Mechatronika - TU Chemnitz

Transkrypt

Mechatronika - TU Chemnitz
Mechatronika
Moduł 6: Systemy i funkcje
mechatroniczne
Podręczniki
(Koncepcja)
Jerzy Jędrzejewski Wojciech Kwaśny Zbigniew Rodziewicz Andrzej
Błażejewski
Politechnika Wrocławska, Instytut
Technologii Maszyn i Automatyzacji,
Wrocław, Polska
Matthias Römer
Uniwersytet Techniczny w Chemnitz,
Instytut Obrabiarek i Procesów
Produkcyjnych
Projekt UE Nr 2005-146319 „MINOS“, Realizacja od 2005 do 2007
Europejski Projekt transferu innowacji dla dodatkowej kwalifikacji
Mechatronika dla specjalistów w zglobalizowanej produkcji
przemysłowej.
Ten projekt został zrealizowany przy
wsparciu finansowym Komisji Europejskiej.
Projekt lub publikacja odzwierciedlają
jedynie stanowisko ich autora i Komisja
Europejska nie ponosi odpowiedzialności za
umieszczoną w nich
zawartość
www.minos-mechatronic.eu
Partners for the creation, evaluation and dissemination of the MINOS and the MINOS**
project.
- Chemnitz University of Technology, Institute for Machine Tools and Production
Processes, Germany
- np – neugebauer und partner OhG, Germany
- Henschke Consulting, Germany
- Corvinus University of Budapest, Hungary
- Wroclaw University of Technology, Poland
- IMH, Machine Tool Institute, Spain
- Brno University of Technology, Czech Republic
- CICmargune, Spain
- University of Naples Federico II, Italy
- Unis a.s. company, Czech Republic
- Blumenbecker Prag s.r.o., Czech Republic
- Tower Automotive Sud S.r.l., Italy
- Bildungs-Werkstatt Chemnitz gGmbH, Germany
- Verbundinitiative Maschinenbau Sachsen VEMAS, Germany
- Euroregionala IHK, Poland
- Korff Isomatic sp.z.o.o. Wroclaw, Polen
- Euroregionale Industrie- und Handelskammer Jelenia Gora, Poland
- Dunaferr Metallwerke Dunajvaros, Hungary
- Knorr-Bremse Kft. Kecskemet, Hungary
- Nationales Institut für berufliche Bildung Budapest, Hungary
- Christian Stöhr Unternehmensberatung, Germany
- Universität Stockholm, Institut für Soziologie, Sweden
Zawartość Szkolenia
Minos:
moduły 1 – 8 (podręczniki, ćwiczenia i rozwiązania do ćwiczeń dla):
Podstawy/ Kompetencje międzykulturowe, zarządzenie projektem/ Fluidyka / Napędy
Elektryczne i Sterowanie / Elementy Mechatroniki/ Systemy i Funkcje Mechatroniki/
Logistyka, Teleserwis, Bezpieczeństwo/ Zdalne Zarządzanie, Diagnostyka
Minos **:
moduły 9 – 12 (podręczniki, ćwiczenia i rozwiązania do ćwiczeń dla):
Szybkie Prototypowanie / Robotyka/ Migracja/ Interfejsy
Wszystkie moduły dostępne są w następujących językach:
Polski, Angielski, Hiszpański, Włoski, Czeski, Węgierski i Niemiecki
W celu uzyskania dodatkowych informacji proszę się skontaktować z
Chemnitz University of Technology
Dr.-Ing. Andreas Hirsch
Reichenhainer Straße 70, 09107 Chemnitz
phone: + 49(0)371 531-23500
fax: + 49(0)371 531-23509
e-mail: [email protected]
www.tu-chemnitz.de/mb/WerkzMasch or www.minos-mechatronic.eu
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
Spis treści:
1
Czujniki indukcyjne ........................................................................................................... 7
1.1
Informacje podstawowe.................................................................................................... 7
1.2
Konstrukcja podstawowa.................................................................................................. 8
1.3
Współczynniki korekcyjne .............................................................................................. 11
1.4
Sposób zabudowy .......................................................................................................... 12
1.5
1.5.1
1.5.2
1.5.3
Czujniki specjalne........................................................................................................... 13
Czujniki indukcyjne pierścieniowe .................................................................................. 13
Czujniki pracujące w silnym polu elektromagnetycznym................................................ 14
Czujniki pracujące w trudnych warunkach...................................................................... 15
1.6
Czujniki NAMUR............................................................................................................. 16
1.7
Analogowe czujniki indukcyjne ....................................................................................... 17
1.8
Zasilanie czujników ........................................................................................................ 18
1.9
Zasady łączenia czujników ............................................................................................. 19
1.10
Zabezpieczenia i bezpieczeństwo czujników ................................................................. 21
1.11
Podłączanie czujników do sieci komunikacyjnych.......................................................... 22
1.12
Aplikacje ......................................................................................................................... 23
2
Czujniki pojemnościowe ................................................................................................. 24
2.1
Informacje podstawowe.................................................................................................. 24
2.2
Zasada działania czujnika pojemnościowego ................................................................ 25
2.3
Typy czujników pojemnościowych.................................................................................. 27
2.4
Materiał obiektu .............................................................................................................. 28
2.5
Kompensacja zakłóceń ................................................................................................. 29
2.6
Aplikacje ......................................................................................................................... 30
3
Czujniki ultradźwiękowe ................................................................................................. 32
3.1
Informacje podstawowe ................................................................................................. 32
3
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
3.2
Wpływ środowiska .......................................................................................................... 33
3.3
Wytwarzanie fali ultradźwiękowej ................................................................................... 34
3.4
Zasada pracy .................................................................................................................. 36
3.5
Zakłócenia pracy czujników ............................................................................................ 41
3.6
Synchronizacja czujników ............................................................................................... 43
3.7
3.7.1
3.7.2
3.7.3
Specjalne czujniki ultradźwiękowe.................................................................................. 44
Czujnik refleksyjny .......................................................................................................... 44
Czujniki z dwoma przetwornikami w jednej obudowie .................................................... 45
Czujniki z wyjściem analogowym.................................................................................... 46
3.8
Aplikacje.......................................................................................................................... 47
4
Czujniki fotoelektryczne .................................................................................................. 49
4.1
Charakterystyka konstrukcji ............................................................................................ 49
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
Podstawowe rodzaje czujników ...................................................................................... 51
Czujnik przelotowy .......................................................................................................... 51
Czujniki refleksyjne ......................................................................................................... 52
Czujniki dyfuzyjne ........................................................................................................... 53
4.3
4.3.1
4.3.2
Zapobieganie interferencji............................................................................................... 53
Modulacja światła............................................................................................................ 54
Polaryzacja światła ........................................................................................................ 55
4.4
Margines działania ......................................................................................................... 57
4.5
Odległość robocza .......................................................................................................... 59
4.6
Czas reakcji .................................................................................................................... 60
4.7
4.7.1
4.7.2
4.7.3
Specjalne rodzaje czujników........................................................................................... 61
Czujniki refleksyjne z polaryzacją światła ...................................................................... 61
Czujniki dyfuzyjne z eliminacja wpływu tła i pierwszego planu ...................................... 62
Czujniki refleksyjne z autokolimacją ............................................................................... 65
4.8
4.8.1
4.8.2
Czujniki ze światłowodami .............................................................................................. 66
Światłowody .................................................................................................................... 66
Zasada działania............................................................................................................. 68
4.9
4.9.1
4.9.2
Technika połączeń .......................................................................................................... 70
Typy połączeń................................................................................................................. 70
Przełączanie wyjścia czujnika......................................................................................... 70
4.10
4
Aplikacje.......................................................................................................................... 72
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
5
Czujniki magnetyczne .................................................................................................... 74
5.1
Informacje podstawowe.................................................................................................. 74
5.2
Histereza ........................................................................................................................ 75
5.3
Efekt Halla ...................................................................................................................... 76
5.4
Efekt magnetorezystancyjny .......................................................................................... 77
5.5
Efekt Wieganda .............................................................................................................. 78
5.6
Czujniki magnetyczne z kontaktronem .......................................................................... 79
5.7
Czujniki magnetyczne z hallotronem .............................................................................. 81
5.8.
5.8.1
5.8.2
5.8.3
Czujniki magnetyczne specjalne .................................................................................... 82
Czujniki magnetorezystancyjne ...................................................................................... 82
Czujniki magnetyczne Wieganda ................................................................................... 83
Czujniki magnetyczne z magnesem ............................................................................... 85
5.9
Warunki zabudowy ......................................................................................................... 86
5.10
Aplikacje ......................................................................................................................... 87
6
Funkcje czujników w systemach mechatronicznych ...................................................... 88
6.1
Podstawowe zastosowania sensorów w systemach mechatronicznych ....................... 88
6.2
Złożoność struktur systemów mechatronicznych i umiejscowienie w nich sensorów ... 88
6.3
Złożoność funkcji systemów mechatronicznych i umiejscowienia w nich sensorów ..... 89
6.4
Zastosowanie sensorów do diagnozowania systemów mechatronicznych .................... 90
6.5
Zastosowanie sensorów w nadzorowaniu systemów mechtronicznych ........................ 92
6.6
Zastosowanie sensorów w diagnostyce serwisowej systemów mechatronicznych........ 92
7
Sieci przemysłowe.......................................................................................................... 93
7.1
Istota komunikacji między czujnikami a odbiornikami ich sygnałów.............................. 93
7.2
7.2.1
Przetwarzanie cyfrowe i interfejsy cyfrowe..................................................................... 94
Interfejs RS 232 C (w Europie oznaczany symbolem V24)............................................ 98
7.3
7.3.1
7.3.2
Sieci komunikacyjne i zarządzanie nimi ......................................................................... 99
Hierarchia komunikacji ................................................................................................... 99
Sieci i bus systemy polowe .......................................................................................... 100
5
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
7.3.3
Rodzaje sterowania sieci polowych. ............................................................................. 102
7.3.3.1 Sterowanie scentralizowane ........................................................................................ 102
7.3.3.2 Rozproszone sterowanie .............................................................................................. 103
7.4
Protokół sieci komunikacyjnej. Model OSI .................................................................... 104
7.5
7.5.1
7.5.2
7.5.3
7.5.4
7.5.5
Rodzaje przemysłowych sieci komunikacyjnych (industrial bus systems).................... 107
Sieć typu AS-I (Fieldbus AS Interface) ......................................................................... 107
Sieć typu Fieldbus CAN o strukturze otwartej (Field bus CAN open) ........................... 108
DeviceNet ..................................................................................................................... 109
Fieldbus Interbus-S....................................................................................................... 110
Sieć typu Profibus Field bus Professional Bus (-DP, -FMS) ......................................... 111
7.6
Ethernet jako uniwersalna sieć łącząca pozostałe standardy sieci przemysłowych ..... 115
7.7
Ujednolicenie programowe sieci polowych poprzez projekt standardu NOAH ............. 116
8
Projektowanie podsystemów mechatronicznych ......................................................... 119
8.1
8.1.1
8.1.2
Wprowadzenie .............................................................................................................. 119
Pojęcie mechatroniki..................................................................................................... 120
Obrabianie i instalacja pojedynczych części................................................................. 121
8.2
8.2.1
8.2.2
8.2.3
Projektowanie sterowania ............................................................................................. 124
Regulacja ...................................................................................................................... 126
Złożone sterowania....................................................................................................... 127
Kryteria porównawcze sterowań złożonych .................................................................. 128
8.3
8.3.1
8.3.2
8.3.3
Części zasilania i sygnału w sterowaniach złożonych .................................................. 129
Część zasilania ............................................................................................................. 131
Część napędowa .......................................................................................................... 135
Elementy sygnałowe, sterujące i wykonawcze ............................................................. 152
9
Projektowanie złożonych systemów mechatronicznych ............................................... 157
9.1
Dobór elementów.......................................................................................................... 157
9.2
9.2.1
9.2.2
9.2.3
9.2.4
9.2.5
9.2.6
Środki pomocnicze w projektowaniu złożonych systemów sterowania ........................ 158
Schemat pozycjonowania ............................................................................................. 159
Diagram przepływu programu....................................................................................... 160
Schemat logiczny.......................................................................................................... 162
Plan funkcji.................................................................................................................... 163
Wykres funkcji............................................................................................................... 165
Schemat podłączeń ...................................................................................................... 168
9.3
9.3.1
9.3.2
9.3.3
Tworzenie schematów podłączeń dla złożonego systemu sterowania......................... 172
Pneumatyczny schemat działania................................................................................. 173
Hydrauliczny schemat działania.................................................................................... 175
Schematy obwodów elektrycznych ............................................................................... 177
9.4
6
Realizowanie złożonego sterowania............................................................................. 181
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
1
Czujniki indukcyjne
1.1
Informacje podstawowe
Czujniki indukcyjne stanowią najpopularniejszą grupę czujników stosowanych w układach automatyki. Wykorzystywane są one do kontroli
położenia, przemieszczeń i ruchu mechanizmów związanych ze sterowanymi urządzeniami. Ich prosta i zwarta konstrukcja, duża pewność i niezawodność działania oraz łatwy montaż sprawia, że są chętnie stosowane.
Czujniki te reagują, na pojawienie się przedmiotów metalowych w strefie ich działania, przełączeniem stanu wyjścia czujnika lub zmianą wartości sygnału wyjściowego.
Podstawowymi składnikami czujnika indukcyjnego są (rys. 1.1): głowica zawierająca cewkę indukcyjną z rdzeniem ferrytowym, generator
napięcia sinusoidalnego, układ detekcji (komparator) i wzmacniacz
wyjściowy.
Obwód indukcyjny składający się z cewki i rdzenia ferrytowego wytwarza wokół czoła czujnika zmienne pole elektromagnetyczne o wysokiej
częstotliwości. Pole to indukuje prądy wirowe w metalu zbliżanym do
czujnika, co z kolei powoduje obciążenie obwodu indukcyjnego i w
efekcie spadek amplitudy oscylacji. Wielkość tych zmian zależy od odległości przedmiotu metalowego od czoła czujnika. Przełączenie wyjścia następuje po zbliżeniu metalu na określoną odległość, wynikającą
z charakterystyki czujnika. W czujnikach z wyjściem analogowym poziom sygnału wyjściowego jest odwrotnie proporcjonalny do odległości
obiektu od czujnika.
L
OBIEKT
Rys. 1.1:
C
GŁOWICA
CZUJNIKA
UKŁAD
GENERATORA
UKŁAD
DETEKCJI
UKŁAD
WYJŚCIOWY
Budowa czujnika indukcyjnego
7
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
1.2
Konstrukcja podstawowa
Część aktywna czujnika indukcyjnego zawiera cewkę nawiniętą na ferrytowym rdzeniu kubkowym, wytwarzającą zmienne pole magnetyczne. Zadaniem rdzenia kubkowego, o otwartym obwodzie magnetycznym, jest wzmocnienie strumienia magnetycznego cewki oraz skierowanie go w kierunku strefy pomiarowej czujnika.
Zmianom pola magnetycznego towarzyszy zawsze powstanie pola
elektrycznego (wirowego). Gdy w tym zmiennym polu elektrycznym
znajdzie się przewodnik, to wokół linii pola elektrycznego pojawi się
pole magnetyczne wirowe (rys. 1.2). Przeciwdziała ono polu magnetycznemu cewki, odbierając część energii z obwodu rezonansowego.
Jest to równoznaczne ze zmianą strat w obwodzie rezonansowym, co
powoduje pogorszenie jego dobroci. Skutkuje to tłumieniem amplitudy
oscylacji. Tłumienie amplitudy utrzymuje się przez cały czas przebywania obiektu przewodzącego w strefie działania pola magnetycznego
cewki. Po usunięciu przedmiotu tłumienie obwodu rezonansowego zanika i amplituda oscylacji powraca do wartości początkowej.
Obiekt
przewodzący
Pole magnetyczne
prądów wirowych
Pole
magnetyczne
cewki
Uzwojenia
cewki
Amplituda
Amplituda
Czas
Rys. 1.2:
8
Rdzeń
ferromagnetyczny
Czas
Obiekt metalowy w polu magnetycznym cewki z rdzeniem ferrytowym
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
Układ elektroniczny czujnika określa odległość przedmiotu od cewki,
na podstawie stopnia tłumienia amplitudy i generuje sygnał wyjściowy.
Najczęściej jest to sygnał dwustanowy: obiekt jest w zasięgu czujnika
lub go nie ma; rzadziej analogowy – odwrotnie proporcjonalny do odległości obiektu od czujnika.
Poza częścią detekcyjną w skład układu elektronicznego czujnika
wchodzi komparator z histerezą i układ wykonawczy (wyjściowy).
Dzięki histerezie unika się zakłóceń, które mogłyby się pojawić na wyjściu czujnika w chwili przełączania oraz w przypadku niestabilnego położenia albo też drgań wykrywanego przedmiotu oraz zakłóceń wywołanych wahaniami napięcia zasilania i temperatury otoczenia.
Histereza jest różnicą odległości, przy której czujnik reaguje na zbliżanie i oddalanie metalu od jego czoła. Wtedy stan wyjścia zmienia się
z OFF na ON lub z ON na OFF (rys. 1.3). Wartość histerezy zależy od
rodzaju i wielkości czujnika i nie przekracza 20% zakresu pomiarowego. Przy jej występowaniu czujnik będzie prawidłowo pracował również
wtedy, gdy wykrywany przedmiot znajduje się na granicy strefy działania czujnika. W czujnikach wyposażonych w sygnalizacje stanu wyjścia jest to sygnalizowane świeceniem diody LED.
Generatory LC w czujnikach indukcyjnych wytwarzające zmienne pole
magnetyczne, są generatorami wysokiej częstotliwości (HF) o typowych zakresach 100kHz – 1 MHz. Ze wzrostem średnicy cewki zwiększa się maksymalne obciążenie prądowe, lecz maleje maksymalna
częstotliwość pracy czujnika.
Zasięg działania typowych czujników indukcyjnych nie przekracza
60mm. Czujniki mają zróżnicowane obudowy zarówno cylindryczne
metalowe, jak i prostopadłościenne wykonane z tworzyw sztucznych.
Umożliwia to optymalne zamocowanie czujników w miejscach pomiaru.
S
Sn
Metal
ON
OFF
H
Sn + H
S
Rys. 1.3:
Histereza czujnika indukcyjnego
9
Systemy i funkcje mechatroniczne - Podręcznik
Minos
Strumień pola magnetycznego wytwarzanego przez cewkę indukcyjną
obejmuje pewien ograniczony obszar, który wyznacza maksymalny
możliwy zasięg czujnika indukcyjnego.
Odległość od czoła czujnika, przy której następuje przełączenie obwodu wyjściowego zdefiniowana jest jako Nominalna strefa działania
Sn. Właśnie ta wartości podawana jest w danych katalogowych. Wyznacza się ją zgodnie z Normą EN 60947-5-2, dla kwadratowej płytki
stalowej (ST37) o boku równym średnicy czujnika i grubości 1mm.
Rzeczywista strefa działania Sr ustalana w procesie wytwarzania
czujnika może odbiegać nieco od wartości Sn. Dla nominalnego napięcia zasilania i nominalnej temperatury otoczenia mieści się ona w
przedziale: 0,9Sn ≤ Sr ≤ 1,1Sn.
Dla zwiększenia pewności działania czujnika zalecaną strefą jest Strefa robocza Sa ≤ 0.8Sn. Wyznacza ona bezpieczny przedział odległości
metalu od czujnika, zapewniając prawidłową pracę w pełnym zakresie
zmian temperatury otoczenia i napięcia zasilania, niezależnie od ustawionej przez producenta rzeczywistej strefy działania czujnika.
Zakres działania czujnika Sn zależy od średnicy obudowy D, a dokładniej od średnicy cewki i własności rdzenia (rys. 1.4). Czujniki w małych
obudowach mają więc mniejszą strefę działania niż te o większych gabarytach. Są też wykonania specjalne czujników o zwiększonym zakresie działania.
50
Sn [mm]
40
30
20
10
0
0
10
20
30
40
50
60
70
D [mm]
Rys. 1.4:
10
Związek pomiędzy średnicą czujnika a nominalną strefą działania standardowych
czujników indukcyjnych