karmniki

NASI SKRZYDLACI SĄSIEDZI
– PROPOZYCJE ZAJĘĆ W TERENIE.
Dawid Weisbrodt
PODSTAWOWE INFORMACJE.
Ptaki ze względu na liczebność oraz róŜnorodność są wśród zwierząt najbardziej wdzięcznym
obiektem obserwacji. Niemal w kaŜdej miejscowości odnajdziemy dogodne miejsca do ”podglądania”
ptasich obyczajów i zachowań. MoŜe to być park, brzeg jeziora, rzeki lub nawet teren szkoły o ile tylko
znajduje się tam, choć kilka drzew czy krzewów. PołoŜenie naszego kraju w umiarkowanych szerokościach
geograficznych pozwala na obserwowanie róŜnych gatunków ptaków w zaleŜności od pory roku. Okres
wiosenny i jesienny, jako czas ptasich wędrówek jest bardzo dogodny do obserwacji ptaków w róŜnych
środowiskach.
Późna wiosna oraz lato to sezon lęgowy, podczas którego ptaki budują gniazda i wychowują młode.
MoŜemy wówczas słuchać róŜnorodnych ptasich głosów, Śpiewające samce obwieszczają innym
przedstawicielom swojego gatunku o swej sile i zaciekle bronią swojego terytorium.
Zima to dla wielu ptaków najtrudniejsza pora roku. Co roku przylatują do nas na zimę goście z dalekiej
północy i wschodu naszego kontynentu. Są wśród nich zarówno dobrze znane sikory, mysikróliki, gile,
róŜne gatunki mew, czy teŜ jemiołuszki.
Bardzo dobrym miejscem obserwacji ptaków w okresie od późnej jesieni do wiosny są okolice
karmnika. MoŜna tam spotkać nawet kilkanaście gatunków ptaków spędzających zimę w pobliŜu terenów
zabudowanych. Czasami obfitość drobnego ptactwa zwabia w okolice karmnika krogulca – niewielkiego
ptaka drapieŜnego. Umiejscowienie karmnika w pobliŜu okien budynku szkolnego stwarza moŜliwość
prowadzenia obserwacji nawet bez konieczności opuszczania szkoły. NaleŜy tylko pamiętać
o systematycznym wykładaniu pokarmu, gdyŜ ptaki szybko przyzwyczajają się do takich miejsc.
Okres wczesnoszkolny jest bardzo dobrym momentem na rozpoczęcie przygody z poznawaniem dzikiej
przyrody a ptaki na pewno są jednymi z najbardziej widowiskowych jej przejawów.
UCZESTNICY: Uczniowie klas 1-3
CZAS REALIZACJI: 2- 3 godziny
Cele ogólne:
Obserwowanie i rozpoznawanie pospolitych gatunków ptaków w najbliŜszym sąsiedztwie człowieka.
CELE SZCZEGÓŁOWE
Uczeń:
•
•
•
•
•
•
•
rozpoznaje kilka najpospolitszych gatunków ptaków występujących w najbliŜszej okolicy
opisuje obserwowane gatunki ptaków: ich barwę, wielkość, sylwetkę, kształt dzioba
rozumie rolę ptaków w przyrodzie,
dostrzega róŜnorodność zachowań ptaków w poszczególnych porach roku,
spostrzega zmiany w otaczającej go przyrodzie,
doskonali sprawności umysłowe, manualnych i ruchowych;
rozwija zainteresowania przyrodnicze
METODY: stymulowanie aktywności twórczej, poszukująca, ćwiczeń praktycznych
DOOKOŁA PTAKI! – PROJEKT EDUKACYJNY GBPW „KULING”
NASI SKRZYDLACI SĄSIEDZI - 2.
FORMY PRACY: zbiorowa, grupowa, indywidualna
ŚRODKI DYDAKTYCZNE: Przewodniki do oznaczania ptaków, taśmy miernicze, linijki , lornetki.
PRZYGOTOWANIE DO ZAJĘĆ:
Planując lekcję terenową poświęconą ptakom warto nawiązać kontakt z ornitologiem (np. za
pośrednictwem Internetu. MoŜemy takie informacje znaleźć min. na stronie www.kuling.org.pl.
NaleŜy takŜe wcześniej powiadomić dzieci zajęciach terenowych o. Następnie przygotowujemy karty
pracy (wraz z podkładkami ułatwiającymi pisanie) oraz załączniki, zestaw pisaków lub ołówków, przewodniki
do rozpoznawania ptaków
PROPOZYCJE ZAJĘĆ:
Poznajemy ptasich sąsiadów
Do obserwacji ptaków w ich naturalnym środowisku najkorzystniejsze są godziny ranne, kiedy ptaki
wykazują największą aktywność. Niemal kaŜdy zakątek miasta dobrze nadaje się do prowadzenia ptasich
obserwacji. Jako miejsce wycieczki obfitujące w róŜne gatunki ptaków najlepiej jednak wybrać parki
lub obszary nadwodne np. brzeg jeziora, rzeki lub nadmorską plaŜę.
• Rozdajemy karty pracy (karta w załączniku) przyrządy do notowania.
• Dzielimy klasę na zespoły.
•
Podczas zajęć w terenie zadaniem uczniów jest zapisanie nazw ptaków rozpoznanych z pomocą
prowadzącego zajęcia. MoŜna spróbować oszacować liczbę osobników i wpisać ją do karty. Ponadto
kaŜdy zespół uzupełnia dane dotyczące daty i miejsca obserwacji. Warto zanotować sposób
zachowania się ptaka (np. lot, Ŝerowanie odpoczynek). MoŜna zmotywować uczniów do obserwacji
nagrodami dla szczególnie aktywnych (np. uczeń, który pierwszy zauwaŜy ptaka dostaje jeden punkt)
Tropiciele ptaków
Aby zrealizować ten temat naleŜy udać się w miejsce obfitujące w tropy ptaków (np. na plaŜę, piaszczysty
lub brzeg jeziora lub rzeki). Bardzo łatwo obserwować ptasie tropy zimą na śniegu. Miejscem poszukiwań
mogą być okolice szkolnego karmnika, boisko szkolne. MoŜna ułatwić sobie zadanie poprzez np. wysypanie
pokarmu bezpośrednio przed zajęciami, co powinno ściągnąć ptaki i skłonić je do pozostawienia
interesujących nas odcisków (jeŜeli będziemy obserwować zlatujące się ptaki ułatwi nam to późniejszą
identyfikację tropów)
• Dzielimy dzieci na 4-5 osobowe zespoły.
• Uczniowie odnajdują tropy ptaków i w miarę moŜliwości starają się je zidentyfikować (na podstawie
literatury) w oparciu o jego długość i kształt
• Zadajemy uczniom zadanie do wykonania: mają zmierzyć długość ptasiego kroku na podstawie tropu,
a następnie obliczają, jaki dystans przejdzie ptak po 10 krokach i 100 krokach (zakładając, Ŝe kroki
będą równej długości). Wygrywa druŜyna, która najszybciej dokona obliczeń.
Np. długość kroku ptaka wynosi 11 cm, a zatem po 10 krokach kaczka przebędzie dystans 110 cm
Obserwujemy ptasich gości odwiedzających karmniki
Obserwacje ptaków w pobliŜu karmnika mogą się okazać najłatwiejszą metodą do zapoznania uczniów
z pospolitymi gatunkami naszych ptaków. Karmnik najlepiej ustawić tak, Ŝeby znajdował się w pewnej
odległości od okien szkoły, co umoŜliwi obserwacje bez potrzeby opuszczania budynku.
•
W pierwszej kolejności przystępujemy do przygotowania pokarmu dla ptaków, na który powinny się
składać produkty w moŜliwie najmniej przetworzony sposób. Najlepiej nadają się do tego ziarna
słonecznika, smalec i słonina, a takŜe miękkie owoce takie jak śliwki, morele, rodzynki. Unikajmy
chleba, który ze względu na znaczną zawartość soli nie jest dobrym pokarmem dla ptaków.
•
Przygotowanie przez uczniów pokarmu dla ptaków. Dobrym pokarmem są zmieszane ze smalcem
DOOKOŁA PTAKI! – PROJEKT EDUKACYJNY GBPW „KULING”
NASI SKRZYDLACI SĄSIEDZI - 3.
róŜne nasiona. MoŜna je uformować w kształcie kuli i włoŜyć do plastikowej siatki (np.
po pomarańczach), lub upchać do płytkich kubków po jogurtach. Wcześniej trzeba w dnie kubka
zamocować sznurek. Tak przygotowane karmy moŜna zawieszamy w okolicy karmnika, na gałązce lub
innym , dobrze widocznym, ale bezpiecznym dla ptaków miejscu.
• Zadaniem uczniów jest obserwacja karmnika przez określony czas (np. 20 min). W tym czasie
z pomocą nauczyciela uczniowie starają się rozpoznać pojawiające się przy karmniku gatunki
ptaków ich liczbę oraz rodzaj pobieranego pokarmu (np. słonina, ziarna słonecznika). Dzeici mogą
prowadzić obserwację przez cały rok w równych odstępach czasu (np. co tydzień) i najlepiej o tej
samej porze (najkorzystniejsze do obserwacji ptaków są godziny ranne).
• Obserwacje ptaków notujemy na specjalnej wcześniej przygotowanej tabeli na ścianie w klasie,
notując zauwaŜone gatunki, podając datę obserwacji, warunki pogodowe (temperatura, opady
atmosferyczne), liczbę ptaków odwiedzających karmnik. W przypadku obserwacji prowadzonych
przez dłuŜszy czas warto podsumować akcję zwracając uwagę na:
W jakim miesiącu (o jakiej porze roku) ptaków było najwięcej ?
W jakim dniu było najwięcej ptaków, jakie była wówczas pogoda?
• Trzeba pamiętać, Ŝe ptaki naleŜy dokarmiać regularnie, nawet jeśli przez jakiś czas nie
prowadzimy obserwacji.
LITERATURA:
Buchner M., 1992. Przewodnik ”Śladami zwierząt”. Wydawnictwo Mulico. Warszawa
Brown. R., Ferguson J., Lawrence M., Lees D., 2006. Tropy i ślady ptaków. Wydawnictwo Muza.
Warszawa
Jonsson L., 1998 Ptaki Europy i Obszaru Śródziemnomorskiego. Multico. Warszawa
Sokołowski J., 1980 Tajemnice ptaków. Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. Warszawa
Kruszewicz A., 2005, Pomagamy ptakom. Dokarmianie, przyjazny ogród, budki lęgowe. Multico.
Kruszewicz A, 2005. Ptaki Polski t.1, Multico.
Kruszewicz A., 2006. Ptaki Polski t.2, Multico.
Lohmann M. 2001. Ptaki w ogrodzie. Praktyczny poradnik dla całej rodziny. Wyd. Delta, Warszawa.
Szokalski M., Wojtatowicz J. 1989. Ptaki w ogrodzie. PWR i L. Warszawa.
DOOKOŁA PTAKI! – PROJEKT EDUKACYJNY GBPW „KULING”
NASI SKRZYDLACI SĄSIEDZI - 4.
ZAŁĄCZNIK 1.
Jeśli zaobserwowałeś wymienione w tabeli zachowania wstaw znak „+” w odpowiednim wierszu. MoŜesz
zaznaczyć w kilku wierszach.
JAKI TO PTAK – WPISZ NAZWĘ:
PTAK LECI
Rodzaje zachowań
obserwowanych ptaków
PTAK PRZY GNIEśDZIE
PTAK PRZEGANIA INNE PTAKI
PTAK PŁYWA
PTAK NURKUJE
PTAK SPIEWA LUB ODZYWA SIĘ W INNY
SPOSÓB
PTAK SPŁOSZYŁ SIĘ
DATA
OBSERWACJI
JAKI TO PTAK – WPISZ NAZWĘ:
Miejsce obserwacji
OKOLICE SZKOŁY
NAD WODĄ
DOMY JEDNORODZINNE, NISKA
ZABUDOWĄ
OTWARTE TERENY ZIELONE
(DZIAŁKI, SKWERY ITP.)
BUDYNKI PIĘTROWE
LAS
PARK
DATA
OBSERWACJI
Z
DOOKOŁA PTAKI! – PROJEKT EDUKACYJNY GBPW „KULING”