Od redaktora

Od redaktora
Tradycje literackie Ziemi Łódzkiej sięgają czasów najdawniejszych.
Trudno jednak pod tak sformułowanym tytułem prezentować dokonania
staropolskich poetów Sieradza, Piotrkowa Trybunalskiego, Łasku i im podobnych miejscowości. Terytorium określanie jako Ziemia Łódzka nabrało treści dopiero wtedy, gdy miasto Łódź gwałtownie rozwijając się pod
koniec XIX wieku przejęło funkcje centralnych wcześniej ośrodków regionu, kiedyś nazywanego Siódmą Prowincją, Ziemią Piotrkowską, czy jeszcze inaczej. Urzędowym poświadczeniem tych zmian stało się utworzenie
województwa łódzkiego w roku 1919 oraz powołanie Diecezji Łódzkiej
w roku 1920. Biorąc pod uwagę wymowę tych dwóch dat przyjąłem założenie, że nasz Zbiór obejmować będzie dorobek poetów i wierszopisów
publikujących swoje utwory w czasie pierwszej wojny światowej i po niej.
Terminu a quem nie wyznaczamy. Biorąc pod uwagę ogrom materiału,
który trzeba będzie przejrzeć i zaprezentować czytelnikowi (w XX wieku
doliczyliśmy się już ponad 600 autorów), postanowiliśmy nie zmierzać do
jakiejś formy zamkniętej, lecz tworzyć dzieło otwarte zarówno na tomy
poetyckie wydane w wieku ubiegłym, jak i publikowane w czasie powstawania Zbioru, już w XXI wieku. Internetowa forma prezentacji umożliwia
dzielenie się z odbiorcami materiałami już opracowanymi, poszerzanie ich
i korygowanie oraz stałe dodawanie nowych, uzyskanych w trakcie prac.
W ten sposób Zbiór będzie również słownikiem współczesnych poetów
Ziemi Łódzkiej stale aktualizowanym.
Pewien wyjątek od tych reguł uczyniliśmy dla miasta Łodzi. Biorąc pod
uwagę zarówno jego centralne miejsce w Zbiorze, jak i to, że początki literatury w Łodzi sięgają ledwie około pół wieku wcześniej niż przyjęty
termin ad quem i były bardzo skromne, utwory poetyckie łodzian prezentujemy od samego początku, czyli od około 1850 roku.
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
Prawo do miejsca w Zbiorze przyznaliśmy każdemu autorowi, który ma w swoim dorobku choć jeden zbiór wierszy, niezależnie od tego,
kiedy, przez kogo i w jaki sposób został wydany. Nie będziemy sięgać do
publikacji almanachowych, czasopiśmienniczych, antologijnych ani tym
bardziej do zbiorów rękopiśmiennych. Wyjątki od tej zasady pojawią się
tylko w bardzo szczególnych przypadkach. Odnotujemy natomiast poetów związanych z Łodzią tworzących w językach obcych, na przykład niemieckim, rosyjskim, czy jidysz.
Za twórcę Ziemi Łódzkiej uznajemy każdego poetę urodzonego i tworzącego na terenach województwa łódzkiego w jego kształcie pierwotnym
i obecnym, oraz w nieistniejących już województwach: skierniewickim,
piotrkowskim, sieradzkim. Także tych, którzy urodzili się tutaj i przeżyli
tu wystarczający czas, by znalazły się w ich biografiach i twórczości wyraźne elementy ukazujące ich związek z tą ziemią. W Zbiorze znajdą się
także ci, urodzeni na innych terenach, którzy spędzili tutaj sporo czasu
i swoim dziełem lub działaniem zaznaczyli swoją tu obecność. Napisanie
jednego lub kilku wierszy o Łodzi nie będzie wystarczającą przesłanką, by
w tej publikacji się znaleźli.
Poszczególne hasła autorskie składać się będą z noty biograficznej i wyboru wierszy. Publikacja w internecie pozwala na to, by obydwa elementy
zawierały dość obszerne materiały. Tak więc w biogramach będzie mowa
nie tylko o działalności twórczej autorów, także o ich pracy zawodowej,
udziale w stowarzyszeniach, perypetiach wojennych, niektórych związkach przyjaźni, aktywności politycznej oraz innych ważnych kwestiach
przydatnych także do interpretacji utworów poetyckich. W ten sposób
Zbiór będzie również słownikiem inteligencji twórczej Ziemi Łódzkiej,
licznych grup nauczycieli, lekarzy, prawników, księży, malarzy, aktorów,
dziennikarzy, a nawet robotników i chłopów.
Pierwszym kryterium doboru wierszy jest oczywiście przede wszystkim kryterium wartości. Nie mniej ważną rolę odgrywają także kryteria
inne. Decydując się na prezentację każdego autora, który opublikował
choćby jeden tom, siłą rzeczy godzimy się na przedruk tekstów słabych
lub nawet bardzo słabych. Argumentem za ich obecnością będą więc inne
kryteria, stosowane zresztą przy prezentacji wszystkiego, co przedkładamy czytelnikowi. Tak więc chcemy odnotować utwory w jakiś sposób interesujące, jak na przykład próby stworzenia nowego języka poezji, zapis
ważnych historycznych lub osobistych doświadczeń, prezentację indywi-
II
• Od redaktora •
dualnego światooglądu lub preferencji wartości etycznych, doświadczenia religijnego, zapis realiów, wśród których przebiegało życie poety, bunty i akceptacje. Wiersz bowiem jest nie tylko dobrze zrobionym w języku
dziełem sztuki, niesie z sobą także wiele innych istotnych treści, na które
chcemy zwrócić uwagę czytelnika. Proszę więc nie dziwić się, że czasem
więcej miejsca poświęcimy interesującemu wierszopisowi niż poprawnemu zaledwie poecie. Zbiór, choć przywiązujemy wielką wagę do walorów
estetycznych, nie jest antologią najlepszych wierszy, lecz prezentacją tekstów z różnych względów istotnych. Niemniej, obszerne wybory wyróżniających się autorów są pomyślane jako nasze propozycje ich „wierszy
wybranych”. Mając świadomość, jak bardzo zmiennym historycznie jest
odczucie tego, co nazywamy poezją, prezentujemy także takie utwory
wierszowane, których z reguły we współczesnych antologiach poezji nie
uwzględnia się.
Ingerencję redaktorów w prezentowane teksty staraliśmy się ograniczyć do minimum, do uwspółcześnienia pisowni, czasem interpunkcji.
Zmiany wprowadzaliśmy tylko tam, gdzie naszym zdaniem mieliśmy do
czynienia z nieistotną dla znaczenia tekstu konwencją zapisu, na przykład
same wielkie litery w tytułach. Staraliśmy się zachować wszystkie ważne
elementy, jak przynależność wiersza do cyklu oraz jego motto, sposób zapisu, przypisy autorskie, datowanie, dedykacje itp. Z reguły prezentujemy
wiersz publikowany zgodnie z ostatnią wolą autora. Może to być przyczyną pewnych nieporozumień. Przypisany do jakiegoś tomu utwór jest
przedrukowywany w wersji z reguły najpóźniejszej. Czytelnik może więc
być czasem zdziwiony, że nie odpowiada ona temu, co może on znaleźć
w sygnalizowanym tomie. Nie robimy wydania krytycznego, z bogatym
aparatem edytorskim. Jeśli ktoś na podobny przypadek natrafi, proszę zaufać wydawcy i domyślać się uzasadnionych modyfikacji.
Jerzy Poradecki
Autorów i czytelników prosimy o nadsyłanie wszelkich uwag, uzupełnień,
korekt, materiałów itp. na adresy redakcji: [email protected] lub
redaktora naczelnego: Jerzy Poradecki, ul. Bratysławska 14 m. 15, 94–040 Łódź
III
Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej
Hasła opracowane
Mieczysław Braun; 1902–1942
Wiktor Dłużniewski; 1817–1873
Teresa Gabrysiewicz-Krzysztofikowa; 1934–1978
Barbara Gajewska; ur. 1955
Tadeusz Gicgier; 1927–2005
Jerzy Jarmołowski; 1940–2002
Ireneusz Kaczmarczyk; ur. 1960
Bożena Klejny; ur. 1931
Zbigniew Kosiński; 1926–1991
Mieczysław Kucner; 1935–1992
Jacek Maciaszek; ur. 1958
Wacław Mrozowski; 1912–1967
Zdzisław Najmrodzki; 1954–1995
Mirosław Ochocki; 1927–1988
Lucyna Skompska; ur. 1949
Halina Sobczak-Jarmołowska; ur. 1939
Emilia Tesz; ur. 1942
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
W przygotowaniu
Zbigniew Adamski 1946–1993
Andrzej Babaryko; ur. 1952
Wanda Bacewicz; ur. 1914
Barbara Baron
Andrzej Marian Bartczak; ur. 1945
Kacper Bartczak
Zygmunt Bartkiewicz
Michał Bendkowski; ur. 1962
Jacek Bierezin; 1947–1993
Andrzej Biskupski; ur. 1938
Kazimierz Błeszyński
Stanisław Boguszewski; 1933–1986
Stanisław Brucz; 1899–1978
Michał Brzozowski
Dariusz Bugalski; ur 1961
Bogusław Bujała
Andrzej Buczacki; ur. 1959
Paweł Chłosta; ur. 1962
Dorota Chróścielewska; 1948–1997
Tadeusz Chróścielewski; 1920–2005
Stanisław Cieślak
Abram Cytryn; 1927–1944
Wiktor Czajewski; 1857–1922
Tadeusz Czapczyński; 1884–1958
Joanna Czajkowska; ur. 1970
Jan Czarny; 1918–1985
Stanisław Czernik; 1899–1969
Marek Czuku
Michał Stefan Dalecki; ur 1937
Tadeusz Daszkiewicz; ur. 1935
Ewa Dąbrowska-Orzelska; 1923–1972
Konstanty Dobrzyński; 1908–1939
VI
• Spis haseł •
Zbigniew Dominiak; 1947–2002
Maria Duszka; ur. 1960
Dorota Filipczak
Ewa Filipczuk
Bogumiła Fiołek-Lubczyńska; ur. 1974
Małgorzata Friedrich
Maria Halina Gajewska; ur. 1916
Ludwik Gebel; ur. 1940
Artur Glisczyński; 1869–1910
Mati Górecka
Piotr Grobliński; ur. 1966
Krzysztof Grzelak
Gerda Hagenau; ur. 1918
Józef Hański
Henryk Hartenberg; 1914–1987
Jan Huszcza; 1917–1986
Eugeniusz Iwanicki; ur. 1933
Jerzy Jarniewicz; ur. 1958
Waldemar Jóźwik; ur. 1954
Icchak Kacenelson; 1886–1944
Antoni Kasprowicz; ur. 1908–1981
Edward Kolbus; ur. 1938
Dorota Koman
Jan Koprowski; ur. 1918
Włodzimierz Krysiński; ur. 1935
Krystyna Kwiatkowska; ur. 1953
Roman Łoboda 1919–1972
Wiesława Maciejak; ur. 1942
Piotr Macierzyński; ur. 1971
VII
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
Sylwia Madaliński; ur. 1972
Mirosława Marinow
Urszula Michalak; ur. 1957
Tadeusz Michalski; ur. 1939
Jerzy Włodzimierz Misztela; ur. 1946
Beata Ewa Olczak
Józef Olszewski; ur. 1931
Tadeusz Olszewski; ur. 1941
Wacław Olszewski; 1920–1984
Rafał Orlewski; ur. 1934
Marek Pawlikowski; ur. 1933
Marian Piechal; 1905–1989
Anna Pogonowska; 1922–2005
Tomasz Pohl; ur. 1968
Marianna Przewoźnik; ur. 1946
Tadeusz Przygucki; 1951–2001
Tadeusz Różewicz; ur. 1921
Magdalena Ruszkowska; ur. 1977
Ziemowit Skibiński; 1945–2006
Tomasz Soldenhoff; ur. 1955
Witold Stawski; ur. 1959
Andrzej Strąk; ur. 1952
Zygmunt Sierp Szczakowski; 1903–1981
Cezary Szczepaniak; ur. 1936
Barbara Szeffer–Marcinkowska
Jan Sztaudynger; 1904–1970
Joanna Ślósarska
Kazimierz Świegocki; ur. 1943
Grzegorz Timofiejew; 1908–1962
Jerzy Waleńczyk; 1927–1994
Zdzisław Wegenko; ur. 1942
VIII
• Spis haseł •
Jerzy Wilmański; 1936–2005
Józef Henryk Wiśniewski; ur. 1931
Tadeusz Zawadowski; ur. 1956
W dalszych planach
Maciej Tadeusz Adamowicz; ur. 1940
Anna Andrych; ur. 1952
Anna Antos; ur. 1986
Ewa Maria Aulich; ur. 1947
Mariusz Bartosiak
Anna Baśnik; ur. 1968
Marek Bazylczuk; 1957–1988
Włodzimierz Boruński; 1906–1988
Joanna Bożyk; ur. 1962
Wiesław Leon Brudziński; 1920–1996
Andrzej Brycht; 1935–1998
Mieczysława Buczkówna; ur. 1924
Krzysztof Buczyłko
Teofil Budzanowski; 1894–1959
Monika Chybowicz–Brożyńska
Karolina Cichoń; ur. 1986
Jerzy Czarnota; ur. 1944
Stanisław Derendarz; 1928–1994
Helena Deszcz; ur. 1919
Andrzej Dębkowski; ur. 1961
Jadwiga Dorr; ur. 1940
Paweł Dubiel; ur. 1959
Zenon Durajczyk; ur. 1942
Zdzisław Dziubecki; ur. 1945
IX
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
Jerzy S. Felisiak; ur. 1931
Zygmunt Fijas; 1910–1985
Dorota Filipowicz
Darek Foks; ur. 1966
Magdalena Forusińska; ur. 1971
Konrad Frejdlich
Agnieszka Julia Gałkowska; ur. 1976
Henryk Gaworski; ur. 1928
Juliusz Gosiewski; ur. 1975
Monika Gąsior-Mucha; ur. 1966
Katarzyna Godlewska; ur. 1980
Leon Gomolicki; 1903–1988
Roman Gorzelski; ur. 1934
Danuta Góralczyk-Sitek; ur. 1969
Andrzej Grabowski; ur. 1947
Czesława Graczykowska; ur. 1944
Manuela Gretkowska; ur. 1964
Henryk Grynberg; ur 1936
Mariusz Grzebalski; ur. 1969
Joanna Guzik; ur. 1981
Antoni Ryszard Hajczuk; ur. 1943
Krystyna Hilczer
Wacław Teofil Husarski; 1883–1951
Małgorzata Iwanowicz
Jan Janiak; ur. 1941
Walenty Jarecki; ur. 1928
Zbigniew Jasiński; 1908–1984
Jan Juszczyk; ur. 1927
Czesław Kałkusiński; 1911–1988
Anna Kamieńska; 1920–1986
Anna Karasińska; ur. 1965
• Spis haseł •
Wanda Karczewska; 1913–1995
Światopełk Karpiński; 1909–1940
Stanisław Kaszyński; 1927–1988
Wojciech Kądziela
Dorota Kiersztejn-Pakulska
Anna Kiesewetter
Wasyl Kocznow; ur. 1932
Elżbieta Kołatek-Bukowska
Maria Kondek
Maciej Józef Kononowicz; 1912–1986
Zbigniew Kostrzewa; ur. 1934
Grzegorz Kościński; ur. 1945
Wacław Krakowski; ur. 1923
Aleksander Kraśniański; 1900–1929
Janusz Królikowski; ur. 1938
Ryszard Kubiak; ur. 1931
Walentyna Anna Kubik; ur. 1945
Kazimierz Kupisz
Mirosław Kuźniak; ur. 1946
Lilla Latus; ur. 1960
Donata Lesińska
Magdalena Machcińska
Bronisław Maj; ur. 1953
Paweł Mayewski; 1920–1991
Alicja Mazan-Mazurkiewicz; ur. 1972
Andrzej Tadeusz Michalski; ur. 1947
Tadeusz Miciński; 1873–1918
Andrzej Mielczarek
Ryszard Miernik
Janusz Mieszczankowski; 1942–1983
Andrzej Wiktor Mikołajewski; ur. 1947
Stanisław Misakowski; 1910–1996
Joanna Mossakowska
Danuta Mucha
XI
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
Barbara Nagórska-Maciejewska
Łukasz Nicpan
Krzysztof Paweł Nowak
Ignacy Nowicki; ur. 1845
Jerzy Krzysztof Orlewski; ur. 1957
Anna Owczarek
Leon Pasternak; 1910–1969
Bożena Pawełczyk
Tadeusz Pękalski; ur. 1948
Jolanta Kizyma Piątkowska; ur. 1963
Piotr Pietrucho; ur. 1974
Włodzimierz Piotrowski; 1925–1983
Wojciech Piotrowski; ur. 1946
Mirosław Pisarkiewicz; ur. 1963
Jolanta Małgorzata Półgrabia; ur. 1962
Adam Puto; ur. 1944
Feliks Rajczak; 1938–1987
Maciej Robert; ur. 1977
Stanisław Romaniak; ur. 1948
Robert Rutkowski
Jarosław Marek Rymkiewicz; ur. 1935
Horacy Sarin; 1899–1980
Krzysztof Sapkowski
Andrzej Cezary Sawczenko; ur. 1947
Igor Sikirycki; 1920–1985
Bogusław Sikorski; ur. 1939
Maria Siwińska
Małgorzata Skwarek-Gałęska
Włodzimierz Słobodnik; 1900–1991
Janusz Słowikowski; 1937–1971
Witold Smętkiewicz; ur. 1946
Krzysztof Smoczyk; ur. 1955
Marian Sobiechart; ur. 1924
XII
• Spis haseł •
Wiesław Sokołowski; ur. 1944
Krystyna Stołecka; ur. 1951
Grzegorz Strumyk; ur. 1961
Władysław Strzelecki; 1915–2000
Tadeusz Sułkowski; 1907–1960
Antoni Szandlerowski; 1878–1911
Mieczysław Michał Szargan; ur. 1933
Czesław Mirosław Szczepaniak; ur. 1954
Ignacy Szczepański
Jan Krzysztof Szczęsny; ur. 1962
Hieronim Szczur; ur. 1968
Stefan Szczygłowski; ur. 1952
Bernard Sztajnert; ur. 1927
Edward Szymański; 1907–1943
Grażyna Szymczyk-Kluszczyńska
Konrad W. Talarowski
Wanda Terajewicz; ur. 1949
Roman Tomaszewski; ur. 1963
Irena Tuwim; 1899–1987
Julian Tuwim; 1984–1953
Jerzy Tyniecki
Barbara Tyszkiewicz; ur. 1958
Witold Wandurski; 1891– 1933
Maria Wardzichowska-Woźniak
Jerzy Wawrzak; ur. 1936
Marek Wawrzkiewicz
Tadeusz Wierzbicki; ur. 1952
Dariusz Wiśniewski; ur. 1959
Janusz Wojdecki; ur. 1957
Bolesław Wojewódzki; 1909–1986
Henryk Wolniak; ur. 1939
Wiktor Woroszylski; 1927–1996
Grzegorz Woźniak
Ryszard Marian Wójcik; 1930–1988
Jerzy Wyszomirski
XIII
• Zbiór poetów Łodzi i Ziemi Łódzkiej •
Henryk Zasławski; ur. 1948
Rafał Zięba
Anna Zięciak
Anna Zygadlewicz
Edward Zyman; ur. 1943
XIV
Lista skrótów
ABisk — Andrzej Biskupski
AGawr —Andrzej Gawroński
JPor —Jerzy Poradecki
KTom — Kamila Tomecka
Pseud — pseudonim
Rozm — rozmawiał
T. Błażejewski: Współczesna Łódź literacka... 1989 — T. Błażejewski: Współczesna Łódź literacka. Słownik autorów. Łódź 1989.
G. Gazda: Słownik europejskich kierunków... 2000 — G. Gazda: Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku. Warszawa 2000.
E. Głębicka: Grupy literackie... 2000 —E. Głębicka: Grupy literackie w Polsce 1945–1989. Warszawa 2000.
P. Kuncewicz: Leksykon... 1995 — P. Kuncewicz: Leksykon polskich pisarzy
współczesnych. T. 1. Warszawa 1995.
Literatura polska XX wieku... — Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1–2. Warszawa 2000.
PSB — Polski słownik biograficzny. Warszawa, T. I– XLIV (1935–2007)
Pomosty... 2004 — Pomosty. Almanach piotrkowskiej grupy literackiej.
oprac. R. Orlewski i W. Stawski, Piotrków Trybunalski 2004
SWPP — Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 1–3. Warszawa 1963.
WPPiBK — Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bliobibliograficzny. Warszawa, T.1–3 (1994), T.4 (1996), T.5 (1997), T.6 (1999), T.7
(2001), T.8 (2003), T.9 (2004), T.10 (w oprac.)
Związani z tą ziemią... 1997 — Związani z tą ziemią. Antologia wierszy
współczesnych poetów piotrkowskich. oprac. S. Frycie, Z. Pieczyńska-Gąsior.
XV
Piotrków Trybunalski 1997.
KKMP — Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy powstały w 1967 z
Korespondencynego Klubu Młodych
PWSSP — Państwowa Wysza Szkoła Sztuk Plastycznych im. W. Strzemińskiego w Łodzi (od 1945 r.,
ZLP — Związek Literatów Polskich (od 1949)
ZZLP — Związek Zawodowy Literatów Polskich (1920–1949)