów nauczania w zakresie rozszerzonym i w konsekwencji stworzyć szansę na przystąpienie do egzaminu maturalnego na tym poziomie. Obecny stan prawny powoduje: 9 znikome (ograniczone ramowymi planami nauczania do 3h) możliwości realizacji kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym w technikum i liceum profilowanym; 13 Problemy Oświaty i Wychowania zmniejszenie, w stosunku do przewidzianej w ramowym planie nauczania, rzeczy wistej liczby godzin kształcenia ogólnego w technikum, wynikające z praktyk zawodowych (nawet 16 tygodni w cyklu nauki dla niektórych zawodów); 9 zbyt duże obciążenie uczniów w technikum (średnio 35,5 godz. tygodniowo), w technicznych zawodach to około 12 godzin przedmiotów zawodowych w oparciu o fizykę i matematykę - czyli uznawanych za trudne, także z punku widzenia higieny pracy ucznia. 2. Zreformowanie szkolnictwa zaocznego, które wymaga diagnozy i wprowadzenia zmian w zakresie planów nauczania oraz opracowania programów i podręczników do tej formy kształcenia. 3. Stabilizację przepisów dotyczących organizacji egzaminu maturalnego, po wcześniejszym usunięciu z nich zapisów niejasnych lub nieracjonalnych. Proponujemy: • dostosowanie dla uczniów niesłyszących arkuszy maturalnych z wszystkich przedmiotów (obecnie dostosowane są tylko arkusze z języka polskiego, języka obcego, historii, wiedzy o społeczeństwie); • zmianę terminu – na czerwiec – przeprowadzania egzaminu maturalnego, co pozwoli na normalne funkcjonowanie szkół w maju; • wprowadzenie obowiązkowej matematyki nie wcześniej niż za 6 lat, po zrealizowaniu podstawy programowej w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych i przy zwiększonej licznie godzin na realizację kształcenia na poziome podstawowym; • stworzenie systemu wynagradzania motywującego nauczycieli do szkolenia się i podejmowania funkcji egzaminatora; • wprowadzenie opłat za powtórne przystępowanie do egzaminu i przeprowadzanie tych egzaminów w ośrodkach do tego przygotowanych (ze zgłoszonej liczby na powtórny egzamin, stawia się około 50%, a szkoła obciążona jest bezużytecznym i dezorganizującym jej pracę przygotowaniem sal dla 100% zgłoszonych); • dla matury ustnej: 9 powoływanie komisji trzyosobowej lub dwuosobowej, ale złożonej wyłącznie z osób mających uprawnienia egzaminatorów z danego przedmiotu, 9 zmianę formy egzaminu ustnego z języka polskiego poprzez odejście od prezentacji; • ustalenie terminu próbnej matury na czas przed złożeniem przez uczniów ostatecznej deklaracji maturalnej; naszym zdaniem, próbne egzaminy powinny służyć uczniom do sprawdzenia siebie i słuszności swoich wyborów, a nie stanowić formę sprawdzania wiedzy w szkole; z tego względu nie akceptujemy zaproponowanego przez CKE terminu – w marcu 2008 r. 9 Kształcenie zawodowe. Postulujemy: 1. Wprowadzenie rozwiązań systemowych dotyczących kształcenia i doskonalenia nauczycieli przedmiotów zawodowych. 14 Nr 1/2008 2. Podniesienie rangi edukacji politechnicznej na wszystkich etapach edukacyjnych. 3. Zapewnienie i systemowe aktualizowanie obudowy dydaktycznej dla realizacji kształcenia w szkolnictwie zawodowym (pracownie, pomoce dydaktyczne, podręczniki, materiały pomocnicze) 4. Zlikwidowanie ograniczeń w dostępności kształcenia zawodowego; często jedynym kryterium wyboru zawodu jest możliwość jego nauki w pobliżu miejsca zamieszkania. 5. Dokonanie gruntownej rewizji podstawy programowej kształcenia ogólnego i podstaw programowych kształcenia w zawodach oraz zapewnienie spójności między nimi; w szczególności zapewnienie korelacji miedzy podstawami programowymi matematyki i fizyki a programami kształcenia dla zawodów technicznych, które w znacznym stopniu opierają się na odpowiednim zasobie wiedzy z tych przedmiotów (przy obecnej podstawie programowej z matematyki, wskazane wydaje się dopuszczenie zawodów technicznych do kształcenia dopiero na poziomie szkoły policealnej). 6. Rozważenie zasadności praktycznego kształcenia zawodowego w formie praktyk zawodowych. 7. Rozwiązanie problemów związanych z organizacją i przeprowadzaniem egzaminu zawodowego: • uwzględnianie specjalizacji przy opracowywaniu arkuszy egzaminacyjnych; przykładowo – pominięcie specjalizacji w egzaminie technika mechanika oznacza, iż 30% zakresu kształcenia zawodowego (bo tyle zaplanowano w programie na specjalizację) nie zostaje objęte egzaminem; sprawdzana jest więc jedynie wiedza ogólnozawodowa absolwenta a nie jego przygotowanie do wykonywania zawodu • dostosowanie arkuszy egzaminacyjnych dla uczniów niesłyszących; • rozdziele nie etapu praktycznego egzaminu dla uczniów szkół masowych i specjalnych; postawienie uczniów na sąsiednich stanowiskach wywołuje u jednych i drugich zażenowanie, gdyż wspólne zdawanie to też próba oceny swoich możliwości na tle innych.; • obniżenie progu zdawalności etapu praktycznego egzaminu, zdaniem dyskutujących 75% jest progiem zbyt wysokim; • podjęcie działań zbliżających wymagania egzaminacyjne do wymagań rynku pracy; niepokój budzi pojawiająca się tendencja przygotowywania do egzaminu zawodowego a nie do wykonywania zawodu; przeprowadzanie w formie opisowej egzaminu w zawodach typowo usługowych (technik usług kosmetycznych, technik usług fryzjerskich) stanowi całkowite zaprzeczenie celowości takiego egzaminu; • rozwiązanie problemów związanych z tzw. okresem przejściowym: 9 zamieszczenie informacji o zmienionej formie egzaminów w informatorach opublikowanych na stronach CKE i OKE, 9 do czasu przygotowania bazy, proponujemy zmianę formuły etapu praktycznego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe na poziomie technikum, poprzez przeprowadzanie tej części egzaminu Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania w formie zadania egzaminacyjnego wykonywanego w pracowniach kształcenia zawodowego lub przywrócenie formy pracy dyplomowej; 8. Ponowne rozważenie zasadności wprowadzania zmiany organizacji kształcenia w technikach (zaproponowanej w projekcie z dnia 19 września 2007 r. ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw), której istotą ma być przeprowadzanie egzaminu zawodowego w przedostatnim roku kształcenia; naszym zdaniem nie ma żadnych argumentów mery torycznych ani organizacyjnych uzasadniających takie posunięcie. Połączenie WOS z WDŻ w gimnazjum Połączenie w jeden organizacyjny twór treści wiedzy o społeczeństwie z treściami wychowania do życia w rodzinie jest powszechnie krytykowane. Kwestie kadrowo – kwalifikacyjne są najczęstszym kłopotem przy organizowaniu ich nauczania. Wnioskujemy o rozdzielenie ich nauczania na odrębne jednostki. Proponujemy do treści WOS dołączyć moduł ekonomiczny (wprowadzenie do przedsiębiorczości), a WDŻ nauczać osobno. Sprawdzian po VI klasie szkoły podstawowej. Po kilku latach przeprowadzania sprawdzianu w kl. VI szkoły podstawowej pojawiają się głosy krytykujące jego istnienie. Najczęstszymi argumentami są: II. Problemy szkół podstawowych i gimnazjów. Obowiązek szkolny 9 brak motywacji i lekceważenie przez uczniów tę formy zewnętrznego sprawdzania ich wiedzy i umiejęt• Rozwiązania wymaga problem kontroli spełniania ności, bo wynik nie rodzi dla nich żadnych skutków. obowiązku szkolnego, przy dużej mobilności Rejonowe gimnazjum i tak ich przyjmie. Buduje to społeczeństwa • Wciąż jest nie wyjaśnione pojęcie “dziecka zamieszdemoralizującą świadomość uczniów, że wystarczy kałego w obwodzie szkoły”. jedynie wejść i odebrać arkusz by “zaliczyć” sprawdzian • Innym problemem jest określenie jak długi okres nieusprawiedliwionej nieobecności ucznia w szkole na- 9 tworzenie rankingów i etykietowanie szkół osiągających niższe wyniki bez brania pod uwagę leży uznać za niespełnienie obowiązku szkolnego. specyfiki ich uczniów. Sytuację komplikuje tło społeczne - część młodzieży pracuje zarobkowo, za wiedzą rodziców, pomagając Uznając, że forma zewnętrznego sprawdzania wg ustalonych standardów jest potrzebna, należy zastanowić w zdobyciu finansów na utrzymanie rodziny. Fakultatywna, równoległa do gimnazjum ścieżka się modyfikacją sposobu przeprowadzania sprawdzianu dalszej edukacji dla uczniów nie radzących sobie z i wykorzystania jego wyników. Np. poprzez rozważenauką. nie następujących kwestii: Coraz częściej mamy do czynienia z uczniami, którzy 9 czy nie powinno być innego klucza, innej wagi do listracili motywację do nauki i „wypadają z sytemu” (poczenia wyniku ucznia pochodzącego np. z mniejszomimo tego, ze uczęszczają do szkoły). Zwracamy uwaści narodowej, etnicznej, szczególnie, gdy zaczął gę na po trzebę rozważenia dla takich uczniów naukę w szkole polskiej w II etapie edukacji? alternatywnej ścieżki edukacyjnej, na której mogli by 9 czy nie należy powiązać wyniku sprawdzianu z prooni być np. przygotowywani do zawodu. mocją ucznia? 9 wnioskujemy, by na podstawie już znanych wyników Opieka medyczna w szkole, MEN opracowało sposób wsparcia dla tych rejonów Opieka zdrowotna w szkołach nie jest wystarczająca. Polski, w których uczniowie sobie gorzej radzą, tak Kwestia ta wymaga rozwiązania by mogli oni rzeczywiście wyrównywać szanse. Jednolity strój jako decyzja szkolnej społeczności, Dziecko 6 - letnie z orzeczeniem Dotychczas istniała luka w możliwości kształcenia nie obligatoryjny wymóg dzieci 6 – letnich skierowanych do kształcenia specjal- Obecny zapis ustawowy nie daje możliwości wyegzeknego. Wnioskujemy o poddanie nadzorowi realizacji wowania stosowania ww. wymogu. Pozostawiono szkołom i rodzicom problem do samodzielnego rozdokonanych aktualnie zmian w prawie: wiązania tam, gdzie powinien być uregulowany przez autorów tego pomysłu. Powstaje np. pytanie, jak ukarać Dz. U. Nr 181, poz. 1292 dziecko, któremu rodzic nie kupił jednolitego stroju. Do obowiązujących zmian należy: wprowadzenie indywidualnego obowiązkowego Uregulowanie sytuacji prawnej, umożliwienie aurocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidu- tentycznego wsparcia dla dzieci powracających z zaalnego nauczania, które obejmuje się dzieci i młodzież, granicy, dzieci uchodźców, dzieci nie znających których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrud- języka a mających prawo do nauki. nia uczęszczanie do przedszkola lub szkoły –zmiana Problem edukacji dzieci polskich, które wracają do kraobowiązuje od 16 października 2007r. na podstawie art. ju po dłuższej nieobecności i dzieci innych narodowości, które z różnych powodów zamieszkują w Polsce 71b u t. 1a opinię o potrzebie indywidualnego obowiązkowe- narasta. Podstawowym utrudnieniem jest tu brak możligo rocznego przy gotowania przedszko lnego i indy- wości kontynuowania przez nie nauki w klasie, do któwidualnego nauczania wydają zespoły orzekające rej zgodnie z przepisami powinny być przyjęte. działające w publicznych poradniach psychologiczno- Niemożliwość ta spowodowana jest poziomem znajopedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycz- mości języka polskiego, ale także różnicami programonych – art. 71b u t. 3 15 Problemy Oświaty i Wychowania wymi. Stąd postulujemy zmianę przepisów dot. przyjmowania takich uczniów do szkoły. WF w szkole. Zwolnienia z lekcji WF stały się problemem w wielu szkołach, szczególnie w gimnazjach. Postulujemy rozważenie kwestii zaniechania oceniania na lekcja WF. Wyprowadzenie pomocy socjalnej ze szkół Stypendia, dofinansowanie do stroju, dofinansowanie do podręczników – to, naszym zdaniem, zdecydowanie zadanie opieki społecznej. Ustawowe wyłączenie z tych działań ośrodków pomocy społecznej wydaje się być całkowicie pozbawione sensu, ponieważ te ośrodki posiadają pełną wiedzę o osobach uprawnionych do ubiegania się o pomoc. Rodzice i tak składają tam wnioski o inne formy pomocy np. dofinansowanie obiadów, zasiłki. Noszą więc te same zaświadczenia do różnych urzędów. Wnioskujemy o przywrócenie tych działań na właściwe tory. Sposób dystrybucji środków przeznaczonych na doskonalenie zawodowe nauczycieli Budzi uznanie fakt przeznaczenia odrębnej kwoty na doskonalenie nauczycieli. W szkołach wydawane są te pieniądze na cele dla nich waż ne, co z pewnością wpływa na jakość ich pracy. W dalszym ciągu podnoszone są jednak kwestie sposobu dystrybucji tych środków, zwłaszcza zasilanie z tej puli Ośrodków Doskonalenia Nauczycieli. Odrębną sprawą jest sposób wykorzystania pieniędzy unijnych z EFS na szkolenia. Nauczyciele dostają z firm i stowarzyszeń zaproszenia na banalne (i rażąco luksusowe) szkolenia za ogromne pieniądze. Należy poddać nadzorowi ten obszar. Kwalifikacje wy chowawcy świetlicy, pedagogów szkolnych i wychowawców internatu itd. Różnorodność interpretacji prawa w tym zakresie głoszonych zwłaszcza przez kuratorów oświaty powoduje, że w jednych miejscach w Polsce można zatrudniać osoby z kwalifikacjami, z którymi nie mogli by być zatrudnieni gdzie indziej. Wnioskujemy o wydanie odpowiednich uregulowań w tym zakresie, lub obowiązującej w całym kraju interpretacji aktualnych przepisów. Normy zatrudnienia dla nauczycieli, szczególnie dla pedagogów, psychologów i bibliotekarzy Brak jednolitych uregulowań w tym zakresie powoduje duże dysproporcje pomiędzy JST. Stąd uczniowie mają nierówny dostęp do pomocy pedagoga, psychologa, bibliotekarza. Wydaje się koniecznym rozwiązanie tego w sposób zapewniający to wsparcie dla każdej szkoły. 9 9 9 9 Nr 1/2008 przedszkolu po jego zamknięciu oraz dookreślenia nieprecyzyjnego zapisu kogo należy rozumieć jako osobę zapewniającą dziecku pełne bezpieczeństwo, precyzyjnego określenia wieku przyjęcia dziecka do przedszkola, podobnie jak ma to miejsce w przypadku dziecka sześcioletniego, ustalenia zasad zatrudnienia specjalistów w przedszkolach, regulacja zasad zapewnienia opieki medycznej, sprecyzowanie zasad tworzenia rady rodziców. Kolejną sprawą wymagającą uregulowania jest funkcjonowanie dziecka niepełnosprawnego w przedszkolu ogólnodostępnym, ze szczególnym uwzględnieniem nauczycieli wspomagających. W związku z brakiem wykwalifikowanej kadry pedagogicznej podniesiona została kwestia zatrudnienia nauczycieli o zbliżonych kwalifikacjach. Po raz kolejny zwrócono uwagę na problemy dotyczące statusu zawodowego nauczyciela przedszkola: 9 nie uwzględnienia wyżej wymienionych w grupie uprawnionych do korzystania z ulgowych przejazdów środkami transportu zbiorowego, 9 przyznawania dodatku za wychowawstwo. Postulowano określenie minimalnych standardów w zakresie: 9 zatrudnie nia pracowników administracji obsługi, 9 wyposażenia przedszkoli w pomoce i środki dydaktyczne, 9 określenie norm niezbędnych do funkcjonowania przedszkola. IV. Problemy szkolnictwa specjalnego i integracji. Rośnie liczba uczniów z niepełnosprawnościami. Trafiają oni do bardzo różnych placówek zarówno specjalnych jak i ogólnodostępnych, publicznych i niepublicznych – zgodnie z wolą rodziców. Rodzicom dano wybór i prawa. Prawa te często jednak nie są respektowane. Placówki wybrane przez rodziców często nie są przygotowane na przyjęcie i prowadzenie uczniów niepełnosprawnych zarówno od strony organizacyjnej jak i sprzętowej a przede wszystkim od strony zasobów kadrowych. System nie uwzględnia wielu specyficznych potrzeb osób niepełnosprawnych zarówno na wszystkich III. Problemy edukacji przedszkolnej etapach życia, nauki, zatrudnienia jak i dostępu do Uczestnicy konsultacji a następnie panelu dóbr kultury, zaopatrzenia społecznego, ochrony „Problemy edukacji przedszkolnej” Kongresu zdrowia i innych. Powoduje to nieefektywność działań Zarządzania Oświatą wskazali na szereg problemów i ich chaotyczność, doraźność. utrudniających prawidłowe funkcjonowanie przedszkoli. Zwrócili uwagę na brak dookreślenia zapisów prawa Poprawy (lub wręcz zmiany) wymagają kwestie: dotyczących w szczególności: 9 uregulowania prawnego kwestii odbioru dziecka z 1. Wprowadzenie spójnego (interdyscyplinarnego) i przedszkola w przypadku pozostania dziecka w czytelnego systemu wczesnej, wielospecjalistycznej 16 Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania diagnozy, wczesnej interwencji i wspo magania oraz 10. Problemy natury szczegółowej: permanentnej wielospecjalistycznej asysty życiowej 9 nauczanie indywidualne. Zbyt często orzeka się o dziecka z niepełnosprawnością (także sprzężoną). konieczności nauczania indywidualnego w sytuacji, 2. Wypracowanie spójnego, obejmującego wszelkie gdy powodem jest niewydolność organizacyjna. rozpoznane potrzeby, systemu placówek zarówno 9 nauczanie indywidualne uczniów ze specyficznymi zaburzeniami (typu z. Aspergera, z nadpobudlikształcenia specjalnego, jak i integracyjnego. Systewością, autyzmem) lecz z normą intelektualną. mu obejmującego także zasady przechodzenia z jednej placówki do drugiej, certyfikacji pobytu 9 diagnoza i orzekanie. Postuluje się wcześniejsze rozpoznawanie i diagnozowanie (znane są przykłady (wypełniającego spełnianie obowiązku szkolnego) a uczniów otrzymujących orzeczenie o potrzebie przede wszystkim czytelnie i odpowiednio do potrzeb kształcenie specjalnego dopiero na poziomie gimnafinansowanego. zjum). Diagnostyka jest spóźniona, nieprawidłowa i 3. Ustalenie zasad kierowania-przyjmowania dzieci tylko czę ściowa. Postulujemy też, by zalecenia zado poszczególnych placówek. Samo kryterium opłacawierane w orzeczeniach miały charakter praktylności (np. poprzez skupienie wszystkich uczniów w czny, były bardziej rozbudowane tak, by mogły jednej placówce) nie może tutaj mieć zastosowania. służyć pedagogom realną pomocą. Potrzebne są 4. Odpowiednie zorganizo wanie (w tym także liczebstandardy diagnostyczne i podobnie jak w medycyność) i wyposażenie ww. placówek w sprzęt, pomoce, nie należy stosować algorytmy postępowania. kadrę pedagogiczną i w kadrę wspierającą. Potrzebne jest danie ww. placówkom możliwości działania 9 w powyższym kontekście zwracamy też uwagę na potrzebę takiej korekty kształcenia lekarzy – zgodnego z realnie występującymi potrzebami i zwłaszcza pierwszego kontaktu, w klinikach położwspółczesną wiedzą a nie ograniczanie ich przez sztywniczych – by dziecko mogło wcześniej (od momentu ne, nie znające odstępstw przepisy. urodzenia, przez pierwsze lata życia aż do momentu 5. Przygotowanie od powiednio, zgodnie z realnymi pójścia do szkoły) otrzymywać stosowną pomoc i potrzebami, wykształco nej kadry, która znajdzie wsparcie pedagogiczne i psychologiczne. swoje miejsce wszędzie tam, gdzie trafi uczeń z niepełnosprawnością. Także do placówek ogólnodostęp- 9 pojawia się obawa o kształt przyszłego egzaminu zewnętrznego z języka obcego dla uczniów z leknych. Powinny się zmienić przepisy, które obecnie kim upośledzeniem umysłowym; decydują o tym, kto i gdzie może uczyć, jakie zasoby 9 sygnał o konieczności zmiany przepisów tak, by pokadrowe mogą występować w danym typie placówki. moc nauczyciela była obligatoryjnie obecna we 6. Dostosowanie programów szkół wyższych wszystkich klasach, nie tylko w klasach I-IV kształcących kadrę nauczycielską do potrzeb i postuloszkoły podstawowej; wanych zmian w tym zakresie. Ideałem by było, gdyby każdy nauczyciel, niezależnie od tego gdzie pracuje, 9 postulat wprowadzenia standardów wyposażenia w pomoce naukowe i sprzęt placówek kształcenia posiadał obowiązkową, podstawową wiedzę i umiespecjalnego (np. szkoła dla umiarkowanie i znacznie jętności pracy z uczniem niepełnosprawnym. upośledzonych umysłowo często nie potrzebuje 7. Dostrzega się potrzebę, by każda szkoła rejonowa ławek ale potrzebuje wózków, nie potrzebuje mikromiała charakter szkoły włączającej i była przygotoskopów ale potrzebuje pionizatorów itp.). Uwaga ta wana na ewentualność przyjęcia ucznia niepełnosprawdotyczy wielu placówek zarówno specjalnych jak i nego. integracy jnych i wszystkich tych, w których obo8. Zwraca się także uwagę na to, że w samych szkołach wiązek szkolny realizują uczniowie z upośledzeniem specjalnych też są bardzo różni uczniowie. Niektórych umysłowym i innymi znaczącymi problemami. uczniów – z uwagi na niemożność zaspokojenia ich specyficznych potrzeb (np. uczniów z mpd) – mimo faktu 9 sygnał o konieczności zmiany we wszelkich dokumentach, aktach prawnych nomenklatury. Obecnie ich upośledzenia umysłowego, szkoły specjalne, nawet posługujemy się (w ślad za aktami prawnymi) pojęte nominalnie dla nich powołane, nie przyjmują. ciami, które nie są już ani używane ani akceptowane w świecie; Istnieje konieczność podjęcia dyskusji i W środowisku dominuje także przekonanie, że obecnie wypracowania wspólnego rozumienia samego poposyłanie dziecka głębiej upośledzonego umysłowo jęcia „osoba niepełnosprawna”. Dzisiaj pojęcie to do placówki ogólnodostępnej jest niewłaściwe. Podojest różnie rozumiane. Pociąga to za sobą szereg takbnie za niewłaściwe uważane jest posyłanie do placóże konsekwencji formalno-prawnych oraz finansowek specjalnych dzieci będących w normie wych. intelektualnej ale z innymi zaburzeniami rozwoju (np. ze względu na zaburzenia zachowania i brak mowy). V. Problemy samorządów 9. Kolejnym postulatem jest znaczące uzupełnienie sie- OSKKO przedstawia, w pełnej zgodzie wraz ze ci placówek o specjalistyczne ponadgimnazjalne Związkiem Miast Polskich, postulaty: przeznaczone dla uczniów ze znaczącymi problema- 1. Konieczność ustalenia ustalenie standardów edukami, takimi, które uniemożliwiają uczęszczanie do cyjnych, takich jak standardy zatrudniania nauczycieli. Państwo, narzucając kolejne obowiązki samorządów, ogólnodostępnych. 17 Problemy Oświaty i Wychowania bez ustalania standardów ogólnopolskich, odchodzi od odpowiedzialności za edukację. Trzeba określić skalę zobowiązań finansowych państwa wobec samorządów w zakresie wynagradzania nauczycieli. 2. Potrzebne też jest dookreślenie relacji pomiędzy samorządem a organem nadzoru pedagogicznego. Obecnie samorządy mają obowiązek dbać o sieć szkół, ale w momencie gdy mają pomysł na jej racjonalizację, nie mogą nic zrobić bez pozytywnej opinii kuratorium. To ubezwłasnowolnienie organu prowadzącego. 3. Samorząd ma za mały wpływ na wybór dyrektora szkoły. Wybór kandydata na dyrektora szkoły powinien być dokonywany przez komisję konkursową, w której głos stanowiący mieliby przedstawiciele organu prowadzącego. 4. Konieczne jest utworzenie jednego systemu obejmującego całość pomocy materialnej dla uczniów. VI. Rekomendacje dla proponowanych istotnych zmian w oświacie: 1. Proces legislacyjny : Postulujemy powrót do efektywnego dialogu społecznego. W ostatnich latach odnotowujemy opóźnienia w wydawaniu aktów prawnych, irracjonalne terminy ich konsultowania/wprowadzania/obowiązywania, „zmiany reguł w trakcie gry”, oszczędną konsultację społeczną lub znikome jej uwzględnianie przy tworzeniu norm prawnych. 1. Bon edukacyjny. Z naszych obserwacji wynika, że skutecznym okazał się Polsce tzw. bon organizacyjny dostosowany oddzielnie do każdej gminy. W związku z tym konieczna jest debata rządu z przedstawicielami samorządów (związków samorządów – jak ZMP i ZGW) oraz kadry kierowniczej (jedyną realnie ogólnopolską jest OSKKO). Na szczególnie uważne zbadanie zagadnienia wskazuje także fakt, że kraje przodujące w wynikach PISA nie wprowadziły takich rozwiązań. Kluczową i tu będzie pozytywna opinia samorządów polskich oraz konstruktywnie przeprowadzone „konsylium” polskich i zagranicznych ekonomistów zajmujących się oświatą. 2. System awansu zawodowego nauczycieli – propozycja poważnej zmiany jakościowej. OSKKO promuje rozwiązanie odmienne od aktualnie wprowadzonego w Polsce. Z naszego oglądu sprawy wynika, że polski system „awansu” zawodowego nie jest wystarczająco projakościowy. Proponujemy podjęcie działań w kierunku stworzenia nowego systemu awansu zawodowego, realnie pozwalającego na pionowy awans w ra mach szkoły. Należy odejść od opłacania kolejnych, następujących co kilka lat zbiurokratyzo wanych działań nauczycieli, zarzucić skomplikowany i sztuczny system “awansu” na rzecz prostej zasady - szkolni li derzy powinni otrzymać za swą pracę zapłatę, wpływ na zarządzanie szkołą oraz odpowiedzialność za swe działania 18 Nr 1/2008 kierownicze. Należy zmierzać do utworzenia formalnych stanowisk liderów w szkole: szefów zespołów przedmiotowych, wychowawczych, szkolnych koordynatorów itp. Nowy system awansu i motywowania nauczycieli pozwoli zrealizować ambicje nauczycieli w konstruktywny sposób, uruchomi aktywność zaangażowanych w proces zarządzania i da dyrektorowi sojuszników, spowoduje, że zaczniemy płacić za realnie wykonywaną pracę. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty deklaruje wolę rozmowy na temat koniecznych do dokonania zmian i współpracę koncepcyjną w tym zakresie. Zwracamy ponadto uwagę na konieczność dokonania badań na temat realizacji ambicji kierowniczych nauczycieli, przywództwa w szkole. Polska zaniedbała tworzenie ubiegłorocznego raportu OECD na ten temat. Dysponujemy projektem działań – nie wszystko jeszcze jest stracone. Chętnie udostępnimy ogólnopolską platformę badawczą. 3. Nadzór pedagogiczny Należy rozpocząć rozmowę o idei sprawowania nadzoru pedagogicznego w Polsce. Ciągłe zmiany koncepcji, przepisów, interpretacji, mnożenie pomysłów, konflikt kompetencji powodują zmniejszenie motywacji, zaniechanie podejmowania prób zmiany i zgodę na tymczasowość. Dyrektorom szkół towarzyszy utrata wiary w dobre intencje i mądrość stanowiących prawo oświatowe. Tak więc wobec nadzoru pedagogicznego zarząd OSKKO postanowił prezentować postawę tożsamą wobec postawy stowarzyszenia w związku z awansem zawodowym. Należy zacząć dyskutować o strategii i zaprzestać formalnych zmian na poziomie operacyjnym, które zmieniają jedynie szczegóły wdrażania błędnej idei. Opowiadamy się za modelem fińskim (również Wielka Brytania skłania się ku zmianie w tym kierunku). Jest on oparty o: 9 samoocenę i brak rozbudowanego „nadzoru oświatowego” 9 zaufanie do szkoły 9 powierze nie większych kompetencji samorządom 9 znaczne podwyższenie jakości kształcenia nauczycieli. Fiński Narodowy Instytut Edukacji wykazał w badaniach, że ostatni z powyższych punktów jest kluczowy i zdecydował o powodzeniu reform fińskich. 4. Selekcja do zawodu nauczyciela: Kluczowe dla powodzenia oświaty w Polsce są działania na rzecz zmiany sposobu kształcenia nauczycieli, sposób naboru do zawodu, a także doskonalenia zawodowego nauczycieli. Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania Podczas II Kongresu Zarządzania Oświatą przedstawiciel fińskiej National Board of Education, L. Pahkin stwierdził, że „porównał fiński system z systemami innych krajów nordyckich. Są one podobne i funkcjonują w podobnych warunkach. Widać tu jedną zasadniczą różnicę. Sta nowią ja nauczyciele. Ich podejście do pracy. Nauczyciel to postać bardzo wysoko ceniona. Każdego roku składa się 5000 podań na kierunki nauczycielskie. Przyjmuje się 700-800 osób. Wybierani są naprawdę najlepsi” Postulujemy podjęcie działań wraz z resortem szkolnictwa wyższego oraz jego „klien tami” – dyrektorów szkół, na rzecz ustalenia standardów kształcenia nauczycieli oraz nadzoru nad jakością tego kształcenia. Dopiero na tej bazie można w sposób pożądany realizować jakościowe standardy pracy szkół (bolączką szkół jest np. rezygnacja ze standardów zatrudnienia nauczycieli i tworzenie w konsekwencji nadmiernie licznych klas). Proponujemy stworzenie standardu podstawowych usług edukacyjnych dla ucznia, rodzaju „teczki dla ucznia”, w której mieściłyby się niezbywalne szkolne uczniowskie prawa - jednakowe w gminach bogatych i biednych, miejskich i wiejskich, zawierającej m.in. dostęp do biblioteki, prawo do przestrzeni szkolnej, możliwość skorzystania z dożywiania i inne. Byłoby to wielkie, reformatorskie osiągnięcie. 5. Standardy pracy szkół: Ważne dla prawidłowego funkcjonowania szkół jest ustalenie standardów organizacyjnych, finanso wych i materialnych ich funkcjonowania. § Prawo oświatowe ZMIANY W PRAWIE – NIE TYLKO OŚWIATOWYM do stycznia 2008 r. Le zek Jan Zaleśny nauczyciel konsultant Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie ustawy – Karta Nauczyciela), jest to ósma zmia na te kstu jed no li te go usta wy i wchodzi w życie z dniem 2 listopada 2007 r.; 3. w dniu 6 grudnia 2007 r., a opublikował w dniu 29 grudnia 2007 r. ustawę o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, jest to dzie wiąta zmia na te kstu, któ ra weszła w życie w dniu 1 stycznia 2008 r.. Zawartość: 1. Trzy zmiany w ustawie Karta Nauczyciela. 2. Dwie zmiany w ustawie o systemie oświaty. 3. Zmiany w przepisach wykonawczych wydanych na bazie ustawy Karta Nauczyciela: - zmiany w awansie zawodowym nauczycieli. 4. Zmiany w przepisach wykonawczych wydanych na bazie ustawy o systemie oświaty – siedem zmian i nowości. Najważniejsze zmiany w ustawie wynikające z trzech ustaw zmieniających: 1. art. 10 ust. 5 pkt 1 - ustalono, iż stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i z nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli, między innymi, posiada obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o I. Zmiany w ustawie Karta Nauczyciela Europejskim Obszarze Gospodarczym. Sejm uchwalił: 1. w dniu 24 sierpnia 2007 r., a opubliko wał w dniu 25 2. art. 88 ust. 2a pkt 1 - ustalono, iż nauczyciele urowrześnia 2007 r. ustawę o zmianie niektórych ustaw dzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 styczw związku z członkostwem Rzeczypospolitej Pol- nia 1969 r., zachowują prawo do emerytury bez skiej w Unii Europejskiej (w tym zmianę ustawy – względu na wiek jeżeli: Karta Nauczyciela), jest to sió d ma zmia na te kstu • spełnili warunki do uzyskania emerytury, określone w ust. 1, w ciągu dziesięciu lat (czyli do końca jed no li te go usta wy i weszła w życie z dniem ogłoszegrudnia 2008 roku) od dnia wejścia w życie ustawy nia, to jest 11 października 2007 r.; z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 2. w dniu 7 września 2007 rok., a opublikował w dniu 18 Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 października 2007 r. ustawę o zmianie ustawy o emer. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.), z wyjątkiem warunku ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społeczrozwiązania stosunku pracy, oraz nych oraz niektórych in nych ustaw (w tym zmianę 19 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 teli polskich - osoby posiadające ważną Kartę Polaalbo złożyli wniosek o przekazanie środków zgroma- ka; dzonych na rachunku w otwartym funduszu emeryta- 2. w siedemnastej zmianie tekstu ustawy: lnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń 9 wprowadzono indywidualne obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne obejmujące dzieci, Społecznych, na dochody budżetu państwa. których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie 3. art. 30 ust. 3 otrzymał brzmienie „Średnie wynagroutrudnia uczęszczanie do przedszkola lub szkoły, dzenie nauczyciela stażysty stano wi co najmniej 82 % kwo ty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie 9 określono, iż dyrektor przedszkola lub szkoły podstawowej, w której są zorganizowane oddziały w ustawie budżetowej.” przedszkolne, organizuje indywidualne obowiązko4. art. 30 ust. 11 otrzymał brzmienie „Podwyższenie we roczne przygotowanie przedszkolne w porozuwynagrodzeń dla nauczycieli następuje nie później niż mieniu z organem prowadzącym, w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, 9 do typów gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku . dodano szkoły dwujęzyczne, 5. uchwalo no na rok 2008 kwotę bazową dla nauczycieli w wysokości 2074,15 (w roku 2007 w ustawie bu- 9 zdefiniowano terminy: szkoła oraz oddział dwujęzyczny, szkoła oraz oddział integracyjny, dżetowej przyjęto kwotę bazową w wysokości 1885,59 9 określono, iż zadaniem oświatowym gminy jest zapezł). wnienie kształcenia, wychowania i opieki także w innych formach wychowania przedszkolnego Podstawy prawne: • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (zasady tworzenia, kwalifikacje kadry, nadzór peda(t. j. w Dz. U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 ze zmianą w: gogiczny, zasady dotowania), 2006 r. nr 170, poz. 1218, nr 220, poz. 1600, 2007 r. 9 włączono do kręgu szkół, dla których nie ustala się nr 17, poz. 95, nr 80, poz. 542, nr 102, poz. 689; nr obwodów szkoły dwujęzyczne, szkoły dla mniejszo158, poz. 1103, nr 176, poz. 1238, nr 191, poz. 1369 i ści etnicznych oraz społeczności posługujących się nr 247, poz. 1821), językiem regionalnym, • art. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie nie- 9 wprowadzono, w celu wspierania prawidłowego rozktórych ustaw w związku z członkostwem Rzeczypowoju uczniów, możliwość zorganizowania w szkole spolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. nr 176, stołówki. poz. 1238), • art. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o zmianie usta- Podstawy prawne: wy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń • ustawa z dnia 7 wrześ nia 1991 r. o systemie oświaty Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr (t. j. w Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zmianami 191, poz. 1369). w: 2004 r. nr 273, poz. 2703 i nr 281, poz. 2781; 2005 r. nr 17, poz. 141, nr 94, poz. 788, nr 122, poz. 1020, nr 131, poz. 1091, nr 167, poz. 1400 i nr 249, poz. II. Zmiany w ustawie o systemie oświaty. 2104; 2006 r. nr 144, poz. 1043, nr 208, poz. 1532 i nr 227, poz. 1658; 2007 r. nr 42, poz. 273, nr 80, poz. Sejm uchwalił: 542; nr 115, poz. 791; nr 120, poz. 818; nr 180, poz. 1. w dniu 7 września 2007 r., a opubliko wał w dniu 28 1280 i nr 181, poz. 1292), września 2007 r. ustawę o Karcie Polaka (w tym zmianę ustawy o systemie oświaty), jest to sze s na sta zmia na • art. 26 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. nr 180, poz. 1280). te kstu usta wy o sy ste mie oświa ty po ogłosze niu te kstu jed no li te go w 2004 r., wchodzi w życie 29 III. Zmiany w przepisach wykonawczych wydamarca 2008 r.. 2. w dniu 7 września 2007 r., a 1 października 2007 r. nych na bazie ustawy Karta Nauczyciela. opublikował ustawę o zmianie ustawy o sy stemie oświaty, jest to sie dem na sta zmia na te kstu usta wy Minister Edukacji Narodowej: o sy ste mie oświa ty po ogłosze niu te kstu jed no li - w dniu 14 listopada 2007 r. podpisał, a 16 listopada te go w 2004 r., weszła w życie częściowo 16 paździer- 2007 r. opublikowano rozporządzenie zmieniające roznika 2007 r., a częściowo 1 stycznia 2008 r.. porządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, jest to dru ga zmia Najważniejsze zmiany w ustawie wynikające z dwóch na prze pi su, która weszła w życie 1 grudnia 2007 r.. ustaw zmieniających: 1. art. 94a ust. 2 pkt 3a - dodano do grupy osób nie- Najważniejsze zmiany w rozporządzeniu: będących obywatelami polskimi, które korzystają w • dotąd załączane do wniosku o wszczęcie postępowaPolsce z nauki w publicznych szkołach ponadgimnazjania kwalifikacyjnego dokumenty typu: zatwierdzony lnych, dotychczasowych publicznych szkołach ponadplan rozwoju zawodowego, złożone sprawozdanie z podstawowych, publicznych szkołach artystycznych, realizacji planu, ocena dorobku zawodowego zostają publicznych zakładach kształcenia nauczycieli i publizastąpione przez zaświadczenie dyrektora zawiecznych placówkach na warunkach dotyczących obywarające informacje o: • nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego 20 Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania wymiarze zatrudnienia podczas stażu, dacie zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego, dacie złożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu, uzyskanej ocenie dorob ku zawodowego za okres stażu, w przypadku nauczyciela, kandydata na stopień dyplomowanego, realizację wymagań określonych w rozporządzeniu prezentuje się tylko poprzez opis i analizę, w szczególności ze wskazaniem uzyskanych efektów (nie ma już pisemnych sprawozdań), zmieniono dokumentację składaną przez nauczycieli wymienionych w art. 9e ust. 1-3 Karty Nauczyciela, doprecyzowano udział ekspertów w postępowaniach komisji przy różnego typu wnioskodawcach, wydłużono okres usuwania przez nauczyciela wskazanych braków – do 14 dni; doprecyzowano sytuację po zostawienia wniosku bez rozpoznania – nieusunięcie wskazanych braków w terminie. 2007 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 124, poz. 860), weszło w życie 2 grudnia 2007 r., 9 5. w dniu 7 stycznia 2008 r. podpisał, a dnia 9 stycznia 9 2008 r. opublikował przepis zmieniający rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfi• kowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, jest to dru ga zmia na te kstu roz porządze nia, która weszła w życie z dniem ogłoszenia to jest 9 stycznia 2008 r., • 6. w dniu 10 stycznia 2008 r. podpisał, a 17 stycznia 2008 r. opublikowano rozporządzenie w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, • warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania, przepis wszedł w życie 25 • stycznia 2008 r., 7. w dniu 14 listopada 2007 r. podpisał a 16 listopada 2007 r. opublikowano rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających Podstawy prawne: podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, • rozporządzenie Ministra Eduka cji Narodowej i Spor- etnicznej i językowej uczniów należących do mniejtu z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania szości narodowych i etnicznych oraz społeczności stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. posługującej się językiem regionalnym, weszło w żyU. nr 260, poz. 2593 ze zmianą w 2007 r. nr 214, poz. cie 2 grudnia 2007 r. 1580). Najważniejsze nowości i zmiany (wpisy wg numeracji IV. Zmiany w przepisach wykonawczych wyda- jak wyżej): 1. rozporządzenie ustaliło standardy wymagań będące nych na bazie ustawy o systemie oświaty. podstawą przeprowadzania egzaminów eksternistycznych z zakresu następujących typów szkół - szkoły podMinister Edukacji Narodowej: 1. w dniu 27 września 2007 r. podpisał, a 9 października stawowej dla dorosłych, gimnazjum dla dorosłych i 2007 r. opublikowano rozporządzenie w sprawie stan- liceum ogólnokształcącego dla dorosłych, dardów wymagań będących podstawą przeprowa- 2. rozporządzenie zawiera : dzania egzaminów eksternistycznych, weszło w życie 9 warunki i tryb przeprowadzania egzaminów eksternistycznych w sesji zimowej i jesiennej, 9 października 2007 r. - dotyczy osób, które ukończyły 9 warunki oceniania podczas egzaminów, 18 lat i nie są uczniami szkoły - mogą uzyskać świadecwysokość opłat pobieranych za egzaminy eksterni9 two ukończenia szkoły podstawowej, gimnazjum lub listy czne z poszczególnych zajęć edukacyjnych, ceum ogólnokształcącego na podstawie egzaminów 9 wa runki wynagradzania egzaminatorów; eksternistycznych przeprowadzanych przez okręgową 3. zmiany w załączniku do rozporządzenia: komisję egzaminacyjną, 2. w dniu 18 września 2007 r. podpisał, a 28 września 9 zmieniono w tabeli w przypadku zawodu „drukarz” oznaczenie symbolu cyfrowego zawodu z „734[01]” 2007 r. opublikowano rozporządzenie w sprawie egzana „825[01]”, minów eksternistycznych, weszło w życie 28 września 9 dodano nowy zawód (dotąd było wymienionych 185) 2007 r., wraz ze standardem wymagań będącym podstawą 3. w dniu 24 października 2007 r. podpisał, a 9 listopada przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwali2007 r. opublikowano rozporządzenie zmieniające rozfikacje zawodowe – „lp. 186” o oznaczeniu cyfroporządzenie w sprawie stan dardów wymagań wym „342[03]” i nazwie „technik eksploatacji będących podstawą przeprowadzania egzaminu poportów i terminali” – kształcenie w tym zawodzie odtwierdzającego kwalifikacje zawodowe, jest to trze bywa się w 2-letnim cyklu nauki w szkole policealcia zmia na prze pi su, i weszła w życie 24 listopada nej, 2007 r., 4. w dniu 24 października 2007 r. podpisał a 16 listopa- 9 nowe brzmienie otrzymały standardy wymagań będące podstawą przeprowadzania egzaminu poda 2007 r. opublikowano rozporządzenie w sprawie twierdzającego kwalifikacje zawodowe w przypadku podstaw programowych kształcenia w dziesięciu zawodów: sprzedawca, drukarz oraz asystent osoby kolejnych zawodach objętych klasyfikacją zawodów niepełnosprawnej; szkolnictwa zawodowego, - załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 9 9 21 Problemy Oświaty i Wychowania 4. określono podstawy programowe kształcenia w następujących dziesięciu zawodach: 9 fototechnik - symbol cyfrowy 313[01]; 9 mechanik-monter maszyn i urządzeń - symbol cyfrowy 723[02]; 9 modelarz odlewniczy - symbol cyfrowy 721[04]; 9 monter instalacji i urządzeń sanitarnych - symbol cyfrowy 713[02]; 9 operator maszyn i urządzeń odlewniczych - symbol cyfrowy 812[03]; 9 technik górnictwa odkrywkowe go - symbol cyfrowy 311[13]; 9 technik górnictwa podziemnego - symbol cyfrowy 311[15]; 9 technik ochrony środowiska - symbol cyfrowy 311[24]; 9 technik odlewnik - symbol cyfrowy 311[26]; 9 technik technologii drewna - sym bol cyfrowy 311[32]; 5. po zmianach w rozporządzeniu: 9 umożliwiono w roku szkolnym 2007/2008 absolwentom trzyletnich techników i szkół równorzędnych dla młodzieży na podbudowie szkoły zasadniczej przystąpienie do egzaminu dojrzałości (tzw. „starej matury”) – korzystają przy tym z wszystkich uprawnień jakie daje przepis o organizacji egzaminu dojrzałości; oczywiście mogą wybrać egzamin maturalny, 9 określono termin wyboru przedmiotów zdawanych w części pisemnej i ustnej egzaminu dojrzałości do dnia 14 stycznia 2008 r.; 6. w rozporządzeniu m.in.: 9 określono realizację wychowania przedszkolnego prowadzonego w formach „zespołów wychowania przedszkolnego” lub „punktach przedszkolnych”, poprzez zajęcia prowadzone w niektóre dni tygodnia lub prowadzone codziennie w grupach liczących od 3 do 25 dzieci; 9 ustalono minimalny czas zajęć wychowania przedszkolnego prowadzonego w innych formach na 3 godziny dziennie oraz 12 godzin tygodniowo; 9 oznaczono warunki, które musi spełniać lokal przeznaczony na prowadzenie zajęć - winien zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pobytu oraz być wyposażonym w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej lub jej wybranych części; 9 wskazano dziennik zajęć zespołu lub punktu jako dokument przebiegu działalności wychowawczej i opiekuńczej z dziećmi, a także dane osobowe dzieci i ich obecność na zajęciach; 9 opisano zakres informa cji, która musi znaleźć się w dokumencie organu prowadzącego dotyczącego organizacji zespołu lub punktu; 9 sprecyzo wano zakres zadań nauczycieli prowadzących zajęcia w zespole lub punkcie dotyczących: • współdziałania z rodzicami w sprawach nauczania i wychowania dzieci, 22 Nr 1/2008 • zachowania właściwej jakości pracy, • prowadzenia obserwacji pedagogicznych, • współpra cy ze specjalistami świadczącymi dzieciom pomoc psychologiczno-pedagogiczną lub medyczną. 7. W rozporządzeniu m.in.: • określono podtrzymywanie i rozwijanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów przez prowadzenie: 9 nauki języka mniejszości narodowej lub etnicznej, zwanego dalej “językiem mniejszości”, oraz języka regionalnego, 9 nauki własnej historii i kultury, a także geografii państwa, z którego obszarem kulturowym utożsamia się mniejszość narodowa, zajęć artystycznych lub innych dodatkowych zajęć; • ustalono, iż naukę wspomnianego języka organizuje dyrektor placówki na pisemny wniosek rodziców ucznia, składany na zasadzie dobrowolności - wniosek dotyczy odpowiednio całego okresu, na który dziecko jest przyjmowane do przedszkola, oraz całego okresu nauki ucznia w szkole – w wymiarze 4 godzin tygodniowo; • wyszczególniono, iż nauka może się odbywać w: 9 oddziałach liczących co najmniej 7 dzieci (w szkołach ponadgimnazjalnych co najmniej 14), 9 grupach międzyoddziałowych, utworzonych z uczniów różnych oddziałów na poziomie danej klasy nie mogących liczyć mniej niż 7 uczniów (w szkołach ponadgimnazjalnych co najmniej 14), 9 grupach międzyklasowych, utworzona z uczniów różnych klas, w której nauczanie odbywa się według organizacji nauczania w klasach łączonych, nie mogących liczyć mniej niż 3 i więcej niż 14 uczniów, 9 zespołach międzyprzedszkolnych lub międzyszkolnych, nie mogących liczyć mniej niż 3 i więcej niż 20 uczniów (przy wymiarze 3 godzin tygodniowo). • podkreślono, iż szkoły podejmują, w razie takiej potrzeby, dodatkowe działania mające na celu podtrzymywanie i rozwijanie poczucia tożsamości etnicznej uczniów romskich oraz wspomagające edukację tych uczniów, w szczególności prowadzą zajęcia wyrównawcze, a w szkole można zatrudnić w charakterze pomocy nauczyciela asystenta edukacji romskiej udziela on uczniom romskim pomocy w kontaktach ze środowiskiem szkolnym oraz współdziała z ich rodzicami i ze szkołą. Podstawy prawne: 1. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 września 2007 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania egzaminów eksternistycznych (Dz. U. nr 184 poz. 1309), 2. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2007 r. w sprawie egzaminów eksternistycznych (Dz. U. nr 179, poz. 1273), 3. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 lutego 2003 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe (Dz. U. nr Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania 49, poz. 411 ze zmianami w: 2005 r. nr 66, poz. 580; 2006 r. nr 226, poz. 1649; 2007 r. nr 207, poz. 1497), 4. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 października 2007 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach: fo totechnik, mechanikmonter maszyn i urządzeń, modelarz odlewniczy, monter instalacji i urządzeń sanitarnych, operator maszyn i urządzeń odlewniczych, technik górnictwa odkrywkowego, tech nik górnictwa podziemnego, technik ochrony środowiska, technik odlewnik i technik technologii drewna (Dz. U. nr 213, poz. 1569), 5. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. nr 83, poz. 562 ze zmianami w: 2007 r. nr 130, poz. 906; 2008 r. nr 3, poz. 9), 6. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2008 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (Dz. U. nr 7, poz. 38), 7. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym (Dz. U. nr 214, poz. 1579). Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie LESZNO – NASZA MAŁA OJCZYZNA Iwona Gubań ka nauczyciel konsultant Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie Mimo że mamy już rok 2008, chciałbym jednak powrócić jeszcze do minionego – 2007, w którym OKUN w Lesznie zorganizował konkurs literacko-plastyczny dla uczniów Nagrodzeni i wyróżnieni uczniowie wraz z opiekunami Dr Alojzy Konior, prezes Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego. leszczyńskich szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Temat konkursu, który brzmiał: „Leszno – nasza mała ojczyzna”, nie wymaga chyba żadnego komentarza. Konkurs odbył się dzięki zaangażowaniu uczniów, ich opiekunów, pracowników OKUN, ale także, a może przede wszystkim, dzięki panu Adamowi Kenklowi, wiceprezesowi firmy Werner Kenkel z Krzycka Wielkiego. To właśnie on był fundatorem nagród dla uczestników konkursu. Patronatem medialnym konkurs objęły: Telewizja Leszno oraz „Panorama Leszczyńska”, które uhonorowały zwycięzców upominkami. Swoją obecnością zaszczycił wszystkich zebranych w dniu rozstrzygnięcia wyników konkursu (16.11.2007 r.) dr Alojzy Ko- 23 Problemy Oświaty i Wychowania nior, prezes Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego. W jury zasiedli Maria Świtała, Bogumiła Kokosińska, Mirosława Wąsowska oraz znani leszczyńscy poeci: Ryszard Biberstajn i Tadeusz Hofmański. Szkoły podstawowe najliczniej reprezentowały: Szkoła nr 12 i Szkoła nr 13 z Leszna. Spo- I miejsce w kategorii plastycznej – Maria Pietrowska ze Szkoły Podstawowej nr 12 III miejsce w kategorii literackiej – Danuta Sikorska z III Liceum Ogólnokształcąceego 24 Nr 1/2008 śród gimnazjów wyróżnić należy: Gimnazjum nr 4 i Gimnazjum nr 8 z Leszna. Wśród szkół ponadgimnazjalnych dominowało III Liceum Ogólnokształcące . Wyniki konkursu w kategorii literackiej: • szkoły podstawowe I miejsce - Zuzanna Kropinska ze Szkoły Podstawowej nr 12 II miejsce – Małgorzata Kolasińska ze Szkoły Podstawowej nr 12 i Barbara Kubiak ze Szkoły Podstawowej nr 5 III miejsca nie przyznano Wyróżnienia: Filip Philavong ze Szkoły Podstawowej nr 9, Olga Mejer ze Szkoły Podstawowej nr 12 • gimnazja I miejsce – Anna Dobrzyńska z Gimnazjum nr 8 II miejsce – Aleksander Kortylewski z Gimnazjum nr 8 III miejsce – Daria Mądra Wyróżnienie: Monika Kaczmarek z Gimnazjum nr 9 • szkoły ponadgimnazjalne I miejsca nie przyznano II miejsce – Katarzyna Polewicz z III Liceum Ogólnokształcącego III miejsce – Danuta Sikorska z III Liceum Ogólnokształcąceego oraz Zuzanna Cichoracka z Zespołu Szkół Rolniczo-Budowlanych w Lesznie Wyróżnienie: Tomasz Kowalczyk z III Liceum Ogólnokształcącego Wyniki konkursu w kategorii plastycznej: • szkoły podstawowe I miejsce – Maria Pietrowska ze Szkoły Podstawowej nr 12 II miejsce – Marcelina Prus ze Szkoły Podstawowej nr 12 III miejsce= Joanna Dwornik ze Szkoły Podstawowej nr 12 Wyróżnienia: Jagoda Kaszkowiak ze Szkoły Podstawowej nr 12, Maria Kucner, Patrycja Musielak, Paulina Kozłowska, Anna Szłapka ze Szkoły Podstawowej nr 13 • gimnazja I miejsce – Aneta Sroka z Gimnazjum nr 8 II miejsce – Jagoda Jęcikowska z Gimnazjum nr 8 III miejsce – Agnieszka Stephan z Gimnazjum nr 8 i Aleksandra Siedlecka z Gimnazjum nr 8 Nagrodzone uczennice to podopieczne pani Barbary Napieralskiej. Wyróżnienia: Klaudia Cieślawska, Marta Ćwiklińska, Zuzanna Kasprzak, Mikołaj Roszczak, Monika Suchecka, Oskar Śliwiński, Grzegorz Zamelski, Paulina Zawarta z Gimnazjum nr 8, Diana Busz z Gimnazjum nr 4, Dawid Maison z Gimnazjum nr 7, Eryk Giezek z Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Rydzynie • szkoły ponadgimnazjalne I miejsca nie przyznano II miejsce – Weronika Kołak z III Liceum Ogólnokształcącego Nr 1/2008 Problemy Oświaty i Wychowania Wyróżnienia: Joanna Kiałka, Joanna Ławecka, Magdalena Walczak z III Liceum Ogólnokształcącego Dr Alojzy Konior wystąpił ze wspaniałą inicjatywą opublikowania nagrodzonych prac w specjalnej wkładce do „Przyjaciela Ludu”. Do końca grudnia 2007 r. nagro dzone prace można było obejrzeć w Ośrodku Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie. Wy znacie Leszno. Wypruty ratusz – cztery wieżyce dziobiące niebo, trochę tęsknoty, jakieś kłopoty – Labirynt ulic jak głupi rebus… Leszno wstydliwe szare Leszno miłosne z sercami w dzwonach dziwne zaklęte, grzeszne i święte… Stanisław Grochowiak, wiersz poświęcony przyjaciołom /maszynopis/, za: J. M. Halec, Spacer po Lesznie Grochowiaka Opiekun odbierający podziękowanie za przygotowanie uczestnika do konkursu Wszystkim, którzy zaangażowali się w konkurs, a przede wszystkim uczniom – dedykuję ten wiersz najbardziej znanego współczesności leszczynianina. III miejsce – Katarzyna Szymkowiak z III Liceum Ogó lnokształcącego Spotkanie dyrektorów ośrodków doskonalenia nauczycieli W dniu 6 lutego 2008 r w budynku OKUN przy ulicy Lipowej 9 odbyło się spotkanie dyrektorów ośrodków doskonalenia nauczycieli. Prowadziła je Dorota Mechlińska, wizytator w Kuratorium Oświaty w Poznaniu. Zmiany w prawie oświato wym omówił Leszek Zaleśny, nauczyciel konsultant w OKUN w Lesznie. Dyrektorzy ośrodków doskonalenia nauczycieli oraz Dorota Mechlińska, wizytator w Kuratorium Oświaty w Poznaniu Grzegorz Bogacz, dyrektor Oœrodka Doskonalenia Nauczycieli w Pile Praktyczne wskazówki na temat kapitału ludzkiego przedstawił Grzegorz Bogacz, dyrektor Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Pile. Spotkanie stało się nie tylko okazją do wymiany doświadczeń, ale również do pogłębienia współpracy między ośrodkami doskonalenia nauczycieli. (M. W.) 25 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 " Witryna literacka Publikujemy niektóre z tekstów nagrodzonych w konkursie „Leszno – nasza mała ojczyzna”. Zaczniemy od wierszy. W następnym wydaniu „Problemów Oświaty i Wychowania” – fragmenty utworów pisanych prozą. Barbara Kubiak (II miejsce, Szkoła Podstawowa nr 5 w Lesznie) Leszno – moje miasto Tutaj do szkoły chodzę I fantazji puszczam wodze. Znam każdy zakątek, wiem, że jest ład, porządek. Unii Leszno kibicuję i szybowce obserwuję! Ludzie się tu uśmiechają, Wszyscy wszystkich dobrze znają. Kulturalni są i mili, pomóc mogą w każdej chwili A więc nie ma co tu kryć, w moim mieście chce się żyć! Daria Magdalena Mądra (III miejsce – gimnazjum) O sza lony artysto! O sza lony artysto! O niemy człowieku! O upojny kochanku! O czasie! Tak wiele tracisz, przechodząc w popłochu Omijając kamienice, świecące złotem liści. Stąpając miękko stopą po ulicy, zatapiasz się jakby w chmurach, W słodkim niebie, w nadziejach, w potrzebie. Mijasz ten budynek, Niby okna, drzwi i zegar. Niby tylko przelotny ptaków śpiew słyszysz, Przyjrzy się uważnie, Przetrzyj oczy, I co widzisz? Monstrualnego strażnika, W różowym kubraczku, Okiennicach jakby białych. Mgłą przykrytą, Kolumnami do samego nieba. Rozejrzyj się, popatrz. Planty, przykryte kołdrą Najlepiej wytkanych liści. Wiatr najstaranniej rzeźbi Posąg, nie przypominający niczego. Najlepszy artysta jak gdyby w baroku urodzony Przepych i monumentalność kreuje, z kasztanów i dębów wiekowych. Ciemna lampka Przygasła, Zasłaniając najpiękniejsze zakamarki deptaka. Ukazuje mrok i ciemność jakże piękną i delikatną. W oddali słychać plusk wody W parku. Biały łabędź wita się z nadchodzącym zmierzchem. Układa się do snu, by jutro powitać nowy dzień. 26 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 Danuta Sikorska (III miejsce, III Liceum Ogólnokształcące w Lesznie) Zuzanna Cichoracka (III miejsce, Zespół Szkół Rolniczo-Budowlanych w Lesznie) Uśmiech Leszno Czy kiedykolwiek kochałeś kogoś tak. Że czułeś jak gdyby zatrzymał się czas i zamarła w bezruchu ziemia, Gdy ten ktoś był przy Tobie? Czy czułeś, że chcesz być zawsze już tylko przy tym kimś, Nie opuszczać go ani na jeden dzień, A kiedy tak się działo, czułeś jakbyś umierał od środka, A przed oczami pojawiały się miejsca, W których razem spędzaliście czas? I kiedy w końcu wracałeś do swego miasta, Znów odżywałeś na widok każdego z drzew, Każdej z chmur i każdego nawet najstarszego i najbardziej zrujnowanego budynku, Bo czułeś, że mimo wszystko te miejsca mają w sobie jakąś magię, Że Twoje zagubione serce odnalazło swój dom. Czy czułeś kiedyś, że już nic więcej ci nie trzeba, Że to co cię otacza jest piękne, Że grzechem byłoby prosić o więcej? Jeśli tak, To musisz kochać to miasto tak jak ja, Tak wiele mu zawdzięczać, Każdego dnia bezgranicznie się cieszyć z tego i dziękować za każdą przeżytą chwilę, Za każdy zaczerpnięty haust powietrza...w Lesznie. Niczym serce...bijące...krzyczące... Moje ręce, moje myśli i moje Słońce. Moje życie...tu, w Lesznie... Pierwsze kroki...pierwsze upadki. Smutki i rozłąki! Moje kamienice i ulice. Mój ratusz, mój rynek. Moje dzieciństwo i moja przyszłość! Moja mała Wielka Ojczyzna! I tak każdy park, drzewo, liść, Każdy dzień, każda chwila, myśl... Kocham tu wracać I spędzać tu czas! Leszno Moje Leszno... Niczym serce...bijące...krzyczące Filip Philavong (wyróżnienie, Szkoła Podstawowa nr 9 w Lesznie) Moja mała ojczyzna Leszno to moje miasto ukochane, drzewami i kwiatami otulane. Dziewięć parafii tworzy tu dekant, Św. Krzyża, Mikołaja, Jana... Jest tu stadion też Smoczyka – mnóstwo widzów się spotyka na imprezach motorowych, w Akwawicie – na pokazach balonowych. Na lotnisku za miastem tuż szybowce goto we do lotu już. A w parku rosną piękne stare drzewa, których liśćmi wiatr powiewa. Są tam metasekwoje, buki, dęby, akacje, lipy, miłorzęby. Niedaleko w stawie łabędzie pływają, cały czas – jakby dumają. Z oddali widać ratusz zabytkowyklasycystyczno-renesansowy i malownicze uliczki, a przy nich barokowe kamieniczki. Za dawnymi murami – wiatraki, które zwą się „kożlaki”. Jest muzeum z zabytkami, ciesząc nas epitafiami, 27 Problemy Oświaty i Wychowania Nr 1/2008 jest historia, numizmaty, etno grafia, eksponaty. Leszno gościło wielu ludzi nauki, o czym świadczą starodru ki. Wśród nich Komeński z braci czeskich położył podwaliny pod uczelnie miejskie. Inny to Metzig – wiedza jak rzeka, filantrop, psycholog, uczony, lekarz. Jan Johnston do Leszna przybył zza morza, pokonując kolejne, bezkresne bezdroża, by osiedlić się tu, pracować, badać. Przyrodnikiem był. Nie sposób nie nazwać jego imieniem zielonego skweru. A pretendowało na prawdę wielu! Prosimy pana prezydenta, niech o tym pamięta, że nasze miasto piękniejsze będzie, gdy opera, teatr i kino przybędzie! Leszno. Rodzinne miasto – to całe życie moje! Jednością jesteśmy – ja i ono – oboje! Poznałem tu dzieciństwa smak – gdy odjadę, będzie mi go brak. Dla innych nie wyróżnia się niczym, to miasto zwyczajne dla mnie jest Ojczyzną. To miasto życiodajne... Tomasz Kowalczyk (wyróżnienie, III Liceum Ogólnokształcące w Lesznie) Bo istota każda na dźwięk słów swej ojczyzny Z dumą i prawością słuch tej melodii. Tak też moje serce rośnie, giną wszystkie krzywdy, Gdy tonę głęboko w tej niebiańskie harmonii. Lecz czym byłaby owa macierz bez mych progów najbliższych, Bez znajomych miejsc, gdzieżem się wychował? Spocznij, pomyśl w błogiej ciszy.., Jak bardzo trafne są minione słowa. (...) Nie bądź więc ślepcem...Nigdy – na Boga! Goniącym za uciechami na obcych drogach. Pieniądz nierówny plonom co zsyła ziemia żyzna, Jaką jest rodzime miasto, a dla mnie Leszno – Ma mała ojczyzna. ,,Problemy Oświaty i Wychowania’’ – ISSN 1428-5991 Wydawca: Ośrodek Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli w Lesznie Zredagował zespół: Krystyna Chorostecka, Iwona Gubańska, Bogumiła Kokosińska, Bożena Roszak, Mirosław Radoła, Mirosława Wąsowska Adres redakcji: Leszno, ul. B. Chrobrego 15, tel. 0 65 529 90 62, e-mail: [email protected] Skład i opracowanie techniką komputerową: OKUN Leszno – Bogumiła Kokosińska Druk: Pracownia Poligraficzna OKUN Redakcja zastrzega sobie prawo skracania materiałów i nadawania im tytułów. Materiałów nie zamówionych nie zwracamy. Projekt okładki: Bogumiła Kokosińska 28
