Nr 11/2012 - Politechnika Wrocławska

Biuletyn Informacyjny
Wydziału Inżynierii Środowiska
Nr 11/2012 (35) 28.12.2012
Wydział Inżynierii Środowiska Politechniki Wrocławskiej
Zakład Biologii i Ekologii – podsumowanie kadencji
Kierowany przez wiele lat (1996–2012)
przez dr hab. Barbarę Kołwzan, prof. PWr.
Zakład Biologii i Ekologii uzyskał uznanie
w kraju i zagranicą. Ma wiele spektakularnych sukcesów w nauce, badaniach, dydaktyce i kształceniu kadry naukowej. Do nich
należy zaliczyć zrealizowane projekty
międzynarodowe i krajowe, uzyskane publikacje, patenty, wdrożenia i nagrody. Bogaty
dorobek Zakładu kierowanego przez prof.
Barbarę Kołwzan oparty został na kontynuacji dzieła prof. dr hab. Marii Pawlaczykdr hab. Barbara Kołwzan, prof. PWr.
Szpilowej, poprzedniczki prof. B. Kołwzan
oraz osobistym wieloletnim doświadczeniem i współpracą z jednostkami naukowymi oraz firmami krajowymi i zagranicznymi Kierownika i Członków Zakładu.
Prof. Barbara Kołwzan rozwinęła w Zakładzie obszary badawcze, które w szczególności dotyczyły: bioremediacji, biomonitoringu, inżynierii środowiska, ekotoksykologii, inwentaryzacji przyrodniczej, analizy sanitarnej, rekultywacji.
W czasie jej kadencji wiele osób z kierowanego przez Nią Zakładu zdobyło tytuły
naukowe, uzyskało wyróżnienia i nagrody.
Do szczególnych uzyskanych wyróżnień, których w większości prof. Barbara
Kołwzan jest laureatem należy zaliczyć: zespołową nagrodę Prezesa Rady Ministrów (2002) za wybitne krajowe osiągnięcia naukowo-techniczne, nagrodę zespołową I stopnia Wrocławskiej Rady Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych
NOT za wybitne osiągnięcia naukowo-techniczne (2006, 2012) oraz tytuł „Dolnośląski Mistrz Techniki” w dziedzinie wdrożonych technologii bioremediacji środowisk
gruntowo-wodnych (2007).
Na 61. Targach Wynalazczości, Badań Naukowych i Nowych Technik „BRUSSELS
INNOVA 2012”, które odbyły się w dniach 15–17 listopada 2012 r. członkowie
Zakładu uzyskali złoty medal z wyróżnieniem za „Technologie bioremediacji środowisk gruntowo-wodnych skażonych węglowodorami”, złoty medal za „Sposób
rewitalizacji składowisk mineralnych, zwłaszcza gruntów bezglebowych”, srebrny
medal za „Test diagnostyczny z receptorem w postaci aptameru do detekcji i identyfikacji bakterii z gatunku E. coli do detekcji bakteriurii układu moczowego”.
Za osobiste osiągnięcia i dorobek dydaktyczny Prof. Barbara Kołwzan otrzymała
nagrodę specjalną Rektora Politechniki Wrocławskiej Docendo Discimus (2011),
a także prestiżową nagrodę AQUARINA ustanowioną w 1999 r. przez Prezydium
Zarządu Głównego PZITS oraz Zarządu firmy SEEN Technologie, a przyznaną za
wybitny dorobek naukowo-badawczy (2011).
Pracownicy Zakładu Biologii i Ekologii składają podziękowania Pani Profesor za
długoletnie kierowanie Zakładem, licząc na dalszy aktywny udział w pracach
Zakładu, a podsumowaniem zakończonej kadencji Pani Profesor niech będą
sukcesy przedstawione poniżej uzyskane przez nią samą, z jej udziałem oraz przez
jej współpracowników i doktorantów.
BIIS 11/2012 (35)
W numerze:
 Zakład Biologii i Ekologii
– podsumowanie kadencji
Napisz do BIIS
Zapraszamy autorów tekstów
i reportaży do współtworzenia
BIIS.
Zapewne każdy z Was ma
swoje zainteresowania poza
nauką i pracą na uczelni.
Chętnie zamieścimy informację
o nich na łamach naszego
Biuletynu. Zapraszamy do
dzielenia się z nami Waszymi
hobby! Przysyłajcie zdjęcia
i ich krótki opis!
W BIIS przewidziano również
miejsce
na
komunikaty
i ogłoszenia.
Nowa kolumna
Chcemy informować, a także
bawić i zmuszać do refleksji.
Jeśli macie materiały, które
można opublikować w rubryce
„Bez komentarza” przesyłajcie
je na adres redakcji.
Kontakt z redakcją
Wszelkie materiały, uwagi
i propozycje proszę przesyłać
na adres:
[email protected]
Strona 1
Laureat konkursu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Dr inż. Grzegorz Pasternak został laureatem prestiżowego konkursu Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego na stypendia dla młodych wybitnych naukowców.
W konkursie ogłoszonym przez Panią Minister Barbarę Kudrycką wzięło udział
811 osób z całej Polski, spośród których stypendia przyznano 171 młodym wybitnym naukowcom. Pan dr inż. Grzegorz Pasternak znalazł się w wąskim gronie
11 laureatów wyłonionych z wrocławskich uczelni, przy czym wśród młodych
pracowników Wydziałów Inżynierii Środowiska przyznano zaledwie 3 takie
stypendia w całej Polsce!
Kariera dr. Grzegorza Pasternaka od początku związana jest z Wydziałem
Inżynierii Środowiska, gdzie w roku 2002 rozpoczął studia magisterskie. Już na
3 roku zaangażował się w działalność naukową pod kierunkiem Pani profesor
dr Grzegorz Pasternak w pracy
Barbary Kołwzan, a w roku 2007 obronił pracę magisterską dotyczącą biodegradacji związków nitro aromatycznych. Studia doktoranckie poprzedził stażem w firmie ECP SARL GlidArc Technologies
we Francji, gdzie wraz z profesorem Czernichowskim zajmował się wykorzystaniem technologii plazmowych w inżynierii środowiska. Również w roku 2007 dr Grzegorz Pasternak rozpoczął swoją pracę doktorską pod okiem Pani
profesor Barbary Kołwzan. Podczas studiów doktoranckich był laureatem ponad 20 konkursów o charakterze
naukowym. 20 grudnia 2011 r. uzyskał stopień doktora nauk technicznych w zakresie inżynierii środowiska, a jego
rozprawa doktorska, dotycząca biodegradacji związków NSO-heterocyklicznych, została wyróżniona przez Radę
Instytutu.
Obecnie dr inż. Grzegorz Pasternak jest pracownikiem Zakładu Biologii i Ekologii w Instytucie Inżynierii Ochrony
Środowiska. Jest już autorem lub współautorem 30 publikacji (w tym 9 z tzw. Impact Factor), m.in. w prestiżowym
czasopiśmie „International Biodeterioration & Biodegradation” oraz zgłoszenia patentowego. W swoich dotychczasowych badaniach pozyskał szczepy oraz konsorcja mikroorganizmów skutecznie degradujące związki heterocykliczne. Wśród nich znajduje się szczep bakterii o wyjątkowo wszechstronnym metabolizmie, który stanowi nowy – nieopisany dotąd – gatunek rodzaju Methylobacterium, znanego z symbiotycznych interakcji z roślinami. W swojej pracy
dr Grzegorz Pasternak opisał pierwszy znany do tej pory przypadek wykorzystywania benzotiofenu, jako jedynego
źródła węgla i energii przez czystą kulturę, odkrył nowe metabolity procesu biodegradacji benzotiofenu oraz wyjaśnił
rolę plazmidów i białek enzymatycznych w metabolizmie związków heterocyklicznych. Ponadto wykorzystanie,
będącego przedmiotem postępowania patentowego, szczepu prowadzi do obniżenia toksyczności produktów powstałych w wyniku procesów biodegradacyjnych. W swoich badaniach dr G. Pasternak określił również wpływ kometabolitów na biodegradację niebezpiecznych dla środowiska związków NSO-heterocyklicznych.
Badania prowadzone przez dr. Grzegorza Pasternaka koncentrują się wokół interdycyplinarnych zagadnień związanych z biodegradacją toksycznych związków pochodzenia antropogenicznego. Obejmują one takie dziedziny nauki,
jak mikrobiologia, biologia molekularna, ekotoksykologia, bioinformatyka, inżynieria bioprocesowa, chemia analityczna, ekologia, proteomika i metabolomika. Jest on najmłodszym pracownikiem Zakładu Biologii i Ekologii
i w najbliższej przyszłości zamierza rozwijać swoją wiedzę i umiejętności z zakresu biologii systemowej oraz biologii
syntetycznej.
Poza nauką dr G. Pasternak interesuje się muzyką, sportami ekstremalnymi oraz dalekimi podróżami. Zwiedził
m.in. takie kraje, jak Iran, Albania i Tajlandia, przebył łącznie około 80 tysięcy km autostopem. Jako perkusista
nagrał płytę z zespołem Autor Nieznany, gra również na arabskich i brazylijskich instrumentach perkusyjnych oraz
na gitarze. Niedawno uczestniczył w festiwalu Sambafest odbywającym się corocznie w Gdańsku. Hobbystycznie
interesuje się również grafiką komputerową oraz pracą społeczną, w ramach której prowadzi stronę internetową
Zakładu Biologii i Ekologii www.biologia.pwr.wroc.pl
Laureaci nagrody NOT
JM Rektor Politechniki Wrocławskiej prof.
T. Więckowski wręcza statuetkę NOT i dyplom
prof. Z. Spiak (z UP we Wrocławiu) i prof.
B. Kołwzan
BIIS 11/2012 (35)
W ramach XXXVIII Wrocławskich Dni Nauki i Techniki, organizowanych przez Wrocławską Radę Federacji Stowarzyszeń NaukowoTechnicznych NOT, 25 października 2012 r. w Domu Technika NOT
został rozstrzygnięty konkurs „Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie
techniki udziałem laureatów. Konkurs ten posiada swoją długoletnią
tradycję jest bowiem organizowany od 1968 roku, a jego celem jest
inspirowanie twórczych postaw zespołów badawczych oraz promocja
wybitnych rozwiązań techniczno-ekonomicznych.
Tegoroczna edycja, oprócz laureatów, zgromadziła wielu prominentnych gości ze świata nauki i władz Wrocławia. Aktu wręczania nagród
dokonali wspólnie JM Rektor Politechniki Wrocławskiej prof. Tadeusz
Więckowski oraz Wiceprezydent Wrocławia Adam Grehl, w obecności
Prezesa Wrocławskiej Rady FSNT NOT prof. Czesława Szczegielniaka i Przewodniczącego Komisji Konkursowej prof. Kazimierza
Banysia.
Strona 2
Nagrodę I stopnia uzyskało rozwiązanie zgłoszone przez
Katedrę Żywienia Roślin Uniwersytetu Przyrodniczego we
Wrocławiu „Sposób rewitalizacji składowisk mineralnych,
zwłaszcza gruntów bezglebowych”, którego autorem był
zespół w składzie: prof. Zofia Spiak, dr Krzysztof Gediga
i prof. Jarosław Kaszubkiewicz (Uniwersytet Przyrodniczy), prof. Barbara Kołwzan, prof. Kazimierz Grabas
(Politechnika Wrocławska) i mgr Wojciech Mizera KGHM
CUPRUM sp. z o. o..
Innowacyjna metoda rewitalizacji składowisk mineralnych, zwłaszcza gruntów bezglebowych, zgłoszona
do ochrony patentowej, jest efektem wieloletniego projektu rozwojowego zrealizowanego w interdyscyplinarnym
zespole badawczym pod kierunkiem prof. Zofii Spiak
z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Laureaci z
Politechniki Wrocławskiej uzyskali już w konkursie NOT
Nagrodzony zespół w komplecie w towarzystwie Prezesa Wrocławskiej Rady FSNT NOT prof. Czesława Szczegielniaka (pierwszy
nagrodę w 2006 r.
z lewej) i Przewodniczącego Komisji Konkursowej prof. KazimieOpracowanie nagrodzone dotyczy sposobu rewitalizacji
rza Banysia (trzeci z lewej), prof. K. Grabas, mgr W. Mizera, prof.
składowisk mineralnych, szczególnie gruntów bezgleboZ. Spiak, prof. J. Kaszubkiewicz, dr K. Gediga, prof. B. Kołwzan)
wych złożonych z pyłowo-ilastych odpadów mineralnych,
poprzez wprowadzenie i wymieszanie określonych materiałów i nawozów mineralnych z podłożem wytypowanie
gatunków roślin do obsiania, agrozabiegi i obsianie nasionami roślin. Istotnym w projektowaniu jest opracowanie
procedur postępowania w procesach rekultywacji terenów zdegradowanych. Szacuje się, że dzięki metodzie, w której
stosowana jest warstwa materiałów mineralnych o grubości 2–3 cm zamiast warstwy gleby, można uzyskać
20-krotną redukcję kosztów.
Warto dodać, że Wrocławskie Dni Nauki i Techniki już od wielu lat odbywają się pod hasłem „Wrocław miastem
innowacji, nauki i techniki”, w które to hasło doskonale wpisują się osiągnięcia naukowe i wdrożeniowe Zakładu
Biologii i Ekologii, co stanowi najlepszą promocję naszego Wydziału w wymiarze ogólnopolskim.
Medale za innowacyjność
Podczas 61. Targów Wynalazczości, Badań Naukowych i Nowych Technik „BRUSSELS INNOVA 2012”, które odbyły się w dniach 15–17 listopada 2012 r., zostały
wysoko nagrodzone wynalazki, które powstały m.in. w Zakładzie Biologii i Ekologii.
Targi „BRUSSELS INNOVA” stanowią światowe forum poświęcone transferowi technologii i wdrażaniu postępu
technicznego, w którym uczestniczyli przedstawiciele uczelni z całego świata. W tegorocznej edycji targów zaprezentowano 112 polskich wynalazków i rozwiązań. Należy podkreślić, że rozwiązania opracowane w Zakładzie Biologii
i Ekologii powstały w ramach szerokiej współpracy naukowej w ramach interdyscyplinarnych projektów zespołowych prowadzonych wspólnie z innymi uczelniami i jednostkami wdrożeniowymi. Poszczególne rozwiązania, będące
wynikiem badań naukowych i wdrożeń, oceniało grono ponad 80 ekspertów pod przewodnictwem prezesa Oliviera
Nagelmackersa.
Technologie bioremediacji
Opracowanie „Technologie bioremediacji środowisk gruntowo-wodnych skażonych węglowodorami”, na które składały się dwa uzyskane patenty należące odpowiednio do Wydziału Chemicznego oraz Wydziału Inżynierii Środowiska:
a. Układ do remediacji gruntów zanieczyszczonych węglowodorami. P 207080. Opublikowany 29.10.2010, autorów:
dr hab. inż. Kazimierz Grabas, prof. PWr., dr hab. Barbara Kołwzan, prof. PWr., dr inż. Adam Pawełczyk, dr inż.
Mieczysław Steininger
b. Sposób mikrobiologicznego oczyszczania gruntów z węglowodorów. P 207237. Opublikowany 30.11.2010, twórcy:
dr hab. Barbara Kołwzan, prof. PWr., dr hab. inż. Kazimierz Grabas, prof. PWr., dr inż. Adam Pawełczyk, dr inż.
Mieczysław Steininger
Opracowanie bardzo wysoko oceniło Międzynarodowe Jury i jako jedno z dwóch rozwiązań Politechniki Wrocławskiej odznaczone zostało Złotym Medalem z Wyróżnieniem.
Opracowane technologie charakteryzują się:
 możliwością stosowania w warunkach in situ i ex situ,
 wysoką efektywnością usuwania zanieczyszczeń węglowodorowych,
 niską ceną i są przyjazne środowisku,
 umożliwiają rekultywację gruntów na obszarach zanieczyszczonych do stopnia zgodnego z powszechnie uznanymi
standardami ekologicznymi i rolniczymi,
 dobrą biodostępnością substratu, umożliwiającą łatwiejszy i szybszy transport węglowodorów do komórek bakterii,
BIIS 11/2012 (35)
Strona 3
 w przypadku bardzo toksycznych substancji obieg wody w układzie technologicznym prowadzony jest w systemie
zamkniętym uniemożliwiającym rozprzestrzenianie powstających podczas mikrobiologicznego rozkładu szkodliwych metabolitów,
 transformacją substancji szkodliwych w substancje obojętne dla środowiska,
 szybką migracją mikroorganizmów przez stosowanie różnorodnych, oryginalnych technik wprowadzania inokulantów.
Twórcy składają serdeczne podziękowania Panu Prorektorowi ds. Organizacji prof. dr. hab. inż. Jerzemu
Walendziewskiemu za sfinansowanie wystawienia nagrodzonego rozwiązania na targach w Brukseli.
Metoda rewitalizacji na medal
„Sposób rewitalizacji składowisk mineralnych, zwłaszcza gruntów bezglebowych” wynalazek zgłoszony przez
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, a opracowany
przez Zespół złożony z pracowników Uniwersytetu Przyrodniczego, Politechniki Wrocławskiej i KGHM Cuprum
sp. z o.o., którego twórcami są: prof. dr hab. Spiak Zofia,
dr inż. Gediga Krzysztof, prof. dr hab. Kaszubkiewicz
Jarosław; dr hab. inż. Grabas Kazimierz, prof. nadzw.,
dr hab. Kołwzan Barbara prof. nadzw., mgr inż. Mizera
Wojciech, został odznaczony Złotym Medalem.
Metoda opracowana przez Zespół prof. Zofii Spiak
została doceniona wcześniej przez Wrocławską
Federację Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT
Dzięki opracowanej metodzie, w której wykorzystuje się
rośliny z rodziny bobowatych (łac. Fabaceae) stanowiące
blisko 10% wszystkich gatunków roślin dwuliściennych,
możliwe jest między innymi unieruchomienie metali
ciężkich, wzrost zawartości fosforu przyswajalnego dla
roślin, poprawa właściwości powietrznych podłoża.
Zasiedlenie podłoża roślinami i rozwój życia biologicznego poprzez zwiększenie liczebności i aktywności pożytecznych mikroorganizmów sprzyja wytworzeniu, i to
w krótkim czasie, zwartej okrywy roślinnej, której
korzenie poprawiają strukturę i aerację podłoża. Metoda
cechuje się niskimi nakładami inwestycyjnymi, wykorzystaniem materiałów mineralnych odpadowych nie
wymaga stosowania kosztownej aparatury i sprzętu.
Złoty Medal z Wyróżnieniem
BRUSSELS INNOVA 2012 i dyplom
BIIS 11/2012 (35)
Test diagnostyczny
„Test diagnostyczny z receptorem w postaci aptameru do
detekcji i identyfikacji bakterii z gatunku E. coli do
detekcji bakteriurii układu moczowego”, którego
twórcami są:
mgr inż. Paweł P. Pięta, dr hab. inż. Kazimierz Grabas,
prof. PWr.. oraz pracownicy UAM w Poznaniu - prof. dr
hab. Jerzy J. Langer, mgr Krzysztof Langer i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu - dr hab. Maria WołuńCholewa, prof. UMP, dr hab. Małgorzata Kotwicka,
został bardzo wysoko oceniony przez Międzynarodowe
Jury i otrzymał srebrny medal.
Przedstawione rozwiązanie stanowi know-how konstrukcji testów diagnostycznych z receptorami w postaci
aptamerów na przykładzie testu do detekcji komórek
bakteryjnych z gatunku E. coli. Know-how obejmuje
projekt testu w ramach, którego uwzględniono:
 przygotowanie targetów bakteryjnych,
 selekcję aptamerów,
 przygotowanie i optymalizację testu diagnostycznego.
Prezentowanie dorobku naukowego i wdrożeniowego
podczas takich targów, jak „BRUSSELS INNOVA” jest
doskonałą promocją naszego Wydziału na forum
międzynarodowym.
Złoty Medal
BRUSSELS INNOVA 2012 i dyplom
Srebrny Medal
BRUSSELS INNOVA 2012 i dyplom
Strona 4
W uzupełnieniu należy dodać jeszcze, że z naszego Wydziału nagrodzone zostało Złotym Medalem oraz Nagrodą
specjalną Ministerstwa Nauki Rumunii rozwiązanie „Biodegradowalne materiały o strukturze komórkowej”, którego
twórcami są: prof. Marek Kozłowski, mgr inż. Joanna Macoszyn.
W dniach 5-7 lutego 2013 roku w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie odbędzie się jubileuszowa XX Krajowa Wystawa – Giełda Wynalazków Nagrodzonych w 2012 roku na Światowych Wystawach Wynalazczości, w tym
w Brukseli.
Celem tej imprezy jest promocja w kraju polskich wynalazków i innowacji nagrodzonych na arenie międzynarodowej
w mijającym roku. Na stoiskach Giełdy nagrodzone wynalazki prezentowane będą w formie oryginalnych wyrobów,
prototypów, modeli, fotografii, prezentacji multimedialnej, ulotek, tablic informacyjnych, folderów.
W dniu 5 lutego 2013 roku odbędzie się oficjalne otwarcie Giełdy Wynalazków Nagrodzonych na Światowych Wystawach Wynalazczości w roku 2012, połączone z wręczeniem nagród Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyróżnionym twórcom.
W uroczystości uczestniczyć będą wystawcy Giełdy Wynalazków – laureaci wystaw i targów wynalazczości z 2012 r.,
przedstawiciele Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Gospodarki, Urzędu Patentowego oraz
innych instytucji promujących lub wspomagających rozwój wynalazczości w Polsce, dziennikarze reprezentujący
rozgłośnie radiowe, programy telewizyjne i wydawnictwa prasowe. Inauguracja Giełdy Wynalazków 2013
odbędzie się w Sali Audytoryjnej Centrum Nauki Kopernik.
dr hab. inż. Kazimierz Grabas, prof. PWr.
Kierownik Zakładu Biologii i Ekologii
BIIS
Biuletyn Informacyjny Wydziału Inżynierii Środowiska
Politechniki Wrocławskiej.
Wydanie internetowe. Opracowanie i skład własne.
Wydania archiwalne dostępne na stronie www.wis.pwr.wroc.pl
BIIS 11/2012 (35)
Zespół Redakcyjny:
Redaktor naczelna:
dr inż. Marta Laska
[email protected]
dr inż. Iwona Polarczyk
[email protected]
Strona 5