nr 2/2011 (76) PDF

Słuch
K W A R TA L N I K I N F O R M A C Y J N O - P O P U L A R N O - N A U K O W Y D L A L E K A R Z Y
ISSN 1232-8634 Wydawca: GEERS Akustyka Słuchu Sp. z o.o.
CZERWIEC Nr 2/2011 (76)
Prof. zw. tyt. med.
J. Bożydar Latkowski
SPIS TREŚCI
1 Prof. zw. tyt. med.
J. Bożydar Latkowski
Słuch i medycyna
4 Mgr Katarzyna Trzpil
5 kroków do lepszego słyszenia
6 Mgr Magdalena Lasota
Kłopoty pacjenta z otrzymaniem
dofinansowania do zakupu
aparatów słuchowych
7 Prawodawstwo audioprotetyczne
w Niemczech
9 CIEKAWE INFORMACJE
Telemedycyna – nowa jakość
systemu opieki zdrowotnej
społeczeństwa informacyjnego
WHO – wystąpienie niedosłuchu
w wieku dorosłym ma ogromny
wpływ na nasze życie
Aparaty słuchowe są bardziej
pomocne niż się przypuszcza
Słuch a jakość życia
10 ABC AUDIOPROTETYKA
Antybiotyki
Leki ototoksyczne i inne
substancje ototoksyczne
REDAKCJA
dr Bogdan Hoffmann
mgr Grzegorz Lorens
mgr inż. Tomasz Poremski
Konsultant medyczny:
prof. zw. dr hab. n. med.
J. Bożydar Latkowski
Sekretarz redakcji:
mgr Katarzyna Trzpil
Siedziba:
90-146 Łódź
ul. Narutowicza 130
tel. 42 616 26 70
fax. 42 616 26 51
e-mail: [email protected]
www.geers.pl
Redakcja pozwala na przedruki materiałów
pod warunkiem podania źródła
Nakład 7000 egz.
DTP i druk: 101 studio DTP - Firma Tęgi
www.101studio.com.pl
Słuch
i medycyna
(podstawowe informacje dla osób
z uszkodzeniami słuchu)
Upośledzenie słuchu, pozbawiające człowieka bogactwa świata
dźwięków, niesie z sobą tym samym – poza obciążeniem psychicznym
– niezwykłą trudność adaptacji we współczesnym społeczeństwie.
zieje się tak przede wszystkim na skutek utrudnionego porozumiewania się z otoczeniem, co z jednej strony stanowi rzeczywiste
ograniczenie sprawności w życiu codziennym i pracy zawodowej,
a z drugiej nasila kompleks psychiczny o mniejszej przydatności społecznej. I choć niejednakowy poziom uszkodzenia słuchu w różnym stopniu
utrudnia choremu współżycie z otoczeniem, to jednak fakt obniżonej
sprawności tego zmysłu i ciągle oczekiwanie na pogorszenie, musi kształtować nieustanne napięcie psychiczne, lęk przed przyszłością, drażliwość
i niepokój. Dlatego właśnie, moim zdaniem, należy osobom z niesprawnym
narządem słuchu wyjaśnić współczesne możliwości leczenia, zwłaszcza,
że wiele postaci niedosłuchu może być z powodzeniem poddanych leczeniu, którego celem będzie albo poprawa słuchu, albo zapobieżenie
postępowaniu choroby.
Popularne wyjaśnienie tego niełatwego problemu jest jednak tak złożone, jak złożony jest cały system odbierania dźwięku u człowieka. Spróbujmy jednak to zrobić, ponieważ leczenie najczęściej dotyczyć będzie
postępowania operacyjnego, którego chory w naturalnym odruchu podświadomej obrony będzie unikał, odkładając podjęcie decyzji „na potem”,
co niejednokrotnie przekreśla szanse wyleczenia, narażając chorego na
możliwość dalszych, groźniejszych powikłań.
Zacząć trzeba od tego, że upośledzenia słuchu mogą mieć charakter
uszkodzeń systemu przewodzącego dźwięki oraz systemu odbierającego
wrażenia dźwiękowe, a także mogą dotyczyć obu tych systemów, czyli
D
Słuch
mogą mieć charakter mieszanych uszkodzeń przewodzeniowo-odbiorczych. Pierwsze z nich – uszkodzenia słuchu
przewodzeniowe – mają miejsce wówczas, gdy choroba
dotyczy przewodu słuchowego, błony bębenkowej, kosteczek słuchowych, znajdujących się w jamie bębenkowej lub trąbki słuchowej tzn. przewodu, który stanowi
połączenie jamy bębenkowej z częścią nosową gardła.
Drugie – uszkodzenia słuchu odbiorcze – występują wówczas, gdy proces chorobowy dotyczy ślimaka
(części ucha wewnętrznego), nerwu słuchowego lub
ośrodków słuchu w mózgu. Upośledzenia słuchu o charakterze mieszanym (przewodzeniowo-odbiorczym) mają miejsce wtedy, gdy oba te komponenty (najczęściej
w różnym stopniu) nakładają się na siebie. Aby uzmysłowić Czytelnikowi, jak to się dzieje, że dźwięk dociera do
naszej świadomości, winien jestem następujące krótkie
wyjaśnienie. Fale dźwiękowe wprawiają w drgania błonę
bębenkową, która następnie przekazuje te drgania trzem
kosteczkom słuchowym, zamocowanym w postaci maleńkich dźwigni w jamie bębenkowej. Ostatnia z tych
kosteczek (strzemiączko) przesyła dalej te drgania do
płynnego środowiska ucha wewnętrznego, w którym
powstają maleńkie zawirowania pobudzające komórki
zmysłowe ślimaka, a wytworzone w ten sposób biopotencjały elektryczne, przesyłane zostają przez nerw do
odpowiednich ośrodków słuchowych w mózgu. Cały ten
proces jest oczywiście o wiele bardziej złożony.
Można już omówić najważniejsze przyczyny i możliwości leczenia niektórych uszkodzeń narządu słuchu.
Zacznę chronologicznie od przewodzeniowych uszkodzeń słuchu. Najbardziej błahą przyczyną utrudniającą
przenoszenie dźwięku jest tzw. czop woszczynowy
w przewodzie słuchowym, czyli wydzielina naturalna
gruczołów zawartych w skórze. Gromadząc się w nadmiarze, wytwarza korek, który hamuje fale dźwiękowe.
Usunięcie woszczyny nie zawsze jest łatwe, zwłaszcza
u osób ze skłonnością do nadmiernego jej gromadzenia
– i powinno być wykonywane przez laryngologa, ponieważ niewłaściwe postępowanie grozi uszkodzeniem
albo skóry przewodu słuchowego, albo – co groźniejsze
– błony bębenkowej. Drugą przyczyną przewodzeniowych uszkodzeń słuchu są zapalenia. Mogą one dotyczyć wspomnianej już trąbki słuchowej, której zadaniem
jest utrzymywanie odpowiedniego ciśnienia powietrza
w jamie bębenkowej. Zmiana tego ciśnienia ogranicza ruchomość kosteczek słuchowych, co wpływa na
2
gorsze przewodzenie dźwięku. W praktyce dość często, zwłaszcza podczas kataru, silniejsze oczyszczenie
nosa wywołuje gwałtowne pogorszenie słuchu. Jest
to właśnie związane z nieprawidłową wentylacją jamy
bębenkowej, a ponadto stan taki stwarza możliwość
„wtłoczenia” do jamy bębenkowej bakterii i powstanie
ostrego zapalenia ucha. Wbrew pozorom, leczenie różnych „banalnych” nieżytów błony śluzowej nosa, łączących się prawie zawsze z zaburzeniami czynności trąbki
słuchowej – nie jest wcale łatwe i ma istotny wpływ na
sprawność narządu słuchu.
Jeśli zapalenie – a tak jest najczęściej – przez trąbkę
słuchową przeniesie się na pozostałe części ucha środkowego, przede wszystkim zaś na jamę bębenkową,
to obraz upośledzenia słuchu typu przewodzeniowego
ulegnie wybitnemu nasileniu. W postaciach ostrych dominuje ból, obniżenie ostrości słyszenia i wyciek z przewodu słuchowego. Prawidłowe leczenie specjalistyczne
najczęściej likwiduje stan zapalny i po 3-6 tygodniach
słuch może wrócić do normy choć pozostałości zapalenia w postaci zrostów nadal mogą doprowadzić do gorszego przewodzenia dźwięków. Czasem jednak mimo
najbardziej prawidłowego postępowania proces chorobowy trwa nadal, co w wielu przypadkach jest związane z obniżeniem odporności chorego lub wyjątkową
złośliwością flory bakteryjnej. Wówczas wytwarza się
obraz przewlekłego zapalenia, charakteryzującego się
postępującym upośledzeniem słuchu, okresowymi wyciekami ropnymi z przewodu słuchowego i rzadko kiedy
bólem. Może się zdarzyć także, iż mimo postępowania
choroby i stopniowego niszczenia struktur kostnych
w obrębie ucha – słuch nie ulega pogorszeniu. Dzieje
się tak dlatego, że pewną rolę w przewodzeniu dźwięku
przejmują po zniszczonych kosteczkach słuchowych
– tkanki nieprawidłowe, powstałe w następstwie zapalenia (ziarnina, perlak). W postaciach przewlekłego
zapalenia ucha jedynym postępowaniem jest oczywiście
leczenie operacyjne, polegające na usunięciu zniszczeń
wywołanych zapaleniem, z próbą – podkreślam – z próbą odtworzenia w sposób sztuczny całego systemu
przewodzeniowego.
Operacje w przewlekłych zapaleniach ucha mają na
celu przede wszystkim ustrzec chorego przed powikłaniami zagrażającymi życiu (zapalenie opon mózgowych,
ropień mózgu), a dopiero w następnej kolejności zmierzać do poprawy słuchu.
Rok założenia 1951
Trzecią przyczyną przewodzeniowych uszkodzeń
słuchu jest otoskleroza. Jest to choroba o nieustalonej
etiologii, występująca u ludzi młodych, najczęściej u
kobiet, szczególnie często u osób rasy białej. W Polsce
częstość jej występowania ocenia się na 1:1000, choć
klinicznie (tzn. upośledzeniem słuchu zauważalnym dla
chorego w potocznej mowie) manifestuje się o wiele
rzadziej. Jest to przewlekły proces polegający na przekształcaniu się porowatej tkanki kostnej w zbitą kość,
proces postępujący, który dotyczy przede wszystkim
okolicy niszy okienka owalnego. W okienku tym zamocowane jest ruchome strzemiączko. Choroba trwa
latami i powoli, ale nieubłagalnie ogranicza ruchomość
strzemiączka aż do całkowitego unieruchomienia, co
jest równoznaczne z upośledzeniem słuchu. Całkowite „zablokowanie” strzemiączka w okienku owalnym,
trwającym dłuższy czas prowadzi do nieodwracalnej
głuchoty. Osobnicy rasy czarnej chorują na otosklerozę
bardzo rzadko, podobnie jak przedstawiciele rasy żółtej.
W Indiach jest ona chorobą bardzo rozpowszechnioną,
ale najczęściej występuje wśród ludzi rasy białej, zwłaszcza na półkuli zachodniej i na południu Europy.
Klinicznie otoskleroza manifestuje się szumem i stopniowo postępującym upośledzeniem słuchu. Nie ma tu
żadnych oczywistych objawów zapalenia ucha, a więc
bólu czy wycieku treści ropnej z ucha. Rozpoznanie
pewne postawić może otolaryngolog przede wszystkim
jednak po wykonaniu tzw. audiometrycznego badania
słuchu, podczas którego ocenia się zdolność słyszenia
tonów drogą powietrzną. Człowiek choć gorzej, słyszy,
jednak także drogą kostną. Przykładem takiego właśnie
słyszenia przez kość było uszkodzenie słuchu na jakie
cierpiał Beethoven. Wieść niesie, że znakomity kompozytor korygował swoją wadę słuchu przykładając do
fortepianu pałeczkę trzymaną w zębach, a wówczas
drgania instrumentu poprzez czaszkę docierały do ucha
wewnętrznego. Słyszenie drogą kostną ma bardzo duże
znaczenie w rozpoznawaniu chorób narządu słuchu.
Dla otosklerozy (choć nie tylko) charakterystyczna jest
duża różnica w słyszeniu drogą powietrzną i kostną,
co pozwala na wykreślenie bardzo typowych zapisów
na blankiecie audiogramu. Ponadto do prawidłowego
rozpoznania wykorzystuje się wiele specjalnych testów
ułatwiających rozpoznanie otosklerozy. Leczenie operacyjne polega na usunięciu części lub całego strzemiączka, ułożeniu na okienku owalnym kuleczki tłuszczu lub
płatka żyły, a następnie na połączeniu okolicy okienka
z drugą kosteczką słuchową, czyli kowadełkiem.
Do połączenia układu kosteczek z okienkiem owalnym już po usunięciu chorego strzemiączka, używa się
najczęściej maleńkich protezek z metalu (drut tantalowy,
platyna) lub z tworzyw sztucznych (polietyn, teflon).
Ponieważ operacje wykonuje się przez przewód słuchowy, a wielkość niektórych szczegółów anatomicznych,
w tym także protezek, nie przekracza 3-5 milimetrów,
zabiegi tego typu przeprowadzane są wyłącznie pod
mikroskopem operacyjnym.
W Polsce pierwsze operacje otosklerozy wykonywali
już w latach pięćdziesiątych prof. J. Miodoński w Krakowie oraz prof. H. Lewenfisz w Łodzi i Warszawie.
Dzisiaj, jak to wynika z moich obserwacji, chorzy zgłaszają się do leczenia operacyjnego późno, zbyt późno jak na powszechną dostępność uzyskania porady
specjalistycznej. Trzeba z naciskiem przypomnieć, że
szum w uchu z występującym niedosłuchem, zwłaszcza
u ludzi w młodym i średnim wieku (30-50 lat) wymaga
bezwzględnie jak najwcześniejszego zgłoszenia się do
otolaryngologa.
Obecnie w Polsce jest wiele ośrodków zajmujących
się leczeniem otosklerozy, szczególnie w miastach akademickich, co sprawia, że upośledzenia słuchu wywołane tą chorobą mogą być skutecznie leczone operacyjnie.
Trzeba jednak pamiętać, że każda najdoskonalsza nawet
proteza będzie zawsze niedoskonałym naśladownictwem natury.
Omówione wyżej niektóre uszkodzenia słuchu typu
przewodzeniowego są w chwili obecnej jedynymi, dla
których medycyna współczesna opracowała teoretycznie skuteczne metody postępowania, jedynymi, które
mogą być wyleczone pod warunkiem wczesnego rozpoznania choroby.
Uszkodzenia słuchu typu odbiorczego, a więc uszkodzenia dotyczące ucha wewnętrznego, nerwu lub ośrodków słuchowych w mózgu, są nadal przedmiotem intensywnych badań zmierzających do opracowania metod
postępowania leczniczego. Przyczyn wywołujących te
uszkodzenia jest bardzo wiele, dlatego ograniczę się
do wyszczególnienia najczęstszych. A więc: wady wrodzone, narażenie na hałas, choroby zakaźne (grypa, różyczka, świnka), zatrucia zewnątrzpochodne (leki, w tym
niektóre antybiotyki, substancje toksyczne), zatrucia
wewnątrzpochodne (produkty nieprawidłowej przemiany
3
Słuch
materii), zaburzenia ukrwienia ucha wewnętrznego (nadciśnienie, miażdżyca, choroby krwi).
Objawami uszkodzeń odbiorczych słuchu są przede
wszystkim szumy, piski, gwizdy w uchu chorym,
a w późniejszym okresie słyszenie, lecz niezrozumienie
mowy. Nie ma tu nigdy bólu, ani innych objawów zapalenia. Rozpoznanie określające typ uszkodzenia, może
oczywiście postawić wyłącznie otolaryngolog, po zastosowaniu różnych testów audiometrycznych. Leczenie
uszkodzeń słuchu typu odbiorczego jest w chwili obecnej wyłącznie zachowawcze i polega najogólniej rzecz
biorąc, na podtrzymywaniu lub przywróceniu strukturom
warunków niezbędnych do życia i sprawniejszego funkcjonowania.
Warto jednak zwrócić uwagę, że od kilkudziesięciu
lat próbuje się leczyć, a właściwie rehabilitować osoby
głuche przez wszczepianie im do ucha wewnętrznego
w okolicę zakończeń nerwu słuchowego elektrod, czyli
cienkich platynowo-irydowych drucików mikroelektrod,
aby w sposób sterowny komputerem przesyłać sygnały
umożliwiające słyszenie po długiej i trudnej rehabilitacji.
W Polsce wszczepy ślimakowe (cochlear implant’s)
wykonywane są obecnie w Warszawie (prof. H. Skarżyński i w Poznaniu Prof. W. Szyfter)
Winien jestem jeszcze ważne wyjaśnienie. Bardzo
często słyszy się takie określenia: głuchota przewodzeniowa, głuchota odbiorcza, głuchota starcza itp.. Są to
oczywiście definicje błędne. Głuchota wg semantyki
polskiego języka jest stanem, w którym ucho człowieka
nie percepuje żadnego dźwięku. Wszystkie inne postacie upośledzenia słuchu są tylko uszkodzeniem słuchu
i mogą być nazywane różnie: obniżeniem percepcji, gorszym słyszeniem, osłabieniem słuchu, ale nigdy głuchotą.
Dla pojęcia głuchota należy zarezerwować określenie
całkowitego braku percepcji dźwięku, choć niekiedy
także niestety lekarze używają błędnej nazwy głuchota przy uszkodzeniach słuchu, co jednak nie powinno
nigdy mieć miejsca.

mgr Katarzyna Trzpil
Kierownik działu marketingu firmy GEERS Akustyka Słuchu Sp. z o.o.
Vademecum wiedzy o niedosłuchu
(Kontynuacja artykułu rozpoczętego w nr 3/2009 Słuchu)
5 kroków
do lepszego słyszenia
parat słuchowy często jest jedynym rozwiązaniem problemów ze słyszeniem, jednak droga do
lepszego słyszenia nie jest łatwa. Wielu początkujących użytkowników aparatów słuchowych ma problemy z odbiorem „nowych dźwięków”, których często
nie słyszeli przez wiele lat i dlatego przyzwyczajenie się
do nich musi trochę potrwać.
Jaką drogę należy pokonać, aby poprzez użytkowanie aparatów słuchowych polepszyć jakość życia:
A
4
Pierwszy krok
– akceptacja faktu, że gorzej słyszę
Wyniki badania słuchu wskazują na występujący
ubytek słuchu. Przyznanie się przed samym sobą do
faktu, że gorzej słyszę, nie jest łatwe, jednak to ponad
połowa drogi do lepszego słyszenia. Problemów ze
słuchem nie da się ukryć. W wielu przypadkach, zanim
sama osoba niedosłysząca sobie to uświadomi, najbliżsi
już dawno o tym wiedzą. Częste prośby o powtórzenie,
Rok założenia 1951
zbyt głośne ustawianie telewizora, zdezorientowany wyraz twarzy podczas rozmowy, „niepasujące” odpowiedzi
do zadawanych przez rozmówców pytań, wszystko to
mówi samo za siebie. Jednak bez uświadomienia sobie
i akceptacji faktu, że słuch nie jest już tak dobry jak kiedyś, trudno będzie zrobić kolejny krok.
Drugi krok
– samodzielne podjęcie decyzji
o konieczności konsultacji z lekarzem
lub protetykiem słuchu
Podstawową sprawą na tym etapie jest pozytywne
nastawienie psychiczne oraz osobista determinacja do
pomyślnego rozwiązania problemu ze słyszeniem. Bez
tego sam zakup aparatów słuchowych nie przyniesie
natychmiastowego zadowolenia. Założenie aparatów
słuchowych niestety nie daje natychmiastowej poprawy
słyszenia, tak jak to się dzieje ze wzrokiem, po założeniu
okularów. Aby lepiej słyszeć konieczna jest codzienna
praca nad tym, aby na nowo nauczyć się dźwięków,
które najczęściej przez lata nie były w ogóle słyszane.
Trzeci krok
– samokształcenie, czyli im więcej wiem
na temat moich problemów ze słuchem,
tym szybciej osiągnę poprawę w słyszeniu
Jaki mam rodzaj niedosłuchu?
Jak duży jest mój niedosłuch?
Jak dużej poprawy w słyszeniu mogę spodziewać
się nosząc aparaty słuchowe?
Co mogę zrobić, aby polepszyć swój słuch?
Gdy po 20 latach wracamy z zagranicy mija jakiś
czas, zanim nasz język ojczysty stanie się dla nas na powrót tak oczywisty i znany, jak wcześniej. Nasz mózg musi się na nowo nauczyć rozpoznawania słów bez wysiłku.
Tak samo dzieje się w przypadku ubytku słuchu, gdy po
wielu latach niesłyszenia pewnych dźwięków zakładamy
aparaty słuchowe i zaczynamy słyszeć je na nowo.
Czwarty krok
– wyznaczenie realnych do osiągnięcia
celów słyszenia
Zawsze należy pamiętać o tym, że nawet najdoskonalsza proteza będzie tylko niedoskonałym naśladownictwem natury, nigdy aparat słuchowy nie przywróci
naturalnego słyszenia. Mając zbyt wygórowane oczekiwania dotyczące słyszenia za pośrednictwem aparatów
słuchowych, trudno będzie czynić postępy w nauce
słyszenia i rozumienia mowy. Aparat słuchowy jest tylko
namiastką oryginału, z aparatem słuchowym można
prowadzić prawie normalne życie, ale bez niego dobre
komunikowanie się i rozumienie mowy jest prawie niemożliwe.
Piąty krok
– trening słuchowy, czas i cierpliwość
kluczem do sukcesu
Użytkowanie aparatu słuchowego nie od razu zostanie zwieńczone sukcesem. To, jak wiele można oczekiwać od aparatu słuchowego zależy w dużej mierze od
samej osoby niedosłyszącej. Im intensywniejszy będzie
trening słuchowy, tym większy sukces. Najlepiej zacząć
od prostych ćwiczeń słyszenia.
„TRENING”
• wytłumienie dźwięku
Poprawa słyszenia dzięki
aparatowi słuchowemu
• zniekształcenie
• wrażliwość na dźwięki
• obustronny ubytek słuchu
• przetwarzanie dźwięku
w centralnym ośrodku nerwowym
Poprawa słyszenia
dzięki treningowi
 Tab. Czego można oczekiwać od aparatów słuchowych,
a które umiejętności są zależne od treningu słuchowego
i nauki słyszenia.
Zawsze należy pamiętać, że podczas treningu słuchowego bardzo ważna jest cierpliwość!

5
Słuch
mgr Magdalena
Lasota
Kierownik do spraw
organizacyjno-prawnych
firmy GEERS Akustyka
Słuchu Sp. z o.o.
Kłopoty pacjenta
z otrzymaniem
dofinansowania
do zakupu aparatów
słuchowych cz. II
W poprzednim wydaniu Słuchu przedstawiłam
krótko sytuację pacjentów, którzy starają się o dofinansowanie do zakupu aparatu słuchowego z Narodowego Funduszu Zdrowia. W tej części głównie
zwrócę uwagę na możliwość otrzymania dofinansowania do zakupu aparatów słuchowych ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)* oraz na problemy, z jakimi stykają się pacjenci, starający się o to dofinansowanie.
rodki zgromadzone w PFRON są dystrybuowane przez instytucje takie jak: Miejskie Ośrodki
Pomocy Rodzinie (MOPR), Powiatowe Centra
Pomocy Rodzinie (PCPR), Miejskie Ośrodki Pomocy
Społecznej (MOPS) itp. i przysługują jedynie osobom
z orzeczonym stopniem niepełnosprawności oraz określonym (niskim) poziomem dochodów na członka rodziny w gospodarstwie domowym. Warunkiem złożenia
wniosku o taką pomoc finansową do zakupu aparatów
słuchowych jest jednak posiadanie zlecenia na zaopa-
Ś
6
trzenie wydane przez lekarza laryngologa, które jest
zatwierdzone przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz
realizacja tego zlecenia w wybranym punkcie protetycznym. Powiązanie dopłat do zakupu ze środków z PFRON
z realizacją zlecenia w NFZ rodzi szereg problemów,
głównie spowodowanych kolejkami zarówno w NFZ, jak
i PFRON. Zakładając, że w jednej instytucji w danym
momencie środki są (np. w PFRON) a na zatwierdzenie
zlecenia z NFZ należy czekać kilka miesięcy może się
okazać (i często tak jest), że w momencie zatwierdzenia
zlecenia, w drugiej instytucji już środków brak. Tak, czy
inaczej możliwość dofinansowana przepada, bo zlecenie z Funduszu Zdrowia też ma krótki okres ważności,
chyba, że pacjent kupi z własnych środków aparat słuchowy i złoży wniosek do PFRON o zwrot zapłaconej
kwoty. W tych jednak sytuacjach powstaje często kolejny problem – jeśli w danym roku budżetowym zabrakło
środków na dofinansowanie do aparatów słuchowych,
mimo, że pacjent złożył o nie wniosek, po dokonaniu zakupu i wyłożeniu (często pożyczonych) pieniędzy, część
instytucji MOPS, MOPR czy PCPR po upływie roku
kalendarzowego rozpatruje negatywnie złożone wnioski,
tłumacząc, że nie mogą dofinansować do kupionego
w poprzednim roku aparatu słuchowego.
Innym problemem jest wymóg niektórych z wyżej
wymienionych instytucji, składania wraz z wnioskiem
o dofinansowanie faktury zakupu aparatu słuchowego.
Często pacjenta nie stać na wyłożenie pieniędzy a rozporządzenie daje możliwość przedstawienia kosztorysu
do PFRON. Po jego akceptacji i wydaniu odpowiedniej
deklaracji dofinansowania do zakupu, na przelew czeka
firma protetyczna a nie pacjent, który nie wykładając
własnych środków finansowych będzie mógł zostać zaopatrzony w aparat słuchowy.
Nie ulega wątpliwości, że wystawienie faktury musi się
wiązać z informacją czy i ile, a także kiedy, dopłaci PFRON
co jest niemożliwe do przewidzenia przez wystawcę faktury, tym bardziej, że warunki otrzymania dofinansowania
są weryfikowane przez instytucje dysponujące tymi środkami a nie przez punkty protetyczne. Pomijam już fakt, że
często brak jest środków w danym momencie i nie wiadomo kiedy mógłby nastąpić przelew z PFRON. Faktura
wymusza wydanie towaru (przepisy prawa podatkowego),
więc w momencie negatywnej weryfikacji wniosku przez
PFRON zapłatą tej kwoty oczekiwanego dofinansowania
trzeba by było obciążyć pacjenta.
Rok założenia 1951
Podsumowując, możemy wymienić dwie główne
przyczyny problemów związanych z dopłatami do zakupu aparatów słuchowych:
 kolejki zarówno w instytucjach NFZ jak i PFRON powodujące przestoje w dopłatach,
 różnorodna interpretacja tych samych przepisów
prawnych przez instytucje rozporządzające środkami,
powodująca zróżnicowanie sytuacji pacjentów w zależności od miejsca zamieszkania.
otrzymuje się w pełni oczekiwane dofinansowanie. Trzeba mieć sporo zdrowia i cierpliwości, żeby to załatwić.
Pytanie, czy o taką pomoc dla osób niepełnosprawnych
chodziło twórcom Konstytucji RP (art. 69**) i czy jest ona
właściwie realizowana?

* Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych – Dz.U. z 1997r., nr 123, poz. 776 z późn. zm. oraz
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej dnia 25 czerwca 2002 r.
w
Na koniec chciałabym obrazowo przybliżyć „ścieżkę zdrowia”,
jaką musi przejść osoba z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i odpowiednim,
niskim poziomem dochodów na członka
rodziny, której teoretycznie przysługuje dofinansowanie zarówno
z NFZ jak i PFRON.
Na każdym z tych
etapów (poza zakupem w punkcie protetycznym) często trzeba
czekać po kilka miesięcy a finalnie nie zawsze
sprawie
rodzajów
atu,
określenia
zadań
które
powi-
mogą
być
finansowane ze środków
Państwowego Funduszu
Rehabilitacji
Osób
Niepełnosprawnych Dz. U.
z dnia 1 lipca 2002 r.).
**
art.
69
„Osobom
niepełnosprawnym władze
publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy
w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do
pracy oraz komunikacji
społecznej” – Konstytucja
RP z dnia 2 kwietnia
1997 r. – D.U. z dnia
16 lipca 1997 r.
Prawodawstwo audioprotetyczne w Niemczech
Zabronione są zarówno ogólne zalecenia lekarzy laryngologów adresowane do audioprotetyków, jak
też ich udziały we własności spółek audioprotetycznych.
W Niemieckim Trybunale Federalnym (BGH) zapadł wyrok stulecia*
Mające miejsce jeszcze w latach 2000/2001 przypadki orzeczeń dotyczących „skróconych dróg zaopatrywania” w aparaty słuchowe, można uznać za skorygowane, dzięki postanowieniom Federalnego Sądu
Administracyjnego (Zivilgerichts) Niemieckiego Trybunału Federalnego. Lekarze laryngolodzy nie mogą już,
za pośrednictwem ogólnych zaleceń, skrótowo, wpływać na decyzje określonych audioprotetyków dotyczących sugerowania lepszych jakościowo aparatów, czy też korzystniejszych cen itd. Ulubione i dotychczas wypróbowane sposoby postępowania wykorzystywane przez niektórych lekarzy laryngologów – mocą
najwyższych unormowań prawnych z dniem 13.01.2011 są zabronione.
7
Słuch
atomiast uchybienia w tym względzie, mogą być
zgodnie z prawem dyscyplinarnie karane. To,
czy można oczekiwać konsekwencji prawnych,
w przypadku niedopuszczalnych korzyści uzyskanych
przez lekarzy laryngologów, decyzja zostanie podjęta
prawdopodobnie jeszcze w tym roku przez Niemiecki
Trybunał Federalny.
Jeżeli lekarze laryngolodzy, niepytani, sugerują swoim pacjentom określonych audioprotetyków, to jest to
niezgodne z prawem. Jedna z pań audioprotetyk obroniła się przed taką praktyką w Niemieckim Trybunale
Federalnym. Ponadto lekarzom zabroniono, zgodnie z wyrokiem sędziego
Niemieckiego Trybunału Federalnego,
uczestniczenia w zyskach audioprotetyków, jeżeli dzięki ich zaleceniom, mogą znacząco wpływać na zyski tego
sklepu. Niektórzy laryngolodzy mogą
jedynie swój udział w zyskach odpisać,
względnie mieć nadzieję, że nie zostaną
złapani. Jednak także w odniesieniu do
ich krewnych może to być bardzo ograniczone. Niedopuszczalnym udziałem
lekarzy w zyskach sklepów audioprotetycznych mogą się interesować w przyszłości nie tylko prawnicy konkurencji.
Z tego względu Niemiecki Trybunał
Federalny dokonał podwójnego natarcia i oczekiwane ze
strony BIHA podstawowe rozstrzygnięcia zostaną także
przedsięwzięte i w tej kwestii. Nie bez powodu BIHA od
lat ostrzegała przed uczestniczeniem w tego rodzaju formach działalności i odrzucała je ze względów etycznych,
moralnych i prawnych.
Swoją odwagę protetyk słuchu zawdzięcza BIHA.
Protetyk słuchu nie pogodziła się z rujnującą działalnością lekarzy i ją zaskarżyła, mimo wszystkich ówczesnych branżowych wątpliwości.
W istocie lekarze laryngolodzy związani z akcjami
Couxhaven w focus hören AG zalecali swoim pacjentom
tę firmę, stwierdza audioprotetyczka. „W tej kwestii poszukiwałam kontaktu z lekarzami”.
N
w celu przetestowania tej sytuacji. Przeprowadzanie takich testów jest dozwolone i klienci mogą występować
w sądzie w charakterze świadków. Niemiecki Trybunał
Federalny w związku z tym jednoznacznie stwierdził:
Wolny wybór pacjenta już wtedy ulega ograniczeniu,
kiedy lekarz sam z siebie poleci określonego audioprotetyka lub go tylko zaleci. Oznacza to, że nawet plakaty,
ulotki, wizytówki oraz notki uznaniowe określonych audioprotetyków są w praktyce zabronione.
Zatem lekarze laryngolodzy nie mogą, generalnie
rzecz traktując, uczestniczyć w zyskach audioprotetyków, jeżeli rozmiary uzyskiwanych korzyści, w sposób wyraźny, mogą wynikać z ich rekomendacji.
Związek zawodowy lekarzy laryngologów jeszcze się do wyroku Niemieckiego Trybunału Federalnego nie ustosunkował. Za bardzo bowiem, przez zbyt
wiele lat, ignorował profesjonalne, prawne zapatrywania BIHA. Można jedynie
żywić nadzieję, że jego działanie będzie
zgodne z rozsądkiem i prawną realnością. Niezależnie od tego, w najbliższym
czasie, sądy zajmą się faktami.
Prawodawca wraz z prowadzeniem
§ 128 SGB V a także Niemiecki Trybunał Federalny wraz z zasadniczą decyzją odnośnie zasadniczych linii przewodnich, stworzył
audioprotetyczce możliwość uczciwego współzawodnictwa. Od was, jako od przedsiębiorców, zależy wykorzystanie tych możliwości przeciwko pojedynczym,
działającym niezgodnie z prawem zainteresowanym,
obojętne czy to będą audioprotetycy czy też lekarze.
BIHA zaleca dialog między lekarzami i audioprotetykami
a nie prawne rozstrzygnięcia. Większość audioprotetyków i lekarzy laryngologów postępuje, zgodnie z waszymi ocenami, zgodnie z prawem. Przeciwko „czarnym owcom” obowiązują jednak konsekwencje prawne.

Źródło: Hörakustik 4/2011, tłum. B. Hoffmann
*Cech Związkowy Audioprotetyków KdöR
Zło uchwycić u samych korzeni
(Körperschaft des öffentlichen Recht)
Moguncja
Audioprotetyczka postanowiła wykryć zło u samych
korzeni i zadecydowała by wysłać klientów do lekarzy,
8
Wallstraße 5 · 55122 Mainz
Internet: http://www.biha.de
Rok założenia 1951
Ciekawe informacje
Polska
Telemedycyna
– nowa jakość systemu
opieki zdrowotnej
społeczeństwa
informacyjnego
10 maja 2011 r., w willi przy ul. Foksal w Domu Dziennikarza w Warszawie, pod patronatem Ministerstwa
Zdrowia odbyła się debata na temat telemedycyny, najnowszej, dynamicznie rozwijającej się formy
opieki medycznej, integrującej elementy telekomunikacji, informatyki i medycyny.
Słuchowej”. „Zwrócił uwagę na role państwa i mediów
w procesie budowy świadomości i zaufania wobec telemedycyny. Profesor Skarżyński pokazał film zawierający
rejestrację na żywo pracy świeżo oddanego multimedialnego studia wideokonferencyjnego w siedzibie Instytutu
w Kajetanach k. Warszawy, skąd lekarze specjaliści
za pośrednictwem zdalnych środków audiowizualnych
prowadzą konsultację, diagnozują pacjentów i udzielają
konsultacji pacjentom w całej Polsce. Szczególnie spektakularnym, legitymującym się wieloma prestiżowymi
nagrodami międzynarodowymi i krajowymi osiągnięciem Instytutu jest nowatorski system zdalnego wszczepienia implantu ślimakowego dla osób słabo słyszących – Ogólnopolska Sieć Telerehabilitacji Słuchowej,
obejmująca 20 ośrodków położonych w kraju oraz od
niedawna ośrodek zagraniczny w Odessie na Ukrainie”.

Źródła: http://www.sdsi.pti.org.pl/index.php/pol/Program-obchodow/Agenda/
Telemedycyna-nowa-jakosc-systemu-opieki-zdrowotnej-spoleczenstwainformacyjnego
P
rof. dr hab. n. med. Henryk Skarżyński – Dyrektor Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu – mówił
na temat „Ogólnopolskiej Sieci Telerehabilitacji
http://www.internetnawsi.pl/aktualnosci/odbyla-sie-debata-na-temat-telemedycyny
Agnieszka Psiarczyk, „Diagnoza na odległość”, Rzeczypospolita, Dodatek
specjalny, piątek, 27 maja 20011
WHO – wystąpienie niedosłuchu w wieku
dorosłym ma ogromny wpływ na nasze życie
Niedosłuch w życiu dorosłego człowieka należy do
dziesięciu nieszczęść wywierających największy
wpływ na nasze życie.
godnie z „European Health Report 2005” opublikowany przez Światową Organizację Zdrowia
(WHO), wystąpienie niedosłuchu w dorosłym wieku należy do 10 nieszczęść, których większość konsekwencji dotyka osoby w 47 krajach z 52 krajów Europy.
W Monako niedosłuch znajduje się na miejscu trzecim, zaś w Izraelu i San Marino zajmuje pozycję czwartą. Na miejscu piątym niedosłyszenie występuje wręcz
w dwunastu krajach. Należą do nich Austria, Francja,
Grecja, Niemcy, Włochy, Portugalia, Szwecja i Szwajcaria. Pozostałe kraje mieszczą się między szóstym
a dziesiątym miejscem.
Z
Częściej występuje jedynie depresja, choroby serca
oraz zaburzenia w pracy mózgu, które, zgodnie z wynikami badań, wywierają jeszcze większy wpływ na jakość
życia osób nimi dotkniętych.
Próba losowa przeprowadzona przez Światową Organizację Zdrowia w celu oszacowania różnych chorób
została dokonana za pomocą metody DALY („disability-adjusted life year”). W toku badań wykorzystano czas,
jako czynnik pomiaru choroby chronicznej. Wliczono tu
zarówno okres życia, który w wyniku choroby został
zmarnowany, jak też czasokres, w którym osoba dotknięta chorobą żyje. Jeden DALY, stosownie do tego,
odpowiada utracie jednego roku zdrowego życia.

http://german.hear-it.org/page.dsp?page=9191
9
Słuch
Niemcy
Słuch a jakość życia
Osoby, które nie leczyły uszkodzenia słuchu częstokroć stwierdzają, że ich pogorszony słuch wpływa
na jakość ich życia.
paraty słuchowe są tu zwykle pewnym środkiem
zaradczym, gdyż wielu negatywnych przeżyć
(związanych ze słyszeniem) można dzięki nim
uniknąć.
Percepcja słuchowa ulega bardzo szybko poprawie
dzięki korzystaniu z aparatów słuchowych. Podstawą
dla sprawienia sobie aparatu słuchowego jest zwykle
Aparaty słuchowe są
bardziej pomocne niż
się przypuszcza
Niedosłyszący pacjenci zwykle wypierają to, że
aparaty słuchowe przyczyniają się do tego, że ich
codzienne życie może stać się znacznie łatwiejsze.
Pogorszenie sprawności słuchowej i jego konsekwencje są często niedoceniane i osoba z niedosłuchem sądzi, że poradzi sobie całkiem dobrze bez
aparatu. Wiele z nich widzi różnicę dopiero wraz
z założeniem aparatu słuchowego.
Lepsza jakość życia
Naukowcy zadali 98 osobom z niedosłuchem pytanie dotyczące tego jak oceniają jakość życia przed i po
założeniu aparatów słuchowych. Studia potwierdziły
wcześniejsze badania, które wykazały, że osoby z uszkodzonym słuchem po zaopatrzeniu w aparaty słuchowe
zaczynają mówić o poprawie jakości ich życia.
Foto: PhotoDisc Vol. 15
A
to, że pogorszony
słuch sprawia wiele trudności lub
też rodzina stale napomina, aby
wreszcie coś zrobić z pogarszającym się słuchem.
Poniżej
więcej
szczegółów na ten
temat.

http://german.hear-it.org/
page.dsp?page=560
Po dopasowaniu aparatu słuchowego zadawano osobom badanym pytanie, jak oceniają swoją sytuację życiową z okresu przed otrzymaniem aparatu słuchowego.
W wyniku nowych doświadczeń związanych z otrzymanymi aparatami słuchowymi oceniali swe możliwości
percepcyjne – słuchowe bez aparatów słuchowych jako
o 35% gorsze niż podczas wcześniej przeprowadzonych
badań. Różnica wynikała przede wszystkim ze zmienionego postrzegania i zrozumienia tego czym jest dobre
słyszenie oraz z ich ograniczonych możliwości percepcyjnych przed otrzymaniem aparatów słuchowych.
Pomóc można jeszcze większej liczbie osób
Wiele osób niedocenia faktu jakim jest niedosłyszenie
i zarazem sądzi, że poradzi sobie bez aparatu słuchowego.
Inne badania wykazują, że jedynie co piąta osoba,
która powinna korzystać z aparatów słuchowych, korzysta z nich mimo iż dostatecznie znane jest, że aparaty
słuchowe poprawiają jakość życia.

Źródła: Response shift in the measurement of quality of life, Quality of Life
Research, Nr. 11, 2002.
http://german.hear-it.org/page.dsp?page=3235
ABC audioprotetyka*
Antybiotyki
(Od gr. anty = przeciw; gr. bios = życie; antybioza
– hamujący wzrost, zabijanie chorobotwórczych zarazków).
10
Antybiotyki są substancjami wytwarzanymi przez żywe organizmy, które są trujące dla innych żywych organizmów. Na przykład substancja wytwarzana przez pleśń
Penicillium zabija bakterie. Współcześnie antybiotyki są
Rok założenia 1951
w dużej mierze wytwarzane sztucznie i cechuje je wielka
różnorodność. Niestety z biegiem czasu wiele zarazków
uodporniło się na istniejące antybiotyki, częstokroć
w wyniku bezkrytycznego ich stosowanie, np. w celach
prewencyjnych. Niektóre antybiotyki są jednak także
szkodliwe i dla ludzi. Należą do nich aminoglikozydy,
które mogą powodować niedosłuch i uszkadzać nerki,
a także zaburzać funkcjonowanie narządu równowagi
(patrz leki ototoksyczne). Przed zastosowaniem tego
rodzaju antybiotyków lekarz musi uprzedzić pacjenta
o możliwych konsekwencjach dotyczących uszkodzenia
słuchu oraz innych potencjalnych skutkach. Jeżeli tego
nie zrobi, ponosi odpowiedzialność za ewentualne wystąpienie szkód zdrowotnych. (P)
Afazja patrz ośrodek mowy
Aplazja = brak, niewykształcenie się części ciała, patrz
zaburzenia rozwojowe, wady rozwojowe
Apercepcja (od łac. perceptio = ujmowanie; postrzeganie) patrz słuch
Leki ototoksyczne i inne substancje
ototoksyczne
(toksyczny = trujący). Jako ototoksyczne określa się
substancje, które mają toksyczny wpływ na słuch i upośledzają jego funkcjonowanie w sposób przejściowy lub
trwały. W większości przypadków zatruciu ulegają 
komórki rzęsate i w konsekwencji następuje niedosłuch
i/lub zaburzenie równowagi i zawroty głowy. Niektóre
substancje ototoksyczne bardziej szkodzą aparatowi
przedsionkowemu (np. streptomycyna, patrz poniżej), inne przeważnie komórkom rzęsatym narządu Cortiego,
niektóre zaś wpływają negatywnie na nerw słuchowy.
Substancje ototoksyczne występują także wśród
leków, a w szczególności wśród  antybiotyków oraz
wśród diuretyków (leki moczopędne), ale także wiele
substancji w wyższych dawkach wykorzystywanych
w przemyśle mogą powodować uszkodzenie słuchu.
W sumie, toksyczne oddziaływanie tych substancji
zależy od ich ilości i czasu oddziaływania. Częstokroć
substancje ototoksyczne są wtedy szkodliwe dla słuchu,
gdy już występuje jakieś jego uszkodzenie lub też, gdy
w wyniku choroby nerek z zaburzeniami wydzielania
substancje toksyczne pozostają w organizmie przez
czas dłuższy i w bardziej skoncentrowanej mierze niż
normalnie. Choroby nerek z zaburzeniami wydzielania
stanowią zatem zawsze podwyższone zagrożenie dla
ucha wewnętrznego i jego organów w wyniku działania
substancji ototoksycznych.
Ważne substancje ototoksyczne to:
Leki:

 antybiotyki, w szczególności aminoglikozydy: streptomycyna, kanamycyna, neomycyna, gentamycyna
(często stosowana jako refobacyna!), tobramycyna
(colistin).
 diuretyki: kwas ethacrysynowy, furosemid.
 inne leki: chinina (środek przeciwmalaryczny powoduje jedynie przejściowe obniżenie słuchu); kwas
salicylowy (np. aspiryna często stosowana jest nie
tylko jako środek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy, ale także jako środek zapobiegawczy przy
skłonnościach do zakrzepicy; przy wrażliwym uchu
wewnętrznym może także przy niskich dawkach doprowadzić do tinnitusu i wahań słuchu); cisplatyna
(cytostatyk wykorzystywany do leczenia złośliwych
guzów; ototoksyczność jedynie przy nieprawidłowym
wydzielaniu nerek).
Według danych  Niemieckiego Stowarzyszenia
Tinnitus [(Deutsche Tinnitus-Liga) Tinnitus-Forum 1/94]
następujące leki mogą spowodować tinnitus:
 leki antyarytmiczne  antybiotyki (patrz wyżej)  leki
antydepresyjne  leki przeciwcukrzycowe  leki przeciwepileptyczne  leki przeciwhistaminowe  leki przeciwnadciśnieniowe  leki antyreumatyczne  aspiryna
(patrz wyżej)  antagoniści wapnia  cytostatyki (patrz
wyżej)  diuretyki (środki moczopędne)  środki antymalaryczne (patrz wyżej)  niektóre sulfonamidy
 Materiały przemysłowe:
 anilina  związki arsenu  benzol i nitrobenzol  sole
ołowiu  tlenek węgla  organiczne fosforany  sole
rtęci, siarkowe i tetrachlorek węgla (carbon tetrachloride). (P)

*Źródło: Lexikon der Hörschäden, Peter Plath (red.) przy wpółpracy: Herbert
Bonsel, Claus Harmsen, Werner Saltz, Wyd. 2 poprawione, Gustav Fischer
Verlag, Stuttgart · Jena · New York 1995
11
ADRESY ODDZIAŁOW ZAJMUJĄCYCH SIĘ DOPASOWYWANIEM
I SPRZEDAŻĄ APARATÓW SŁUCHOWYCH
Biała Podlaska
Białystok
Bielsko-Biała
Bochnia
Brzeg
Brzesko
Bydgoszcz
Bytom
Chełm
Chojnice
Cieszyn
Częstochowa
Chełmno
Chorzów
Chrzanów
Dąbrowa Górnicza
Dębica
Elbląg
Ełk
Gdańsk
Gdańsk
Gdynia
Gdynia
Gliwice
Gorlice
Gorzów Wlkp.
Gostynin
Grodzisk Maz.
Grudziądz
Jarosław
Jastrzębie Zdrój
Jelenia Góra
Kalisz
Katowice
Kępno
Kętrzyn
Kielce
Kluczbork
Kłodzko
Koło
Kołobrzeg
Konin
Koszalin
Kozienice
Kraków
Kraków
Kraków
Kraków
Kraków
Kraków
Kutno
Kwidzyn
Leżajsk
Lidzbark Warm.
Limanowa
Lublin
Lublin
Łomża
Łódź
Łódź
Łódź
Malbork
Mielec
Mrągowo
Myślenice
Nowy Sącz
Nowy Targ
Plac Rubina 1, /83/ 343 69 17
ul. Stołeczna 25, /85/ 742 43 57
pl. Wolności 1, /33/ 822 06 45
ul. Kazimierza Wielkiego 13, /14/ 612 35 40
ul. Mleczna 3, /77/ 416 45 03
ul. Zielona 4, /14/ 663 20 23
ul. Gimnazjalna 8, /52/ 321 47 80
ul. Chrobrego 5, /32/ 282 65 19
ul. Pijarska 3, /82/ 565 67 64
pl. Niepodległości 1-2, lok. nr 1, /52/ 397 01 98
ul. Bielska 37, /33/ 858 23 34
al. Kościuszki 14a, /34/ 368 10 98
ul. Grudziądzka 25, /56/ 686 39 96
ul. Dąbrowskiego 52, /32/ 241 30 35
ul. Sokoła 19, /32/ 623 00 38
ul. Królowej Jadwigi 23, /32/ 262 85 23
ul. Rynek 50, /14/ 670 30 07
ul. Stary Rynek 48a, /55/ 232 41 21
ul. Chopina 4/1, /87/ 610 13 06
ul. Bora Komorowskiego 43, /58/ 346 11 44
ul. Stągiewna 1, /58/ 305 41 40
ul. Kartuska 14a, /58/ 663 00 09
ul. Zygmunta Augusta 6/50, /58/ 620 98 09
ul. Dubois 2, /32/ 230 84 29
ul. Stróżowska 55, /18/ 353 53 61
ul. Wł. Łokietka 31, /95/ 720 32 62
ul. Wojska Polskiego 35, tel. 024/ 235 05 23
ul. Kościelna 9, tel. /22/ 724 28 35
ul. Wybickiego 5, /56/ 462 18 29
ul. Słowackiego 26a
ul. Wielkopolska 1Ł, /32/ 476 40 85
ul. 1 Maja 55, /75/ 752 20 58
ul. Złota 1, /62/ 766 44 21
ul. Wojewódzka 50, /32/ 255 50 12
ul. Klińskiego 8, /62/ 782 11 04
ul. Daszyńskiego 31, /89/ 751 07 25
ul. Paderewskiego 33, /41/ 345 43 02
ul. Podwale 12, /77/ 418 24 19
ul. Łąkowa 5, /74/ 867 23 06
ul. Toruńska 46, /63/ 272 40 45
ul. Armii Krajowej 20a/11, /94/ 355 44 55
al. 1 Maja 12/18, /63/ 242 33 41
ul. Dworcowa 12, /94/ 342 32 55
ul. Sienkiewicza 28, /48/ 614 52 10
ul. Dietla 46, /12/ 429 14 20
al. Słowackiego 58, /12/ 633 09 39
ul. Św. Marka 11, /12/ 423 12 65
ul. Bohaterów Września 1b, /12/ 645 70 12
os. Handlowe 8, /12/ 643 78 24
ul. Kalwaryjska 60, /12/ 656 71 61
ul. Barlickiego 28, /24/ 254 15 05
ul. Piłsudskiego 48, /55/ 279 50 71
ul. Leśna 22, /17/ 242 67 89
ul. 11 listopada 15 (przychodnia), /89/ 767 00 07
ul. Kościuszki 19, /18/ 337 10 10
ul. Narutowicza 83, /81/ 538 24 35
ul. Kowalska 4, /81/ 532 26 54
al. Legionów 27, /86/ 215 00 19
ul. Piotrkowska 289, /42/ 682 81 92
ul. Więckowskiego 6, /42/ 630 32 44
ul. Narutowicza 84, /42/ 645 76 20
ul. Kotarbińskiego 10, /55/ 272 45 25
ul. Żeromskiego 17, /17/ 585 43 23
ul. Królewiecka 58, /89/ 741 36 76
ul. Słowackiego 37e, /12/ 272 19 19
ul. Hoffmanowej 3, /18/ 443 54 74
ul. Długa 84, /18/ 266 44 50
Olkusz
Olsztyn
Opole
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów
Oświęcim
Oświęcim
Pabianice
Piła
Pionki
Piotrków Tryb.
Płock
Police
Poznań
Poznań
Poznań
Poznań
Poznań
Przemyśl
Pszczyna
Puławy
Pyskowice
Racibórz
Radom
Radomsko
Rybnik
Rzeszów
Rzeszów
Sandomierz
Sanok
Siedlce
Sieradz
Skawina
Sosnowiec
Stalowa Wola
Stargard Sz.
Starogard Gd.
Strzyżów
Suwałki
Swarzędz
Szczecin
Szczecin
Szczecin
Świnoujście
Tarnów
Tczew
Tomaszów Maz.
Toruń
Turek
Tychy
Wałbrzych
Warszawa
Warszawa
Warszawa
Warszawa
Wieluń
Włocławek
Wodzisław Śl.
Wrocław
Wrocław
Września
Zabrze
Zamość
Zduńska Wola
Zgierz
Żory
Żywiec
ul. Króla K. Wielkiego 48, /32/ 641 16 96
ul. Kościuszki 13, /89/ 534 56 45
ul. Wł. Reymonta 45/3, /77/ 454 23 42
ul. Kolejowa 26, /62/ 736 14 89
ul. Piekary 9, /62/ 730 09 62
ul. Dąbrowskiego 13a, /33/ 842 38 67
ul. Wysokie Brzegi 4, /33/ 844 83 79
ul. Reymonta 2, /42/ 212 11 99
ul. Bydgoska 34E /67/ 212 47 38
ul. Legionistów 38, /48/ 612 51 76
ul. Kościelna 5, /44/ 646 00 27
ul. Nowy Rynek 11, /24/ 264 45 46
ul. Wróblewskiego 1, /91/ 317 72 21
ul. Głogowska 87, /61/ 866 59 28
ul. Półwiejska 30, /61/ 853 48 68
ul. Prusa 1, /61/ 843 50 93
os. Rzeczypospolitej 6, /61/ 877 10 26
os. Marysieńki 25, /61/ 823 42 11
ul. Plac na Bramie 10, /16/ 675 11 24
ul. Piastowska 3, /32/ 447 01 53
ul. Centralna 18B, /81/ 888 32 85
ul. Wojska Polskiego 10, 519 340 326
ul. Browarna 16/2, /32/ 418 15 44
ul. Wyszyńskiego 15, /48/ 363 30 62
ul. Żeromskiego 9, /44/ 683 50 97
ul. Staszica 1a, /32/ 423 30 30
ul. 3 Maja 20, /17/ 853 88 48
ul. Batorego 18/9, /17/ 862 00 53
ul. Schinzla 13, /15/ 833 30 25
ul. Kościuszki 31, /13/ 463 04 20
ul. 3 Maja 28, tel. /25/ 632 21 79
ul. Sarańska 6f, /43/ 822 30 58
ul. 29 Listopada 9, /12/ 276 01 12
ul. Modrzejowska 20, /32/ 269 47 80
ul. 1 Sierpnia 12, /15/ 842 71 37
ul. Słowackiego 2, /91/ 578 08 98
os. Kopernika 21, /58/ 563 30 95
ul. Słowackiego 26a, /17/ 276 50 05
ul. Noniewicza 93, /87/ 565 00 37
ul. Cieszkowskiego 100/102, /61/ 817 41 59
al. Wyzwolenia 5, /91/ 433 93 47
ul. Bolesława Śmiałego 22, /91/ 484 11 89
ul. Leszczynowa 18-19, /91/ 461 31 40
ul. Dąbrowskiego 1d, /91/ 321 27 76
ul. Goldhammera 7/2, /14/ 621 75 98
ul. Jana III Sobieskiego 40, /58/ 532 08 09
ul. Jana Pawła II 6, /44/ 724 34 56
ul. Szczytna 8, /56/ 621 08 62
ul. Łąkowa 4a, /63/ 278 00 01
ul. Czarnieckiego 6, /32/ 217 66 08
ul. Konopnickiej 10, /74/ 842 50 19
ul. Hoża 40, /22/ 629 18 24
al. KEN 96, /22/ 644 31 37
ul. Senatorska 22, /22/ 826 12 03
ul. Targowa 37, /22/ 619 39 90
Plac Legionów 5, /43/ 843 34 02
ul. Polskiej Organizacji Wojskowej 22a, /54/ 232 32 76
ul. Powstańców Śląskich 1, /32/ 455 65 17
ul. Św. Antoniego 21, /71/ 343 31 69
ul. Piłsudskiego 66, /71/ 781 54 10
ul. Fabryczna 11, /61/ 436 51 79
ul. Goethego 30, /32/ 370 16 51
ul. Staszica 35, /84/ 638 45 68
ul. Łaska 43, /43/ 824 79 05
ul. Narutowicza 21, tel. /42/ 715 12 67
ul. Moniuszki 28c/16 tel. /32/ 469 63 10
ul. Dworcowa 36, /33/ 867 46 08
W NIEMCZECH – ponad 400 oddziałów; adres do korespondencji: Ursula Schuster, GEERS International GmbH,
Otto-Hahn-Straße 35, D-44227 Dortmund, tel.: +49.231.97 60-221, fax: +49.231.97 60-225, e-mail: [email protected]
NA WĘGRZECH – 15 oddziałów; adres do korespondencji: GEERS Hallókészülék Kft, Kész Mester udvarház, Mester utca
87, H-1095 Budapest, tel.: +36.1.433-0460, fax: +36.1.433-5132, e-mail: [email protected], więcej informacji: www.geers.hu
W ROSJI – 3 oddziały, więcej informacji: www.geers.ru
W SZWAJCARII – ponad 30 oddziałów; adres do korespondencji: Hodlerstrasse 2, CH-9008 St. Gallen,
tel.: +41.71.245 77 33, fax: +41.71.245 77 35