Nasze Stroje - Strój rzeszowski

RDZPiT Wrocław
Nasze Stroje
-
Strój rzeszowski
Strój łowicki
Strój rzeszowski
Strój dolnośląski
Strój księstwa warszawskiego
Strój krakowski
Strój opoczyński
Strój lubelski
Strój kujawski
Strój rzeszowski
Do połowy XIX w. Grupa określana mianem Rzeszowiaków, zamieszkiwała tereny położone w dorzeczu dolnego
Wisłoka i na lewym brzegu Sanu w środkowym jego biegu. W latach 60-tych XIX w. na obszarze tym, gdzie
dotychczas noszono w miarę jednolity strój, wyodrębnił się wyraźnie strój rzeszowski, noszony na terenie wokół
Rzeszowa. Precyzyjne określenie granic tego terytorium jest bardzo trudne, ponieważ strój ten zmieniał się,
przeobrażał i znane są przypadki, że nawet w obrębie jednej wsi o długiej, rozciągniętej zabudowie, noszono nieco inne
jego odmiany. (Strój noszony w obrębie powiatu dębickiego był bardzo zbliżony do tego z okolic Rzeszowa. Powstał
on bowiem w dużej mierze poprzez połączenie ubiorów noszonych na terenach ciągnących się od Krakowa po Pogórze
karpackie. Jest on wynikiem kondensacji stylów, które wykształtowały się na tym obszarze.)
Szczytowy okres rozwoju stroju rzeszowskiego przypada na ostatnie lata XIX wieku. W czasie pierwszej wojny
światowej przestano wyrabiać niektóre niezbędne do jego uszycia surowce (np. sukno), zubożała ludność nie zawsze
mogła, a niekiedy nie chciała ponosić wysokich kosztów szycia stroju tradycyjnego. Szczególnie szybko zarzucili go
mężczyźni którzy w czasie wojny w poszukiwaniu pracy podróżowali po świecie. Uważali oni strój ludowy za zbyt
kosztowny i niepraktyczny w życiu codziennym, bardzo szybko jego miejsce zajęła więc odzież wzorowana na
miejskiej. Kobiet okazały się bardziej konserwatywne. Zdarzało się, że ubiory według starej mody szyto jeszcze w
okresie międzywojennym. Decydujący cios strojowi kobiecemu zadał, rozpowszechniający się w tym regionie w
okresie międzywojennym, barwny ubiór wzorowany na strojach noszonych w okolicach Krakowa. Męskim okryciem
głowy, głównie letnim, był słomiany kapelusz szyty z plecionki zrobionej z niedojrzałych źdźbeł żytnich, jego główka
była miękka, okrągła i niska o płaskim denku, KANIA (lekko podwinięte rondo kapelusza zarówno słomianego jak i
makowego) szeroka, z tyłu lekko podwinięta. Noszono także czarne KAPELUSZE MAKOWE. Główki tych
kapeluszy, wkładanych w dni świąteczne, zdobiono kolorowymi sznurkami (czerwonym i zielonym) lub szeroką
aksamitną taśmą. Sznurki otaczały główkę, a ich długie końce opadały, aż na rondo kapelusza. Taśma aksamitna
obwodziła główkę, do niej dopinano błyszczące ozdoby, niekiedy także pawie pióro. Ponadto noszono, szczególnie
zimą, wełniane MAGIERKI. Czapki te robiono na drutach z białej wełny w wąskie, najczęściej czerwone, paski. Zimą
noszono także czarne, kopiaste, w części górnej elipsowate czapki z futra baraniego. Od spodu podszyte były białym
futrem baranim lub pikowane wełną, niekiedy watą.
Mężczyźni do końca XIX w. Na co dzień zakładali koszule z samodziałów lnianych i konopnych, na te noszone od
święta używano przeważnie dobrze wybielonych tkanin lnianych. Później coraz powszechniejsze stało się
przeznaczanie na ich uszycie fabrycznych tkanin bawełnianych. Koszule miały krój przyramkowy, niewielki,
wykładany kołnierzyk o prostych rogach, rękawy bez mankietów lub wszyte w wąską oszewkę, przody rozcięte i
wzmocnione przez naszycie dwóch pionowych pasów płótna, dodatkowo zabezpieczone przed rozdarciem poziomym
paskiem tkaniny. Koszule świąteczne bawełniane szyto z szerszych niż lniane samodziały tkanin fabrycznych, miały
one więcej ozdobnych marszczeń. Zdobił je niezależnie od użytej tkaniny, umieszczony na kołnierzyku, mankietach i
przodach koszuli HAFT ANGIELSKI (dziurkowy) i HAFT ATŁASKOWY. Koszule noszono wypuszczone na
spodnie. Spodnie płócienne (GACIE) spełniały dwojaką funkcję. Starsi mężczyźni latem nosili je jako spodnie
strona 1 / 2
RDZPiT Wrocław
Nasze Stroje
-
Strój rzeszowski
wierzchnie, ponadto używali ich szczególnie w zimie, jako bielizny pod SUKIENIAKI. Gacie te, noszone jako spodnie
wierzchnie, szyto z lepiej wyprawionych samodziałów lnianych, natomiast zakładane pod spód z grubych tkanin
lnianych lub nawet konopnych. Pierwsze sukieniaki kupowano dopiero kawalerowi lub panu młodemu do ślubu. Miały
one początkowo identyczny krój jak płócienne, później zaczęto je szyć według mody miejskiej, zawsze ich nogawka
zwężała się od kolana. Sukieniaki wpuszczano w buty i lekko wykładano na cholewy. Ozdobę spodni noszonych przez
kawalerów, pana młodego i młodych mężczyzna stanowiły OBLAMÓWKI. Powierzchnie oblamówek pokrywały
wykonane ściegiem Janina wzory haftowane żółtą nitką, a ich dolną krawędź zdobiło pięć lub sześć KOCASI
SROKATCH, krótko przyciętych pomponików z włóczki wełnianej. Kamizelkę (komizolę) szyto najczęściej z
niebieskiego, cienkiego, fabrycznego sukna. Najzamożniejsi podszywali ją czerwonym, cienkim suknem w ten sposób,
że czerwona lamówka widoczna była po prawej stronie. Według miejscowego przekazu, zarówno sukieniaki jak i
komizole wylansowane zostały w bogatej wsi Budziwój, której mieszkańcy nie odrabiali pańszczyzny, a pochodzący z
niej chłopi często służyli w wojsku lub pocztach pańskich. Wielu z nich zaciągnęło się w szeregi partyzanckie w 1863
roku i to właśnie siwe kurtki i spodnie powstańców stanowiły inspirację dla kroju i kolorystyki rzeszowskich spodni i
kamizelek. Uważano także, że sam sposób noszenia spodni (lekko wywiniętych na cholewy) wzorowany jest także na
uniformie wojskowym.
Znano dwa sposoby zdobienia sukman sznurkami i kocasiami. W obu typach poły sukmany, klapki mankiety przy
rękawach i kołnierz od wewnętrznej strony odszywano czerwonym suknem. Sukmanę ze sznurkami zdobił szlak
złożony z czterech ułożonych równolegle do siebie sznurków (żółtych lub białych), pomiędzy nimi znajdowały się
sznureczki ułożone zygzakowato. Szlak zaczynał się na poziomie linii pasa, biegł równolegle wzdłuż przodów, okrążał
kołnierz wokół szyi i kończył się w pasie na drugiej pole sukmany. Ponadto zdobienie to uzupełniał pojedynczy,
wiązany mniej więcej co 10 centymetrów w supełek, sznureczek i przyszyte na szlak podstawowy włóczkowe
chwosty(pęczek równo przyciętych nitek) po trzy w rzędzie rozmieszczone w odstępach po 10 centymetrów.
-= Źródło =-
strona 2 / 2