Moduł IV

4. Propozycja rozk∏adu materia∏u nauczania (dla modu∏u 4.)
Dzia∏ X: FALE ELEKTROMAGNETYCZNE. OPTYKA (10 godzin)
Najwa˝niejsze
zagadnienia lub zadania
dydaktyczne
Wiedza i umiej´tnoÊci (kategoria celu)
Praca eksperymentalno-badawcza.
Zadania problemowe i rachunkowe
1
2
3
4
1. Fale
elektromagnetyczne
w telekomunikacji.
1. Widmo fal elektromagnetycznych.
2. Wysy∏anie i odbiór fal
elektromagnetycznych.
3. Radiofonia.
4. Telegrafia.
5. Telefonia.
6. Telewizja.
7. Radar.
Uczeƒ wie:
1. Obwód drgaƒ elektrycznych – podr´cz– co to jest fala elektromagnetyczna (A),
nik: doÊw. 1–2, str. 13.
– jakie sà rodzaje fal elektromagnetycznych (A), 2. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 1–6, str. 6–8.
– jakie jest zastosowanie fal elektromagnetycznych (A),
– jak powstajà drgania elektryczne (A),
– na czym polegajà wysy∏anie i odbiór fal elektromagnetycznych (poj´cia: nadajnik, odbiornik) (B),
– co to jest fala noÊna (A),
– do czego s∏u˝y demodulator (B),
– jak dzia∏ajà: radio, telegraf, telefon, telewizja,
radar (informacyjnie) (B).
2. Âwiat∏o i jego
w∏aÊciwoÊci.
1. Zjawisko
fotoelektryczne.
2. èród∏a i natura
Êwiat∏a.
3. Zjawisko dyfrakcji
i interferencji.
Uczeƒ wie:
– jaka jest natura Êwiat∏a (A),
– co to jest foton (A),
– na czym polega zjawisko fotoelektryczne (B),
– jakie sà przyk∏ady êród∏a Êwiat∏a (A),
– jaka jest zale˝noÊç mi´dzy d∏ugoÊcià fali Êwietlnej h, pr´dkoÊcià rozchodzenia si´ Êwiat∏a v,
cz´stotliwoÊcià fali Êwietlnej f i okresem T (B),
– ˝e Êwiat∏o w ró˝nych oÊrodkach przezroczystych rozchodzi si´ z ró˝nymi pr´dkoÊciami (A),
12
Numer i temat lekcji
1. Obserwacja prostoliniowego rozchodzenia si´ Êwiat∏a – podr´cznik: doÊw. 3.,
str. 22.
2. Obserwacja zastosowania zjawiska fotoelektrycznego – podr´cznik: doÊw. 4.,
str. 24.
3. Obserwacja zjawiska dyfrakcji fal Êwietlnych – podr´cznik: doÊw. 6., str. 27.
4. Obserwacja zjawiska interferencji fal
Êwietlnych – podr´cznik: doÊw. 7., str. 28.
13
– jaka jest wartoÊç pr´dkoÊci Êwiat∏a rozchodzà- 5. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 7–16, str. 8–12.
cego si´ w pró˝ni (A),
– co to jest Êwiat∏o bia∏e (A),
– ˝e w widmie Êwiat∏a bia∏ego (s∏onecznego)
wyst´puje tak˝e promieniowanie niewidzialne
(podczerwone i ultrafioletowe) (A),
– jak na organizmy ˝ywe dzia∏a promieniowanie podczerwone i nadfioletowe (B),
– co to sà fale spójne (A),
– na czym polega zjawisko dyfrakcji fal
Êwietlnych (A),
– na czym polega zjawisko interferencji fal
Êwietlnych (A),
– jaka jest treÊç zasady Huygensa (B).
Uczeƒ umie:
– rozró˝niç rodzaje êród∏a Êwiat∏a (C),
– zaprojektowaç i wykonaç doÊwiadczenie potwierdzajàce prostoliniowe rozchodzenie si´
Êwiat∏a w oÊrodku jednorodnym (D),
– zaprojektowaç i wykonaç doÊwiadczenie demonstrujàce zjawisko dyfrakcji fal Êwietlnych (D),
– zaprojektowaç i wykonaç doÊwiadczenie
demonstrujàce zjawisko interferencji fal
Êwietlnych (D).
3/4. Podstawy optyki
geometrycznej.
1. Prostoliniowe rozchodzenie si´ Êwiat∏a
2. Prawo odbicia.
3. Zjawisko rozproszenia
Êwiat∏a.
4. Obrazy w zwierciad∏ach p∏askich
i kulistych. Powi´kszenie zwierciad∏a.
5. Prawo za∏amania.
6. Bieg promieni w p∏ytce równoleg∏oÊciennej.
Uczeƒ wie:
– co to jest promieƒ Êwietlny (A),
– na czym polega prostoliniowoÊç rozchodzenia
si´ Êwiat∏a (A),
– na czym polega zjawisko odbicia (A),
– na czym polega odwracalnoÊç biegu promieni
Êwietlnych (B),
– ˝e Êwiat∏o odbija si´ od powierzchni g∏adkich
(zwierciade∏) (A),
– ˝e na powierzchniach chropowatych Êwiat∏o
ulega rozproszeniu (A),
– na czym polega zjawisko rozproszenia Êwiat∏a (B),
1. Obserwacja prostoliniowego
rozchodzenia si´ Êwiat∏a – podr´cznik:
doÊw. 8., str. 33.
2. Pokaz zjawiska odbicia – podr´cznik:
doÊw. 9., str. 36.
3. Pokaz zjawiska rozproszenia Êwiat∏a
– podr´cznik: doÊw. 10., str. 39.
4. Obserwacja obrazów, ognisk otrzymywanych za pomocà zwierciade∏ – podr´cznik: doÊw. 11., str. 40, doÊw. 12–13.,
str. 43., doÊw. 14., str. 44., doÊw. 15.,
str. 47., doÊw. 16., str. 48.
1
3
4
– co oznaczajà poj´cia: ognisko, ogniskowa
5. Pokaz zjawiska za∏amania – podr´cznik:
i promieƒ krzywizny zwierciad∏a (A),
doÊw. 17., str. 52., doÊw. 18., str. 56.
– jakie obrazy powstajà w zwierciad∏ach (B),
5. Demonstracja zjawiska rozszczepienia
– które zwierciad∏a skupiajà, a które rozpraszajà
Êwiat∏a bia∏ego w pryzmacie – podr´czÊwiat∏o (A),
nik: doÊw. 19., str. 58., doÊw. 20., str. 59.
– na czym polega zjawisko za∏amania (A),
6. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 17–69, str. 12–32.
– co to jest powi´kszenie obrazu w zwierciadle (A),
– dlaczego na granicy dwóch oÊrodków Êwiat∏o
ulega za∏amaniu (B),
– jaka wielkoÊç fizyczna charakteryzuje
zjawisko za∏amania Êwiat∏a na granicy dwóch
oÊrodków (B),
– na czym polega zjawisko rozszczepienia
Êwiat∏a bia∏ego (B),
– jak powstajà barwy (B),
– na czym polega zjawisko rozproszenia Êwiat∏a (B).
Uczeƒ umie:
– wskazaç na rysunku kàt padania, odbicia
oraz kàt za∏amania Êwiat∏a,
– rozwiàzywaç zadania rachunkowe zwiàzane
z prawem odbicia (C),
– przedstawiç na rysunku prawo odbicia (C),
– rozró˝niç rodzaj zwierciad∏a (C),
– przedstawiç za pomocà rysunków, jak
powstajà obrazy w zwierciad∏ach (C),
– rozwiàzywaç zadania rachunkowe zwiàzane
z obrazami otrzymywanymi w zwierciad∏ach (C),
– przedstawiç na rysunku zjawisko za∏amania (C),
– narysowaç bieg promieni w p∏ytce
równoleg∏oÊciennej i pryzmacie (D),
– doÊwiadczalnie zbadaç zjawiska odbicia
i za∏amania Êwiat∏a (D).
1. Soczewki skupiajàce
– obrazy powstajàce
Uczeƒ wie:
– co to sà soczewki (A),
– jakie sà rodzaje soczewek (A),
14
2
7. Bieg promieni
w pryzmacie.
5/6. Soczewki.
1. Wyznaczanie ogniska w soczewce skupiajàcej – podr´cznik: doÊw. 21., str. 62.
przy u˝yciu soczewki
skupiajàcej.
2. Soczewki rozpraszajàce. Obrazy powstajàce przy u˝yciu soczewek rozpraszajàcych.
3. ZdolnoÊç skupiajàca
soczewki.
15
7. Przyrzàdy optyczne. 1.
2.
3.
4.
8. Zjawiska optyczne
w przyrodzie.
Lupa.
Luneta.
Mikroskop.
Oko ludzkie. Wady
wzroku.
1. Zjawisko cienia
i pó∏cienia.
– co oznaczajà poj´cia: ognisko soczewki,
2. Otrzymywanie obrazów za pomocà soogniskowa, Êrodek soczewki, oÊ optyczna (A),
czewek (badanie, od czego zale˝y wiel– ˝e soczewki mogà skupiaç i rozpraszaç ÊwiakoÊç obrazu) – podr´cznik: doÊw. 22.,
t∏o (A),
str. 63., doÊw. 23., str. 64.
– jakie obrazy mo˝na otrzymaç za pomocà
3. Obserwacja ogniska pozornego
soczewek (B),
w soczewce rozpraszajàcej –
– co to jest zdolnoÊç skupiajàca soczewki (A),
podr´cznik: doÊw. 24., str. 68.
– co to jest 1 dioptria (A).
4. Zeszyt çwiczeƒ – zad. 70–87,
Uczeƒ umie:
str. 32–38.
– narysowaç bieg wiàzki promieni charakterystycznych przechodzàcych przez soczewk´
i obrazy otrzymane za pomocà soczewek (C),
– za pomocà soczewki skupiajàcej otrzymaç
obrazy rzeczywiste (D),
– rozwiàzywaç zadania rachunkowe zwiàzane
z równaniem soczewki i powi´kszeniem obrazu w soczewce (D),
– obliczyç zdolnoÊç skupiajàcà soczewki (C).
Uczeƒ wie:
1. Otrzymywanie obrazu przez lup´
– w jakich przyrzàdach wykorzystuje si´
– podr´cznik: doÊw. 25., str. 72.
soczewki i zwierciad∏a (A),
2. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 88–96, str. 39–41.
– jakie sà przyk∏ady przyrzàdów optycznych (A),
– jaka jest zasada dzia∏ania lupy, lunety,
mikroskopu (B),
– gdzie stosuje si´ przyrzàdy optyczne (A),
– jak zbudowane jest oko ludzkie (A),
– jaka jest zasada dzia∏ania oka (B),
– jakie sà wady wzroku i jakie sà sposoby ich
usuwania (A),
– na czym polega akomodacja oka ludzkiego (A).
Uczeƒ umie:
– otrzymaç obrazy za pomocà prostych
przyrzàdów optycznych (D).
Uczeƒ wie:
– jakie sà zjawiska optyczne wyst´pujàce
1. Powstawanie cienia i pó∏cienia – podr´cznik: doÊw. 26., str. 81.
1
2
2. T´cza. Halo.
16
9. Podsumowanie
i utrwalenie
wiadomoÊci
z dzia∏u: Fale
elektromagnetyczne.
Optyka.
Przypomnienie i podsumowanie wiadomoÊci
z poprzednich lekcji
wed∏ug konspektu przedstawionego w poradniku
lub w innej formie, wybranej przez nauczyciela.
10. Pisemny sprawdzian wiadomoÊci
i umiej´tnoÊci
z dzia∏u: Fale elektromagnetyczne.
Optyka.
Proponowany w poradniku test lub inna forma
sprawdzania wiadomoÊci
i umiej´tnoÊci.
3
4
w przyrodzie (A),
2. DoÊwiadczenia w terenie: obserwacja t´– ˝e zjawisku za∏amania Êwiat∏a bia∏ego towaczy i rozszczepienia Êwiat∏a na granicy
rzyszy zjawisko rozszczepienia Êwiat∏a
powietrze–woda.
bia∏ego (B),
3. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 97–99, str. 42–43.
– na czym polegajà zjawiska optyczne
wyst´pujàce w przyrodzie (t´cza, refleksy
Êwietlne, zaçmienie S∏oƒca, Ksi´˝yca) (B),
– jak powstajà: t´cza, barwne refleksy, mira˝e (B).
Uczeƒ umie:
– wyjaÊniç i zilustrowaç powstawanie cienia
i pó∏cienia (C),
– modelowo przedstawiç zjawisko zaçmienia
S∏oƒca i Ksi´˝yca (D).
1. Podr´cznik: str. 89–93.
2. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 100–106,
str. 43–48.
Dzia∏ XI: ELEMENTY FIZYKI ATOMU I KOSMOLOGII (8 godzin)
Numer i temat lekcji
Najwa˝niejsze
zagadnienia lub zadania
dydaktyczne
Wiedza i umiej´tnoÊci (kategoria celu)
Praca eksperymentalno-badawcza.
Zadania problemowe i rachunkowe
1
2
3
4
1.
2.
3.
4.
Budowa atomu.
Postulaty Bohra.
Rodzaje widm.
PromieniotwórczoÊç.
Promieniowanie
jonizujàce.
5. Izotopy promieniotwórcze.
Uczeƒ wie:
– co to jest promieniowanie (A),
– co to promieniotwórczoÊç (A),
– co to jest promieniowanie jàdrowe (A),
– co to sà izotopy (A),
– jakie jest zastosowanie izotopów (A).
2. Energia jàdrowa.
1. Rozpady
promieniotwórcze.
2. Masa a energia.
3. Reaktor jàdrowy.
Uczeƒ wie:
1. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 4–9, str. 51–52.
– na czym polega rozpad promieniotwórczy (A),
– co to jest promieniowanie: _, `, a (A),
– jakie sà rodzaje izotopów (A),
– co to jest okres po∏owicznego zaniku (A),
– co to jest 1 bekerel (A),
– na czym polega ∏aƒcuchowa reakcja jàdrowa (B),
– jak powstaje energia jàdrowa (A),
– jaka jest zale˝noÊç mi´dzy masà a energià (A),
– kim by∏ Albert Einstein (A),
– jak jest zbudowany i do czego s∏u˝y reaktor
jàdrowy (A),
– dlaczego energi´ jàdrowà okreÊla si´ jako
przysz∏oÊç Êwiatowej energetyki (B).
Uczeƒ umie:
– rozwiàzywaç zadania z zastosowaniem wzoru
Einsteina (C),
– przedstawiç przyk∏ady reakcji ∏aƒcuchowej (D).
17
1. Promieniowanie
jàdrowe. Izotopy.
1. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 1–3, str. 49–50.
18
1
3. Promieniowanie
jonizujàce.
2
1. Wp∏yw promieniowania jonizujàcego
na organizmy ˝ywe.
2. Wykorzystanie
promieniowania
jàdrowego
w medycynie
i w przemyÊle.
3
4
Uczeƒ wie:
1. Zeszyt çwiczeƒ – zad. 10–11,
– jakie sà rodzaje promieniowania (A),
str. 53.
– jak cz∏owiek wykorzystuje promieniowanie
jonizujàce w ˝yciu codziennym (A),
– w jakich jednostkach mierzy si´ promieniowanie jonizujàce (A),
– jakie sà zagro˝enia zwiàzane z promieniowaniem jonizujàcym i jak mo˝na wykorzystaç to
promieniowanie bez szkody dla Êrodowiska
przyrodniczego (B).
4/5. Elementy
kosmologii.
S∏oƒce i gwiazdy.
1. Modele kosmologiczne WszechÊwiata.
2. Hipoteza powstania
WszechÊwiata.
3. Galaktyki – Droga
Mleczna.
Uczeƒ wie:
– jak zbudowany jest WszechÊwiat (A),
– jakie sà rodzaje galaktyk (A),
– jakie sà nazwy cia∏ niebieskich (A),
– ˝e budowa WszechÊwiata jest z∏o˝ona (B).
6. Podsumowanie
i utrwalenie wiadomoÊci z dzia∏u:
Elementy fizyki jàdrowej i kosmologii.
Podsumowanie wiadomoÊci z poprzednich lekcji
wed∏ug konspektu przedstawionego w poradniku
lub w innej formie, wybranej przez nauczyciela.
7. Sprawdzian wiadomoÊci i umiej´tnoÊci
z dzia∏u: Elementy
fizyki jàdrowej
i kosmologii.
Proponowany w poradniku sprawdzian lub
inna forma sprawdzania
wiadomoÊci i umiej´tnoÊci.
8. Tematy do wyboru
dla nauczyciela.
1. Prawa i zasady poznane na lekcjach fizyki
w gimnazjum.
2. Wielkie odkrycia fizyczne i ich znaczenie
w dziejach ludzkoÊci.
1. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 12–13, str. 54.
1. Podr´cznik: str. 119–120.
2. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 14–16, str. 55–57.
1. Zeszyt çwiczeƒ: zad. 1–24, str. 58–72.