Odešla Alena Trnková

„Bohemistyka” 2016, nr 1, ISSN 1642–9893
K
R
O
N
I
K
A
Odešla Alena Trnková
Pracovníci Ústavu bohemistických studií obdrželi v říjnu r. 2015 smutnou zprávu,
že na přelomu léta a podzimu tohoto roku tiše po dlouhé nemoci, která ji na více než
deset let upoutala na lůžko, odešla jejich milá kolegyně PhDr. Alena Trnková.
Narodila se v Praze 14. března 1937 v intelektuální středostavovské rodině. Po
studiu bohemistiky a rusistiky na pražské Filozofické fakultě nastoupila v polovině
šedesátých let na tehdejší katedru češtiny pro cizince na FF UK a výuce češtiny pro cizince věnovala všechny své schopnosti a znalosti a studentům i svoje srdce.
S přestávkou na konci sedmdesátých let, kdy působila jako lektorka českého jazyka
na Lomonosovově univerzitě v Moskvě, celý svůj profesní život (do důchodu odešla
na konci devadesátých let ze zdravotních důvodů) prožila na FF UK. Generace zahraničních bohemistů na ni vzpomínají jako na objektivní, obětavou, ale i přísnou
a nekompromisní učitelku s hlubokými znalostmi českého jazyka se specifickým,
někdy trochu drsným, humorem. Její výuka úvodu do studia českého jazyka a především morfologie se vyznačovala precizností, systematičností, náročností, ale také
účelností. To platí bezezbytku i pro její semináře, které vedla dlouhá léta na pražské
Letní škole slovanských studií.
Alena Trnková se stala platnou členkou kolektivu mladých lingvistů (František
Čermák, Jiří Hronek, Milan Šára, Jan Holub, Jiřina Sedláková, Kamila Filipová, Ludmila Nováková, Jiřina Luttererová a další), kteří se specializovali na výuku češtiny
pro cizince a vytvořili pevné, odborně zdatné jádro pracoviště a kteří se nechali inspirovat svými staršími kolegy k rozvinutí nových lingvodidaktických postupů při výuce
češtiny pro cizince. Stali se i autory osvědčených učebnic češtiny pro cizince, dlouhodobě používaných nejen na FF UK, ale i na zahraničních bohemistických pracovištích.
A. Trnková se autorsky podílela na kolektivních dílech, jež na tomto pracovišti,
které často měnilo svůj název i organizační strukturu (katedra češtiny pro cizince,
oddělení češtiny pro cizince při katedře českého a slovenského jazyka, Ústav slovanských studií, Ústav bohemistických studií) vznikala – Slovník české frazeologie
a idiomatiky, Textová cvičebnice českého jazyka I, II. a další. Své encyklopedické znalosti českého jazyka a obecné lingvistiky vtělila především do svých skript a do
nespočetných cvičení, která obětavě vytvářela a rozmnožovala pro jednotlivé
konkrétní skupiny studentů. Především její Cvičení z české mluvnice, ale i Cvičení
9
96
z české morfologie a Cvičení na rozlišování českých hlásek patří dodnes ke klasické
a respektované výbavě téměř každého pracoviště u nás i ve světě, kde se vyučuje
čeština jako cizí jazyk.
Kolegyně Trnková byla především vysokoškolskou učitelkou, odborných prací
po sobě příliš nezanechala a titul PhDr. obhájila až koncem sedmdesátých let. Její znalosti a pedagogické zkušenosti je třeba hledat v jejích pracích určených studentům.
Přes to, nebo právě proto, patřila k respektovaným bohemistům a konzultovat své
práce za ní chodívali i mnozí „otitulovaní“ bohemisté a slavisté.
Na PhDr. Alenu Trnkovou budou vzpomínat její kolegové, a především její studenti, dnes působící téměř po celém světě. Všichni jsme jí vděčni za to, co jsme se od
ní naučili, a za vše, co pro nás nezištně vykonala.
Čest její památce!
Jiří Hasil (Praha)
Międzynarodowa konferencja naukowa Chaos i ład w języku
i literaturze czeskiej, Racibórz – Głubczyce 3–4.09.2015 r.
We wrześniu 2015 roku już po raz ósmy odbyła się międzynarodowa konferencja
naukowa z cyklu „Język i literatura czeska a ...”. To cyklicznie organizowane międzynarodowe forum wymiany myśli naukowej ma już wieloletnią tradycję: odbywa się
zawsze co dwa lata od roku 2001. Organizatorami spotkania bohemistów były: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu, współorganizatorami zaś Urząd Miejski w Głubczycach oraz Powiatowe Muzeum Ziemi Głubczyckiej. Otwarcie konferencji miało miejsce w zabytkowym gmachu Urzędu Miejskiego w Głubczycach, gdzie uczestników i gości powitał w imieniu władz miasta oraz organizatorów burmistrz miasta Głubczyce A d a m
K r u p a.
Podczas dwudniowych obrad wygłoszono czterdzieści jeden referatów: dwadzieścia osiem językoznawczych oraz trzynaście literaturoznawczych. Prelegenci reprezentowali większość bohemistycznych ośrodków uniwersyteckich w Polsce (Poznań, Wrocław, Kraków, Opole, Toruń, Łódź, Racibórz, Bielsko-Biała) i czołowe
ośrodki czeskie (Praga, Brno, Ostrawa, Ołomuniec, Hradec Králové, Ústí nad Labem), jak również inne ośrodki zagraniczne (Wiedeń, Moskwa). Referaty tworzyły
dwie sekcje – językoznawczą i literaturoznawczą, w ramach których wydzielono kilka bloków tematycznych. W sekcji językoznawczej wyodrębniono grupy referatów
97
omawiających chaos i ład w gramatyce, w różnych typach tekstów, w leksyce, w grafii języka czeskiego oraz w procesach zapożyczania wyrazów z języków obcych. Natomiast na sekcję literaturoznawczą składały się wystąpienia na temat chaosu i ładu
widzianych z zewnątrz, z perspektywy stosunku pojęć chaosu i ładu do historii oraz
referaty traktujące chaos i ład jako czynniki organizujące utwór literacki.
W pierwszym dniu na rozpoczęcie obrad oraz na ich zakończenie organizatorzy
przewidzieli sekcje plenarne. W pierwszej części wystąpił R u d o l f Š r á m e k z referatem Soulad a chaos v jazyce a kultuře. Na příkladu kontaktní oblasti v českém
a polském Horním Slezsku oraz M i e c z y s ł a w B a l o w s k i, który w swoim
wystąpieniu Chaos i ład jako czynnik organizujący tekst odwoływał się do pojęć chaosu i ładu w naukach humanistycznych, zwracając uwagę na to, że chaos tworzy opozycję z porządkiem deterministycznym. Podczas tej części obrad plenarnych został
odczytany tekst S v a t a v y U r b a n o v e j Reflexe bezvýznamnosti a její možnosti
zření (Milan Kundera: »Oslava bezvýznamnosti« – »La fiesta de la insignificancia«),
prezentujący ostatnią powieść Milana Kundery.
W sekcji językoznawczej wysłuchano referatów dotyczących systemu współczesnego języka czeskiego. Płaszczyźnie składniowej czeszczyzny mówionej poświęciła
swoje wystąpienie J a n a H o f f m a n n o v á (Výzkum syntaxe mluvené češtiny:
hledání pravidelností a struktur ve (zdánlivém?) chaosu). Autorka zwróciła uwagę na
opracowywany od 2015 roku w ÚJČ AV ČR grant Syntax mluvené češtiny, dzięki któremu rozpoczęto na szerszą skalę badania mające na celu uchwycenie i próbę opisu
regularnych struktur czy określonych prawidłowości występujących w spontanicznych tekstach mówionych. J i ř í Z e m a n w referacie Syntax mluvené češtiny = chaos? analizował specyficzne cechy składni języka mówionego na przykładzie autentycznych dialogów. Kolejne wystąpienia w tej sekcji dotyczyły problematyki słowotwórczej. J i t k a H o l a s o v á (ČNK jako zdroj pro tvoření slovotvorných hnízd) zaprezentowała stan prac nad projektem opracowania gniazd słowotwórczych obejmujących 200–300 wyrazów niemotywowanych, ich derywatów i złożeń. P a t r i k
M i t t e r (Komponenty cizího původu a slovotvorný systém současné češtiny) zajął
się statusem czeskich złożeń, które zawierają elementy pochodzenia obcego, a J o s e f Š i m a n d l (Přejatá substantiva na -er/-ér: tvary, výslovnost, gramatická informace pro slovník) przedstawił badania w ramach grantu Slovník afixů užívaných
v češtině i dokonał analizy nowszej warstwy germanizmów, galicyzmów i anglicyzmów w języku czeskim. Natomiast I v a n a K o l á ř o v á w referacie zatytułowanym Zdánlivý soulad a odlišná slovotvorná motivace málo frekventovaných sloves ve
srovnání s běžnými slovotvornými typy skupiła swoją uwagę na opisie słowotwórczo
motywowanych czasowników utworzonych od podstaw przymiotnikowych.
Równolegle przebiegająca sekcja literaturoznawcza obejmowała wystąpienia dotyczące najnowszych dziejów literatury i krytyki literackiej. H a n a S o d e y f i
98