docnr 1/2013(2710.07 KB, pdf)
download 
Reklamacja Transkrypt
nr 1/2013(2710.07 KB, pdf)
Z obserwatorium W cztery oczy AKTUALNOŚCI Nakład: 1 500 EGZEMPLARZ BEZPŁATNY DOBRE PRAKTYKI Numer 1 / 2013 Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie W cztery oczy Czy statystyczny Polak jest gotowy do współdecydowania o otaczającej go rzeczywistości - Wywiad z prof. zw. dr hab. Kazimierą Wódz - s. 6 DObre praktyki Samorząd z inicjatywą, aktywni mieszkańcy – najlepszy efekt s. 18 Aktualności Wsparcie dla sektora pomocy i integracji społecznej s. 5 Biuletyn Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie ul. Piastowska 32, 30-070 Kraków tel.: 12 422 06 36; fax 12 422 06 36 wew. 44 e-mail: [email protected] www.rops.krakow.pl Biuro Projektu „Szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej” Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie ul. Lea 112, 30-133 Kraków tel.: 12 639 14 40 e-mail: [email protected] Zespół redakcyjny: Wioletta Wilimska – redaktor naczelny Rafał Barański Katarzyna Wojtanowicz Marta Tekieli Rafał Molenda Okładka i skład: Agencja Reklamowa Po Prostu Sp. z o.o. e-mail: [email protected] www.arpoprostu.pl ISSN 1231-2770 Nakład: 1500 egz. Druk: GRAFPOL Agnieszka Blichniarz-Krupińska ul. Stefana Czarnickiego 1, 53-650 Wrocław Wydawnictwo współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Osoby chętne do współpracy zapraszamy do podzielenia się swoimi osiągnięciami i ciekawostkami dotyczącymi problematyki społecznej z Państwa terenów. Szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Spis treści WSTĘP 2 AKtualności 3 „Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem”: Konkurs na dofinansowanie projektów inwestycyjno-szkoleniowych przez DPS i PO-W rozstrzygnięty�����������3 Wsparcie dla sektora pomocy i integracji społecznej�������������������������������������������������5 W cztery oczy 6 Czy statystyczny Polak jest gotowy do współdecydowania o otaczającej go rzeczywistości - Wywiad z prof. zw. dr hab. Kazimierą Wódz������������������������������6 Rodzina fundamentem społeczeństwa obywatelskiego������������������������������������������10 Ekonomia społeczna – kształtowanie postaw obywatelskich���������������������������������13 DOBRE PRAKTYKI 15 Mediacje rówieśnicze jako metoda kształtowania postaw obywatelskich����������15 Samorząd z inicjatywą, aktywni mieszkańcy – najlepszy efekt�������������������������������18 Z OBSERWATORIUM 23 Włączenie społeczne w Małopolsce - Działania na rzecz rodziny w Programie Strategicznym „Włączenie Społeczne”�������������������������������������������������������������������������� 23 WSTĘP WSTĘP Szanowni Państwo! Priorytetem dla Województwa Małopolskiego jest dobro mieszkańców regionu, przez co szczególnie rozumiemy zapewnienie im możliwości aktywnego rozwoju, realizacji aspiracji oraz odkrywania potencjału. Każdy obywatel Małopolski stanowi jej istotną cząstkę, która przyczynia się do budowania trwałości naszej Małej Ojczyzny. Wiem także, że inwestycja w społeczeństwo procentuje zaangażowaniem obywateli w kształtowanie województwa, budowaniem przyjaznej mieszkańcom atmosfery i przestrzeni oraz rozwojem gospodarki. Dlatego Zarząd Województwa tak chętnie realizuje inicjatywy, które angażują do działań organizacje pozarządowe. Bo jak mówi jeden z artykułów biuletynu – aktywni mieszkańcy to najlepszy efekt. Trwa właśnie „Europejski Rok Obywateli”. To dobry moment, by odpowiedzieć sobie na pytanie o stan naszej świadomości obywatelskiej. Odpowiednio ukształtowana pokazuje, jak ogromny mamy wpływ i możliwości oddziaływania na zmianę obecnego stanu rzeczy. Nie byłoby wielkich wartości i ukształtowanych postaw obywatelskich gdyby nie rodzina. To ona jest fundamentem trwałego społeczeństwa. To w niej zachodzą pierwsze procesy socjalizacyjne, formowane są normy i wzorce zachowań, a także więzi społeczne. Nieoceniony jest wkład rodziny w budowanie świadomości, odpowiedzialności i gotowości do działania. Dlatego też dobre praktyki na rzecz rodziny to priorytet działań podejmowanych przez Samorząd Województwa. Także tej rodziny, w której dzieci znajdują miłość po wielu przejściach i doświadczeniach swojego młodego życia. Inwestycja w rodzinę stwarza bowiem dogodne warunki do współtworzenia silnego, prężnie rozwijającego się i atrakcyjnego regionu Polski, jakim z całą pewnością jest Małopolska. Przyczyniajmy się więc do dynamicznego wzrostu naszego województwa w taki sposób, aby nasza postawa obywatelska była rzeczywiście świadoma. Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Szanowni Państwo! Aktywność obywatelska jest szczególnie ważnym aspektem demokracji. Zachęcanie Małopolan do włączania się w kreowanie otaczającej ich rzeczywistości poprzez rozwijanie działań trzeciego sektora oraz inicjatywy obywatelskie jest jednym z priorytetów polityki społecznej. Nie mniej ważne jest wskazywanie kierunków rozwoju i pobudzanie aktywności służącej wsparciu wszelkich obszarów życia społecznego, poczynając od najmniejszej jednostki społecznej jaką jest rodzina. Ogłoszony przez Komisję Europejką „Europejski Rok Obywateli” skłania nas do refleksji jakim społeczeństwem jesteśmy obecnie oraz w jakim stopniu każdy z nas jest gotowy do kreowania zmian w otaczającej go rzeczywistości. Odpowiedzi na te pytania znajdziecie Państwo w wywiadzie z profesor Kazimierą Wódź oraz w artykułach będących przykładem dobrych praktyk w obszarze aktywizacji i partycypacji społecznej, realizowanych w Małopolsce. Także działania podejmowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, szczególnie w obszarze ekonomii społecznej oraz popularyzacji mediacji rówieśniczych są już stałym elementem kształtowania postaw obywatelskich w województwie, o czym możecie Państwo przeczytać w kolejnych artykułach. W numerze tym znajdziecie Państwo informację o wszystkich konkursach realizowanych przez ROPS, które pomimo zróżnicowanej tematyki i adresatów, służą nie tylko nagrodzeniu najlepszych ale również wzmocnieniu wspólnych działań oraz pobudzeniu aktywności społecznej. W kontekście społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do rodziny, zachęcam do lektury artykułu dr Anny Błasiak, który traktuje o tym temacie. Zmiany społeczne, technologiczne oraz demograficzne zmuszają nas nie tylko do zastanowienia się jakie znaczenie dla rozwoju społeczeństwa ma współczesna rodzina, ale także jakiego wsparcia potrzebuje aby wypełniać swoje role. Przekazując w Państwa ręce nowy numer kwartalnika es.O.es, wyrażam nadzieję, iż stanie się on ciekawą i owocną lekturą. Wioletta Wilimska Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie 2 AKtualności AKtualności „Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem”: Konkurs na dofinansowanie projektów inwestycyjno-szkoleniowych przez DPS i PO-W rozstrzygnięty Ponad 120 nowych miejsc mieszkalnych w domach pomocy społecznej dla osób wymagających całodobowej opieki, nowe, nowocześnie wyposażone pomieszczenia do rehabilitacji i terapii, przeszkolony personel bezpośrednio pracujący z mieszkańcami to przewidywane efekty realizacji projektów inwestycyjno-szkoleniowych finansowanych ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy, które przyczynią się do wzrostu dostępności usług pomocy społecznej i poprawy jakości życia osób niepełnosprawnych intelektualnie, chorujących psychicznie oraz somatycznie w Małopolsce. Przypomnijmy – w odpowiedzi na Miechowski konkurs ogłoszony przez Regionalny Olkuski Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie w ramach projektu „Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem” złożonych Chrzanowski zostało 25 wniosków o dofinansowanie, 23 przeszły pozytywnie weryfikację formalną i przekazane zostały do oceny Dąbrowski Proszowicki Krakowski DPS, ul. Krakowska, Kraków DPS, ul. Łanowa, Kraków Tarnów DPS w Bobrku Brzeski Wadowicki finansowej i merytorycznej ekspertom DPS w Nowodworzu Bocheński Myślenicki wchodzącym w skład Komisji Oceny Projektów. W wyniku przeprowadzonej Suski DPS w Szczyrzycu DPS w Nowym Sączu oceny rekomendację Komisji uzyskało 16 projektów. Nowotarski Podczas posiedzenia Małopolskiego DPS w Zbyszycach DPS w Gorlicach Komitetu Sterującego – organu decydującego o wyborze projektów do dofi- Tatrzański nansowania - zrzeszającego przedstawicieli samorządów, organizacji pozarządowych, naukowców i eksper- W wyniku Konkursu dofinansowanych usług” zgłoszonemu przez Powiat tów, które odbyło się w dniu 1 lutego zostało 8 projektów z różnych części Tarnowski, 2013 r., projekty te zostały uszerego- Małopolski. Wśród nich znalazły się wane na liście rankingowej. Lista ta następujące projekty: 41 (Kraków) – budynek 41b” składa się z listy wniosków przezna- 1. „Dom przyjazny mieszkańcom. zgłoszonemu przez Gminę Miejską czonych do dofinansowania oraz listy Poprawa świadczonych usług w DPS wniosków rezerwowych. Lista rankin- w Bobrku” zgłoszonemu przez gowa została zatwierdzona uchwałą Powiat Oświęcimski, Zarządu Województwa Małopolskiego w dniu 19 lutego br. 2. „Rozbudowa DPS w Nowodworzu 3. „Modernizacja DPS ul. Łanowa Kraków, 4. „Modernizacja DPS w Krakowie ul. Krakowska 55” zgłoszonemu przez Gminę Miejską Kraków, w celu podniesienia jakości 3 AKtualności 5. „DPS Szczyrzyc - poszerzenie, realizacji 8 przedsięwzięć do końca - opiekunów, terapeutów, rehabilitan- wzrost jakości usług poprzez 2015 roku, najwięcej, bo aż 56, powsta- tów. Osoby te zdobywać będą nowe rozbudowę, szkolenia pracowników” nie w Domu Pomocy Społecznej przy umiejętności w prowadzeniu nowocze- zgłoszonemu przez Powiat ulicy Łanowej 41b w Krakowie. Nowe snych form terapii, efektywnej komuni- Limanowski, i zmodernizowane pomieszczenia kacji z podopiecznymi, a także radzeniu mieszkalne we wszystkich DPS obję- sobie ze stresem i wypaleniem zawo- Gorlice – Rozbudowa infrastruktury tych projektami będą miały łączną dowym w swojej niełatwej pracy. i szkolenia personelu” zgłoszonemu powierzchnię ponad 1650 m . Poza działaniami w ramach podpro- przez Powiat Gorlicki, Obok wyremontowanych i nowo wybu- jektów dowanych pomieszczeń mieszkalnych, nr 1/2012, Domu Pomocy Społecznej przy do dyspozycji podopiecznych zostaną „Pomocna dłoń pod bezpiecznym ul. Nawojowskiej 159 w Nowym oddane zmodernizowane i zupełnie dachem” realizowane są także szko- Sączu” zgłoszonemu przez Miasto nowe pomieszczenia rehabilitacyjne lenia specjalizacyjne i kursy kwalifika- Nowy Sącz, i terapeutyczne z nowym wyposaże- cyjne dla personelu pielęgniarskiego niem. Na ponad 1100 m powierzchni małopolskich DPS. W okresie od maja podopieczni domów pomocy społecz- 2013 do stycznia 2015 skorzysta z nich nej będą mogli, dzięki nowoczesnemu ok. 130 pielęgniarek i pielęgniarzy. sprzętowi i wyszkolonemu persone- Kursy kwalifikacyjne odbędą się w dzie- lowi, odzyskiwać sprawność i utrzy- dzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego mywać dobrą kondycję fizyczną i psy- i opieki długoterminowej, zaś szkole- chiczną. nia specjalizacyjne w dziedzinie pielę- DPS-y, które uzyskały dofinansowa- gniarstwa psychiatrycznego i zacho- nie, postawiły na rozwój nowocze- wawczego. Do DPS-ów, które zgłoszą snych form terapii. W poszczególnych zapotrzebowanie, zostanie przekazany placówkach planowane jest wprowa- także nowy sprzęt pielęgniarski, który dzenie terapii przez sztukę, rzeźbę czy wpłynie na wzrost jakości usług pielę- taniec. Jednym z ciekawszych rozwią- gniarskich świadczonych na rzecz pod- zań w tym zakresie wydaje się mające opiecznych. powstać przy DPS przy ul. Michalusa Zapraszamy do śledzenia informa- w Gorlicach „letnisko” - park rehabilita- cji o projekcie i podprojektach wybra- cyjno-terapeutyczny, gdzie będzie pro- nych do dofinansowania w kolejnych wadzona muzykoterapia, terapia przez numerach „es.O.es” oraz na stronie sztukę i przez rozrywkę. Rehabilitacji www.sppw.rops.krakow.pl. 6. „Poprawa życia mieszkańców DPS 7. „Modernizacja i rozwój oferty 8. „Modernizacja jakości usług opieki społecznej świadczonych przez DPS w Zbyszycach” zgłoszonemu przez Powiat Nowosądecki. Łącznie wartość projektów przeznaczonych do dofinansowania to ponad 25 milionów złotych, z czego minimum 15% to środki własne samorządów. - Pieniądze otrzymają najlepsi - mówi Rafał Barański, zastępca dyrek- tora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie, realizatora projektu i organizatora konkursu. - Na szczycie listy znalazło się projekty, które nie tylko zostały najstaranniej przygotowane, ale też w najwyższym stopniu odpowiadają na potrzeby Małopolski w dziedzinie pomocy społecznej. Szczególnie ważne jest to, że nowe miejsca zamieszkania powstaną w domach dla osób przewlekle psychicznie chorych, bowiem to w nich właśnie jest największy deficyt wolnych miejsc, a jednocześnie kolejka osób chorujących psychicznie oczekujących na przyjęcie do domów pomocy społecznej jest długa – dodaje. Projekty te wykorzystują całą alokacje przewidzianą na konkurs czyli 17 407 242 zł. Wśród 122 nowych miejsc pobytu dla osób potrzebujących całodobowego wsparcia, które powstaną dzięki 4 2 2 wyłonionych w w ramach Konkursie projektu i terapii sprzyjać ma także zagospodarowanie ponad pół hektara terenów zielonych wokół placówek, tak aby stały się dostępną i bezpieczną przestrzenią dla ruchu i relaksu mieszkańców. Projekt „Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem” nie ogranicza się do modernizacji infrastruktury małopolskich DPS-ów. W ramach podprojektów wyłonionych w konkursie finansowane będą także szkolenia i studia podyplomowe dla 676 pracowników tych placówek, szczególnie osób, które na co dzień pracują z podopiecznymi Natalia Pięta Projekt „Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem” AKtualności Wsparcie dla sektora pomocy i integracji społecznej Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Oferowane przez nas wsparcie zakłada W ramach projektu wspieramy rozwój w Krakowie w grudniu 2012 roku roz- realizację ponad czterdziestu rodza- dialogu i partnerstwa na rzecz prze- począł czwar- jów szkoleń z zakresu aktywnej integra- ciwdziałania tej już edycji projektu „Szkolenie cji, prawa oraz zarządzania, w których nemu. Zaplanowane zostały dalsze i kadr weźmie udział około dwóch tysięcy prace w ramach Regionalnej Platformy pomocy społecznej”, współfinanso- pracowników kadr pomocy i integra- Współpracy oraz spotkania robocze wanego z Europejskiego Funduszu cji społecznej. Ponadto zaplanowane i informacyjne w zakresie budowania Społecznego. realizację doskonalenie kolejnej, zawodowe Realizacja społecz- zostało uruchomienie kursów zawo- lokalnych partnerstw publiczno-spo- potrwa do końca 2014 roku. dowych w zakresie specjalizacji I i II łecznych w Małopolsce. Rozwój aktywnych form integracji oraz stopnia w zawodzie pracownik socjalny Zachęcamy Państwa do aktywnego śle- poprawa skuteczności i jakości funkcjo- oraz studiów podyplomowych. Kolejną dzenia strony internetowej projektu, nowania instytucji pomocy i integracji formą wsparcia są organizowane przez gdzie aktualizowane są na bieżąco społecznej w Małopolsce są podstawo- ROPS wizyty studyjne, podczas których szczegółowe informacje dotyczące wym celem, który został zdefiniowany pracownicy instytucji goszczących możliwości skorzystania z poszczegól- na etapie planowania wsparcia. Aby dzielą się dobrymi praktykami w zakre- nych form wsparcia, a także do telefo- go osiągnąć projekt koncentruje się sie realizowanych działań oraz funk- nicznego i mailowego kontaktu z pra- na doskonaleniu metod i technik cjonowania placówek. Kontynuowane cownikami projektu. pracy w jednostkach organizacyjnych będzie świadczenie specjalistycznego pomocy społecznej, rozwija nowa- doradztwa. Jego zakres tematyczny torskie działania w zakresie przeciw- obejmuje m. in. aktywne formy integra- działania wykluczeniu społecznemu, cji, księgowość i rozliczanie projektów, wdraża metody nowoczesnego zarzą- prawo zamówień publicznych, budowa- dzania jednostkami pomocy i integracji nie partnerstw publiczno-społecznych. społecznej, a także będzie ewaluować Co ważne, w tej edycji projektu odbior- efekty działań realizowanych w ramach cami działań doradczych mogą być projektów wszystkie instytucje pomocy i integra- systemow ych Kapitał Ludzki 7.1.1 i 7.1.2. projektu wykluczeniu Program cji społecznej. Dane kontaktowe: strona internetowa projektu: www.szkoleniapokl.rops.krakow.pl e-mail: [email protected] tel.: 12 639 14 40, 12 639 14 03, 12 639 14 61 Mateusz Dyngosz Projekt „Szkolenie i Doskonalenie Zawodowe Kadr Pomocy Społecznej” 5 W cztery oczy W cztery oczy Czy statystyczny Polak jest gotowy do współdecydowania o otaczającej go rzeczywistości - Wywiad z prof. zw. dr hab. Kazimierą Wódz Jak ocenia Pani aktualną sytuację itp. wspierających taką aktywność. czy uczestnictwo? Diagnoza partycy- w Polsce w zakresie realizacji Jednak żadne rozwiązania prawne czy pacji publicznej w Polsce, A. Olech, red. inicjatyw obywatelskich? instytucjonalne nie będą skuteczne bez ISP, Warszawa, 2012). Wielu, zwłasz- silnego społeczeństwa obywatelskiego. cza młodszych i lepiej wykształco- Jest to trochę błędne koło. Z pewnością nych Polaków zniechęca do aktywno- w Polsce jest spory potencjał aktywno- ści obywatelskiej atmosfera w kraju, ści obywatelskiej. Niestety ten poten- nagłaśniane nie tylko przez tablo- cjał jest głównie negatywny. Ludzie idowe media awantury pomiędzy rzą- chętnie wyjdą z domu, zaangażują się, dzącymi a opozycją, polemiki i spory pod warunkiem że to jest „na krótko” w których dominują osobiste animo- i że to jest „przeciw”. Mamy problem zje i oskarżenia a nie argumenty mery- z tym, żeby energię społeczną spożyt- toryczne - to nie pozostaje bez wpływu kować w sposób konstruktywny. na postawy Polaków wobec polityki Gdyby spojrzeć na wyniki badań ogólnopolskich, np. CBOS-u z 2011 roku „Aktywność społeczna Polaków poziom zaangażowania i motywacje” lub „Diagnoza społeczna 2011”, ocena byłaby krytyczna – od lat poziom zaangażowania obywatelskiego w Polsce utrzymuje się na niskim poziomie. Od kilku do kilkunastu procent (w zależności od metodologii pomiaru) społeczeń- i polityków - a pośrednio - wobec całej stwa angażuje się w działalność w organizacjach pozarządowych. Znacznie chętniej Polacy gotowi są uczestniczyć w działaniach na rzecz swoich bliskich, rodziny, przyjaciół, znajomych. sfery publicznej. Paradoksalnie im barJak zatem polskie społeczeństwo dziej nie ufamy politykom – tym trud- prezentuje się na tle innych niej zmobilizować nas do działania na narodów UE? rzecz wspólnego dobra. W małych śro- Jednocześnie w ostatnich latach obser- W społeczeństwie polskim mamy do wujemy wzrost liczby różnych akcji pro- czynienia z deficytem kapitału społecz- testacyjnych, marszów, pikiet, itp - to nego. Wskaźniki zaufania do instytu- również są formy aktywności obywa- cji publicznych oraz do innych obywa- telskiej, tyle, że najczęściej jednora- teli są od lat bardzo niskie. A bez tego zowe, krótkotrwałe, tak więc nie da się nie da się realizować wspólnych inicja- ich porównać z działalnością w organi- tyw obywatelskich, które wymagają zacjach pozarządowych, realizujących chęci długofalowe zadania statutowe. nia się w sprawach ważnych dla ogółu Współczesne państwo wycofuje się a potem - prezentacji i obrony uzgod- z realizacji wielu zadań publicznych, pozostawiając pole do działania organizacjom pozarządowym, oddolnym ruchom obywatelskim itp. Rolą władzy publicznej jest przede wszystkim tworzenie warunków: instytucjonalnych, prawnych, materialnych, finansowych 6 i umiejętności porozumiewa- nionego stanowiska w rozmowach z przedstawicielami władzy publicznej. Z tym mamy w Polsce wielki problempokazują to między innymi ostatnie badania Instytutu Spraw Publicznych, zrealizowanie w ramach projektu systemowego „Decydujmy razem” (Dyktat dowiskach, gdzie istnieją w miarę silne więzi nieformalne – podstawa kapitału społecznego – ten brak zaufania nie jest może tak widoczny – choć z kolei w takich zbiorowościach istnieje niebezpieczeństwo tworzenia się tak zwanego brudnego kapitału społecznego - lokalnych klik czy grup interesu, które zabiegają o swoje sprawy kosztem ogółu. Generalnie tam gdzie trzeba wyjść poza własne, prywatne sprawy i gdzie jest konieczne wzajemne zaufanie – mamy duży problem. Oczywiście można powiedzieć, że ten brak kapitału społecznego to element dziedzictwa poprzedniego systemu – przez prawie pół wieku byliśmy przez W cztery oczy władze nadmiernie kontrolowani, pacyfikowani, socjalizowani do bierności. Nie można jednak wszystkiego tym usprawiedliwić, od ponad dwudziestu lat żyjemy w państwie demokratycznym to prawie jedno pokolenie i pora żeby spojrzeć na to z szerszej perspektywy. Młodzi ludzie, urodzeni po 1989 myślą już w inny sposób niż ich rodzice czy dziadkowie, nie odwołują się do tego co było, nie interesują ich obawy i lęki starszego i średniego pokolenia. Szybkie tempo zmian technologicznych, kulturowych a wreszcie – trwający już kilka lat globalny kryzys ekonomiczny – powoduje, że coraz mniej przydatne w wyjaśnianiu i rozwiązywaniu współczesnych problemów są odwołania do przeszłości, popełniamy błąd - my starsze pokolenie – przykładając nasze miary do wzorów myślenia i postępowania młodych, wychowanych na Facebooku. W porównaniu z krajami Unii Europejskiej zorganizowane formy działań obywatelskich kształtują się u nas z trudem. Przed nami bardzo długa droga i ciężka praca, jeżeli chcemy osiągnąć takie wskaźniki partycypacji, aktywności obywatelskiej, jak np. w krajach nordyckich, we Francji czy Niemczech, gdzie kultura obywatelska jest silnie ugruntowana w tradycji . W jakich obszarach Polacy dostrzegają w chwili obecnej potrzebę „zabrania głosu”? Zdecydowanie najczęściej spraw y, nas które są to bezpośrednio dotyczą lub naruszają nasze interesy. Takim przykładem były protesty przeciwko ACTA. Bezpośrednie zagrożenie interesów własnych jest czynnikiem, który sprzyja temu żeby wyjść z domu, pójść na zebranie, spotkanie. To samo dzieje się na poziomie 7 W cztery oczy lokalnym. Ze wspomnianych wcze- Jakie elementy polskiej że jest to problem, który wymaga jakie- śniej badań zrealizowanych w ramach rzeczywistości blokują goś systemowego rozwiązania. projektu „Decydujmy Razem” przez podejmowanie inicjatyw tego Pozostaje również kwestia finansowa- Instytut Spraw Publicznych wynika, że rodzaju? nia inicjatyw obywatelskich. Fundusz dostępne narzędzia dialogu obywateli z władzą publiczna – takie jak konsultacje czy wysłuchania - w niewielkiej skali są wykorzystywane przez obie strony. Dzięki internetowi mieszkańcy mogą na bieżąco monitorować ważne dla nich informacje o działaniach władz - jedynie wtedy gdy są czymś poważnie zaniepokojeni - korzystają z takich form aktywności jak udział w zebraniach, w sesjach rad, w spotkaniach z radnymi – zainteresowanie tymi formami aktywności obywatelskiej jest śladowe. W szerszej skali masowe formy wyrażania oburzenia wobec polityki Rządu są jak w innych krajach związane z odczuwaniem przez coraz większe grupy obywateli negatywnych skutków kryzysu ekonomicznego przede wszystkim rosnącego bezrobocia i braku dostatecznej ochrony socjalnej pracowników zatrudnianych na tzw. „umowach śmieciowych”. Zjawiskiem osobnym, o podłożu ideowym, światopoglądowym, obyczajowym, ale przynajmniej w części także politycznym są np. marsze w obronie Telewizji Trwam, marsze niepodległości, czy obchody rocznicy katastrofy smoleńskiej, a po lewej stronie sceny politycznej - marsze równości i tolerancji, ostatnio protesty przeciwko zakłócaniu przez prawicowe organizacje wykładów Prof. Środy na Uniwersytecie Warszawskim, Prof. Hartmana w Lublinie, czy Adama Michnika w Kielcach. 8 Elementem, który paradoksalnie może blokować rozwój oddolnych inicjatyw obywatelskich, jest nadmierna profesjonalizacja i siła niektórych organizacji pożytku publicznego. Mamy Ustawę o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, która otwiera duże możliwości partnerstwa międzysektorowego. W wielu obszarach partnerstwo jest koniecznym warunkiem uzyskania dostępu do środków finansowych (np. funduszy unijnych). Duże, profesjonalne organizacje III sektora są dla władzy wygodnym partnerem, ponieważ są dobrze zorganizowane, widoczne, znakomicie się poruszają w skomplikowanej materii prawnej, znają wszystkie biurokratyczne proce- Inicjatyw Obywatelskich, który jest bardzo ważnym narzędziem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, do którego mogą aplikować o wsparcie także małe, lokalne organizacje jest niestety słabo dotowany. Dysproporcje pomiędzy środkami dostępnymi dla organizacji III sektora w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, a tym, którymi dysponuje FIO są bardzo duże. Jeśli poważnie myślimy o tym, żeby wzmacniać oddolne ruchy, to powinno być więcej środków na konkursy, aby proponowane kwoty dawały szanse na realizację poważniejszych przedsięwzięć, inicjowanych przez małe, lokalne organizacje i stowarzyszenia. dury – a poza tym – zwykle mają status organizacji pożytku publicznego, co daje im dostęp do 1% odpisów podatkowych. W takiej sytuacji cała masa drobnych organizacji i stowarzyszeń nie ma szans przebić się ze swoimi W jaki sposób obecnie państwo wspiera inicjatywy obywatelskie? Czy jest to wsparcie wystarczające z Pani punktu widzenia? pomysłami i uzyskać dofinansowanie. Ustawa o działalności pożytku publicz- Oczywiście są też przykłady oddol- nego daje takie możliwości. Obliguje nych organizacji, takich jak np. dzia- samorządy między innymi do zleca- łające w kilkunastu miastach ruchy nia zadań publicznych organizacjom miejskie (skupiające głównie młodych pożytku publicznego, prowadzenia ludzi), które zaczynały od happeningów w strukturach administracji publicznej i pojedynczych akcji protestacyjnych, jednostek organizacyjnych wspierają- a dzięki determinacji i konsekwencji cych sektor pozarządowy, konsultowa- uzyskały status liczącego się partnera nia z organizacjami projektów aktów dialogu obywatelskiego. To nie jest normatywnych dotyczących obsza- tak, że w przestrzeni publicznej nie ma rów ich działania, sankcjonuje praktykę miejsca dla oddolnych inicjatyw podej- tworzenia Rad Działalności Pożytku mowanych przez małe lokalne organi- Publicznego przy organach samorządu zacje i stowarzyszenia, ale ich sytuacja terytorialnego itd. Oczywiście samo- jest nieporównanie mniej korzystna niż rządy w różnym stopniu wykorzystują tych wielkich organizacji parasolowych, te możliwości, nie wszędzie istnieją i są infrastrukturalnych, skupionych w sie- traktowane poważnie Rady Działalności ciach ponadlokalnych, które mają prze- Pożytku Publicznego, wysłuchania tarte ścieżki, są rozpoznawalne. Myślę publiczne, czy konsultacje. Niektóre W cztery oczy samorządy zdecydowały się na wpro- Konieczne jest także bezpośrednie Bardzo dziękuję za rozmowę wadzenie budżetów partycypacyjnych - wsparcie dla lokalnych inicjatyw obywa- i życzę powodzenia w dalszej pracy nawet jeśli chodzi o niewielkie kwoty - to telskich poprzez skierowanie znaczą- naukowej. jest to dobry sposób na włączenie oby- cego strumienia środków do Funduszu wateli w procesy podejmowania decyzji Inicjatyw Obywatelskich i uruchomie- w sprawach publicznych i zwiększenia nie serii konkursów na tworzone oddol- ich poczucia podmiotowości. To jest nie inicjatywy lokalne. Wymagałoby to sie uczenia się roli obywatela: „Proszę, tyki współpracy międzysektorowej, chcieliście mieć.. (plac zabaw, ławki na wyjścia poza ramy określone w ustawie skwerku, ścieżkę rowerową itp.) to o nie o działalności pożytku publicznego dbajcie”. Samorządy powinny aktywnie i wolontariacie w kierunku nakreślonym wspierać inicjatywy obywatelskie, jeśli w prezydenckiej nowelizacji Ustawy zależy im na „dobrym rządzeniu”. Samorządowej. Może to być jednak W przygoto- trudne, zważywszy, że w trakcie konsul- wana przez zespół ekspertów przy tacji społecznych wielu przedstawicieli Prezydencie RP nowelizacja Ustawy samorządów wyrażało obawy, iż wpro- o Samorządzie Terytorialnym, w której wadzenie tych rozwiązań utrudni im przewidziano wzmocnienie mecha- wykonywanie zadań, stwarzając szcze- prof. zw. dr hab. Kazimiera nizmów partycypacji obywatelskiej gólne zachęty dla lokalnych pieniaczy Wódz między innymi poprzez wprowadze- i warchołów. nie ułatwień w powoływaniu stowa- Wreszcie ważną rolę do odegrania mają Socjalnej w Instytucie Socjologii UŚ rzyszeń i komitetów aktywności lokal- media publiczne, które powinny regu- i Kierownik Katedry Socjologii WSB nej, prawa mieszkańców do inicjatywy larnie prowadzić kampanie społeczne, w Dąbrowie Górniczej. Główne uchwałodawczej, poszerzenie zapisów ukazujące korzyści płynące z faktu, że nurty pracy naukowo-badawczej dotyczących jesteśmy aktywni, możemy wpływać na to: studia kulturowe, socjologia nych, w tym wprowadzenia wysłucha- decyzje władzy publicznej. komunikacji międzyludzkiej, socjo- nia publicznego projektów uchwał na Biorąc pod uwagę sygnalizowane wyżej logia miasta i regionu, psycholo- posiedzeniach komisji lub sesjach Rady. przemiany mentalności młodszego gia społeczna, praca socjalna, spo- Te zapisy są potencjalnie korzystne dla pokolenia, jego preferencje do działa- łeczeństwo obywatelskie w Polsce. małych lokalnych organizacji i stowa- nia akcyjnego, spontanicznego trzeba Autorka ponad 250 prac, w tym kil- rzyszeń, które sytuują się pomiędzy by się zastanowić nad rolą trzeciego kudziesięciu książek, także jako władzą publiczną, a zorganizowanym sektora zorganizowanego w grupy, współautor i redaktor. sektorem pozarządowym i powstają po stowarzyszenia, organizacje pożytku to aby załatwić jakąś konkretną sprawę publicznego we wspieraniu rozwoju w swojej społeczności. społeczeństwa obywatelskiego. Być stronę idzie konsultacji społecz- dotychczasowej Marta Tekieli Dział Polityki Społecznej bardzo ważny rodzaj nagrody w proce- dobrą korekty Rozmawiała: prak- Opracowanie redakcyjne: Mariola Łapuga Dział Polityki Społecznej Socjolog. Kierownik Studium Pracy może na naszych oczach rodzą się Jak wzbudzić potrzebę podejmowania działań obywatelskich? W jaki sposób jakieś nowe formy zaangażowania obywatelskiego? Na razie to pytanie pozostaje bez odpowiedzi. instytucje mogą wpływać na postawy obywatelskie? Aby istniejącą w społeczeństwie energię spożytkować w sposób konstruktywny ważne są działania edukacyjne od przedszkola po uniwersytety. 9 W cztery oczy Rodzina fundamentem społeczeństwa obywatelskiego Człowiek winien świadomie oraz aktyw- dziecka, przygotowując go do samo- niebezpodstawne jest twierdzenie, że nie uczestniczyć w życiu społecznym, dzielności i życia społecznego. W tym społeczeństwo tworzą rodziny i to one z którym jest związany i równocześnie środowisku powstają także specyficzne nadają kształt oraz charakter życiu spo- je kształtuje. Naturalnym, pierwszym rodzinne więzi emocjonalne, które są łecznemu6. We wspólnocie rodzinnej, i najważniejszym miejscem takiego kształtowane w wyniku procesu iden- będącej podstawową komórką spo- uczestnictwa jest rodzina. „Człowiek tyfikowania się członków wspólnoty łeczną, na świat przychodzą obywatele, przychodzi na świat za sprawą drugiego rodzinnej z jej przekonaniami, celami, którzy tutaj formują swoją tożsamość człowieka, żyje i rozwija się otoczony wartościami i działaniami . Relacje i wzorce zachowań, uczą się podstawo- bliskimi. Człowiek rodzi się i dojrzewa międzyludzkie występujące w rodzi- wych umiejętności życiowych, nabie- w rodzinie. Rodzina jest środowiskiem nie i przez nią kształtowane, stanowią rają przekonań o świecie, o jego warto- naszego początku. Aby człowiek mógł ważny element wychowania społecz- ściach i zasadach życia7. się rozwijać potrzebuje obecności dru- nego w rodzinie, gdyż uczą współży- giego człowieka”1. cia z innymi oraz wzorów społecz- 3 nego postępowania, co przyczynia się Rodzinne uwarunkowania procesu socjalizacji Uspołeczniający wpływ rodziny do formowania dojrzałej osobowości, własnej osoby4. Uznaje się, że relacje Wychowanie jest procesem mającym Rodzina będąca środowiskiem życia między rodzicami i dziećmi są prototy- społeczne zabarwienie, gdyż wiąże się człowieka, umożliwia nabywanie spo- pem kontaktów społecznych . z socjalizacją, czyli przygotowaniem określonej postawy życiowej i obrazu 5 łecznych wzorców, ról społecznych oraz nawiązywanie i kształtowanie stosun- i wprowadzaniem osoby w życie spo- Powiązania między rodziną i społeczeństwem łeczne oraz nauczeniem jej sposobów nabyte w rodzinie wywierają istotny Pomiędzy rodziną a społeczeństwem Przyjęcie określonych postaw społecz- wpływ na jego zachowanie i postawy, istnieje ścisła zależność. Nie można nych warunkowane jest poznaniem gdyż jako najwcześniejsze pozostawiają traktować społeczeństwa jako bez- i akceptacją wartości oraz norm danej one najgłębsze i najbardziej rozległe imiennego i bezosobowego tworu, społeczności. Z kolei przygotowanie ślady w osobowości. Inne środowiska są ponieważ tworzą go konkretne osoby, osoby do podjęcia i wypełniania ról wtórne, mają znaczenie drugorzędne, które przychodzą na świat i dojrzewają społecznych, wiąże się z wchodzeniem ponieważ cechy wcześniej nabyte w rodzinach, a swoje doświadczenia w uregulowane życie społeczne i wspie- trudniej ulegają modyfikacjom niż przenoszą do społeczeństwa. Dlatego ranie go swoją obecnością oraz działal- cechy nabyte w późniejszych okre- jakość wychowania w rodzinie ma nie- nością. Ważne jest także kształtowanie sach życiach. Ponadto, rodzina wywiera bagatelny wpływ na rozwój wszyst- świadomości moralnej młodego poko- wpływ na wszystkie sfery rozwoju kich członków społeczności zarówno lenia oraz formowanie sumienia. W tych tej bliskiej, jak i dalszej. Wszystko, co oddziaływaniach, w których istotny zdarza się w życiu konkretnego czło- udział ma rodzina, chodzi wieka, ma wpływ na losy innych. Stąd człowieka i wspieranie go w osiąganiu ków międzyludzkich2, a przez to staje się fundamentem społeczeństwa obywatelskiego. Doświadczenia dziecka 1 I. Postka, Uczestnictwo rodziny w rozwoju społeczeństwa, w: Człowiek w społeczeństwie – Ćlovek v spoloćnosti. Tom III: Edukacja, działania społeczne, rodzina, red. W. Wójcik, E. Lalikova, Wydawnictwo Akademii TechnicznoHumanistycznej w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2008, s.83. 2 Por. J. Mółka, Wychowanie do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J. Mółka, Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Wydawnictwo WAM, Kraków 2007, s. 407. 10 osiągania sukcesu w społeczeństwie. U podstaw tych procesów znajduje się uczenie wartości i norm społecznych. o rozwój pełnej harmonii i dojrzałej osobowości 3 Por. M. Ryś, Wpływ dzieciństwa na życie dorosłe, w: Studium rodziny, red. T. Rzepecki, Oficyna Współczesna, Poznań 1999, s. 148. 4 Por. tamże, s.148-152. 5 Por. J. Wilk, Pedagogika rodziny. Zagadnienia wybrane, Wydawnictwo Poligrafia Salezjańska, Lublin 2002, s. 87-89. 6 Por. I. Postka, Uczestnictwo rodziny w rozwoju…, s.84. 7 Por. E. Jarosz, E. Wysocka, Diagnoza psychopedagogiczna – podstawowe problemy i rozwiązania, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2006, s. 111 W cztery oczy w relacji do siebie samego, do świata, do innych i do społeczeństwa . 8 Rodzina jest najważniejszą agendą socjalizującą, która w dużym stopniu determinuje dalsze życie człowieka9. Dlatego przed rodzicami zostały postawione ważne zadania związane z zapewnieniem odpowiedniej opieki i wychowania oraz socjalizacji, które to procesy w rodzinie dokonują się od najwcześniejszych momentów życia dziecka i obejmują między innymi: uczenie dziecka porozumiewania się określonym językiem, pierwsze jego doświadczenia wynikające z zetknięcia się ze światem rzeczy materialnych (np. wyposażenie i urządzenie mieszkania, rzeczy codziennego użytku), nawiązywanie pierwszych kontaktów z członkami rodziny, poznawanie wartości kulturowych i moralnych rodziny, wzorów postępowania, określonych postaw (np. wobec innych, pracy, obowiązków życiowych). W konsekwencji tych oddziaływań osoba zostaje przygotowana do pełnienia ról społecznych, rodzinnych, czy zawodowych. Przy czym rodzice nie zawsze zdają sobie sprawę z rzeczywistych skutków podejmowanych przez siebie oddziaływań. Nie zawsze te procesy są racjonalne, czyli podporządkowane jakimś ideałom wynikającym z naukowej refleksji, czyli procesami planowanymi i metodycznymi . Często są to działania niezamie10 rzone i pośrednie (wychowanie bezrefleksyjne). Mechanizmy oddziaływań socjalizacyjnych w rodzinie logiczno-abstrakcyjne, Do skiem złożonym i różne mogą być drogi zasadnicz ych ideami itp. Stąd proces interioryzacji zaczyna uruchamiać się około 12 roku życia i trwa w latach następnych14. mechanizmów procesu socjalizacji w rodzinie zalicza się: modelowanie, posługiwanie się systemem kar i nagród oraz interioryzację określonych wartości11. Modelowanie polega na obserwacji przez dziecko postępowania innych osób i skutków, które z tym się wiążą. Osoby, z którymi istnieje silny związek emocjonalny oraz posiadają władzę, autorytet, prestiż społeczny, stają się najlepszymi modelami, wzorami do naśladowania. Dlatego rodzice są dla dziecka pierwszymi i najważniejszymi modelami stylu życia, rozwiązywania konfliktów, komunikowania się z innymi, realizacji wartości12. Z kolei posługiwanie się systemem kar i nagród stanowi środek prowadzący do osiągnięcia zamierzonego celu wyznaczonego przez rodziców. Łączy się z realizacją takich wartości, jak: sprawiedliwość, miłość, odpowiedzialność, równość, symbolami, tole- rancja. Jako wychowawcze sposoby oddziaływania pełnią także rolę rozwojową, stymulacyjną, korekcyjną i profilaktyczną. Stosowanie nagrody i kary przez rodziców jest szczególnie złożone i trudne, wymaga dużej kultury pedagogicznej oraz dostosowania się do pewnych reguł13. Ostatnim wskazanym tutaj mechanizmem jest uwewnętrznianie (interioryzacja), który wiąże się z osobistym zaangażowaniem osób Oddziaływanie środowiska jest zjawijego przenikania i wpływu. Jednym ze sposobów jest sympatia, rozumiana jako zdolność wzajemnego psychicznego dostrajania się. Na jej podstawie dana osoba dąży do tego, by chcieć myśleć, odczuwać, jak ci z którymi sympatyzuje. Po wtóre, naśladownictwo (imitacja, identyfikacja, uczenie się obserwacyjne) jako następstwo sympatii. Polega ono na powtarzaniu czynności oraz indywidualnych cech innych osób. Dzięki temu dziecko ma ułatwione zadanie zdobywania nawyków i umiejętności, które determinują dalszy jego rozwój oraz w sposób trwały i głęboki przyswaja wartości i normy postępowania. Z czasem dopiero pojawi się świadomy wybór wartości. Kolejny sposób to sugestia będąca umiejętnością przekonywującego przekazywania drugiej osobie swoich wyobrażeń, poglądów, pojęć i uczuć. Podstawą jest tutaj autorytet. Istotnym sposobem oddziaływania środowiska są także procesy poznawcze, do których zalicza się wyjaśnianie, dowodzenie, rozumowanie, argumentowanie15. Te ostatnie choć cenne, są jednak uzupełnieniem innych dróg przekazu, a ich wychowawcze efekty będą zależne od spójności oddziaływań słownych z postawami członków rodziny16. w przyswojenie oraz zaakceptowanie wartości i norm. Jest on uwarun8 Por. M. Nowak, Teorie i koncepcje wychowania, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s.212-216. 9 Por. J. Młyński, Rodzice i ich rola w kształtowaniu postaw i wartości młodych pokoleń Polaków, w: Dzisiejsi rodzice. Problemy i wyzwania, red. J. Stala, POLIHYMIA, Tarnów 2009, s.114. 10 Por. F. Adamski, Rodzina. Wymiar społecznokulturowy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001, s. 40-41. kowany możliwościami poznawczymi osoby. Istotne tutaj staje się myślenie 11 Por. K. Ostrowska, Podstawowe funkcje rodziny, w: Wychowanie do życia w rodzinie. Książka dla nauczycieli, rodziców i wychowawców, red. K. Ostrowska, M. Ryś, CMPP-PMEN, Warszawa 1999, s. 138-139. 12 Por. tamże. 13 Por. J. Wilk, Pedagogika rodziny…, s. 86-87. 14 Por. K. Ostrowska, Podstawowe funkcje ..., s. 139. 15 Por. J. Wilk, Pedagogika rodziny..., s. 44-45. 16 Por. K. Olbrycht, Kształcenie charakteru w świetle wychowania do wartości, w: Edukacja: wychować człowieka z charakterem, VII Sympozjum Tarnogórskie, red. S. Kowolik, KNS Fundacje Kolpinga, Tarnowskie Góry 2006, s. 56. 11 W cztery oczy Skutki procesu socjalizacji Rezultatem oddziaływań socjalizacyjnych w rodzinie może być z jednej strony obywatel dobrze przystosowany do życia w społeczeństwie, czyli zdolny i skłonny do skutecznego zaspokajania swoich potrzeb przez pełnienie określonych ról społecznych oraz w pełni uspołeczniony, czyli związany emocjonalnie z pełnionymi rolami, zdolny do twórczego zaangażowania się i uczestnictwa w kulturze danej społeczności, a z drugiej strony nieprzystosowany, czyli niewystarczająco i wadliwie zaspokajający swoje potrzeby, co pociąga za sobą stan niezadowolenia i psychicznej dezorganizacji, działania egoistyczne, czyniąc go społecznie i kulturowo biernym17. Wpływ procesu wychowania i socjalizacji dokonujących się w rodzinie jest silny i trwały, dlatego nie bez znaczenia jest jakość oddziaływań rodziców, które uwarunkowane są ich świadomością wychowawczą, określonymi umiejętnościami i wiedzą oraz systemem wartości rodziny powiązanym z pielęgnowaniem określonych tradycji i norm. wewnętrzny hamulec dla zachowań o społeczeństwo jest troska o podsta- aspołecznych . wowe środowisko życia człowieka - jego Rodzina jest szczególnym środowi- rodzinę. 18 skiem, w którym następują wielokrotne spotkania z konkretnymi wartościami, co sprzyja ich utrwalaniu. dr Anna Błasiak balnej, poprzez słowne sformułowa- Prodziekan ds. Ogólnych Wydziału nie określonej wartości. Jednak istotne Pe d a go g i c z n e go jest, by werbalne ujęcie wartości, było Ignatianum w Krakowie. Adiunkt potwierdzone w postawie i działa- w Instytucie Nauk o Wychowaniu niu osób najbliższych, które stanowią (Katedra Nauk o Rodzinie) Wydziału dla dziecka najważniejszy wzór życia. Pe d a go g i c z n e go Doświadczenie rozdźwięku między Ignatianum w Krakowie. Członek słowem a rzeczywistością, powo- zespołu redakcyjnego czasopisma duje negację i odrzucenie tych warto- Horyzonty Wychowania. Główne ści. Charakterystyczne dla wychowaw- nurty pracy naukowo-badawczej czego oddziaływania rodziny jest to, że to: funkcjonowanie współczesnej wychowuje ona dzieci swoją codzien- rodziny, ze szczególnym uwzględ- nością, tym co ją wypełnia, o co zabie- nieniem realizacji funkcji wycho- gają i troszczą się rodzice każdego dnia. wawczej w rodzinie oraz aksjolo- Dlatego proces poznawania i przyjmo- gicznych podstaw oddziaływań wania wartości przez dziecko dokonuje wychowawczych. się poprzez codzienne wykonywanie obowiązków, współtworzenie wspólnoty rodzinnej i współdziałanie, do realizowania wartości wyższych19. W miejsce zakończenia Rodzinne wprowadzenie w świat wartości czeństwa obywatelskiego, gdy pie- Jednym z zadań rodziny jest wpro- wość, wolność i odpowiedzialność, wadzanie w określony świat warto- które z kolei sprzyjają kształtowa- ści, ponieważ wartości nie są czło- niu relacji i postaw prospołecznych. wiekowi dane jako czynnik wrodzony, Pomiędzy rodziną lecz musi je nabywać. Wartości stano- łeczeństwa istnieje ścisła zależność, wią ludzką potrzebę, gdyż decydują ponieważ rodzina ma służyć społe- o jakości egzystencji człowieka, nadają czeństwu, które z kolei ma być gwa- sens jego życiu, motywują do określo- rantem rozwoju człowieka i jego czło- nych wyborów i decyzji, są drogowska- wieczeństwa. Stąd przejawem troski lęgnuje i rozwija, takie wartości jak: miłość, prawda, sprawiedliwość, uczci- i rozwojem spo- zami w kształtowaniu jego charakteru 17 Por. F. Adamski, Rodzina. Wymiar ..., s. 41. 12 Akademia Ignatianum w Krakowie Może dokonywać się to na drodze wer- Rodzina stanowi fundament społe- i stosunków międzyludzkich, stanowią dr Anna Błasiak 18 Por. A. Błasiak, Oddziaływania wychowawcze w rodzinie. Zagadnienia wybrane, Akademia Ignatianum Wydawnictwo WAM, Kraków 2012, s. 95. 19 Por. T. Celińska-Mysław, Wychowywać, ale jak?, Wychowawca 4 (1999), s. 10-11. Akademii Akademii Wśród wielu celów polityki społecznej można wyróżnić te odnoszące się do bezpieczeństwa socjalnego, inwestycji w człowieka, ładu społecznego oraz życia rodzinnego. Te kwestie społeczne stanowią również priorytet dla Województwa Małopolskiego, mający odzwierciedlenie w inicjatywach podejmowanych przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie. Działania realizowane w tych obszarach mają za zadanie nie tylko inspirowanie nowych rozwiązań, ale również promowanie dobrych praktyk. Aby docenić i wyróżnić działania oraz postawy godne naśladowania, ośrodek od wielu już lat organizuje konkursy i plebiscyty, których celem jest dostrzeżenie i nagrodzenie tych inicjatyw, które nie tylko przełamują dotychczasowe schematy postrzegania kwestii społecznych, ale także popularyzują działania nastawione na rozwiązanie konkretnych problemów. Tematyka organizowanych przez nas konkursów obejmuje obszary odnoszące się do zagadnień społecznych, takich jak: wsparcie dziecka i rodziny, osób starszych, niepełnosprawnych, przedsiębiorczości i aktywności społecznej, a także promocji wyróżniających się specjalistów w obszarze polityki społecznej. Przedstawiamy Państwu konkursy oraz plebiscyty, które już na stałe wpisały się w małopolski pejzaż polityki społecznej i co roku są okazją do nagrodzenia inicjatyw oraz osobowości podejmujących działania na rzecz kreowania i rozwoju polityki społecznej w województwie małopolskim. Mamy nadzieję, że informacja ta zachęci również Państwa do udziału w organizowanych przez nas inicjatywach. 2 HONORUJEMY… Nazwa konkursu Małopolski Plebiscyt „Poza Stereotypem - Senior Roku” Cel konkursu Celem Plebiscytu jest promowanie i nagradzanie aktywnych seniorów, którzy w różnych społecznie cenionych formach działalności wyróżniają się na tle innych. Jest to forma wyróżnienia ponadprzeciętnych postaw seniorów minionego roku, mogących stanowić wzór do naśladowania i przykład dla innych. Plebiscyt służy także popularyzacji tych osób oraz podejmowanych przez nich działań. WYRÓŻNIAMY… Nazwa konkursu Akcja „Miejsce Przyjazne Seniorom” Cel konkursu Głównym celem akcji jest promowanie miejsc przyjaznych seniorom działających na terenie Krakowa: kawiarni, sklepów, aptek, instytucji: kulturalnych, edukacyjnych, rekreacyjnych, użyteczności publicznej i innych, odpowiadających na potrzeby starszych mieszkańców poprzez dostosowanie swojej architektury oraz oferowanie produktów, usług i zniżek specjalnie skierowanych do tej grupy, w których osoby starsze czują się miło i swobodnie, są godnie traktowane i obsługiwane. DOCENIAMY… Nazwa konkursu Małopolski Samorząd Równych Szans Cel konkursu Celem konkursu jest promowanie najlepszych praktyk jednostek samorządu terytorialnego w zakresie polityki na rzecz praw osób niepełnosprawnych i poprawy jakości ich życia. Konkurs obejmuje następujące obszary tematyczne: Dostępna informacja, Dostępna komunikacja, Dostępna edukacja, Dostępne rozwiązania architektoniczne, Inne nowatorskie rozwiązania służące wyrównywaniu szans w dostępie osób niepełnosprawnych do pełnego udziału we wszystkich aspektach życia. 3 WSKAZUJEMY… Nazwa konkursu Małopolski Lider Przedsiębiorczości Społecznej Cel konkursu Celem konkursu jest wsparcie małopolskich przedsiębiorstw społecznych – firm, które prowadząc działalność gospodarczą realizują jednocześnie cele społeczne. Konkurs prowadzony jest w następujących kategoriach: I. Małopolski Lider Przedsiębiorczości Społecznej II. Debiut III. Jednostka samorządu terytorialnego wspierająca rozwój ekonomii społecznej w Małopolsce IV. Przedsiębiorstwo wspierające rozwój ekonomii społecznej w Małopolsce V. Nagroda publiczności Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego DZIĘKUJEMY… Nazwa konkursu Małopolski Pracownik Socjalny Roku Cel konkursu Celem konkursu jest promowanie i motywowanie aktywnych pracowników socjalnych, którzy wyróżniają się ponadprzeciętnymi osiągnięciami w swojej pracy, a także wzmocnienie znaczenia zawodu pracownika socjalnego oraz wzrost świadomości na temat jego roli. Szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 4 Konkursy zrealizowane w 2013 roku KREUJEMY… Nazwa konkursu IV Małopolski Konkurs „Przeciw przemocy” na najlepsze działania interdyscyplinarne prowadzone na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie na szczeblu powiatowym i gminnym Cel konkursu Celem konkursu jest promocja działań interdyscyplinarnych szczebla powiatowego i gminnego prowadzonych na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Promujemy... Nazwa konkursu VI Małopolski Konkurs dla rodzinnych domów dziecka, rodzin zastępczych i adopcyjnych „MOJA RODZINA” CelE konkursu promowanie rodziny, pogłębienie świadomości na temat wartości i roli rodziny w życiu każdego człowieka, wzmocnienie rodzinnych domów dziecka, rodzin zastępczych i adopcyjnych, integrowanie środowiska rodzinnej pieczy zastępczej, budowanie pozytywnego wizerunku rodzinnych domów dziecka, rodzin zastępczych i adopcyjnych w społeczeństwie, zachęcanie do podejmowania roli rodzica zastępczego lub adopcyjnego. W cztery oczy Ekonomia społeczna – kształtowanie postaw obywatelskich Parafrazując Petera Druckera1 można miejscowego w dziedzinach dotyczą- żeby ekonomia społeczna mogła się roz- powiedzieć, iż żaden człowiek nie ist- cych ich działalności statutowej. wijać. Ten grunt to aktywność, zarad- nieje sam z siebie i sam dla siebie. Przykładem obywatel- ność, poczucie wspólnoty, współodpowie- Każdy stanowi pewien organ spo- skiej realizowanej w obszarze ekono- dzialność za innych, także tych słabszych, łeczeństwa i istnieje dla społeczeń- mii społecznej są lokalne programy sty- solidarność społeczna – mówi Tomasz stwa. Dlatego tak ważne jest kształto- pendialne. Jednym z nich jest fundusz Schimanek, ekspert d/s ekonomii spo- wanie postaw obywatelskich. Oznacza stypendialny „Z rączki do rączki” łecznej z Instytutu Spraw Publicznych.3 to, że obywatel powinien być świa- realizowany przez Fundusz Lokalny Małopolska również może się poszczy- domy swoich możliwości, ale też powi- Masywu Śnieżnika. To właśnie wpłaty cić innowacyjnym modelem stypen- nien podejmować działania, które osób indywidualnych dały początek dium lokalnego. Jest nim program będą miały na celu zmianę otoczenia Funduszowi i świadczą o jego obywa- iStypendium.pl wokół niego. Udział w życiu publicznym telskim charakterze. 15 osób zdecydo- Katolickie Centrum Edukacji Młodzieży i społecznym przejawia się udziałem wało się przeznaczyć pewną kwotę na w Tarnowie „Kana”, Caritas Diecezji w wyborach, konsultacjach czy referen- fundusz stypendialny. Następnie opra- Tarnowskiej dach oraz zaangażowaniem w działania cowano regulamin przyznawania sty- Społecznej „Horyzonty”. iStypendium.pl na rzecz lokalnej społeczności. pendiów i ogłoszono konkurs na sty- jest programem stypendialnym two- Inicjatywy ekonomii społecznej reali- pendia zachęcając członków lokalnej rzonym przez lokalną społeczność, zowane przez organizacje pozarzą- społeczności do udziału w fundu- aby zachęcić młodych do realnej dzia- dowe czy przedsiębiorstwa społeczne szu, pokazując „jak to działa” i prze- łalności na rzecz swojego otoczenia. to doskonały przykład kształtowa- konując, że nawet 10 złotych wpłaca- Młodzież chcąca zmienić coś w swoim nia postaw obywatelskich i możliwości nych co miesiąc jest ważnym wkładem. sąsiedztwie będzie mogła prezentować udziału w życiu społecznym. Większość Stypendia są niewielkie - 50-100 zł, swoje pomysły w internecie, a autorzy z nich prowadzi działania na skalę ale są to kwoty, którymi młodzi ludzie najlepszych otrzymają roczne stypen- regionalną lub lokalną, a ich zakres często po raz pierwszy w życiu uczą dium na ich zrealizowanie, ufundowane jest bardzo szeroki - od organizacji pik- się gospodarować. Fundusz integruje m. in. przez ich sąsiadów wysyłających ników poprzez wytwarzanie i sprze- lokalną społeczność – organizowane są smsy. Zapowiedzią uruchomienia pro- daż produktów regionalnych aż po wspólne spotkania stypendystów i dar- gramu stypendialnego był przeprowa- prowadzenie świetlic, szkół czy pla- czyńców, dzieci piszą listy do fundato- dzony na przełomie 2012 i 2013 roku cówek opiekuńczych. Zawsze jest to rów. Stypendia dają sygnał, że zaan- konkurs „Pokaż nam swój świat” na wpływanie na lokalną rzeczywistość, gażowanie młodych w życie szkoły, reportaż społecznościowy. co jest przejawem aktywności oby- ich pracowitość i sukcesy są zauwa- iStypendium to modelowe narzędzie, watelskiej. Organizacje pozarządowe żane przez mieszkańców i że dorośli które może być wykorzystane w każdej mogą również wykorzystywać upraw- im kibicują. Sukces Funduszu pokazuje, społeczności lokalnej. Jego celem jest nienia płynące z Ustawy o działalno- że nawet w tak trudnych warunkach budowanie ści pożytku publicznego i o wolontaria- można zmobilizować lokalną społecz- Polska należy to państw UE o najniż- cie, aby wpływać na politykę i plany ność do wspólnych działań – Fundusz szych zasobach tego dobra.4 Większość organów publicznej. działa na terenach wiejskich, gdzie z nas nie ufa drugiemu człowiekowi, co Każda jednostka samorządu teryto- bezrobocie jest na poziomie ponad niszczy nie tylko dobro wspólne, ale rialnego jest zobowiązana do konsul- 20%. Nie jest to może klasyczna przed- także przestrzeń publiczną i hamuje towania z III sektorem aktów prawa siębiorczość społeczna, ale takie dzia- gospodarkę. Jak pisze socjolog Piotr administracji aktywizacji 2 łania tworzą grunt niezbędny do tego, 1 Drucker P., Myśli przewodnie Druckera, Warszawa 2002. 2 Długosz D, Wygnański J. J., Obywatele współdecydują. Przewodnik po partycypacji społecznej, Warszawa 2005. i opracowany Centrum kapitału przez Animacji społecznego. 3 http://atlas.ekonomiaspoleczna.pl 4 Indeks społeczeństwa obywatelskiego, Stowarzyszenie Klon/Jawor, European Social Survey 2010. 13 W cztery oczy Sztompka: …powodzenie i bogactwo Stowarzyszeń Rozwoju Wsi, które prze- rozwojowy, w którym obecnie znajduje narodów zależą od trzech powiązanych jęły prowadzenie małych wiejskich się Polska. Elementem niezbędnym dla ze sobą czynników: optymizmu, poczu- szkół.7 Zaangażowanie w tworzenie wprowadzenia tych zmian jest właśnie cia obywateli, że mają wpływ na przebieg i działalność stowarzyszenia jest prze- kapitał społeczny. 8 A jedną z kluczo- spraw oraz zaufania, które sprawia, że jawem postawy obywatelskiej, zgodnie wych funkcji ekonomii społecznej jest możemy odnosić się do innych w sposób z którym obywatele „biorą sprawy właśnie budowanie i wzmacnianie kapi- życzliwy, otwarty z przekonaniem, że nas w swoje ręce” wzmacniając kapitał spo- tału społecznego. Znalazło to odzwier- nie oszukają, nie wykiwają (…) Są to więzi łeczny. ciedlenie w małopolskim Regionalnym zaufania, lojalności i solidarności pozwa- Lanckorona – znana dziś jako Miasto Planie Rozwoju Ekonomii Społecznej lające na samoorganizowanie się i samo- Aniołów jeszcze kilkanaście lat temu w Województwie Małopolskim na lata rządność, głównie w ramach dobrowol- była senną wsią, w której nic się nie 2013-2020, który mówi, iż „inicjatywy nych stowarzyszeń . działo. Z inicjatywy lokalnej liderki, ekonomii społecznej powinny być reali- Przeszkodą w budowaniu kapitału spo- której udało się zaangażować miesz- zowane w oparciu o oddolne zaangażo- łecznego jest brak zaufania, podejrz- kańców, odbył się jarmark, na którym wanie mieszkańców lub grup społecz- liwość, że każdy dba jedynie o własne można było kupić domowe wypieki, nych zainteresowanych rozwiązaniem interesy. Bariery te pokonują lokalne ręcznie robione serwetki, hafty. Dziś konkretnych problemów w społeczno- społeczności, które zdecydowały, że jarmarki to już tradycja. Każdego roku ściach lokalnych (…) Dlatego też dzia- wspólnie mogą rozwiązać swoje pro- w grudniu odbywa się Święto Aniołów, łania związane z tworzeniem warun- blemy. Albowiem to właśnie wspólny które przyciąga turystów z całej Polski. ków i wspieraniem oddolnych inicjatyw problem może obudzić aktywność Dzięki wspólnym działaniom powsta- budujących funkcjonalne społeczności, obywatelską. Przykładem może tu wały kolejne inicjatywy. Ich działalność choć trudne i wymagające długiej per- być zagrożenie likwidacją miejsco- wykraczała poza Lanckoronę, co dopro- spektywy czasowej zostały uznane za wej szkoły. Taka sytuacja może być wadziło do powstania Stowarzyszenia kluczowe z punktu widzenia rozwoju paradoksalnie szansą dla społeczno- „Gościniec 4 żywiołów” zrzeszającego województwa”.9 ści, bo ludzie jednoczą się wokół idei, przedstawicieli 4 gmin. Misją tego part- ale też konkretnego zadania – oca- nerstwa jest, aby obszar tworzących je lenia szkoły. To daje początek budo- gmin stał się atrakcyjnym terenem tury- waniu wzajemnych więzi, bliższemu stycznym, który w oparciu o ekologię, poznawaniu się, ożywieniu komunika- poszanowanie wartości oraz rozwój tra- cji. Badania potwierdzają, że istnieje dycji rzemieślniczych da szanse miesz- związek między zakorzenieniem jedno- kańcom na godne życie. Partnerstwo stek w społeczności lokalnej, co wyraża wykorzystało ostatnio rozwijającą się się m. in. bliskimi relacjami sąsiedz- modę na questing - odkrywanie dzie- kimi, a ich aktywnością w podejmowa- dzictwa poprzez wędrówkę nieozna- niu decyzji dotyczących wspólnoty. 6 kowanymi szlakami kierując się jedynie Możliwość uniknięcia zamknięcia szkoły informacjami zawartymi w wierszo- daje ekonomia społeczna – szkołę wanych wskazówkach i opracowało mogą prowadzić rodzice, nauczyciele questy wraz z aplikacją, która można zakładając stowarzyszenie. W ciągu ściągnąć na telefon komórkowy. ostatnich 12 lat przy wsparciu Federacji Partycypacja obywatelska ma wpływ Inicjatyw Oświatowych na obsza- nie tylko na rozwój lokalny, ale jest rach wiejskich powstało około 400 też jednym z kluczowych czynni- 5 5 P. Sztompka, Zaufanie. Fundament społeczeństwa Znak, Kraków 2007. 6 Sobiesiak-Penszko, M. Kotnarowski, Partycypacja publiczna w Polsce. Uwarunkowania indywidualne i kontekstowe, w: Dyktat, czy uczestnictwo? Diagnoza partycypacji publicznej w Polsce, red: Anna Olech, Warszawa 2012, s. 76 14 Joanna Sutuła Projekt „Akademia Rozwoju Ekonomii Społecznej – Etap I” ków rozwoju kraju. W strategii „Polska 2030” wyznaczono 10 wyzwań opartych o diagnozę potencjału i moment 7 Lipka-Szostak K. (red.), Mała Szkoła. Poradnik dla Stowarzyszeń Rozwoju Wsi. Warszawa 2012. 8 Polska 2030. Wyzwania rozwojowe, Warszawa 2009. 9 Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 20132020, Kraków 2013. DOBRE PRAKTYKI DOBRE PRAKTYKI Mediacje rówieśnicze jako metoda kształtowania postaw obywatelskich Mediacje rówieśnicze są metodą wprowadza do placówek opiekuńczo- mediacjom rówieśniczym, jako meto- rozwiązania konfliktu przy pomocy -wychowawczych projekt „Mediacje dzie kształtującej wśród wychowan- specjalnie media- rówieśnicze jako metoda wycho- ków postawy społeczno-obywatelskie. tora rówieśnika. Posiadają one wielki wawcza w placówce opiekuńczo- Uczestnictwo w projekcie, w szkole- potencjał kształtowania wychowan- -wychowawczej”. cieszy niu w zakresie mediacji rówieśniczych ków, rozwijania w nich pozytywnych się dużym zainteresowaniem i został ma znacznie szerszy wymiar niż tylko postaw społecznych i obywatelskich. zaszczepiony już w 10 placówkach na poznanie samej techniki. Jak ważne Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej terenie Małopolski. W nawiązaniu do w mediacjach rówieśniczych jest kształ- w Krakowie od 2009 roku sukcesywnie roku obywateli, chciałbym przyjrzeć się towanie postaw obywatelskich wśród w yszkolonego Projekt 15 DOBRE PRAKTYKI młodzieży, przekonałem się uczest- wśród społeczeństwa. Zbiorowość jaką kształtować cechy, których przydat- nicząc w projekcie w jednej z placó- jest społeczność placówki opiekuń- ność sięga znacznie dalej niż środo- wek. Metoda ta rozwija wychowanków czo-wychowawczej tworzy i odzwier- wisko w jakim obecnie się znajdują. i wyposaża ich w cenne z punktu widze- ciedla w mniejszym lub większym Zmierzając bowiem do usamodzielnia- nia przyszłego usamodzielnienia kom- stopniu społeczeństwo obywatelskie. nia wychowanków chcemy wyposażać petencje. Zaniedbania domu rodzin- Jesteśmy wszyscy jednym narodem, ich w umiejętności przynoszące korzyść nego, być może wynikające często łączy nas wspólna kultura, język, tra- w ich dorosłym życiu, patrzymy szerzej z nieumiejętności konstruktywnego dycja a jednak jednocześnie często tak i dalej co jest rzeczą istotną w proce- rozwiązywania konfliktów, mogą zostać wiele nas różni. Rzeczy, które mogą sie wychowania. Trzeba zauważyć, że zniwelowane. Oczywiście mediacje wydawać się błahe, nieistotne, ura- w placówce opiekuńczo-wychowawczej rówieśnicze są jedną z wielu metod stają do rangi konfliktów mogących młodzież często dzieli się na frakcje, i oddziaływań służących temu celowi. skończyć się bójką, krzywdą drugiego grupy interesów, szuka akceptacji grupy Projektowi prześwieca kilka najistot- człowieka. Wśród tak dużej różnorod- lub też zamyka się na nią. Zadanie niejszych celów, zawierających w sobie ności zainteresowań, interesów oraz stojące przed mediatorem rówieśni- tło dla kształtowania postaw obywa- potrzeb trzeba odnaleźć się i umiejęt- kiem jest bardzo trudne. Wymaga od telskich, są nimi: przejęcie odpowie- nie pokierować swoim postępowaniem, niego zachowania bezstronności także dzialności wychowanków za własne aby samemu nie krzywdząc siebie, nie w wypadku gdy mediuje w sprawie postępowanie, kształtowanie postaw krzywdzić też innych. Wśród takich swojego kolegi/koleżanki. Jest to próba moralnych, kształtowanie postawy społeczno-obywatelskich cech wyróż- dojrzałości, charakteru i odpowie- tolerancji, kształtowanie systemu war- nia się tolerancja. Jest to akceptacja dzialności. Danie młodym impulsu, tości, rozwijanie umiejętności komuni- odmienności, szacunek do drugiego szansy do decydowania, pewnej odpo- kacji;, rozwijanie umiejętności rozwią- człowieka, pozwolenie mu na wypo- wiedzialności za środowisko w jakim zywania konfliktów. wiedź, na rozwój jego osobistych pasji. obecnie żyją, stwarza pole do kształ- Tolerancja nie wyklucza oczywiście kry- towania właśnie cechy jaką jest odpo- tycyzmu i prawa do sprawiedliwych wiedzialność. Jest to odpowiedzial- ocen i sądów. Wskazuje ona jednak na ność za siebie, za innych, za atmosferę cechę szczególnie ważną w mediacji, wokoło ale także za własne uczynki nie tylko rówieśniczej, a pozwalającą i słowa. Słowa są tu niezwykle ważne. w ogóle zaistnieć przestrzeni media- Mają one moc sprawczą, mogą ranić Założeniem projektu „Mediacje rówieśnicze” jest zmiana postaw wychowanków, wyposażenie ich w wiedzę i umiejętności, dzięki którym zaczną współpracować i szukać najbardziej skutecznych rozwiązań dla swoich problemów. Mediacja jest metodą rozwiązywania konfliktu w sposób demokratyczny. Młodzi ludzie poznając sztukę mediacji, kształtują jednocześnie szeroko rozumiane kompetencje osobiste i postawy obywatelskie. Takimi postawami są te wszystkie cechy, umiejętności, zachowania, gesty, sposoby wypowiadania swojej opinii, swojego zdania, które owocują w życiu dorosłym 16 cyjnej – bezstronność. Bardzo ważna lub budować. Jeśli wypowiadamy swoje jest tu osoba mediatora rówieśnika. krytyczne uwagi na jakiś temat musimy Najczęściej posiada on pewne cechy pamiętać, że obowiązuje nas odpowie- przywódcze, potrafi jednoczyć wokół dzialność za własne słowa. Wybór siebie, dawać nadzieję na zgodę, przy jest kwestią indywidualną i posiada jednoczesnym zachowaniu podsta- konsekwencje w postaci eskalacji wowych idei mediacji jakimi są bez- lub uspokajania się konfliktu. Bardzo stronność i dobrowolność przy- często projekt „Mediacje rówieśnicze” stępujących do niej stron. Mediator pokazuje jak młodzi ludzie nie potra- zobowiązany jest do niewydawania fią ze sobą rozmawiać a tym bardziej osądów i nie ma prawa do podejmo- słuchać siebie nawzajem. W media- wania decyzji rozstrzygających konflikt. cji wychowanek zderza się z potrzebą Jak trudno nam dorosłym zachować wysłuchania drugiego człowieka, dania bezstronność w sytuacjach konflik- mu szansy wypowiedzenia swoich skry- tów, powstrzymać się od osądów, wanych emocji i uczuć. Uczestnicząc przedwczesnych wyroków, pokazuje w projekcie z młodzieżą w jednej z pla- życiowe doświadczenie. W tym świetle cówek, mogłem się przekonać jak umie- nauka postawy bezstronności, ćwicze- jętność słuchania ewoluuje. Z każdymi nie jej przez wychowanków pozwala zajęciami, nie bez trudu, umiejętność DOBRE PRAKTYKI słuchania i nie przerywania przed- do pomniejszenia odpowiedzialności opiekuńczo-wychowawczych”, mówcy była ćwiczona i poddawana sprawcy. Nie jest darowaniem kary, ani Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej próbie. „W grupach, w których człon- tym bardziej rodzajem terapii wycisza- w Krakowie wyszkolił 16 osobową grupę kowie wykazują pewną dojrzałość, jącej, czy eliminującej nieakceptowane młodzieży wraz z 7 wychowawcami konflikty rozwiązywane są w sposób zachowania” . W tym zakresie wielka z placówek zrzeszonych przy Centrum pozytywny, zadowalający wszystkie jest właśnie rola i odpowiedzialność Obsługi strony. Przy braku dojrzałości osobo- wychowawców koordynujących pracę Wychowawczych wej członków grupy, konflikty nie znaj- mediatorów rówieśników i przyglądają- mediatora rówieśnika zobowiązuje. Jest dują właściwego rozwiązania ”. Jadwiga cym się efektom mediacji. Powodzenie to zadanie na przyszłość, które można Michalik-Sórowka zauważa również, mediacji zależy w równym stopniu od porzucić ale można też rozwinąć i prze- że tam gdzie występuje odpowiedzial- mediatora rówieśnika, uczestników kazać samemu innym rówieśnikom, ność za swoje postępowanie i przejrzy- konfliktu oraz całej społeczności pla- co pokazuje doświadczenie wdrażania stość w informowaniu o swoim stano- cówki – wychowanków i wychowaw- tego projektu. Możemy mieć nadzieję, wisku po obu stronach konfliktu, może ców. Zależy ona od atmosfery i podej- że mediatorem pozostaje się przez całe on w efekcie zintegrować i pozytyw- ścia wszystkich do takiego a nie innego życie, pamiętając o cechach i umiejęt- nie wpłynąć na grupę . Ostatecznie sposobu konfliktu. nościach, które się kształtowało. To mediacje cechuje przecież pouf- Istotna jest tu również sprawiedliwość właśnie te umiejętności i cechy czynią ność. Jej przebieg oraz treść rozmów naprawcza. Jest to jedna z istnieją- nasze społeczeństwo, społeczeństwem nie zostają nikomu ujawnione. Daje to cych i funkcjonujących teorii sprawie- obywatelskim. poczucie bezpieczeństwa uczestnikom dliwości. U jej podstaw leży dążenie mediacji i uzmysławia powagę zadania do naprawienia wyrządzonej krzywdy. mediatora rówieśnika. Stwarzana jest Podejmowane działania muszą się kon- tym samym przestrzeń do dokonywa- centrować na potrzebach, uczuciach, nia satysfakcjonujących wyborów oczekiwaniach osoby poszkodowa- i samostanowienia wychowanków. nej oraz przyjęciu odpowiedzialności Oczywiście mediacje rówieśnicze pod- przez osobę, która zawiniła. Efektem dawane są próbie w codziennym życiu do jakiego zmierzamy jest przecież placówki. Niezależnie od tego czy będą kształtowanie w wychowankach takich się one toczyć w sprawie tak błahej jak postaw i zachowań, które są zarze- kolejność korzystania z komputera czy wiem postaw obywatelskich i społecz- trudnej jak poważna bójka, powinny być nych w przyszłości. W takim kontek- traktowane z należytym zrozumieniem ście mediacje rówieśnicze są właśnie i powagą przez dorosłych. Pomaga metodą kształtowania postaw obywa- w tym bardzo aktywność wychowaw- telskich. Życzymy sobie obywateli doj- ców w projekcie, którzy razem z mło- rzałych i otwartych na drugiego czło- dzieżą uczestniczą w zajęciach szko- wieka, odpowiedzialnych i umiejących leniowych. Taka integracja pomaga konstruktywnie rozwiązywać konflikty. budować wzajemne zaufanie i sza- Warto zatem wśród wielu oddziaływań cunek. Wychowankowie dostrzegają wychowawczych pomyśleć o metodzie w sposób pozytywny ludzi, od których mediacji rówieśniczych i zastanowić są zależni, którzy sprawują nad nimi się nad wprowadzeniem jej do pracy opiekę. Efektem mediacji jest poro- wychowawczej. zumienie. Nie mniej jednak należy Realizując na przełomie lat 2012/2013 pamiętać, że „mediacja nie jest drogą projekt „Mediacje rówieśnicze jako 1 2 1 J Michalik-Sórówka, Rola mediacji w budowaniu poczucia bezpieczeństwa ucznia w szkole, Hejnał Oświatowy, nr 6-7/94, 2010, s. 2-3. 2 Por. tamże, s.3 3 rozwiązywania Placówek Opiekuńczo- w Tarnowie. Tytuł W bieżącym roku projekt realizowany będzie w kolejnych placówkach, które już zgłosiły chęć udziału. Zapraszamy do współpracy w kolejnych latach. Szczegółowe informacje o projekcie i metodzie mediacji rówieśniczych można znaleźć w zakładce Dziecko i Rodzina na stronie internetowej ROPS oraz w numerze archiwalnym es.O.es nr 1/2011. Rafał Molenda Dział Polityki Społecznej metoda wychowawcza w placówkach 3 K. Polak, Mediacja jako szansa rozwiązywania konfliktów szkolnych, Wychowanie na codzień, nr 4-5(175-176) kwiecień-maj 2008, s. 30. 17 DOBRE PRAKTYKI Samorząd z inicjatywą, aktywni mieszkańcy – najlepszy efekt Od 1 listopada 2011 roku do 30 dla rozwoju aktywności obywatel- wiedzieli „jak to zrobić”. Dzięki realiza- czerwca 2013 roku Fundacja Biuro skiej w województwie małopolskim. cji projektu chcemy pokazać mieszkań- Inicjatyw Społecznych w partner- Ze strony Gminy Kraków w projekcie com Krakowa i mniejszych społeczno- stwie z Urzędem Miasta Krakowa reali- bierze udział Dzielnica XIV Czyżyny. ści gminnych narzędzia współpracy, zuje projekt „Samorząd z inicjatywą”. U podstaw projektu „Samorząd z ini- z których warto korzystać, by zmienić Projekt jest finansowany ze środków cjatywą” leży założenie, że mieszkańcy to, z czego jesteśmy niezadowoleni lub Szwajcarsko-Polskiego Programu mogą mieć wpływ na poprawę warun- wydobyć potencjał miejsc i ludzi, aby Współpracy z nowymi krajami człon- ków swojego życia we wspólnotach nasze codzienne życie było bezpiecz- kowskimi Unii Europejskiej. Celem sąsiedzkich, osiedlowych i samorzą- niejsze, ciekawsze, bardziej kolorowe. projektu jest poprawa warunków dowych pod warunkiem, że będą 18 DOBRE PRAKTYKI Dzielnica bliżej mieszkańca… To piknik na osiedlu, czy uchronić teren miejsce, które mogą raz w tygodniu - miejski przed zabudową – pomysłów Ideą funkcjonowania samorządu jest w każdy wtorek - odwiedzić mieszkańcy w głowach mieszkańców Krakowa i porozmawiać o swoich pomysłach na jest mnóstwo. Program obejmuje aktywność lub wspólnie z informato- takie zagadnienia: odkrywanie poten- rem zastanowić się nad poszukaniem cjału miejsca i ludzi na danym terenie, rozwiązania w obywatelskiej sprawie. poszukiwanie sojuszników działań, To także miejsce gdzie odbywają się budowanie sieci współpracy, mobilizo- konsultacje dla organizacji pozarzą- wanie ludzi do działania, planowanie dowych, które potrzebują bieżących działań. Program „Akademii” pozwala porad związanych z ich funkcjonowa- z jednej strony zdobyć wiedzę do prag- niem (tj.: księgowość, pozyskiwanie matycznego działania, z drugiej – jest środków na działalność i innych zagad- okazją do zaplanowania inicjatywy pod nień ważnych dla rozwoju organiza- okiem konsultanta, a po trzecie daje cji). W odpowiedzi na pojawiającą się niepowtarzalną możliwość na pozna- potrzebę uruchomione zostały specja- nie innych „zapalonych do działania” listyczne porady prawne dla mieszkań- liderów, wymianę doświadczeń i jest ców Czyżyn. Dzielnica XIV i Fundacja szansą na nawiązanie współpracy. Społecznych „rozwiązywanie problemów mieszkańców na możliwie najniższym poziomie”. W samorządzie krakowskim jednostkami pomocniczymi gminy są dzielnice, a ich zadaniem, zgodnie ze Statutem Dzielnic Miasta Krakowa, jest prowadzenie „działań na rzecz rozwoju samorządności społeczności lokalnych (…)”1. Obiektywnie rzecz ujmując frekwencja wyborcza do Rad Dzielnic w Krakowie jest bardzo niska, na poziomie 7%-16% (21% w jednej dzielnicy!) uprawnionych do głosowania. Mieszkańcy w małym stopniu utożsamiają się z „administracyjną dzielnicą” i nie czują się częścią dzielnicowej wspólnoty samorządowej. Próbą innego pomyślenia o roli dzielnic oraz zbliżenia jej do mieszkańców jest działalność Dzielnicowego Centrum Obywatelskiego (DCO) - katalizatora akty wności społecznej mieszkań- ców. W projekcie „Samorząd z inicjatywą” rola DCO sprowadza się do kilku funkcji: informowania, edukowania oraz budowania płaszczyzny dialogu między radnymi i mieszkańcami. Idąc dalej, dążymy do nawiązywania trwałych relacji i współpracy pomiędzy Radą Dzielnicy, a instytucjami i organizacjami pozarządowymi, których cele i działania koncentrują się na tym samym obszarze. Bez informacji trudno „ruszyć z miejsca” – Punkt Obsługi Inicjatyw Społecznych i Obywatelskich W Dzielnicy XIV Czyżyny uruchomiony został Punkt Obsługi Inicjatyw 1 Statut Dzielnic Miasta Krakowa, Paragraf 4, www.bip.krakow.pl/_inc/rada/uchwaly/show_ pdf.php?id=9806 i Obywatelskich. BIS nawiązały współpracę z Fundacją „Cognosco”, która raz w tygodniu „deleguje” wolontariuszy - prawników do pracy w biurze Dzielnicy. Porady prawne wśród mieszkańców cieszą się dużym powodzeniem, w związku z tym Radni i mieszkańcy – wspólne cele, czyli „Fora Dialogu Obywatelskiego” praktykowane są wcześniejsze zapisy Narzędziem informowania o kierun- w biurze Dzielnicy. kach działań dzielnicy i podejmowanych przez radnych interwencjach Chcąc działać skuteczniej dobrze wiedzieć „jak” - edukacja grup inicjatywnych „Akademia Aktywności Społecznej i Obywatelskiej” mogą być cykliczne spotkania z mieszkańcami – fora. W projekcie „Samorząd z inicjatywą” przewidzieliśmy sześć spotkań c z y ż yńskich radnych z mieszkańcami, które odbywają się z inicjatywy Dzielnicowego Centrum Obywatelskiego. Celem forów jest spotykanie się radnych z mieszkańcami W trakcie trwania projektu przewidzie- wokół ważnych, codziennych tematów. liśmy dwa cykle edukacyjno-rozwojowe Dodatkowo fora mają charakter dia- dla mieszkańców, których celem jest gnozowania problemów, których roz- przygotowanie „planów rozwoju inicja- wiązanie mieści się w kompeten- tywy” możliwych do realizacji przez nie- cjach dzielnicy. Dotychczas zostały sformalizowane grupy. Ośmiodniowe przeprowadzone cykle warsztatów to propozycja dla nt.: „Dzielnica przyjazna seniorom”, aktywnych mieszkańców, którzy z dużą „Czy w dzielnicy można czuć się bez- otwartością myślą o swojej społeczno- piecznie?”, „Zagospodarowanie prze- ści (osiedlowej, sąsiedzkiej, czy dziel- strzenne”, „Łęg - miejsce przyjazne nicowej) i chcieliby np. powołać ruch rodzicom, dzieciom i młodzieży?”. Na sąsiedzki, „bank czasu”, zorganizować ten rok planowane są dwa kolejne spo- cztery spotkania tkania, w tym „Czyżyny po godzinach, 19 DOBRE PRAKTYKI czyli jak twórczo i aktywnie spędzić osiedla Złotego Wieku. Druga część http://www.samorzadzinicjatywa.pl/ wolny czas?”. Ostatnie dwa fora dla spotkania poświęcona była sytu- wp-content/uploads/2012/11/porad- mieszkańców organizowane są we acji i potrzebom dzieci, młodzieży nik-obywatelski-www.pdf. współpracy Dzielnicowego Centrum i rodziców na terenie Łęgu. Mieszkańcy Obywatelskiego z Ośrodkiem Pomocy ul. Sikorki chętnie włączyli się w dysku- Społecznej w Krakowie - Programem sję opowiadając o tym, z czego są zado- Ak t y wności „Sikorki ” woleni w swoim miejscu zamieszkania. i Ośrodkiem Kultury Kraków Nowa Następnie uczestnicy Forum – miesz- Huta - Klub 303 i wyraźnie pokazują, kańcy wspólnie z Radnymi Dzielnicy Mechanizm „inicjatywy lokalnej” do tej Lokalnej Projekty obywatelskie – testowanie „inicjatywy lokalnej” że mieszkańcy interesują się konkret- Czyżyny – zastanawiali się jakie pro- pory nie jest szeroko wykorzystywany nymi tematami, które ich bezpośred- blemy i potrzeby widzą w swoim naj- w samorządach, chociaż może stano- nio dotyczą. Niełatwo jest „wyciągnąć” bliższym otoczeniu oraz w jaki sposób wić doskonałe narzędzie aktywizowania z domu mieszkańców, ale wydaje się to mogą włączyć się w ich rozwiązanie. mieszkańców i efektywniejszego reali- możliwe, jeśli temat spotkania bezpo- Wspólnie zdecydowano, że najważ- zowania zadań publicznych. Aby „prze- średnio dotyczy mieszkańców i czują, niejsze zadania to organizacja zajęć trzeć szlak” w projekcie „Samorząd że mogą mieć na coś realny wpływ. sportowych dla dzieci i młodzieży z inicjatywą” zdecydowaliśmy się na oraz poprawa bezpieczeństwa na przetestowanie i upowszechnienie IV Forum Dialogu Obywatelskiego Dzielnicy Czyżyny „Łęg – miejsce przyjazne rodzicom, dzieciom i młodzieży?” ulicy Sikorki poprzez naprawę oświe- mechanizmu inicjatywy lokalnej na tlenia i zabezpieczenie terenu wokół terenie Małopolski. Podczas spotkania uczestnicy mieli siłowni. nowopowstającego boiska. W efekcie po interwencji mieszkańców sprawa oświetlenia na ulicy została załatwiona, a jeden z uczestników spotkania podjął się prowadzenia zajęć dla młodzieży na okazję poznać i zainspirować się ciekawymi inicjatywami obywatelskimi w Krakowie, wspólnie zastanowić się nad problemami i potrzebami mieszkańców Łęgu oraz tym, na co sami mają „Poradnik obywatelski”, czyli „co, gdzie i jak” wpływ i co mogą zmienić w swoim oto- Dla mieszkańców Krakowa przygoto- czeniu. Uczestnicy Forum z zaciekawie- wana została publikacja, której założe- niem słuchali opowieści przedstawicieli niem jest wskazanie przykładów inicja- mieszkańców z innych części Krakowa, tyw i możliwości aktywnego korzystania którzy sami zatroszczyli się o ważne z praw obywatelskich. W „Poradniku” dla nich sprawy. Panie z Klubu Mam wskazujemy przede wszystkim możli- opowiadały o „Akcji Poziomka”, czyli wości współpracy obywateli z samo- obronie dzikiego sadu nad Wilgą przed rządem i aktywność społeczną realizo- zabudową pikniku waną poprzez zrzeszanie się w grupy rodzinnym i warsztatach dla dzieci zor- formalne i nieformalne, aby rozwią- ganizowanych w Parku Bednarskiego, zywać nasze problemy - na najniż- które przyciągnęły tłumy chętnych. szym poziomie - na osiedlu, dzielnicy, Przedstawicielki Klubu Kuźnia i portalu w mieście. Można tu również znaleźć Ekorodzice.pl pokazywały jak „Szafing” inspiracje, pomysły lub wskazówki, czyli darmowa wymiana ubrań i przed- które pozwolą zwiększyć skutecz- miotów, może stać się okazją do inte- ność podejmowanych inicjatyw. Wersja gracji rodziców i innych mieszkańców elektroniczna Poradnika dostępna deweloperską, jest na stronie internetowej projektu 20 Inicjatywa lokalna to forma współpracy samorządu województwa, powiatu, gminy z jego mieszkańcami, w celu realizacji wspólnego pomysłu na realizację zadania publicznego na rzecz społeczności lokalnej (art. 2 pkt. 4 „Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie” z dnia 24 kwietnia 2003 roku). Wymogiem jest współudział mieszkańców przy realizacji zadania - wkład mierzony pracą społeczną lub wkładem finansowym. Idea jest taka, że mieszkańcy wspólnie z samorządem podejmują działania i biorą za nie odpowiedzialność. Zaproszenia do przetestowania inicjatywy lokalnej skierowane zostały do wszystkich samorządów z województwa małopolskiego. Ostatecznie do udziału w projekcie wybrano pięć: gminę Koszyce, Olkusz, Pleśna, Stary Sącz, Wielka Wieś. Testowanie „inicjatywy” odbywało się także w Gminie Kraków. Przygotowanie projektów obywatelskich zostało poprzedzone DOBRE PRAKTYKI 21 DOBRE PRAKTYKI pogłębionymi badaniami - potrzeb dla mieszkańców, warsztaty teatralne, środowiskach był to brak oferty czasu i problemów zrealizowanymi przez stworzenie młodzieżowej rady sołec- wolnego dla dzieci, młodzieży czy Fundację BIS. Profesjonalna diagnoza kiej. Najważniejszym elementem reali- mieszkańców - zajęć kulturalnych, spor- miała pomóc mieszkańcom w przygo- zacji projektów obywatelskich było towych, edukacyjnych, w innych - niedo- towaniu projektów odpowiadających angażowanie się samych mieszkań- statki infrastrukturalne miejscowości, na realne potrzeby i oczekiwania spo- ców w prace społeczne. W związku np. brak placu zabaw, boiska, miejsca łeczności. Z przeprowadzonych badań z tym, że „inicjatywa lokalna” wymaga spotkań i wypoczynku. Patrząc z per- powstały raporty, a wnioski wykorzy- współrealizacji zadania, samorządy spektywy celów projektu „Samorząd stane zostały przy tworzonych pro- udostępniały mieszkańcom sprzęt z inicjatywą” zrealizowane przedsię- jektach. W pierwszej kolejności miesz- i pomieszczenia niezbędne w realizacji wzięcia pełniły jednak dużo ważniej- kańcy zorganizowali się w komitety przedsięwzięć, a część zdecydowała się szą rolę – aktywizującą mieszkańców obywatelskie i przygotowali proste pro- na „dołożenie” środków finansowych. i pozwalającą im poczuć, że ich działa- jekty. Kolejnym krokiem były warsztaty Realizacja projektów obywatelskich nia mogą mieć realny wpływ na to, co podczas których mieszkańcy doprecy- zakończyła się w grudniu 2012 roku. dzieje się w ich otoczeniu. W większości zowali swoje pomysły i wypełniali for- Kolejnym etapem w 2013 roku jest środowisk mieszkańcy jako wolontariu- mularz (potrzeba, cel, działania, rezul- konsultowanie i uchwalenie w samo- sze włączyli się w realizację projektów, tat, koszty). Mieszkańcom podczas rządach, w których realizowano pro- dla wielu z nich było to pierwsze tego prac pomagał specjalista ds. projektów jekty obywatelskie, uchwał o inicjatywie typu doświadczenie. Część pomysłów obywatelskich, który udzielał wsparcia lokalnej. Wyjątkowo w fazie testowania, „przyjęła się” w społecznościach i są w zakresie planowania i przygotowania aby zachęcić samorządy i mieszkań- realizowane obecnie już przez samych projektów. ców do korzystania z inicjatywy lokalnej mieszkańców – tak jest ze spotkaniami Dopracowane przez komitety projekty to Fundacja BIS z otrzymanej dotacji Klubu Mam, pilatesem, projekcjami fil- zostały ocenione przez ekspertów pokryła większość kosztów niezbęd- mowymi dla dzieci. z Fundacji i samorządów oraz, co nie- nych do realizacji projektów (średnio Projekt „Samorząd z inicjatywą” z jednej zwykle istotne, poddane pod głosowa- po 20 tys. zł na każdy samorząd). strony pokazuje możliwości wykorzy- nie samym mieszkańcom. Mieszkańcy Samorządy zadeklarowały jednak, że stywania narzędzi aktywizacji obywa- głosowali na spotkaniach prezentu- chcą rozwijać tę formę współpracy teli, mieszkańców miast i wsi, a z drugiej jących projekty, przez Internet oraz z mieszkańcami i są gotowe przezna- jest zaproszeniem do refleksji nad tym, oddając głos bezpośrednio w siedzi- czyć na to środki finansowe w kolejnych co ja sam, ja sama mogę zrobić dla bie samorządu. Po wyborze zaczęła latach. siebie i dla innych mieszkańców w gra- się realizacja przedsięwzięć. Ich tematyka była bardzo zróżnicowana, cześć projektów dotyczyła realizacji małych inwestycji np. budowy altanki, placu zabaw, stworzenia małej architektury. Większość jednak stanowiły projekty integrujące mieszkańców np. stworzenie klubu mam, zajęcia językowe nicach moich możliwości. Aby żyło nam Realizacja projektów obywatelskich przyniosła korzyści na różnych płaszczyznach. W większości przypadków była odpowiedzią na istniejące potrzeby mieszkańców, które zostały wskazane w badaniach. W niektórych się lepiej w naszej gminie, dzielnicy, czy na osiedlu, potrzebna jest bowiem systematyczna praca jaką każdy z nas powinien wykonać. Więcej informacji o działaniach projektu na stronie www.samorzadzinicjatywa.pl Autorzy: Anna Pasieka, Anna Sobczyk-Turek, Bartosz Rodacki Fundacja Biuro Inicjatyw Społecznych 22 Z OBSERWATORIUM Z OBSERWATORIUM Włączenie społeczne w Małopolsce Działania na rzecz rodziny w Programie Strategicznym „Włączenie Społeczne” Kontynuując rozpoczęty w 2012 r. zależnymi osobami starszymi i niepeł- Programu Strategicznego „Włączenie cykl artykułów związany z tworzo- nosprawnymi Społeczne” jest: nym, w oparciu o Strategię Rozwoju gicznym Małopolski – czyli ciąg dalszy Województwa Małopolskiego, pakie- o Programie „Włączenie Społeczne”. tem programów strategicznych dla Dziś regionu, w tym programem „Włączenie jektowane przedsięwzięcia zgrupo- profilaktycznych, kierowanych Społeczne”, za kształt którego odpo- wane w Priorytecie nr 2 projektu pro- w szczególności do dzieci wiedzialny jest Regionalny Ośrodek gramu - „Wdrożenie systemowych form i młodzieży oraz rodzin zagrożonych Polityki Społecznej w Krakowie, prezen- wsparcia na rzecz dzieci zagrożonych dysfunkcją lub przeżywających tujemy Państwu niniejszy tekst. wykluczeniem społecznym oraz prze- trudności; W roku 2012, w numerach biule- ciwdziałania i zwalczania dysfunkcji ograniczenie tynu es.O.es 2, 3 i 4, w ramach wspo- w rodzinie”. terytorialnego regionu pod mnianego Nadrzędnym założeniem realizacji względem wybranych zasobów c yklu, zostały artykuły: łeczne w opublikowane prezentujemy Państwu pro- spo- Priorytetu „Wdrożenie systemowych Ekonomia form wsparcia na rzecz dzieci zagrożo- w planowaniu strate- nych wykluczeniem społecznym oraz gicznym Małopolski – czyli ponow- przeciwdziałania i zwalczania dysfunk- nie cji w rodzinie” określonym w projekcie społeczna o Włączenie w planowaniu strate- Małopolsce, Programie Strategicznym przechodzenie z prymatu działań o charakterze interwencyjnym do rozszerzania oferty usług zróżnicowania i narzędzi włączenia społecznego dzieci, młodzieży i ich rodzin, uwzględniającego podwyższanie standardów usług już istniejącego sytemu. „Włączenie Społeczne”, Opieka nad 23 Z OBSERWATORIUM Realizacja Priorytetu przebiegać ma specjalistycznych aspekty prewen- Interwencyjny ośrodek dwutorowo: w obszarze działań uprze- cyjne, dostrzegalne chociażby w inter- preadopcyjny - zapewnienie dzających tworzących warunki do pra- wencji kryzysowej. opieki nad dziećmi wymagającymi widłowego funkcjonowania specjalistycznego wsparcia. mało- polskiej rodziny (oferta wspólnego Podkreślić należy, że opisane powyżej spędzania czasu w rodzinie, organi- przedsięwzięcia nie są jednymi przed- zacja czasu wolnego dzieci, rozwój sięwzięciami na gruncie projektu centrów i programów aktywności lokal- Programu mającymi na celu wspar- nej, upowszechnianie działań eduka- cie małopolskiej rodziny. Przypomnieć cyjno-wspierających dla rodzin) oraz należy tu chociażby zadania służące w obszarze działań zwiększających wsparciu opiekunów domowych osób dostępność Małopolan i ich rodzin do zależnych (starszych i niepełnospraw- specjalistycznego wsparcia (między nych), o czym pisaliśmy na łamach biu- innymi do terapii, mediacji, poradnic- letynu es.O.es nr 3/2012. twa specjalistycznego, wsparcia w sytu- Dodatkowe informacje o Programie acjach kryzysowych i informacji o tych można uzyskać pod nr. telefonu usługach). Jednocześnie, w projekcie Programu w ROPS 12/661-03-00 (wew. 40 lub 30) Mimo, iż na potrzeby konstruowania w obrębie opisywanego Priorytetu zde- - Małgorzata Szlązak, Barbara Gil. Programu Strategicznego „Włączenie finiowano 5 kluczowych przedsięwzięć: Społeczne” Priorytet nr 2 ma być realizowany w oparciu o dwa działania odnoszące się do profilaktyki oraz usług specjalistycznych, w praktyce są to kierunki przenikające się, gdzie w obszarze zapobiegawczym odnajdujemy elementy pomocy specjalistycznej (np. specjalistyczne placówki wsparcia dziennego), a w domenie usług Rozwój oferty wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży; Akademia Małgorzata Szlązak Projekt „Małopolskie Obserwatorium Polityki Społecznej” Rodzica – wsparcie rodzin dla świadomego rodzicielstwa; Rozwój usług interwencji kryzysowej; Wsparcie dla funkcjonowania mieszkań chronionych dla usamodzielnianej młodzieży; www.politykaspoleczna.obserwatorium.malopolska.pl 24 Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie Projekt: Akademia Rozwoju Ekonomii Społecznej - Etap I Projekt: Małopolskie Obserwatorium Polityki Społecznej Projekt: Szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej Projekt: Pomocna dłoń pod bezpiecznym dachem Projekty współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej Przygotowujemy kadry pomocy i integracji społecznej do nowych wyzwań, motywujemy do działań w obszarze profilaktyki wykluczenia społecznego oraz pomagamy w efektywnym wykorzystaniu środków funduszy europejskich w ramach Programu operacyjnego Kapitał ludzki poprzez: stUdia podyplomoWe STUDIA PODYPLOMOWE I SPECJALIZACJE i specjalizacje podnoszące kwalifi kwalifikacje i umiejętności zawodowe kadry pomocy społecznej DORADZTWO doradztwo indywidualne lub grupowe realizowane osobiście, pisemnie, telefonicznie lub za pomocą internetu, Internetu, świadczone przez członków zespołu projektowego, konsultantów zewnętrznych oraz konsultantów ds. realizacji projektów eFS EFS W zakresie: W zakresie: • mediacji rodzinnych • gerontologii społecznej • budowania partnerstw publiczno–społecznych w regionie • szkoleń specjalizacyjnych i i ii stopnia w zawodzie pracownik socjalny • monitoringu i ewaluacji w projektach systemowych • interwencji kryzysowej • stosowania przepisów prawa zamówień publicznych • wprowadzania danych do systemu PeFS • rozliczania projektów systemowych w ramach działania 7.1.1 i 7.1.2 SZKOLENIA szkolenia doskonalące i podnoszące umiejętności zawodowe kadry pomocy społecznej W zakresie: • przepisów prawa i zarządzania jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej • aktywnej integracji działalnośĆ DZIAŁALNOŚĆ REGIONALNEJ platformy regionalnej PLATFORMY WSPÓŁPRACY współpracy powołanej, aby integrować środowiska pomocy społecznej i pracować nad efektywnymi metodami przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu • zarządzania projektem grupy tematyczne w ramach rpW: WIZYTY studyjne wizyty STUDYJNE • Grupa ds. ośrodków interwencji Kryzysowej organizowane w formie spotkań wyjazdowych w celu wymiany doświadczeń i promocji dobrych praktyk w obszarze pomocy społecznej • Grupa ds. systemu pieczy zastępczej • Grupa ds. przeciwdziałania przemocy • Grupa ds. wspierania rodziny • Grupa ds. współpracy ośrodków Pomocy Społecznej / Powiatowych centrów Pomocy rodzinie z Powiatowymi urzędami Pracy www.szkolenia.pokl.rops.krakow.pl
